فرهنگ مصادیق:امانت و امانتداری در سیره اهل بیت (علیهم السلام)

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت (علیهم السلام)

مقدمه

معمولاً انسان در زندگی به انسان‌های امین نیازمند می‌شود، تا مال، وسیله، راز یا مطلب مهمی را نزد آنها به امانت بسپارد. حفظ امانت دیگران، مراعات اعتماد آنها و احترام به احساسات پاک انسانی است. همه ادیان مقدس الهی، خصوصاً اسلام در تقویت این صفت نیک توصیه‌های فراوانی کرده‌اند.
یکی از خصلت‌های بسیار نیکو و پسندیده‌ای که درباره آن زیاد سفارش شده، امانتداری و بازگرداندن بموقع و همراه با حفظ سلامت امانت است و در مقابل هم، خیانت در امانت مکرر نهی شده است. معمولاً انسان در زندگی به انسان‌های امین نیازمند می‌شود، تا مال، وسیله، راز یا مطلب مهمی را نزد آنها به امانت بسپارد. امانت گذاری ناشی از اعتماد به امانت گیرنده است. حفظ امانت دیگران، مراعات اعتماد آنها و احترام به احساسات پاک انسانی است. همه ادیان مقدس الهی، خصوصاً اسلام در تقویت این صفت نیک توصیه‌های فراوانی کرده‌اند. خداوند متعال که خود بهترین و بزرگ‌ترین امین و نگهبان است، از هـر گـونـه دغل بازی و خیانت پاک و مبرا می‌باشد. پیامبران هم که رهبران جامعه دینی هستند و در همه ابعاد پیوسته الگوی زیبا و کامل زندگی و معونیت هستند.

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت(ع)

در قرآن کریم پیامبران به عنوان امانتداران و انسان‌های امین معرفی شده‌اند. نام برخی از آنها همانند حضرت موسی، نوح، هود، صالح، شعیب و لوط به عنوان فرستادگان امین پروردگار ذکر شده است.

خـداونـد در قـرآن نـسـبـت بـه حـفظ امانت و سپردن آن به دست صـاحـبـانشان می‌فرماید:
«ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهـلـهـا...»؛
«خـداونـد به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانش بدهید.»

در جـایـی دیگر درباره خیانت نکردن در امانت می‌فرماید:
«فان امـن بـعضکم بعضا فلیود الذی اوتمن امانته ولیتق الله ربه...»
«و اگـر کـسی از شما دیگری را امین دانست، آن کس که امین دانسته شده امانت را باز دهد و باید از خدا بترسد.»

در همین زمینه «امانت و امانتداری» در سیره اهل بیت(علیهم السلام) را بخوانید:

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت(ع)

سبب خیر و خوبی

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لا تَزالُ اُمَّتی بِخَیرٍ ما تَحابّوا وَ تَهادَوا وَ أَدَّوُا الامانَهَ؛
امّت من تا هنگامی که یکدیگر را دوست بدارند، به یکدیگر هدیه دهند و امانتداری کنند، در خیر و خوبی خواهند بود.

علت منزلت امیرالمومنین(ع) نزد پیامبر(ص)

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
اُنظُر ما بَلَغَ بِهِ عَلیٌّ علیه السلام عِندَ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله فَالزَمهُ فَإِنَّ عَلیّا علیه السلام إِنَّما بَلَغَ ما بَلَغَ بِهِ عِندَ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله بِصِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ الامانَهِ؛
بنگر علی علیه السلام با چه چیز آن مَقام را نزد پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پیدا کرد همان را پیروی کن. همانا علی (علیه السلام) آن مقام را نزد پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با راستگویی و امانتداری بدست آورد.

امانت ابن ملجم را هم بر می‌گردانم

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
اِتَّقُوا اللّه، وَ عَلَیکُم بِأَداءِ الامانَهِ إِلی مَنِ ائتَمَنَکُم فَلَو أَنَّ قاتِلَ أَمیرِالمُؤمِنینَ علیه السلام ائتَمَنَنی عَلی أَمانَهٍ لأَدَّیتُها إِلَیهِ؛
تقوای الهی پیشه کنید و امانت را به کسی که شما را امین دانسته است، باز گردانید، زیرا حتّی اگر قاتل امیرالمؤمنین (علیه السلام) امانتی را به من بسپرد هر آینه آن را به او بر می‌گردانم.

سبب افزایش روزی

امام علی (علیه السلام) فرمودند:
اَلامانَهُ تَجُرُّ الرِّزقَ، و َالخیانَهُ تَجُرُّ الفَقرَ؛
امانتداری روزی می‌آورد و خیانت در امانت فقر.

توجه به امانتداری

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لا تَنظُروا إِلی کَثرَهِ صَلاتِهِم وَ صَومِهِم وَ کَثرَهِ الحَجِّ و َالمَعروفِ و َطَنطَنَتِهِم بِاللَّیلِ، و َلکِنِ انظُروا إِلی صِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ الامانَهِ؛
به زیادی نماز و روزه و حج و احسان و مناجات شبانه مردم نگاه نکنید، بلکه به راستگویی و امانتداری آنها توجه کنید.

امانتدار باش حتی برای...

امام علی (علیه السلام) فرمودند:
لا تَخُن مَنِ ائتَمَنَکَ وَ إِن خانَکَ و َلا تُذِع سِرَّهُ و َإِن أَذاعَ سِرَّکَ؛
به کسی که تو را امین قرار داده است خیانت مکن هر چند او به تو خیانت کرده باشد و راز او را فاش مساز اگر چه او راز تو را فاش ساخته باشد.

به این شخص امانت مسپار

امام علی (علیه السلام) فرمودند:
لا تَمَنَنَّ مَلولاً؛
شخص به ستوه آمده و رنجیده را امین مشمار.

سزای خائن به امانت

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
مَن خانَ أَمانَهً فِی الدُّنیا وَ لَم یَرُدَّها إِلی أَهلِها ثُمَّ أَدرَکَهُ المَوتُ ماتَ عَلی غَیرِ مِلَّتی و َیَلقَی اللّه وَ هُوَ عَلَیهِ غَضبانٌ؛
کسی که در دنیا به امانتی خیانت کند و آن را به صاحبش برنگرداند و آنگاه بمیرد بر دین من نمرده است و با خدا دیدار می‌کند در حالی که بر او خشمگین است.

به غیر امین امانت نسپار

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
مَنِ ائتَمَنَ غَیرَ أَمینٍ فَلَیسَ لَهُ عَلَی اللّه ضَمانٌ لأَنَّهُ قَد نَهاهُ أَن یَاتَمِنَهُ
هر کس به فردی غیر امین امانت بسپارد، خداوند ضامن او نیست، زیرا او را از امانت سپاری به غیر امین بازداشته است.

اهمیت مواظبت از امانت

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لَیسَ مِنّا مَن یُحَقِّرُ الامانَهَ حَتّی یَستَهلِکُها إِذَا استُودِعَها؛
از ما نیست کسی که امانت را کوچک بشمارد و از آن مواظبت نکند و در معرض تلف شدن قرار بدهد.

غبطه هنگام مرگ

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
إِنَّهُ قالَ لِبَعضِ شیعَتِهِ ـ عَلَیکُم بِالوَرَعِ و َالاِجتِهادِ، وَ صِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ الامانَهِ و َالتَّمَسُّکِ بِما أَنتُم عَلَیهِ، فَإِنَّما یَغتَبِطُ أَحَدُکُم إِذا انتَهَت نَفسُهُ إِلی هاهُنا، وَ أَومی بِیَدِهِ إِلی حَلقِهِ؛
همانا ایشان به بعضی از شیعیان خود فرمودند: بر شما لازم است پرهیزکاری و تلاش و راستگویی و امانت داری و چنگ زدن به مذهب خود، زیرا هر یک از شما به هنگام جان دادن، غبطه او را خواهند خورد.

سبب دوستی خدا و پیغمبر(ص)

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
إِن أَحبَبتُم أَن یُحِبَّکُمُ اللّه و َرَسولُهُ فَأَدّوا إِذَا ائتُمِنتُم و َاصدُقوا إِذا حَدَّثتُم وَ أَحسِنوا جِوارَ مَن جاوَرَکُم؛
اگر می‌خواهید که خدا و پیغمبر شما را دوست بدارند وقتی امانتی به شما سپردند رد کنید و چون سخن گویید راست گویید و با همسایگان خود به نیکی رفتار نمایید.

مکارم ۱۰ گانه

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
اَلمَکارِمُ عَشرٌ، فَإنِ استَطَعتَ أن تَکونَ فیکَ فَلتَکُن... : صِدقُ الَبسِ، وَ صِدقُ اللِّسانِ، و َأداءُ الامانَهِ، و َصِلَهُ الرَّحِمِ، و َإقراءُ الضَّیفِ، وَ إطعامُ السّائِلِ، وَ المُکافاهُ عَلیَ الصَّنائعِ، و َالتَّذَمُّمُ لِلجارِ، و َالتَّذَمُّمُ لِلصّاحِبِ، و َرَأسُهُنَّ الحَیاءُ؛
مکارم ده تاست: اگر می‌توانی آنها را داشته باش ... : استقامت در سختی‌ها، راستگویی، امانتداری، صله رحم، میهمان نوازی، اطعام نیازمند، جبران کردن نیکی‌ها، رعایت حق و حرمت همسایه، مراعات حق و حرمت رفیق و در رأس همه، حیا.

خیر دنیا و آخرت

امام علی (علیه السلام) فرمودند:
أَربَعٌ مَن أُعطیَهُنَّ فَقَد أُعطیَ خَیرَ الدُّنیا و َالخِرَهِ صِدقُ حَدیثٍ و َأَداءُ أَمانَهٍ وَ عِفَّهُ بَطنٍ و َحُسنُ خُلقٍ؛
چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده است: راستگویی، اداء امانت، حلال خوری و خوش اخلاقی.

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت(ع)

آزمون امانتداری

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
لا تَغتَرّوا بِصَلاتِهِم و َلا بِصیامِهِم، فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَما لَهِجَ بِالصَّلاهِ و َالصَّومِ حَتّی لَو تَرَکَهُ استَوحَشَ ، وَ لکِنِ اختَبِروهُم عِندَ صِدقِ الحَدیثِ و أداءُ الامانَهِ؛ فریب نماز و روزه مردم را نخورید، زیرا آدمی گاه چنان به نماز و روزه خو می‌کند که اگر آنها را ترک گوید، احساس ترس می‌کند، بلکه آنها را به راستگویی و امانتداری بیازمایید.

صفتی امیدوار کننده

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
إِذا رَأَیتَ مِن أَخیکَ ثَلاثَ خِصالٍ فَارجُه ُ: اَلحَیاءُ و َالمانَهُ و َالصِّدقُ؛
هر گاه در برادر (دینی) خود سه صفت دیدی به او امیدوار باش: حیا، امانتداری و راستگویی.

سبب قرب به پیامبر(ص) در قیامت

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
أَقْرَبُکُمْ مِنِّی غَداً فِی الْمَوْقِفِ أَصْدَقُکُمْ لِلْحَدِیثِ وَ آدَاکُمْ لِلْأَمَانَهِ وَ أَوْفَاکُمْ بِالْعَهْدِ وَ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ أَقْرَبُکُمْ مِنَ النَّاس‏؛
نزدیک‌ترین شما به من در قیامت، راستگوترین، امانتدارترین، وفادارترین به عهد، خوش اخلاق‌ترین و نزدیک‌ترین شما به مردم است.

ادای امانت حتی به کارگر

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
ثَلاثٌ لَیسَ لاَحَدِ النّاسِ فیهِ رُخصَهٌ: بِرُّ الوالِدَینِ مُسلِما کانَ اَؤ کافِرا وَ الوَفاءُ بِالعَهدِ لِمُسلِمٍ اَو کافِرا وُ الاَمانَهُ اِلی مُسلِمٍ کانَ اَؤ کافِرا؛
سه چیز است که ترک آن برای هیچ کس جایز نیست: نیکی به پدر و مادر مسلمان باشند یا کافر، وفای به عهد با مسلمان یا کافر و ادای امانت به مسلمان یا کافر.

صفات پیامبران

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
إِنَّ اللّهَ عَز َّوَ جَلَّ لَم یَبعَث نَبیّا إِلاّ بِصِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ المانَهِ إِلَی البَرِّ و َالفاجِرِ؛
خدای عزوجل هیچ پیامبری را نفرستاد، مگر با راستگویی، و برگرداندن امانت به نیکوکار و یا بدکار.

خیانت در امانت = فقر

امام موسی کاظم (علیه السلام) فرمودند:
اَداءُ الاَمانَهِ وَ الصِّدقُ یَجلِبانِ الرِّزقَ، و َالخیانَهُ و َالکَذِبُ یَجلِبانِ الفَقرَ وَ النِّفاقَ؛
ادای امانت و راستگویی روزی را زیاد می‌کند و خیانت و دروغگویی باعث فقر و نفاق می‌شود.

برترین ایمان

امام علی(علیه السلام) فرمودند:
أفضَلُ الإیمانِ الأمانَهُ؛(24)
برترین ایمان، امانتداری است.

دروغگو امانتدار نیست

امام علی (علیه السلام) فرمودند:
لَیسَ لِکَذوبٍ اَمانَهٌ، وَ لا لِفُجورٍ صیانَهٌ
دروغگو امانتدار نیست و بدکار، نگهدارنده اسرار.

از نشانه‌های منافق

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
ثَلاثٌ مَن کُنَّ فیهِ فَهُوَ مُنافِقٌ وَ اِن صامَ وَ صَلّی وَحَجَّ وَ اعتَمَرَ و َقالَ «اِنّی مُسلِمٌ» مَن اِذا حَدَّثَ کَذِبَ وَ اِذا وَعَدَ اَخلَفَ وَ اِذَا ائتُمِنَ خانَ؛
سه چیز است که در هر کس باشد منافق است اگر چه روزه دارد و نماز بخواند و حج و عمره کند و بگوید من مسلمانم، کسی که هنگام سخن گفتن دروغ بگوید و وقتی که وعده دهد تخلف نماید و چون امانت بگیرد، خیانت نماید.

پیامبر امین

ابن شهر آشوب نقل می‌کند:
کانَ النَّبیّ صلی الله علیه و آله قَبلَ المَبعَثِ مَوصوفا بِعِشرینَ خَصلَهً مِن خِصالِ الاَنبیاءِ لَوِ انفَرَدَ واحِدٌ بِاَحَدِها لَدَلَّ عَلی جَلالِهِ فَکَیفَ مَنِ اجتَمَعَت فیهِ؟! کانَ نَبیّا اَمینا، صادِقا، حاذِقا، اَصیلاً، نَبیلاً، مَکینا، فَصیحا، عاقِلاً، فاضِلاً، عابِدا، زاهِدا، سَخیا، کمیا، قانِعا، مُتَواضِعا، حَلیما، رَحیما، غَیورا، صَبورا، مُوافِقا، مُرافِقا، لَمیُخالِط مُنَجِّما وَ لا کاهِنا و لا عَیافا؛
رسول اکرم صلی الله علیه و آله پیش از مبعوث شدن، بیست خصلت از خصلت‌های پیامبران را دارا بودند، که اگر کسی یکی از آنها را داشته باشد، دلیل عظمت اوست؛ چه رسد به کسی که همه آنها را دارا باشد، آن حضرت پیامبری امین، راستگو، ماهر، اصیل، شریف، استوار، سخنور، عاقل، با فضیلت، عابد، زاهد، سخاوتمند، دلیر و با شهامت، قانع، متواضع، بردبار، مهربان، غیرتمند، صبور، سازگار، و نرم‌خو بودند و با هیچ منجّم (قائل به تأثیر ستارگان)، غیب‌گو و پیش‌گویی هم‌نشین نبودند.

پانویس

منبع: سایت مشرق نیوز - تاریخ برداشت: 94/10/21

بازگشت به حفظ امانت