فرهنگ مصادیق:آبروی مؤمن در روایات

آبروی مؤمن در روایات

مقدمه

آبرو در لغت به معنای ناموس و شرف و اعتبار و ... آمده و انسان به خاطر کرامت ذاتی که دارد جانشین خداوند متعال در روی زمین شده و از طرفی فرشتگان هم مامور به سجده کردن برای انسان شدند تا جایی که ابا کننده از آن از درگاه الهی رانده شد . بنابراین نفس این انسان محترم است و شایسته احترام .
از نظر اسلام حفظ جان ، مال و آبروی مردم و حتی اندیشه آنان محترم است و احترام به ناموس دیگران را بسیار مهم می‌شمارد . امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند : حرمت مؤمن از حرمت کعبه بالاتر است . به گونه‌ای که مال مؤمن را دارای حریمی چون خودش در نظر گرفته‌اند . اسلام عزیز آبروی مسلمان را بسیار ارزشمند می‌داند و ریختن آن را بسیار خطرناک و گناهی بزرگ شمرده است . متاسفانه در جامعه ما چیزی که نزد برخی‌ها ارزش ندارد همین آبروی مسلمان است که آن را خیلی راحت مورد تاخت و تاز قرار می‌دهند و خود و دیگران را گرفتار عذاب الهی می‌کنند .
آبروی مؤمن محصول یک عمر زندگی ، تلاش و سختی است و تمام سرمایهٔ او می‌باشد . اما این امر مهم که در آیات و روایات اسلامی تأکید بسیاری به آن شده است ممکن است در اثر جهالت و یا غرض ورزی عده‌ای در یک لحظه از دست برود ، چیزی که جبران آن بسیار مشکل است و حتی ممکن است هیچگاه جبران نشود .
لذا توجه به آموزه‌های دینی و عواملی که باعث ریختن آبروی مؤمن می‌شود بسیار ضروری به نظر می‌رسد چرا که دقت در آیات و روایات نشان می‌دهد که که خداوند توجه بسیاری به آن داشته تا جایی که هر چیزی که زمینه ریختن آبروی مؤمن می‌شود صراحتا به آن اشاره شده و از آن نهی شده است .

تعریف آبرو

آبرو در لغت به معنای ۱. عرق ، خوی ، آب رخ ، آب روی ۲. اعتبار ، قدر ، جاه ، شرف ، عرض و ناموس است . و در اصطلاح آبروی کسی را ریختن : وی را مفتضح کردن ، او را مفتضح نمودن.
عرض جمع اعراض است به معنی تبار و حسب و نسب و شرف و امثال اینها که مایهٔ فخر و مباهات است ، آبرو ، ناموس ، شرف ، قدر ، مقام و اعتبار .

اهمیت حفظ آبروی مؤمن

پوشاندن زشتی و بدی و قبیح و عیب ، از نعمت‌های بزرگ و احسان‌های عظیم و الطاف بی بدیل حق دربارهٔ عبد است . و باید دانست وقتی خدای مهربان در دنیا بدی و زشتی بندهٔ مومنش را می‌پوشاند و آبرویش را میان مردم حفظ می‌کند ، قطعا در قیامت به بندهٔ مؤمنش و گنهکار بازگشت کننده به درگاهش توجه بیشتری خواهد کرد ، و زشتی و بدی اش را بیش از پیش پرده پوشی خواهد نمود .
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند : از خداوند درخواست کردم که در روز حساب حساب رسی امت را به خودم واگذار کند که بندگان اگر لغزشی داشتند آبروی من پیش پیامبران پیشین نرود . خداوند پاسخ داد حساب آنها را خودم به عهده می‌گیرم که اگر لغزشی داشتند آبرویشان پیش تو نرود .
با توجه به اینکه خداوند حفظ آبرو را به این اندازه مهم داشته که حتی نزد پیامبر خود نمی‌خواهد که آبروی بنده داش ریخته شود ، پس چکونه انسانها به خود اجازه می‌دهند که با آبروی یگذیگر بازی کنند .

توجه به اصل کرامت انسان

"لِلهِ عَزَّ و جَلَّ فی بِلَادِهِ خَمسٌ حُرَم ؛ حُرمَهٌ رَسولِ اللهِ و حُرمَهُ آلِ الرَّسولِ و حُرمَهُ کِتابِ اللهِ عَزَّ و جَلَّ و حُرمَهُ کَعبَهِ اللهِ و حُرمَهُ المُؤمِنِ "
مملکت خداوند بزرگ را پنج حریم است : حریم پیامبر (صلی الله علیه و آله) و حریم آل پیامبر و حریم کتاب خدای بزرگ و حریم کعبه الهی و حریم مؤمن "
از منظر قرآن کریم ، انسان نسبت به سایر مخلوقات از کرامت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و این کرامت در پرتو ایمان و تقوای الهی ایجاد می‌شود .
خداوند متعال در قرآن می‌فرمایند : " إنَّ أکرَمَکُم عِندَالله أتقَاکُم " به درستی که ارجمندترین شما نزد خدا ، پرهیزگارترین شماست .
بنابرین مؤمنان در نزد خداوند دارای کرامت و مرتبه‌ای بلند هستند و آنچه که سبب پایمال شدن این کرامت شود از نظر دین مذموم است .
روایت شده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) رو به کعبه کرد و فرمود : " آفرین بر تو ای خانه ( خدا ) چقدر نزد خداوند بزرگی و حرمت داری ! اما به خدا سوگند که مؤمن ( نزد خداوند ) محترم تر از توست ، زیرا خداوند از تو یک چیز را حرام و محترم قرار داده است ، ولی از مؤمن سه چیز را : مالش ، جانش و گمان بد او .
مقدس‌ترین سرزمین کعبه مکرمه ( قبله گاه مسلمانان و نمازگزاران ) است ، به گونه‌ای که بدون توجه به آن نماز باطل است و حیوانی که به آن سو ذبح نشود ، حرام است . تکریم و احترام کعبه بر همه واجب و اهانت به آن ، حرام و گناه بزرگی است . هر کس نسبت به آن قصد سوء داشته باشد ( مانند ابرهه ) با لشکر شکست ناپذیر " طیر ابابیل " رو به رو خواهد شد ، ولی مؤمن بالاتر از کعبه قرار دارد .
بنابراین مؤمن حقیقی برای حفظ کرامت دیگران یا گمان نیکو با آنها برخورد می‌کند و به خود اجازه نمی‌دهد که از طریق وسوسه‌های شیطانی ، بدون هیچ دلیل محکم و استوار بدبین شود و با دیده حقارت به آن‌ها بنگرد .

لزوم حفظ آبروی مؤمن

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) : هر حسنه‌ای صدقه است و هر چیزی که مرد مسلمان از ثروت خود برای خود و خانواده اش انفاق کند ، برای او صدقه (نزد خدا) نوشته می‌شود و هر چیزی که شخص مسلمان به وسیلهٔ آن ، آبروی خود را حفظ کند ، برای او به خاطر حفظ کردنش ، صدقه نوشته می‌شود .".
ابو بصیر می‌گوید از امام باقر علیه السلام پرسیدم : مردی از یاران ما فقیر است و من می‌خواهم زکات خود را به او بدهم ، اما او شرم می‌کند که زکات بگیرد . آیا لازم است به او بگویم که این زکات اموال است ؟
حضرت در جواب فرمود : عملی که خدا بر تو واجب نموده انجام بده ولی مؤمن را خوار مکن .
امام صادق (علیه السلام ) می‌فرمایند : هر کس از شما بتواند خداوند متعال را با دستی نیالوده به خون و اموال مسلمانان و زبانی سالم از لطمه زدن به آبروی آنان دیدار کند ، پس باید چنین کند .
امام زین العابدین (علیه السلام) : هر که از لطمه زدن به آبروی مسلمانان خودداری کند ، خداوند عز و جل روز قیامت از لغزش او درگذرد .

قیصر روم به کشیشی گفت : بالاترین حکمت چیست ؟ گفت : شناختن قدر خویش ، پرسید کاملترین عقل کدام است ؟ گفت از حدود علم تجاوز نکردن ، سؤال کرد : بیشترین حلم چیست ؟ گفت بردباری در مقابل دشنام ، پرسید : بالاترین نگهبان حیثیت چیست ؟ گفت نگهداشتن آبرو .....

دفاع از آبروی مومن

هر مسلمانی وظیفه دارد به اندازه توان خود ، آبروی برادر مومن خود را حفظ کند و نگذارد خدشه‌ای به آن وارد شود .
مردی در حضور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از کسی بدگویی کرد ، در همان جا فرد دیگری از او دفاع کرد . حضرت فرمودند : " کسی که جلوی آبروریزی برادر مومنش را بگیرد ، از آتش دوزخ در امان است "
و در روایت دیگر است که فرمودند :
"کسی که در غیاب برادر (مسلمان) خود از او دفاع کند ، بر خداوند لازم است که او را از آتش جهنم محافظت کند .".
امام صادق علیه السلام فرمود : خدای بزرگ می‌فرماید هر که بنده مؤمنم را خوار سازد مرا به ستیز فرا خوانده است و هر که بندهٔ مؤمنم را بزرگ دارد از خشمم در امان ماند .
و نیز در روایت آمده است که کسی که در مجلسی غیبت برادر خود را بشنود و در مقام رد آن بر آید و از او دفاع کند خداوند هزار نوع از شرور دنیا و آخرت را دور خواهد ساخت .
بنابراین تنهاد نهی از غیبت کردن کافی نیست بلکه بر هر فردی لازم است که از برادران دینی خود دفاع کند و در حفظ آبروی آن‌ها بکوشد . یعنی بر هر مسلمانی لازم است انتقادها و عیب‌هایی را که به برادر دینی اش وارد می‌شود با توجیه صحیح و خداپسندانه دفع کند و زمینه شایعه پراکنی‌ها و اشاعهٔ فحشاء را از بین ببرد تا دیگر کسی جرأت نکند بدون

عوامل آبروریزی

اتهام

یکی از مواردی که باعث ریختن آبروی مومن می‌شود تهمت زدن به افراد است .
ابن ابی یعفور می‌گوید : امام صادق علیه السلام فرمود : هر که بر مرد یا زنی مؤمن به آنچه که در آن‌ها نیست افترا بندد خداوند او را در روز رستاخیز در "طینت خبال " برانگیزاند تا از سخنی که گفته به در آید . عرض کردم "طینت خبال" چیست ؟ فرمود : آب چرکینی که از فرج زنان بدکاره بیرون آید .
امام باقر علیه السلام روایت نموده که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود : دشنام گویی به مؤمن ، هرزگی ، و پیکار با او کفر و خوردن گوشتش (باغیبت) نافرمانی خداست .

حسادت

عده‌ای از مردم برای اینکه به اشخاص حسادت می‌برند به تحقیر کردن طرف مقابل می‌پردازند . و حتی گاهی شرم نکرده و در حضور او بدگویی می‌کنند . و با کمال تعجب این رفتار خود را پسندیده می‌شمارند و آن را صراحت لهجه نام می‌گذارند در صورتی که باید این صفت را بی حیایی نامید .
بی جهت آبروی بندگان خدا را بردن و نسبت به مردمی شریف بی احترامی روا داشتن ، جز بی شرمی ، چیز دیگری نیست . این افراد گاهی به صورت شوخی و استهزاء و متلک گفتن ، مقصود خود را انجام می‌دهند . بدگویی ناپسند است خواه در جلسه خصوصی باشد ، خواه در جلسات بزرگ ، خواه در روزنامه باشد خواه به صورت بیانیه در آید ؛ قبیح به هر لباس درآید قبیح است .

افراط در شوخی و خنده

در روایت آمده است که : مزاح ناروا و مسخرگی ، زبان را از اینگونه سخنان نگهدار که آبرو را می‌برد ، موجب سقوط و مایهٔ دشمنی است ، نهال عداوت در دلها می‌نشاند ، با کسی مزاح نکن و اگر با تو مزاح کردند جواب نده تا رشته سخن عوض شود ، از کسانی باش که با بزرکی از لغویات می‌گذرند .
پیامبر اکرم(صلوات الله علیه و آله) می‌فرمایند : شوخی بیش از اندازه و بسیارآبرو را می‌برد خندهٔ زیاد ایمان را محو می‌کند.
عنبسهٔ عاید نقل می‌کند:شنیدم حضرت صادق(علیه السلام) می‌فرمود:خندهٔ بسیار آبرو را می‌برد.
و حضرت صادق (علیه السلام )می‌فرماید : مبادا مزاح کنید که آبرو را می‌برد.
و البته باید دانست که در این جا مطلق مزاح کردن منظور نیست، رعایت نکردن حد ومرزهای شوخی و خنده طبق فرمایشات معصومین(علیهم السلام)باعث ریختن آبرو می‌گردد.

استهزاء

خداوند متعای در سوره حجرات می‌فرمایند : لَا یَسخَر قَومٌ مِن قَومٌ. . یکدیگر را مورد مسخره و استهزاء قرار ندهید .
بی شک استهزاء مومن و برجسته کردن نقص‌های ظاهری او و سرزنش کردن انسان به خاطر خطاهایی که مرتکب شده و همچنین نگاه تحقیر آمیز به او باعث تحقیر و ریختن آبروی او می‌شود

تجسس

تجسس نیز از مواردی است که در قران به صراحت از آن نهی شده و حتی در هیچ موردی و در هیچ شرایطی انجام آن در زندگی شخصی افراد مجاز شمرده نشده و این صراحت در نهی دلالت بر گناه بودن آن دارد .
ارتباط بین تجسس و ریختن آبروی مومن به این صورت است که اگر شخصی در زندگی خصوصی مردم تجسس کند سعی می‌کند از تمام زوایای زندگی آنان آگاه شود و از هر مسئله‌ای که بدست آورد کنجکاوی او بیشتر می‌شود و بازگو کردن این مسئل به افراد دیگر ممکن است باعث هتک حرمت شخص و افشای مسائلی شود که شخص به آن راضی نیست .

عیب گویی

یکی از مهم‌ترین راه‌های حفظ آبروی برادر دینی ، پوشیدن کاستی‌های اوست . و به همین دلیل خداوند متعال که از عیان و نهان بشر آگاه است ، ستار العیوب است و عیوب مردم را برملا نمی‌کند پس چگونه بر انسانی که خود از عیوب عاری نیست جایز است که به عیوب مردم بپردازد و سعی در برملا کردن نواقص آن‌ها و بدنام کردن و آشکار کردن خطاهای او باشد .
روزی حضرت عیسی(علیه السلام) از حواریون خود سؤال کردند، اگر شما در جایی ببینید یکی از دوستان و برادرانتان هنگام خواب لباسش کنار رفته و مقداری از عورتش ظاهر شده است، آیا سعی می‌کنید که او را بپوشانید و یا این که عورتش را بیش تر مکشوف می‌سازید؟ آنها در پاسخ گفتند: روشن است، سعی می‌کنیم عورتش را بپوشانیم. حضرت فرمودند: خیر، شما این کار را نمی‌کنید، بلکه همه آن را نمایان می‌کنید. آنها از این سخن حضرت عیسی(علیه السلام) تعجب کردند، اما متوجه شدند که در این پرسش و پاسخ سرّی نهفته است. حضرت عیسی(علیه السلام) با این کار می‌خواستند به یاران و شاگردانشان بفهمانند که حق مؤمن بر مؤمن این است که عیب او را بپوشاند و نه تنها آن را بازگو نکند، بلکه اگر می‌تواند پرده پوشی هم بکند تا آبرویش محفوظ بماند.
بنابراین اگر انسان کار بدی از کسی سراغ دارد نه تنها نباید از او غیبت کند و بدی او را برای دیگران بازگو نماید، بلکه باید سعی کند که این عیب مکشوف نشود و مکتوم باقی بماند؛ یعنی خطایی که از او سر زده در بین مردم و مسلمان‌ها زبان به زبان پخش نگردد.
امام صادق علیه السلام می‌فرمایند : کسی که به منظور عیب جویی و ریختن آبروی مومن و این که او را از نظر مردم بیندازد سخنی را نقل کند ، خداوند او را از ولایتش بیرون کرده ، به سوی ولایت شیطان می‌فرستد ولی شیطان هم او را نمی‌پذیرد .
ابی برده گوید : پیامبر خدا صلی الله علیه و آله با ما نماز گذارد و پس آنگاه شتاب ناک به پا خواست و به سوب در مسجد رفت و دست بر در نهاد و با صدایی بلند بانگ برداشت : ای ایمان آورندگان به زبان که ایمان در دلتان جای نگرفته ! عیبهای مؤمنان را نجویید ؛ زیرا هر که عیب‌های مؤمنان را بجوید خداوند نیز در پی عیب‌های او باشد و هر که خداوند عیب‌هایش را بجوید رسوایش سازد هر چند درون خانه اش باشد .

غیبت

رسول خدا (صلی الله علیه و آله ) فرمود : " کسی که راه رفت در غیبت برادرش و کشف سرّ او ، اول قدمی که بردارد در جهنم گذارد ، و کشف کند خداوند سرّ او را در بین خلایق ".
و در روایت دیگر است که فرمودند : " شب معراج به قومی گذشتم که روی خود را با چنگالهایشان خراش می‌دادند و با آن صورت و سینه هایشان را می‌خراشیدند .. از جبرئیل پرسیدم این‌ها کیانند ؟ گفت : این‌ها کسانی هستند که گوشت‌های مردم را می‌خوردند (غیبت مردم را می‌کردند) و و دربارهٔ آبروی آن‌ها سخن می‌گفتند .".
بنابراین کسی که در دنیا به غیبت دیگران می‌پردازد و آبروی دیگران را می‌برد ، خداوند نیز در برزخ و قیامت او را مفتضح می‌گرداند ، و در جهنم نیز با رسوایی و بی آبرویی به سر خواهد برد .
امام صادق (علیه السلام) از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) روایت کردند که فرمودند : "ای گروهی که به زبان ایمان آوردید و ایمان به قلب شما وارد نشده ، مذمت نکنید مسلمانان را و جستجو نکنید قبایح مستورهٔ آنان را ؛ زیرا که کسی که عورات آن‌ها را جستجو کند ، خداوند جستجو کند عورات او را ؛ و کسی را که خدا جستجوی عورات او کند ، مفتضح کند او را اگر چه در خانه اش باشد ".
خداوند متعال غیور است و هتک آبروی مؤمنان هتک حرمت الهی است و اگر انسانی بی حیایی را از حد گذراند و آبروی مؤمنی را ریخت خداوند هم آبروی او را می‌ریزد و عیوب پنهان او را که به لطف ستاریت خود پنهان داشته بود ، آشکار می‌کند و او را در بین مردم در دنیا و آخرت مفتضح می‌کند .
امام باقر علیه السلام می‌فرمایند : " رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در معراج عرض کرد : "ای پروردگار چگونه است حال مؤمن نزد تو ؟ فرمود : "ای محمد ، کسی که اهانت کند برای من دوستی را ، پس به تحقیق ظاهر شده است به محاربهٔ با من ؛ و من سریع تر هستم به سوی یاری کردن دوستان خودم از هر چه " .

اظهار نیاز نزد مردم

یکی از عواملی که باعث ریختن آبروی افراد می‌شود اظهار نیاز و خواهش از مردم است که باعث شکسته شدن عزت و کرامت انسان می‌شود . در این جا اولین چیزی که آسیب می‌بیند ، خود حقیق انسان و کرامت و شخصیت اوست که در حدیث داریم که مؤمن حرمتی بالاتر از کعبه دارد .
و به همین دلیل است که در روایات اجازه هر کاری به مؤمن داده شده جز آنکه با درخواست و اظهار عجز خود را حقیر کند . به دلیل این که اظهار نیاز باعث از بین رفتن آبروست چنان که امام سجاد علیه السلام فرموده است : درخواست نیازها از مردمان مایهٔ خوار زیستن و از بین بردن حیا و کاسته شدن وقار است ، و این همان فقر نقد است ، و کم درخواست کردن از مردمان همان بی نیازی ( و توان گری ) نقد است .
آبروی انسان حریمی است که چون فرو ریزد ، حرمتهای بسیاری شکسته شود . بنابراین بالاترین ستم انسان به خودش این است که حرمت و عزت خود را نگه ندارد و نباید کرامت انسانی و عزت ایمانی با ذلت تکدی شکسته شود .
امام صادق علیه السلام به یکی از خدمتگذاران خود که به محل کسب و کارش حاضر نشده بود و به سبب بیکاری آبرو و عزت او در مخطره قرار گرفته بود فرمود : " ای بنده خدا عزت خود را نگهدار " آن خدمتگذار گفت : "فدایت شوم عزت من در چیست ؟" فرمودند : " به بازار و محل کسب و کار خویش رفتن و کرامت خود را نگه داشتن ".

عوامل حفظ آبرو

بخشش

حضرت علی (علیه السلام) : بخشندگی ، نگاهدارنده آبروست ، و شکیبایی دهان بند بی خردان ، و عفو زکات پیروزی و دوری کردن ، کیفر خیانت کار و مشورت چشم هدایت است .
و در جای دیگر می‌فرمایند : بخیل‌ترین مردم در مال خویش بخشنده‌ترین آن هاست در آبروی خویش.

درخواست نکردن

امام علی (علیه السلام) : آبروی تو یخی جامد است که درخواست آن را قطره قطره آب می‌کند ، پس بنگر که آن را نزد چه کسی فرو می‌ریزی ؟.

دعا کردن

خدایا آبرویم را با بی نیازی نگهدار و با تنگدستی شخصیت مرا لکه دار مفرما ، که از روزی خواران تو روزی خواهم ، و از بدکاران عفو و بخشش طلبم !.
ای خدای من تو را ستایش می‌کنم که چه بسیار عیبها و زشتیهای مرا پنهان ساختی ، و مرا مفتضح و رسوا نساختی ، و چه بسیار گناهانم را در پرده پوشانیدی ، و مرا میان خلق مشهور نگردانیدی ، و چه بسیار عیب و عارها که من مرتکب شدم و تو پرده دری نکردی ، و ننگ و عار آن را بر گردنم چون طوق نیفکندی ، و زشتی اش را بر دیده‌های همسایگانم و حسودان نعمت‌هایی که مرا دادی آشکار نگردانیدی .

ترک جدل و نزاع

امام علی (علیه السلام) می‌فرمایند : " مَن ضَنَّ بِعِرضِهِ فَلیَدَعِ المِرَاءَ " هر کس از آبروی خود بیمناک است از جدال بپرهیزد .

حق مسلمان بر برادرش

توجه به حقوقی که مسلمانان نسبت به یکدیگر دارند بسیار ضروری است لذا به حدیثی از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله در این زمینه اشاره می‌شود .
پیامبر اسلام (صلی اله علیه و آله)فرمود : مسلمان بر برادر مسلمانش سی حق دارد که برائت ذمه از آن حاصل نمی‌کند مگر به ادای این حقوق یا عفو کردن برادر مسلمان او :
لغزشهای او را ببخشد ، در ناراحتی‌ها نسبت به او مهربان باشد ، اسرار او را ذپنهان دارد ، اشتباهات او را جبران کند ، عذر او را بپذیرد ، در برابر بدگویان از او دفاع کند ، همواره خیرخواه او باشد ، دوستی او را پاسداری کند ، پیمان او را رعایت کند و در حال مرض از او عیادت کند .
در حال مرگ به تشییع او حاضر شود ، دعوت او را اجابت کند ، هدیه او را بپذیرد ، عطای او را جزا دهد ، نعمت او را شکر گوید ، در یاری او بکوشد ، ناموس او را حفظ کند ، حاجت او را برآورد ، برای خواسته اش شفاعت کند و عطسه اش را تحیت گوید .
گمشده اش را راهنمایی کند ، سلامش را جواب دهد ، گفته او را نیکو شمرد ، انعام او را خوب قرار دهد سوگندهایش را تصدیق کند ، دوستش را دوست دارد و با او دشمنی نکند ، در یاری او بکوشد خواه ظالم باشد یا مظلوم ، اما یاری او در حالی که مظلوم است به این است که او را در گرفتن حقش کمک کند ، او را در برابر حوادث تنها نگذارد ، آنچه از نیکی‌های برادر خود دوست دارد برای او هم دوست بدارد و آنچه از بدی‌ها برای خود نمی‌خواهد برای او نیز نخواهد .

فهرست منابع

۱.انصاریان ، حسین ، شرح دعای کمیل ، انتشارات دارالعرفان ، چاپ سوم تابستان 1384.
۲.محمدی ری شهری ، محمد ، میزان الحکمه ، انتشارات سازمان چاپ و نشر دارالحدیث ، چاپ هشتم ، 1386.
۳.معین ، محمد ، فرهنگ فارسی معین ، انتشارات دیبا ، چاپ دوم ، 1386.
۴.لوییس معلوف ، المنجد ، محمد بندرریگی ، انتشارات ایران ، چاپ ششم ، 1386.
۵.میرزایی ، علی اکبر ، نهج الفصاحه ، انتشارات چاف ، چاپ ششم 1386.
۶.امام خمینی (ره) ، چهل حدیث ، موسسخ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) ، چاپ سی ام ، 1383.
۷.شیخ رضی ، نهج البلاغه ، ترجمه محمد دشتی ، انتشارات الهادی ، چاپ بیست و هفتم 1384.
۸.معین ، محمد ، فرهنگ فارسی معین ، ج ۱ ، ص ، ۹۴ ، انتشارات نامن ، چاپ دوم ، قم.
۹.سیره نبوی "منطق عملی" ، ج ۲ ، مصطفی دلشاد تهرانی ،.
۱۰.ثواب الاعمال ، محمد بن علی ابن بابویه ، ترجمه صادق حسن زاده ،.
۱۱.گلچین صدوق ، محمدحسین صفاخواه ، ج ۱ ،.
۱۲.پندهای امام صادق علیه السلام به ره جویان صادق ، آیت الله مصباح یزدی ،.
۱۳.مکارم شیرازی ، ناصر ، تفسیر نمونه ، ج ۲۲ ، انتشارات دارالکتب الاسلامیه ، چاپ بیست و چهارم 1384.
۱۴.حسینی ، اعظم السادات ، سوء و ظن و حسن ظن به خدا و خلق در آیات و روایات ، انتشارات جامعه القران الکریم ، چاپ اول 1387.
۱۵.هاشمی رفسنجانی ، اکبر ، فرهنگ قرآن ، ج ۱ ، مؤسسه بوستان کتاب ، قم ، چاپ سوم 1386.
۱۶.امام زین العابدین ، ترجمه الهی قمشه‌ای ، مهدی ، انتشارات دیوان ، چاپ اول 1386.

پانویس

منبع: وبلاگ یامین(پرشین بلاگ) - تاریخ برداشت : ۹۴/۱۱/۱۰

بازگشت به حفظ آبروی مؤمن