فرهنگ مصادیق:حجاب زن – اسلام پدیا

حجاب زن – اسلام پدیا

مفهوم شناسی حجاب

واژه “حجاب” در لغت به معنای پرده، حاجب و چیزی است که میان دو چیز حایل و فاصله می‌شود البته همان گونه که مفسران و محققان گفته‌اند، واژه حجاب به معنای پوشش زنان، اصطلاحی است که بیشتر در عصر ما پیدا شده و اصطلاحی جدید است. آن­چه در گذشته‌ها در این مورد به کار می‌رفته، به ویژه در اصطلاح فقها، واژه “ستر” بود که به معنای پوشش است

پیشینه حجاب

با نگاه به تاریخ چنین استفاده می‌شود که حجاب به معنای پوشش زنان، قبل از اسلام در جهان و در ادیان مختلف با شکل‌های متفاوت وجود داشته و این حکم تأسیسی نیست؛ یعنی اسلام آن را اختراع نکرده، بلکه دین اسلام آن را پذیرفته و چنان که از تاریخ زمان پیامبر (ص) استفاده می‌شود، اسلام قدری محدوده آن را وسیع تر کرده و به آن شدت بخشیده است.
همچنین با نیم نگاهی به پیشینۀ حجاب می‌توان به این حقیقت دست یافت که “حجاب زنان از سنن قدیمی تمدن‌های بشری بوده است و در ادیان الاهی به خصوص یهود، مسیحیت و زرتشت مسئلۀ حجاب و رعایت آن مطرح بوده است و در بعضی از ادیان مثل یهود مسئلۀ حجاب سخت تر از حجابی است که اسلام می‌گوید” پس آنان اگر بخواهند به دستورات دینی خود هم عمل کنند، ملزم به رعایت حجاب در جامعه هستند.
در ایران قبل از اسلام، در میان قوم یهود، در هند، حجاب‌های سخت و شدیدی وجود داشت. در ایران باستان حتی پدران و برادران نسبت به زن شوهردار نامحرم شمرده می‌شدند

فایده و آثار حجاب

توجه به فواید و آثار حجاب می‌تواند ضرورت وجود آن را به عنوان هدیه‌ای الاهی از یک سو و لزوم به کارگیری آن در قالب قوانین و مقررات جوامع انسانی و اسلامی روشن سازد. در این بخش به چند فائده برای حجاب پرداخته می‌شود؛
الف. ایجاد آرامش روانی در فرد: از جمله نتایج حجاب در بُعد فردی، عدم تهییج و تحریک جنسی است و در نقطۀ مقابل، فقدان حجاب و آزادی و معاشرت‌های بی قید و بند میان زن و مرد است که هیجانات و تحریکات جنسی را فزونی می‌بخشد، و غریزۀ جنسی را که غریزه‌ای نیرومند و سرکش است، بیش از پیش سرکش می‌کند و چنان آتشی را ماند که هر چه هیزم آن زیادتر شود، شعله ورتر می‌گردد.
ب. استحکام بیشتر کانون خانواده: از دیگر فواید مهم حجاب در بعد خانوادگی، اختصاص یافتن لذایذ جنسی به محیط خانواده و مسیرهای مشروع آن است، اختصاص مذکور باعث پیوند و اتصال قوی تر زن و شوهر و در نتیجه استحکام بیشتر کانون خانواده می‌شود، اما فقدان حجاب باعث انهدام نهاد خانواده به عنوان رکن رکین جامعه می‌گردد.
یکی از نویسندگان، در خصوص تأثیر برهنگی بر اضمحلال و از هم پاشیدگی درخت تنومند خانواده چنین می‌نویسد: در جامعه‌ای که برهنگی بر آن حاکم است، هر زن و مردی همواره در حال مقایسه است، مقایسۀ آنچه دارد با آنچه ندارد، و آنچه ریشۀ خانواده را می‌سوزاند این است که این مقایسه آتش هوس را در زن و شوهر و مخصوصاً در وجود شوهر دامن می‌زند
پر واضح است که میوۀ شوم این گونه مقایسه‌ها در جوامعی که از نعمت حجاب محروم اند رویش بیشتری داشته و آنچه امروز تحت عنوان فروپاشی نظام خانواده در بعضی از جوامع شاهدیم، از این مقوله است. در نقطۀ مقابل جوامعی که حجاب را به عنوان موهبتی الاهی پذیرفته و خویش را به رعایت آن ملزم دانسته‌اند، نه تنها اولین گام را در حفظ کانون گرم خانواده برداشته، بلکه آبرو و شرافت انسانی خویش را فراهم ساخته و از آزار و اذیت‌ها و نگاه‌هایی که همچون تیرهایی مسموم به پیکرۀ فرد و اجتماع اثر می‌کنند نیز محفوظ مانده‌اند.
ج. بستر سازی برای تعالی و رشد انسان: از دیدگاه ما حجاب مصونیت است نه محدودیت. در فضایی که حجاب رعایت می‌گردد، امکان بیشتری برای تعالی و رشد انسان فراهم می‌شود؛ لذا ما بی حجابی را حتی برای جوامع غربی، همچون سم مهلکی تلقی می‌کنیم و معتقدیم که هر مقدار برهنگی بیشتر باشد، انسان از رسیدن به مقصدی که برای آن خلق شده، دورتر می‌شود.

فلسفه حجاب

فلسفه لزوم پوشش برای زنان بنا بر ویژگی‌های خاصی است که در خانم‌ها وجود دارد؛ زیرا زن مظهر جمال و مرد مظهر شیفتگی است. قهراً به زن باید بگویند خود را در معرض نمایش قرار نده نه به مرد. لذا با این که دستور پوشیدن برای مردان (مثل زنان) مقرر نشده است عملا مردان پوشیده تر از زنان از منزل بیرون می‌روند؛ زیرا تمایل مرد به نگاه کردن و چشم چرانی است نه به خودنمایی، و بر عکس تمایل زن بیشتر به خودنمایی است نه به چشم چرانی.
تمایل مرد به چشم چرانی، بیشتر زن را تحریک به خودنمایی می‌کند و به همین جهت ‏«تبرج‏» (بزک نمودن) از مختصات زنان است»
بدون شک هر اندازه بدن زن پوشیده تر باشد نقش نیرومندتری در دورسازی دیدگان نظاره گر ایفا می‌کند. اگر نگاه‌های آلوده را همچنان که در روایات آمده است «تیرهای زهرآلود شیطان» بدانیم، پوشش زن همانند سپری است که تیر از آن کمانه می‌کند و منحرف می‌شود و از اصابت و نفوذ در هدف باز می‌ماند. بر عکس هر اندازه بدن زن برهنه تر باشد تیرهای شیطانی را بیشتر متوجه خود ساخته و از آن آسیب خواهد دید؛ از همین رو می‌باشد که چادر را حجاب برتر شناخته‌اند؛ زیرا با وجود شرایط دیگر، بیشترین پوشش و مطمئن‌ترین مصونیت را به همراه می‌آورد.
به این ترتیب نگه داشتن حجاب به دلیل بالا رفتن حفظ ارزش زن در برابر مرد می‌باشد. نگه داشتن حریم توسط زن، میان خود و مرد یکی از وسائل مرموزی بوده است که زن برای حفظ مقام و موقعیت خود در برابر مرد از آن استفاده کرده است. اگر حکم حجاب تأکید کرده که زن متین تر و با وقارتر و عفیف تر حرکت کند و خود را در معرض نمایش برای مردان نگذارد برای آن است که بر احترام زن افزوده شود و همچون کالای بی ارزشی تلقی نگردد که به راحتی در اختیار همگان است
به عبارت دیگر: حجاب برای کسب کرامت و احترام بیشتر زن وضع شده است؛ زیرا او را از تعرض افراد جلف و فاقد اخلاق مصون می‌دارد، پس حجاب محدودیت نیست، بلکه مصونیت است به گونه‌ای که هم مصونیت زن را در پی دارد و هم مصونیت جامعه را در آلوده شدن به گناه به همراه دارد.

اجبار به حجاب در ممالک اسلامی

تشریع و قانون مند شدن حجاب زنان و تعیین محدوده آن بر عهده شارع مقدس اسلام (خداوند متعال و پیامبر اکرم (ص)) بوده که به خوبی انجام شده است. آنچه بر عهدۀ حکومت‌ها و نظام‌های اسلامی است اجرای دقیق دستورات اسلام در همه زمینه‌ها و از جمله در زمینه حجاب و پوشش زنان (به خاطر تأثیر آن در سلامت اخلاقی جامعه و استحکام بنیان خانواده‌ها) است.

حجاب تا آن­جا که در حریم زندگی خصوصی افراد است، یک امر فردی و خصوصی است و کسی نمی‌تواند دخالت کرده و تجسس نماید، ولی آن­گاه که به یک امر اجتماعی تبدیل شد و با حقوق دیگران ارتباط پیدا کرد، حکومت و حاکم می‌تواند از باب نهی از منکر و صیانت از اخلاق و معنویت جامعه، حجاب را الزامی کند و برای آن رعایت نکردن آن، مجازات تعیین نماید. بی حجابی از محرمات الهی محسوب می‌شود و طبق قاعده «هر فعل حرامی قابل تعزیر است»و تعزیر نیز با نظرِ حاکم است، یعنی از دیدگاه فقهی حاکم شرع می‌تواند برای جلوگیری از گسترش محرمات الهی و بالخصوص بی حجابی، مجازات وضع کند

اسلام آزادی‌های فردی را به خاطر منافع اجتماعی محدود می‌کند. ارتکاب گناه در جامعه به صورت علنی، خود گناه دیگری محسوب می‌گردد؛ مثلا روزه خواری یک گناه است و تظاهر به روزه خواری در ملاء عام گناه دیگر؛ زیرا اثرات نامطلوبی بر جامعۀ اسلامی خواهد گذاشت. اساساً فلسفۀ امر به معروف و نهی از منکر همین است؛ یعنی به منظور صیانت جامعه از فساد، اسلام گفته است که بر هر مسلمان واجب است امر به معروف و نهی از منکر کند.
شما فرض کنید که در درون قایقی نشسته‌اید و عده‌ای هم در کنار شما هستند و شما هم شنا بلد نیستید. ناگهان در وسط دریا، کسی می‌خواهد قایق را سوراخ کند، یا کاری انجام دهد که مردم غرق شوند، در این حالت آیا شما خواهید گفت که او آزادی دارد که هر کاری را بکند، مزاحم او نشوید. یقیناً شما به منظور جلوگیری از غرق شدن قایق و آسیب نرسیدن به سرنشینان آن، در جای خود نمی‌نشینید، مگر این که کاری از دست شما بر نیاید. آیا انتظار دارید که دیگران به کمک شما بیایند یا به کمک خرابکار؟ البته ممکن است شما در تلقی خود، جامعه را همانند کشتی در دریا ندانید که در این بستر انسان‌ها باید به ساحل نجات راه یابند، اما این مبانی خاص خودش را دارد که باید در فرصت دیگری بدان پرداخت.
قرآن در سورۀ آل عمران آیۀ ۱۱۰ می‌فرماید: “شما بهترین امتی بودید که به سود انسان‌ها آفریده شدید (چه این که) امر به معروف و نهی از منکر می‌کنید و به خدا ایمان دارید”. در این آیه امر به معروف و نهی از منکر را یک دستور عام بیان می‌کند و آن را یکی از ویژگی‌های امت اسلامی می­شمارد. در آیۀ ۱۰۴ همان سوره می‌فرماید: “باید از میان شما جمعی دعوت به نیکی کند، و امر به معروف و نهی از منکر نماید و آنان رستگارانند”. این امر مهم را ویژۀ گروهی از امت اسلامی و به تعبیر دیگر ویژۀ حکومت و کارگزاران حکومت می‌داند
پس حکومت اسلامی و حاکمان آن در برابر تعلیم و تربیت، جوانان و نوجوانان و عامۀ مردم مسئول اند و شرعاً و قانوناً مجاز نیستند اسباب و علل کم رنگ شدن دین و اخلاق جامعه را فراهم آورند و می‌بایست در مسیر حفظ سلامت روح و روان جامعه و تعالی اخلاق و کرامت‌های انسانی تلاش کنند.
متأسفانه بسیاری از دولت‌های اسلامی در این زمینه کوتاهی می‌کنند و نتیجه آن، گسترش فساد اخلاقی، افزایش بی رویه طلاق و… است که در جوامع اسلامی مشهود است. ما داستان غم بار اندلس سابق و اسپانیای امروز را شنیده‌ایم و حرص و ولع مراکز استعماری را برای شیوع اخلاق جنسی غرب در بین مسلمانان را ملاحظه می‌کنیم! آیا اگر زنان و دخترکان زیباروی طناز به بازار جوانان پاک و امّا پر از غریزه و هیجان و شهوت در آیند و متاع جمال و نمای خود را در چشم و خیال حساس آنان به حراج گذاشته و از آنان دل ربایی کنند، جلوگیری از آنان دخالت در حریم شخصی افراد است؟ مسلما دخالت حاکمیت اسلامی سالم، به عنوان آمر به معروف و نگهبان سلامت اخلاق و معنویت دینی جامعه است.

حجاب اقلیت‌های مذهبی

ممکن است در ذهن بعضی‌ها خطور کند که حجاب برای اقلیت‌های مذهبی (مسیحیان و…) در کشور اسلامی طبق چه قاعده و حکمی است. روشن است که دست یابی به فواید و آثار حجاب در جامعۀ اسلامی با رعایت تمام اقشاری که در پرتو حکومت اسلامی زندگی می‌کنند، میسر است، همان گونه که طبق آموزه‌های مذهبی خودشان نیز، ملزم به رعایت حجاب هستند.
به صورت کلی، بر اساس قرار داد ویژه‌ای (عقد ذمّه) که میان حکومت اسلامی با یهودیان و مسیحیان بسته می‌شود، و بر طبق آن، همان گونه که حکومت اسلامی حفظ امنیت ناموسی، جانی و مالی آنان را بر عهده می‌گیرد، در مقابل، آنان نیز متعهد می­شوند به قوانین و احکام یک کشور اسلامی احترام گذاشته، به صورت علنی و آشکار مرتکب گناه نشوند و اگر بدحجابی در کشور اسلامی از سوی اهل ذمه منشأ فساد در جامعه اسلامی شود، حکومت اسلامی به جهت برقراری نظم در امور اجتماعی و دوری جامعه از فساد، این اختیار را دارد که از باب حکم ثانوی، رعایت حجاب اسلامی را اجبار نماید و در صورت بدحجابی علنی از سوی آنان، آنها را مجازات نموده و قرار داد با ایشان را بر هم بزند،
البته، این اجبار و مجازات از سوی حکومت دربارۀ حجاب، نسبت به زنان مسلمان هم قابل اجرا است، و از این جهت فرقی میان مسلمان و غیر مسلمان نیست.
این جا است که می‌توان گفت: حکم پوشش از نامحرم و حجاب، یک حکم اسلامی است که دلایل و فلسفۀ خاص خود را دارد و باید از طرف مسلمانان و غیر مسلمانانی که در جامعۀ اسلامی حضور می‌یابند، رعایت گردد.
به منظور سلامت روح و روان جامعه، باید با عوامل مختلفی، که دامن به آتش شهوت جوانان می‌زند؛ مانند بی حجابی و … مبارزه شود. بدون شک محیط اسلامی باید از این گونه مسائل که مشتریان را به مراکز فساد سوق می‌دهد و پسران و دختران جوان را به آلودگی و فساد می‌کشاند پاک و مبرا باشد
بدیهی است که تحقق واقعی این گونه احکام در پرتو رعایت حجاب در جامعۀ اسلامی توسط مسلمانان و غیر مسلمانان میسر است و معقول نیست که کسی بگوید عدم رعایت حجاب در جامعۀ اسلامی موجبات فساد جوانان و از هم پاشیدگی کانون گرم خانواه‌ها و… را فراهم نمی‌کند. چنان که اقلیت‌های مذهبی نمی‌توانند در جامعه، شراب بنوشند.
علاوه بر این، همان طوری که تأمین امنیت و … برای اقلیت‌های مذهبی، در قالب انعقاد صلح با آنان از وظایف حکومت اسلامی است، رعایت حدود اسلامی در جامعۀ اسلامی هم از وظایف و تعهدات آنان است؛ لذا حاکم اسلامی حق ندارد در این قرار داد، تعهداتی را بپذیرد که با قوانین اسلامی مخالفت دارند
صاحب کتاب جواهر الکلام در این باره می‌گوید: اقلیت‌های مذهبی نمی‌توانند سنت‌های حاکم بر جامعۀ اسلامی را بشکنند و نباید به حدود و احکام اسلامی تجاوز کنند
البته این مطلب اختصاص به کشورهای اسلامی ندارد و در هر کشوری قوانین و خطوط قرمزی وجود دارد که همه و از جمله اقلیت‌ها ملزم به رعایت آن هستند.
آنهایی که مخالف الزام پوشش اسلامی برای اقلیت‌های مذهبی می‌باشند، چگونه می‌توانند اعمال قوانین و مقررات سنگین و غیر منطقی کشورهای دیگر، که شدیداً مغایر با شعار دموکراسی و آزادی اعتقادی است، بر علیه اقلیت‌های مذهبی خصوصاً مسلمانان را نادیده بگیرند که از جمله مصادیق آن می‌توان به ممنوعیت حضور زنان مسلمان با پوشش اسلامی در اجتماعات قانونی اشاره نمود. در حالی که طبق تعاریف خودشان از آزادی، به هیچ وجه پوشش اسلامی به آزادی فردی و گروهی دیگران آسیبی نمی‌رساند.

اجبار به حجاب یا بی حجابی

ممکن است با توجه به حجاب اجباری در مورد اقلیت‌ها و توریست‌هایی که وارد کشورهای اسلامی می‌شوند شبهه­ای مطرح شود که در این صورت چرا دائماً از قوانین بعضی از کشورهای غیر اسلامی در ارتباط با لزوم کشف حجاب در اماکنی، چون دانشگاه‌ها، مدارس و… انتقاد می‌شود؟
پاسخ این شبه روشن است؛ اگر توریست‌های خارجی و یا افراد غیر مسلمان مقیم در کشورهای اسلامی به دلیل رعایت نزاکت و احترام به دین و سنت آن کشورها و یا حتی اجبار، حجاب حداقلی را رعایت کنند، تنها محدودیت‌هایی برای خویش ایجاد کرده و شاید به دلیل نامأنوس بودن این پوشش، زحماتی را نیز متقبل شوند، اما به هیچ وجه خود را در مقابل پروردگار مسئول نمی‌دانند که چرا مثلا روسری بر سر گذاشته و یا لباس پوشاننده تری بر تن کرده‌اند و به همین دلیل، پوشش اسلامی به معنای اخراج غیر مستقیم آنها از کشور نیست!
اما در طرف مقابل، دختر و زن مسلمانی که در کشور غیر اسلامی وادار به کشف حجاب می‌شود، فقط سنت‌ها و ارزش‌های ملی خویش را زیر پا نگذاشته تا بگوییم که این موضوع در کشور غیر اسلامی و به دلیل لزوم رعایت نزاکت در رعایت قانون آن کشور، ایراد چندانی نخواهد داشت، بلکه این بانویی که اجباراً وادار به ترک یکی از دستورات دین خود یعنی حجاب شده است، همواره خویشتن را در مقابل پروردگار، مسئول شناخته و این باور در ذهن او به وجود می‌آید که برای رهایی از این وضعیت و برای رعایت قانون مسلّم دین خود، ناچار است که آن کشور را ترک نماید.
بر این اساس، دختری که واقعاً معتقد به اسلام است، اگر او را وادار به کشف حجاب کنند، گویا غیر مستقیم به او این پیغام را داده‌اند که یا دین خود را رها کن و یا این کشور را ترک کن!
چنین پیغام غیر مستقیمی در ملزم نمودن توریست‌های خارجی و غیر مسلمانان مقیم در کشورهای اسلامی به رعایت حجاب در اماکن عمومی وجود ندارد؛ چون همان گونه که بیان شد، آنها حتی اگر به صورت محجبه ظاهر شوند، خویش را در برابر پروردگار مسئول و پاسخ گو ندانسته و چه بسا خود بدون اجبار و به ویژه در فصول سرد سال به گونه‌ای ظاهر شوند که منطبق با حداقل پوشش درخواست شده از طرف دین اسلام است.

دلیل حجاب هنگام نماز

اصولاً مسائل عبادی و احکام شرعی، جنبۀ تعبدی دارند و در این مسائل فقط تعبد و پذیرش خواست شارع مقدس می‌تواند مهم‌ترین ملاک و مصلحت باشد، اگر چه مصالح دیگری نیز در آنها نهفته است که از آنها آگاهی نداریم. تنها در برخی از روایات به گوشه‌هایی از حکمت و مصلحت جعل بعضی از احکام اشاره شده است و با پیشرفت دانش و فهم و خرد بشری، گوشه‌های دیگری از آنها نیز آشکار می‌شود. البته حجاب به طور کلی به ویژه در حال نماز، آثار و برکات و محسنات زیادی دارد که بعید نیست در واجب شدن آن از طرف خداوند متعال نقش مؤثری داشته باشد.
در این جا به برخی از مواردی که به عنوان محسنات حجاب در نماز ذکر شده است می‌پردازیم:
۱- داشتن لباس کامل بر وقار ظاهری انسان می‌افزاید. هر چه از لباس انسان کم شود، از وقار وی و حفظ شئون اجتماعی اش کم می‌شود و نزد دیگران تنزل می‌یابد. می‌توان حجاب را یک نوع ادب دانست. ادب اقتضا می‌کند انسان در مقابل دیگران و بزرگان با لباس کامل ظاهر شود. شرکت در محافل و مراسم مذهبی در همۀ ادیان بلکه نزد همه عقلای عالم معمولاً با حجاب همراه است. به ویژه در اسلام که لباس رسمی حضور زن مسلمان در اجتماعات، پوشش کامل است.
انسان در حال نماز به محضر خدا می‌رود و در حالی که ملائکه عرش الاهی حضور دارند، در یک مجلس رسمی به عبادت خدا می‌پردازد. بنابراین، چون نماز در حقیقت حضور و باریافتن به درگاه رب العالمین است، در این مجلس هر چه لباس کامل تر و تمیزتر و خوشبوتر باشد، مطلوب تر است، حتی به مردان سفارش شده که با لباس کامل، ادب حضور در پیش­گاه الاهی را رعایت کنند.
امام صادق (ع) می‌فرماید: «آن چنان خدا را عبادت کن که گویا او را می‌بینی. اگر او را نمی‌بینی، او تو را مشاهده می‌کند»
۲- از دیگر مصالح حجاب در نماز شاید این باشد که نوعی تمرین مستمر و روزانه برای حفظ حجاب است. و نیز یکی از عواملی است که در پاس داشت دائمی پوشش اسلامی زن و جلوگیری از آسیب پذیری او، نقش مهمی ایفا می‌کند. اگر بپذیریم اسلام همواره در صدد حفظ حجاب بانوان و مصونیت آنها است و به عفّت و پاک دامنی سفارش می‌کند، متوجه می‌شویم پوشش کامل در نماز همسو با این ایده است و برای تأکید بر این مسئله چنین شرطی را در نماز لازم می‌داند. در حقیقت همراه نماز، درس عفّت و پوشش مناسب می‌دهد، تا الگوی رفتاری و کرداری زن مسلمان را معرفی کند. در عین حال پوشش کامل در پنج نوبت در شبانه روز تمرین و تلقین عملی بسیار خوب و مناسبی بر پوشش و حجاب اسلامی زن مسلمان است.
۳- نماز خواندن در منظر مردم و در اماکن عمومی و مساجد و مجامع، حجاب کامل می‌طلبد، به ویژه برای زنان تا از نگاه دیگران مصون بمانند، مخصوصاً که در نماز رکوع و سجده و نشست و برخاست است، در این صورت حجاب کامل موجب مصون ماندن زنان از نگاه دیگران و باعث حفظ آرامش روحی نمازگزار و نیز پاسداری از عفّت عمومی می‌شود.
آنچه گفته شد مواردی است، به ذهن می‌آید که شاید از حکمت‌های حجاب در نماز باشد، اما دلیل اصلی آن تعبد و پذیرش خواست خدا است.

حجاب در اسلام

در اسلام، حجاب جلوه‌ای زیبا است، که از عمق فطرت پاک انسانی و متن باورهای دینی تجلی یافته و با خود، دنیایی از امنیت، آرامش روانی، عزت نفس، خودباوری و… را برای زن و مرد به ارمغان می‌آورد.
لزوم پوشیدگی زن در برابر مرد بی گانه یکی از مسائل مهم اسلامی است. این حکم اسلامی که با حکمت و تدبیر الاهی بر زنان واجب شده، حقیقتاً هدیه‌ای الاهی برای جوامع انسانی و اسلامی محسوب می‌شود.
گرایش روزافزون زنان به این امر حکیمانۀ اسلامی در غرب، پس از چشیدن طعم تلخ بی حجابی و بدحجابی، خود نشان­گر و مبین آن جملۀ معروف است که (حجاب مصونیت است نه محدودیت).
اسلام می‌خواهد انواع التذاذهای جنسی، چه بصری و لمسی و …، به محیط خانوادگی و در کادر ازدواج قانونی اختصاص یابد، و اجتماع منحصراً برای کار و فعالیت باشد. بر خلاف سیستم‌های غلط در بعضی از کشورها که کار و فعالیت را با لذت جویی‌های جنسی به هم می‌آمیزد اسلام می‌خواهد این دو محیط را کاملا از یک­دیگر تفکیک کند
این حکم همانند احکام دیگر اسلام به منظور آماده سازی بستری مناسب برای راهیابی انسان به کمالات مناسب، از طرف خداوند متعال طراحی شده است.

حجاب در صدر اسلام

آنچه را که از تاریخ استفاده می‌شود این است که زنان در زمان پیامبر (ص) دارای حجاب بودند، البته نه حجاب کامل. زنان عرب معمولاً پیراهن‌هایی می‌پوشیدند که گریبان هایشان باز بود، دور گردن، سینه، در معرض دید بود. روسری‌هایی که به سر می‌انداختند، قسمت‌های پایین آن را به پشت سر می‌انداختند به طور طبیعی گوش‌ها و گوش واره‌ها و جلوی سینه و گردن نمایان بود نتیجه این که حجاب زنان در زمان پیامبر (ص) این گونه بود که تمام بدن آنان در پوشش بوده، همچنین روسری به سر می‌انداختند، منتها مقداری از سینه و گردن آنان و جاهایی که محل زینت و موجب تحریک شهوت مردان است، باز بود.
امّا در مورد رعایت کامل حجاب، از سوی زنان یهود و نصاری پس از تشریع حجاب؛ گزارش تاریخی مبنی بر این که رعایت حجاب زنان یهود و نصاری از سوی پیامبر اکرم (ص) اجباری بوده باشد، وجود ندارد، مگر از باب امر به معروف و نهی از منکر که یک تکلیف شرعی بوده و ممکن بود مسلمانان در مقابل بدحجابی نهی از منکر می‌کردند؛ همان طور که نسبت به بدحجابی زنان مسلمان نهی از منکر انجام می‌شد
التبه بدحجابی در آن موقع مشکل چندان حادی نبوده، به طوری که اقتضای اجبار کند، بلکه طبق روایات، گناهانی؛ مانند شراب خواری، ازدواج با محارم، رباخواری و زنا در آن موقع رایج بوده و پیامبر (ص) نیز هنگام انعقاد عقد ذمّه با یهودیان و مسیحیان ترک این موارد را شرط فرمود، و آنان هم متعهد شده بودند که چون در پناه و حمایت حکومت پیامبر (ص) بودند، باید به قوانین و احکام شرعی احترام گذاشته و آشکارا در اجتماع مرتکب این گناهان نشوند. در مورد حجاب هم خود زنان یهود و نصاری حجاب نسبی داشتند و به آن پایبند بودند، و اگر زنان مسیحی و یهودی کشف حجاب می‌کردند، بر خلاف آموزه‌ها و دستورات کتاب‌های آسمانی آنها - البته تحریف نشدۀ آن - بود.

حجاب کنیزان

در زمان جاهلیت و نیز بعد از بعثت پیامبر اسلام (ص)، و تشریع حکم حجاب از جهت توسعۀ میزان پوشش در آن زمان، برای کنیزان اجبار و لزومی در بارۀ رعایت کامل حجاب وجود نداشت، ولی باید به این نکته توجه کرد که بیشتر کنیزها حجاب نسبی سابق خود را رعایت می‌کردند و فقط بعد از حکم حجاب میزان پوشش آنها نسبت به زنان آزاد متفاوت بوده است.
از احادیث زیادی نیز استفاده می‌شود که حجاب سر برای کنیزان لازم نبود، به گونه‌ای که با سر برهنه نماز می‌خواندند مذهب مشهور فقها هم همین است که کنیز اگر با سر برهنه نماز بخواند، نمازش صحیح است و پوشش سر برای کنیز در نماز واجب نیست

حجاب در قرآن

مسئله حجاب زنان در دو سوره از سوره‌های قرآن مطرح شده است. ابتدا در سوره احزاب (که در سال چهارم هجری نازل شد)، و سپس با تفصیل بیشتر در سوره نور (که در سال هفتم هجری نازل شد) به بیان احکام حجاب پرداخته است.
در سوره احزاب ضمن بیان وظایف و تکالیف همسران پیامبر (ص) به عنوان نزدیک‌ترین افراد به آن حضرت، به حجاب و پوشش آنان در اجتماع پرداخته است؛ زیرا اعمال آنان به پیامبر منتسب می‌شود و زنان دیگر از آنان الگو می‌گیرند. از این جهت آنان باید اعمال و رفتارشان بر اساس معیارهای اسلام باشد و از متابعت عادات و آداب و رسوم جاهلی متداول در جامعه دوری کنند. بر این اساس، قرآن در مورد تکلیف آنان نسبت به حجاب و پوشش و تعامل با نامحرمان به آنان فرمود: “ای همسران پیامبر! شما همچون یکی از زنان معمولی نیستید اگر تقوا پیشه کنید. پس به گونه‌ای هوس انگیز سخن نگویید که بیمار دلان در شما طمع کنند، و سخن شایسته بگویید! و در خانه‌های خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید، و زکات را بپردازید، و خدا و رسولش را اطاعت کنید خداوند فقط می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملًا شما را پاک سازد” در آیه دیگر همین سوره می‌فرماید: “ای پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوشش‌های خود را بر خود فروتر گیرند این برای آن که شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند (به احتیاط). نزدیک تر است و خدا آمرزنده مهربان است”

دستوراتی که در این دو آیه نازل شده عبارت اند از:

۱- هوس انگیز سخن نگویید.
۲- در خانه‌های خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید.
۳- نماز را برپا دارید.
۴- زکات را بپردازید.
۵- خدا و رسولش را اطاعت کنید.
۶- پوشش‌های خود را بر خود فروتر گیرند تا شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند.
در آیات سوره نور به بیان احکام و نکات و جزئیات دیگری از حجاب پرداخته و می‌فرماید: «و به زنان با ایمان بگو چشم‌های خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گیرند، و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را -جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند و (اطراف) روسری‌های خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشانده شود)، و زینت خود را آشکار نسازند مگر برای شوهرانشان، یا پدرانشان، یا پدر شوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران همسرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان هم‌کیششان، یا بردگانشان (کنیزانشان‏).، یا افراد سفیه که تمایلی به زن ندارند، یا کودکانی که از امور جنسی مربوط به زنان آگاه نیستند و هنگام راه رفتن پاهای خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانی شان دانسته شود (صدای خلخال که بر پا دارند به گوش رسد) و ای مؤمنان همگی به سوی خدا باز گردید، تا رستگار شوید» ‏
بدیهی است که این آیه در مقام توسعه پوشش و حجاب است؛ زیرا قسمت‌های دیگر بدن با لباس‌های مرسوم آن زمان که همان پیراهن‌های بلند بوده پوشیده می‌شد و فقط قسمت‌های سینه و گردن بود که باز بود.
ابن عباس در تفسیر این بخش از آیه می‌گوید: یعنی زن، مو و سینه و دور گردن و زیر گلوی خود را بپوشاند
از عائشه نقل شده: همین که آیه ۳۱ سوره نور نازل شد، هیچ زنانی را همانند زنان انصار، مشاهده نکردم و دیده نشد که آنان همچون سابق بیرون بیایند
شأن نزول این آیه اشاره‌ای به کیفیت پوشش قبل از دستور حجاب دارد. در این شأن نزول آمده است: «زنان دنباله مقنعه خود را به پشت گوش‌های خود می‌انداختند» بنا بر این، گلو و بنا گوش آنها هویدا بود. تاریخ پژوهان نیز این نکته را که زنان جزیره العرب از حجاب مناسبی برخوردار نبودند، تأیید می‌کنند
در آیه دیگر سوره نور می‌فرماید: «و بر زنان از کار افتاده‌ای که (دیگر) امید زناشویی ندارند گناهی نیست که پوشش خود را کنار نهند (به شرطی که) زینتی را آشکار نکنند، و عفت ورزیدن برای آنها بهتر است و خدا شنوای دانا است»
در این دو آیه دستوراتی آمده است که عبارت اند از:
۱- چشم‌های خود را از نگاه هوس آلود فرو گیرند.
۲- و دامان خویش را حفظ کنند.
۳- زینت خود را -جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند.
۴- اطراف روسری‌های خود را بر سینه خود افکنند تا گردن و سینه با آن پوشانده شود.
۵٫ زینت خود را آشکار نسازند مگر برای شوهرانشان، یا پدرانشان، یا پدر شوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران همسرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان هم‌کیششان، یا بردگانشان (کنیزانشان‏).، یا افراد سفیه که تمایلی به زن ندارند، یا کودکانی که از امور جنسی مربوط به زنان آگاه نیستند.
۶- و هنگام راه رفتن پاهای خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانی شان دانسته شود و صدای خلخالی که بر پا دارند به گوش رسد.
با توجه به آنچه در آیات این دو سوره (با فاصله زمانی چهار سال) آمده، با آیات سوره نور هیچ حکمی از احکام بیان شده در سوره احزاب نسخ یا تعدیل نشده است و همان احکام قبلی به قوت خود باقی است. بله در آیه ۶۰ سوره نور یک استثناء بیان شده است که:” زنان از کار افتاده‌ای که (دیگر) امید زناشویی ندارند گناهی نیست که پوشش خود را کنار نهند (به شرطی که) زینتی را آشکار نکنند…”.
بنابر این هیچ یک از دستورات بیان شده در آیات قبلی(سوره احزاب) در آیات سوره بعدی لغو یا نسخ یا تعدیل نشده است، بلکه تنها یک مورد (زنان سالخورده و از کار افتاده است که از سن ازدواج گذشته‌اند) از حکم پوشش استثنا شده‌اند، اما در باره دیگر زنان تمامی دستورات به قوت خود باقی است. باید توجه داشت که اسلام به طور مطلق نفرموده است که از منرل خارج نشوند، بلکه فرموده است: “در خانه‌های خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید”. بنابر این از همان ابتدا خروج زنان با پوشش کامل مجاز بوده است.

شأن نزول آیه حجاب

از امام باقر (ع) روایت شده: “روزی در هوای گرم مدینه زن جوان زیبایی در حالی که طبق معمول روسری خود را به پشت گردن انداخته و دور گردن و بناگوشش پیدا بود، از کوچه عبور می‌کرد، مردی از اصحاب رسول خدا (ص) از طرف مقابل می‌آمد، آن منظره زیبا، سخت نظر او را جلب کرد و چنان غرق تماشای آن زن زیبا شد که از خودش و اطرافش غافل گشت و جلوی خودش را نگاه نمی‌کرد، آن زن وارد کوچه‌ای شد و جوان با چشم خود او را دنبال می‌کرد، همان طور که می‌رفت ناگهان استخوان یا شیشه‌ای که از دیوار بیرون آمده بود به صورتش اصابت کرد و صورتش را مجروح ساخت، وقتی به خود آمد که خون از سر و صورتش جاری شده بود. با همین حال به حضور پیامبر رفت و ماجرا را به عرض رساند این جا بود که آیه حجاب نازل شد”

محدودۀ حجاب در قرآن

پیرامون محدودۀ حجاب، بسیاری بر این باور هستند که صورت و دست‌ها از مچ به پایین (وجه و کفین) از حکم حجاب استثنا شده‌اند و در آیه حجاب هم قراینی بر این استثنا وجود دارد؛ از جمله: «… و زینت‌های خود را جز آن مقدار که پیدا است، آشکار نکنند…»
استثنای زینت ظاهر در آیۀ فوق، خواه به معنای محل زینت باشد یا خود زینت، دلیل روشنی است بر این که پوشاندن صورت و کفین لازم نیست.
آنچه در این آیه محل دقّت و مورد نظر است جمله «وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیُوبِهِنَّ» است. راغب در مفردات می‌گوید: اصل خمر به معنای پوشانیدن شیء است و به آن­چه با آن چیزی را می‌پوشانند، خمار می­گویند، ولی در عرف، خمار مخصوص شده به آن­چه زن سر خود را با آن می‌پوشاند گفته‌اند وقت نزول آیه، زنان، اطراف چارقد و روسری را جمع کرده، به پشت سر می‌انداختند و سینه هایشان آشکار می‌شد
بنابراین، معنای آیه این می‌شود که زنان باید روسری خود را بر روی سینه و گریبان خود قرار دهند، تا گردن و سینه با آن پوشانده شود.
مفهوم دستور آیۀ فوق در مورد انداختن گوشۀ مقنعه (و روسری). به روی گریبان، که منظور، پوشانیدن تمام سر و گردن و سینه است و سخنی از پوشانیدن صورت در آن نیست، قرینۀ دیگری بر این مدعا است. شواهد تاریخی نیز نشان می‌دهد که نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبۀ عمومی نداشته است

حجاب برتر

در آیه ۳۱ از سوره نور، خداوند به زنان مسلمان دستور می‌دهد که پوشش‌های خود را بر روی گریبان هایشان بیاندازند“خمر” که در این آیه آمده است به معنای «لباسی است که زن با آن، سر و سینه خودش را بپوشاند» که ظاهراً چیزی شبیه مقنعه یا بزرگ­تر از آن است.
در آیه ۳۳ سورۀ احزاب خداوند می‌فرماید: «ای پیامبر، به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که چادر خود را بر خود فرو پوشند. این مناسب تر است، تا شناخته شوند و مورد آزار واقع نگردند. و خدا آمرزنده و مهربان است»
برای جلباب که در این آیه آمده است، دو معنا ذکر شده است:
- پوششی که سر و گردن و بالاتنه را می‌پوشاند (مقنعه).
- چیزی که تمام بدن را بپوشاند (چادر)
اگر کسی بتواند به شکل صحیح از چادر استفاده کند، مسلماً چادر حجاب برتر است؛ زیرا حکمت‌های حجاب در چادر بیشتر یافت می‌شود، گرچه پوشیدن چادر واجب نیست. حجاب منحصر در چادر و حتی مانتو نیست، بلکه هر لباسی که غیر از وجه و کفین (دست‌ها تا مچ) را بپوشاند و موجب تحریک و جلب توجه نامحرم نگردد کافی است، ولی باید توجه داشت که همان طور که بقیه واجبات دارای مراتب مختلفی می‌باشند حجاب نیز دارای مراتب خوب، متوسط و خوب تر است و چادر حجاب برتر بانوان محسوب می‌گردد.
پس با توجه به فلسفه حجاب، ( غیر از آن چه در تفسیر جلباب آمده و برخی آن را به معنای چادر گرفته‌اند)، می‌توان نتیجه گرفت که چادر می‌تواند حجاب برتر باشد.

حجاب در روایات

در توضیح و تفسیر آیۀ حجاب، در روایات زیادی، ائمۀ طاهرین (ع) مقدار لازم حجاب و پوشش واجب را بیان کرده‌اند. فضیل بن یسار یکی از یاران امام صادق (ع) می­ گوید: از آن حضرت سؤال کردم: آیا ذراعین (از مچ تا آرنج دست) زن، از زینتی محسوب می‌شود که خداوند فرموده، نباید آن را برای غیر شوهران­ خود آشکار کنند؟ حضرت فرمود: “بله و آنچه از بدن از خمار (روسری یا مقنعه) پایین تر است از زینت حساب می‌شود…”
همچنین مسعده بن زیاد از امام صادق (ع) نقل می‌کند که وقتی از حضرت در بارۀ زینتی که زن می‌تواند آشکار کند سؤال شد فرمود: “صورت و دو کف دست”

چگونگی حجاب

اسلام برای حجاب زن‌ها دو رکن اساسی را بیان کرده است؛
۱- از جهت فراگیری نسبت به بدن که دستور داده به جز گردی صورت و دست‌ها تا مچ، تمام بدن باید پوشیده شود.
۲- دوم از نظر کیفیت پوشش که نباید بدن نما یا چسبان باشد و نیز نباید موجب جلب توجه نامحرم گردد.

پوشاندن پا در حفظ حجاب

فلسفه پوشاندن روی پا برای زن در برابر نامحرم چیزی غیر از فلسفه پوشاندن دیگر قسمت‌های بدن نیست. به عبارت دیگر تمام بدن زن از جذابیت شدیدی برای مرد برخوردار است و برهنه بودن آن لطمه شدیدی به سلامت دینی و بهداشت معنوی بیننده وارد می‌کند.
در مورد پوشاندن پاها در حفظ حجاب برای زنان، فقهای شیعه بر این باورند که پوشاندن پاها توسط زنان در مقابل نامحرم لازم است، البته برخی نیز مستحب می‌دانند

استثنائات حجاب بدن

صورت و دو کف دست مواضعی است که در حفظ حجاب زنان استثنا شده است، و استثنا شدن آنها نوعی تسهیل برای زن است؛ زیرا پوشاندن آن موجب دشواری افزون تری است.
به تعبیر استاد مطهری، این “مباح اقتضایی” است؛ یعنی اقتضای حرمت نگاه و وجوب پوشش را دارد، ولی شارع به جهت تسهیل، چنین حکمی را صادر نکرده است.
در این رابطه توجه به دو نکته لازم به نظر می‌رسد:
۱- از نظر اسلام، پیدا بودن صورت زن در صورتی اشکال ندارد که بدون آرایش یا همراه با آرایش‌های خیلی جزئی که در عرف­ زینت به حساب نمی‌آید، باشد و مفسده‌ای را هم به همراه نداشته باشد
۲- در مواردی که بیان می‌شود پوشیدن وجه و کفین لزومی ندارد، به این معنا نیست که نگاه و نظر به آن از طرف مرد اشکالی ندارد، چون ملازمه‌ای بین آن دو نیست و آنچه در این جا بدان پرداخته شد مسئلۀ اوّل است.

نقش عرف در حجاب

عرف در انتخاب نوع حجابی که اسلام اصل آن را مشخص کرده است نقش به سزایی دارد؛ یعنی عرف هر منطقه‌ای نوع پوشش خود را منطبق بر حجاب اسلامی می‌کند به همین جهت در میان هر نوع پوشش بومی، با حجاب و بی حجاب یافت می‌شود؛ مثلاً فردی در لباس لر عشایری با حجاب است و فرد دیگر در همان لباس بد حجاب می‌باشد.
بر اساس آموزه‌های دینی بر همۀ زنان لازم است که در مقابل نامحرم حجاب خود را به طور کامل رعایت کنند و از این جهت فرقی بین زنان شهری، عشایر و روستایی و … نیست، و عرف محل یا مکان خاصی مانع از اجرای آن نیست؛
بنابر این، حجاب امری مسلم و غیر قابل انکار در جامعه اسلامی است و رعایت مقدار واجب آن (تمام بدن به جز گردی صورت و دست‌ها تا مچ) در تمام محیط‌ها و عرف‌ها و شهرها و کشورهای مختلف لازم و واجب است (همان طوری که امروزه بسیاری از زنان مسلمان در کشورهای اروپایی و امریکا و سایر محیط‌های غیر اسلامی حجاب خود را به بهترین و کامل­ترین وجه رعایت می‌کنند)، و عدم رعایت آن گناه محسوب می‌شود. لذا می‌بایست طبق آنچه که در رساله‌های عملیه در خصوص رعایت حجاب شرعی، ذکر شده عمل گردد. بله در عرف‌های مختلف، مثل محله‌ها، مکان‌ها یا شغل‌های مختلف، ممکن است شکل آن متفاوت باشد که از نظر اسلام شکل حجاب اهمیت زیادی ندارد اگر چه چادر حجاب برتر است.

حجاب و انتخاب برای ازدواج

با تحلیل در دلیل و فلسفۀ حجاب به این حقیقت خواهیم رسید که حجاب ایجاد مصونیتی برای بانوان در مقابل آزار و اذیت برخی مردان ناسالم بوده است، نه محدودیت برای آنان. به سخن دیگر، حجاب برای شناخته شدن به پاکدامنی است و نه برای ناشناس ماندن بر همین اساس، بانوان با ایمان، تلاش در رعایت این توصیۀ قرآنی نموده و بسیاری از آنان، خصوصاً خانم‌های شوهردار با اختیار خودشان احتیاط بیشتری در این زمینه نموده و صورت خود را نیز می‌پوشاندند. البته، آنچه از بررسی مجموعۀ آیات و روایات، به دست می‌آید، این است که چنین احتیاطی، لازم و واجب نیست و بانوان مسلمان؛ به شرط این که آرایش تند و زننده‌ای نداشته باشند می‌توانند صورت و دستان خود را تا مچ، نپوشانند. بدین ترتیب، هیچ منعی وجود ندارد که افراد مسلمان و با ایمان بتوانند با مشاهدۀ طرف مقابل و در صورتی که از لحاظ ظاهری او را پسندیدند، با تحقیق بیشتر، از او خواستگاری نمایند. جالب است بدانیم حتی برخی از پیشوایان دینی ما نیز به همین طریق، برای خود همسر برگزیدند! به عنوان نمونه، نقل شده است که امام سجاد (ع)، بانویی را در یکی از مناطق مکه دید و او را پسندیده، سپس از او خواستگاری کرده و با او ازدواج نمود! و هم چنین پیامبر اکرم (ص) به دختران دم بخت اجازه فرمودند که در نمازهای عید فطر و قربان حضور به هم رسانند، شاید رزق و روزی مناسبی نصیب آنان شودبرخی از دانشمندان دینی، این رزق و روزی را به ازدواج تفسیر نمودند، و با توجه به متن و محتوای روایت، بعید است تفسیر دیگری را بتوان در نظر گرفت و حتی احتمال دارد که این تفسیر، بخشی از روایت باشد، که امام صادق (ع) چنین برداشتی از کلام پیامبر (ص) ارائه فرموده باشد. بدین ترتیب می‌توان نتیجه گرفت که اسلام با حضور دختران با حجاب در اجتماعاتی که ممکن است کمکی به ازدواج مناسب آنان باشد، مخالف نبوده و بر همین اساس می‌بینیم که بانوان، حتی از حضور در خیابان‌ها و بازارها منع نشده‌اند، اما به آنان توصیه شده که حتی الامکان از کناره‌های خیابان عبور نمایند که این خود نوعی نشان­گر عفت و وقار آنان می‌باشد؛ بنابر این، پسران و دختران در جوامع اسلامی نیز با حفظ سلامت و پاکدامنی خود، می‌توانند ، هم دیگر را دیده و به هم علاقه­مند شده و ازدواج نمایند.
در ضمن، اگر پسری، بعد از تحقیق، تصمیم جدی برای ازدواج با دختری گرفته باشد و قصد هوس بازی و هرزگی نداشته باشد، می‌تواند قبل از نهایی شدن ازدواج، دختر مورد علاقۀ خود را دوباره، آزادتر و دقیق­تر ببیند، تا بعد از ازدواج، عذر و بهانه‌ای برای آزار همسر خود نداشته باشد
احکام حجاب
(در حال تکمیل است)

حجاب از نگاه مراجع تقلید

در توضیح المسائل مراجع عظام محدوده نگه داشتن حجاب زنان نسبتاً به تفصیل آمده است که در این جا به چند نمونه از آن اشاره می‌کنیم:
امام خمینی (ره) می‌فرماید: زن باید بدن و موی خود را از مرد نامحرم بپوشاند. بلکه احتیاط واجب آن است که بدن و موی خود را از پسری هم که بالغ نشده ولی خوب و بد را می‌فهمد و به حدّی رسیده که مورد نظر شهوانی است نیز بپوشاند همچنین پوشیدن چیزی که از جهت رنگ یا شکل و یا نحوه پوشیدن باعث جلب توجه اجنبی شود و موجب فساد و ارتکاب حرام گردد، جایز نیست
آیت الله خامنه‌ای (مدظله العالی): زن‌ها باید تمام بدن خود را از نامحرم بپوشانند، فقط گردی صورت و دست‌ها از سر انگشتان تا مچ دست استثناء شده است
آیت الله مکارم شیرازی (مدظله العالی): بر زنان و دختران لازم است تمام بدن خود به جز گردی صورت و دست‌ها تا مچ را در مقابل نامحرمان بپوشانند. و این مقدار به هر نوع لباس غیر زینتی که تنگ و چسبان نباشد پوشیده شود کافی است. هر چند چادر حجاب برتر است، اما زنان و دختران می‌توانند در برابر محارم خویش سر و گردن و مقداری از سینه و دست­ها و پاها را نپوشانند، ولی بقیه بدن را باید بپوشانند. و جایز نیست به شکل نیمه عریان در مقابل آنها ظاهر شوند. و عرف محل در این حکم تفاوتی ایجاد نمی‌کند
آیت الله سیستانی (مدظله العالی): زن نمی‌تواند بیش از قرص صورت و دو دست خود را، آن­هم تا مچ در مقابل مرد نامحرم مکشوف کند اما در خصوص نگاه کردن به بدن زن­های بی باک که اگر کسی آنها را امر به حجاب نماید اعتنا نمی‌کنند اشکال ندارد مشروط به آن که بدون شهوت و ترس وقوع در حرام باشد، و در این حکم فرقی میان زن‌های کفار و دیگر زن‌ها نیست و همچنین فرقی نیست میان دست و صورت و دیگر جاهای بدن که معمولًا آنها را نمی‌پوشانند.
به این ترتیب در مورد برخی از زنانی که قانون حجاب را رعایت نمی‌کنند و احترام خود را نگه نمی‌دارند؛ نگاه کردن به آنها در صورتی که به قصد شهوت و در معرض افتادن در گناه نباشد جایز است؛ معنای این سخن این نیست که آنها مکلف به رعایت حجاب نیستند یا عرف آنها محدودیت را بر می‌دارد؛ بلکه این حکم متوجه دیگران و مردان است.

محدوده حجاب زنان در نماز

در خصوص کیفیت رعایت حجاب و میزان حجابی که لازم است در نماز توسط زنان رعایت شود، در دو جهت بحث می‌شود:
۱- مقدار پوشش: مقدار پوشش واجب برای زن در حال نماز، پوشاندن تمام بدن حتی موی سر به جز صورت (به مقداری که در وضو شسته می‌شود) و دست‌ها تا مچ است، اما برای آن­که یقین کند مقدار واجب را پوشانده است، باید مقداری از اطراف صورت و قدری بالاتر از مچ را هم بپوشاند.
۲- ساتر بودن لباس و پوشش: واجب است لباس زن نمازگزار از نظر نازکی و ضخامت به حدّی باشد که بدن و موی سر زن در آن پیدا نباشد. امام خمینی (ره) در این زمینه فرموده‌اند: “اگر حجاب و ساتر به نحوی باشد که بدن دیده شود، کافی نیست

بیرون بودن موی سر هنگام نماز

اگر خانمی در بین نماز متوجه شود که موهای او از چادر بیرون آمده، بنا بر نظر اکثر مراجع، باید آن را بلافاصله بپوشاند و نمازش صحیح است؛ به شرط آن­که پوشاندن زیاد طول نکشد. اگر بعد از نماز بفهمد، نمازش صحیح است
در این مورد بعضی از مراجع نیز علاوه بر پوشاندن موی سر هنگام نماز می‌فرمایند: بنابر احتیاط واجب نماز را تمام کند و دوباره بخواند. و اگر بعد از نماز بفهمد، نمازش صحیح است.

نماز با مانتو و روسری

همه مراجع در مورد نماز خواندن با مانتو و روسری چنین می‌فرمایند: اگر مقدار واجب پوشش و شرایط لباس نمازگزار در آن رعایت شود، اشکال ندارد؛ هرچند نماز با چادر برای رعایت پوشش در نماز، آسان تر و بهتر است

پوشش پا در نماز

بنا بر نظر اکثر فقها پوشاندن روی پا و کف آن در نماز واجب نیست.
اکثر مراجع پوشاندن روی پا و کف آن را هنگام سجدۀ نماز، واجب نمی‌دانند. البته این حکم در صورتی است که نامحرم او را نبیند

پوشش چانه در نماز

مراجع معظم تقلید در پاسخ به این سؤال که: آیا پوشاندن کامل چانه در نماز واجب است، یا این که فقط قسمت پائین آن باید پوشانده شود، و آیا وجوبِ پوشش چانه مقدمه پوشاندن صورت است که شرعاً واجب باشد؟ پاسخ داده‌اند: پوشاندن قسمت پائین چانه واجب است نه خود آن؛ زیرا چانه جزئی از صورت است

حجاب و موی مصنوعی

در مورد استفاده از موی مصنوعی به جای روسری، استفتائاتی از دفاتر مراجع تقلید صورت گرفته که برای روشن شدن موضوع و حکم آن به بیان استفتا و پرسش یک دختر محصل در کشور غیر اسلامی می‌پردازیم:
س: در مدت تحصیل ما را وادار به کنار گذاشتن روسری می‌کنند. من به جای باز کردن سرم استفاده از موی مصنوعی را ترجیح می‌دهم. حکم باز کردن سر و استفاده از موی مصنوعی چه می‌باشد؟ احتمال ممنوعیت موی مصنوعی در دانشگاه نیز مطرح است اگر مجبور باشم سرم را باز کنم و از موی مصنوعی استفاده نکنم باید چه کار کنم؟ همچنین آیا استفاده از پوشش موی مصنوعی مثل باز کردن سر است؟
ج: با توجه به تقسیم احکام به اولیه و ثانویه پاسخ این پرسش نیز در دو مرحله بیان می‌شود.
الف. با توجه به ضروری بودن حجاب در دین اسلام و نظر به حکم اولیۀ حرمت بی حجابی، برخی از فقها در پاسخ به سؤال مزبور فرمودند: موی مصنوعی خود زینت است و باید پوشانده شود به طور کلی بانوان باید خود را با چادر و مانند آن از نامحرم بپوشانند و در استفاده از موی مصنوعی و کلاه گیس موجب رواج بی بندو باری و از جهات دیگر مانند ایجاد مفسده و اختلاط مرد و زن می‌شود، اشکال دارد
ب. امّا با توجه به این که در برخی از موارد کار به گونه‌ای است که به سادگی نمی‌توان از کار دست کشید و نظر به احکام ثانویه، برخی از فقها در رابطه به این موضوع می‌فرمایند:
با توجه به این که اگر دختران مسلمان و متدیّن دروس عالی را نخوانند تنها افراد بی بند و بار و لامذهب پست‌های مهم را اشغال می‌کنند، به افراد متدیّن اجازه داده می‌شود که حجاب را در خصوص مواردی که ضرورت دارد رعایت نکنند، ولی در غیر آن موارد حتماً مراعات نمایند.

حجاب و اتهام به تروریست

زن مسلمان هر جا که باشد لازم است حجاب اسلامی خود را حفظ کند و ترس از اتهام به تروریست و انگشت نما شدن، بی حجابی را توجیه نمی‌کند. در این مورد سؤالی از دفتر مراجع تقلید شده که ضمن بیان آن، پاسخ مراجع را بیان می‌کنیم:
س: آیا زن می‌تواند برای در امان ماندن از اتهام به تروریست و تهمت‌های مشابه در بعضی از کشورها، حجاب خود را رعایت نکند؟
پاسخ:
دفتر آیت الله خامنه‌ای (مدظله العالی):
در فرض سؤال جایز نیست.

دفتر آیت الله مکارم شیرازی (مدظله العالی):
این امور مجوز ترک حجاب نیست.
دفتر آیت الله صافی گلپایگانی (مدظله العالی):
لازم است حجاب را حفظ کند و نسبت به مطالب مذکور مقاومت کند و در صورتی که او را ملزم به خلاف شرع می‌کنند باید از آن­جا مهاجرت کند. و الله العالم.

معرفی کتاب پیرامون حجاب

کتاب‌های زیر بخشی از کتاب‌هایی است که در باره حجاب و پوشش اسلامی نگاشته شده است:
۱- آیت الله احمد محسنی گرکانی، «دُرّ ناب در صدف حجاب» انتشارات علوم اسلامی.
۲- محمدی اشتهاردی، محمد، «حجاب بیان­گر شخصیت»، چاپ اول نشر معاونت مبارزه با مفاسد اجتماعی ناجا.
۳- رزاقی، احمد، «عوامل فساد و بد حجابی و شیوه‌های مقابله با آن»، چاپ چهارم، نشر سازمان تبلیغات اسلامی،۱۳۷۱ش.
۴- شجاعی، محمد، «دُرّ و صدف»، چاپ سوم، ۱۳۷۸ش.
۵- مطهری، مرتضی، «مسئله حجاب»، نشر صدرا.
۶- قرائتی، محسن، «پوشش زن در اسلام»، چاپ نهم، نشر ناصر،۱۳۷۰ش.
۷- جوادی آملی، «زن در آئینه جلال و جمال»، چاپ دوم، نشر فرهنگی رجاء ۱۳۷۱ش.
۸- فتاحی زاده، فتحیه، «حجاب از دیدگاه قرآن و سنت»، چاپ دوم، نشر دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.

پانویس

منبع: اسلام پدیا

بازگشت به حجاب