فرهنگ مصادیق:تشویق و تنبیه زندانیان
مقدمه
تشویق در لغت به معنی به شوق وا داشتن ، ایجاد انگیزه و تحریک کردن است و در اصطلاح علمای تعلیم و تربیت ، قول یا عملی که از فعل فاعل قدردانی می کند و می ستاید ، محسوب می شود مانند: متشکرم نگاه محبت آمیز و... حضرت علی (ع) در خطاب به مالک اشتر در باب ضرورت وجودی سیستم تشویق و تنبیه می فرماید: در نزد تو ، انسان خوب و بد مساوی نباشد ، این عمل سبب می شود انسان خوب نسبت به انجان کارهای خوب بی میل شود و انسان بد به انجام کارهای بد تشویق گردد. نکات تربیتی تشویق:۱) در تشویق کوشش شود عمل فرد مورد تشویق قرار گیرد نه خود شخص.۲) تشویق به جا باشد و از تایید درونی فرد برخوردار باشد.۳) تشویق گاه به گاه و در برابر کارهای ممتاز باشد.( مستمر باشد )۴) تشویق در میان جمع اثر بیشتری دارد.۵) تشویق باید به صورت جزئی و به مقدار واقع باشد و از حد تجاوز نکند.۶) وعده هایی که در مورد تشویق داده می شود ، عملی گردد.۷) در تشویق مقایسه صورت نپذیرد.۸) تشویق در برابر فعالیت ها و جدیت های فرد انجام گیرد نه در برابر موهبت های ذاتی او. تنبیه در لغت به معنای آگاهی دادن ، بیدار کردن و هشدار دادن است و در اصطلاح علمای تعلیم و تربیت مجازات کردن انسانی است که کارهای ناپسندی را انجام داده است و این مجازات بخاطر جلوگیری از تکرار جرم است. انواع تنبیه:۱) بدنی ( کارهای دردآور و دشوار که مستقیماً روی بدن تآثیر می گذارد ).۲) غیر بدنی ( از اعمالی است که بعنوان مجازات است و موجب ناراحتی می شود اما بدن تاثیر مستقیم ندارد مانند توبیخ ، سرزنش ، قهر جریمه مالی ، تبعید و... ) اهداف تنبیه: ۱) بازداشتن مجرم از تکرار جرم ۲) عبرت دیگران ۳) پرورش تقوا نکات تربیتی در تنبیه: ۱) قبل از تنبیه ریشه تخلف کشف و ازبین می رود.۲) تنبیه آخرین مرحله روش تربیتی باشد. ( به ترتیب: موعظه ، پند ، تذکر ، اخطار ، تنبیه )۳) تنبیه در حضور جمع و دوستان نباشد. ۴) مربی امر تنبیه را به شخصه انجام دهد. ۵)هنگام تنبیه بدنی عمل بد فرد نکوهش شود نه همه شخصیت او.۶) زیاده روی در تنبیه نشود ( گاهی نگاه تند و بی اعتنایی ره می توان تنبیه تلقی کرد )۷) در هنگام تنبیه خوبی های افراد دیگر به رخ فرد کشیده نشود.۸) در تنبیه اوضاع روحی و مشکلات خانوادگی فرد را باید مد نظر قرار داد. ۹) تنبیه بخاطر انتقام جویی نباشد.
تشویق زندانیان
زندانیانی که با کار ویا تحصیل ،رفتار وکردار خویش موجبات رضایت خاطر مسئولین زندان را فراهم ووظایف وتکالیف محوله رابه نحو احسن انجام می دهند بایستی مورد تشویق قرار گیرند.
در ایران
درایران هرگاه زندانی درمدت اقامت درزندان مستمراً از خود حسن اخلاق ورفتار نشان دهد ودر کارگاه ها وآموزشگاه های زندان یا خارج از زندان امتیازات تحصیلی وحرفه ای به دست آورد رئیس زندان می تواند به طرق زیر اورا مورد تشویق قرار دهد ومراتب را در پروندة شخصیت زندانی منعکس نماید.
- اجازه ملاقات با خانواده بیش از حد مقرر در آئین نامه
- اجازه مکاتبه بیش از آنچه در در آئین نامه پیش بینی شده
- اعطاءمرخصی
- انتقال زندانی به کارگاه خارج از محوطه زندان
- پیشنهاد پاداش
- پیشنهاد عفو وآزادی مشروط به مراجع قضائی یا تخفیف مجازات به ریاست قوه قضائیه
در فرانسه
در فرانسه ،به منظور اصلاح وتربیت زندانیان وسازگار نمودن آنان به زندگی عادی اجتماعی ،زندانیانی که خوشرفتار بوده کار ووظایف محوله را به نحو احسن انجام دهند مورد تشویق قاضی اجرای مجازات ورئیس زندان قرار می گیرند.
- اختیارات قاضی اجرای مجازات در مورد تشویق زندانیان: قاضی اجرای مجازات می تواند مدت مجازات محکومین را به یک و یا چند کیفر سالب آزادی محکوم شده اند تقلیل دهد به شرط اینکه حداقل سه ماه یا بیشتر از اجرای مجازات حبس گذشته و کار و رفتار زندانی رضایت بخش باشد و کمیسیون اجرای مجازات( در پاریس ) با پیشنهاد قاضی اجرای مجازات ، موافقت نماید. حداکثر تقلیل مجازات در هر سال ۳ ماه و در صورتی که مدت محکومیت کم باشد ۷ روز هر ماه است. هر گاه مدت محکومیت کمتر از یکسال باشد مجازات محکوم را فقط یک مرتبه می توان تقلیل داد و الا تقلیل مجازات هر سال یک مرتبه است.
در مورد متهمینی که بازداشت هستند پس از گذشت دو ماه از تاریخ صدور حکم محکومیت ، قاضی اجرای مجازات می توان مجازات آنان را تقلیل دهد. اگر رفتار محکوم رضایت بخش نباشد با موافقت کمیسیون اجرای مجازات تقلیل مجازات لغو می شود و برای تقلیل مجازات محکومین پرونده هر محکوم حداقل در هر سال یک مرتبه بایستی مورد بررسی قرار گیرد.
- بدون توجه به شرایط مذکور مدت محکومیت محکومینی را که در امتحانات دبستان یا دبیرستان و یا دانشگاه و یا حرفه ای موفقیت کسب کرده اند می توان تقلیل داد.
-رئیس زندان و قاضی اجرای مجازات ، پس از کسب موافقت کمیسیون اجرای مجازات می توانند با توجه به رفتار و طرز کار زندانی روشی را که در مورد او اجرا می شود تغییر دهند و برای تشویق زندانی تقاضای عفو نمایند.
تنبیه زندانیان
هر زندانی که بر خلاف قوانین و مقررات زندان رفتار نموده و آرامش و امنیت زندان را بهم بزند بایستی تنبیه شود.
مقام صلاحیت دار برای تنبیه رئیس زندان و یا با شورائی است که پس از رسیدگی به تخلف و استماع اظهارات و دلایل مختلف دستور تنبیه را صادر می کند.
در ایران
در ایران: هر زندانی که بر خلاف قوانین زندانی که بر خلاف و نظامات داخلی زندان اقدام نماید به دستور زندان یا معاونین او به تخلفات او رسیدگی و پس از ثبوت تقصیر در شورای انضباطی می گردد.
الف - شورای انضباطی: به منظور رسیدگی به تخلفات زندانیان رئیس زندان با قائم مقام او شورای انضباطی را با شرکت اشخاص ذیل تشکیل می دهد:
- رئیس زندان یا جانشین او
- معاونین یا مسئولین انتظامی و فرهنگی و قضایی
- مسئول حفاضت اطلاعات زندان
تصمیمات متخذه به اکثریت آراء معتبر است.
آراء شورای انضباطی در خصوص تنبیه زندانیان به دستور رئیس زندان یا جانشین او اجرا و صورت مجلس حاکی از ذکر نوع تنبیه و اجرای آن تنظیم و در پرونده زندانی درج و بایگانی می گردد.
انواع تنبیهات انضباطی
- توبیخ کتبی با درج در پرونده شخصیت زندانی
- محرومیت از استفاده از وسایل تفریحی و هواخوری تا یک ماه
- محرومیت از ملاقات و مرخصی حداکثر تا سه ماه
- عدم پیشنهاد عفو و آزادی مشروط حداکثر تا یک سال
- زندان انفرادی تا یک ماه
انتقال زندانی مختلف به سلول انفرادی پس از تصویب شورای انضباطی اعمال و به دادستان مجری حکم یا مرجع رسیدگی کننده به پرونده زندانی اطلاع داده می شود و در صورت لزوم پزشک زندان هر روز باید از زندانبانی که به زندان انفرادی اعزام شده اند بازیدی و معاینه بعمل آورده و در حفظ سلامتی و تامین بهداشت آنها مراقبت و تدابیر لازم بعمل آورد.
موارد استفاده از دستبند: ایتفاده از دستبند فقط در موارد زیر مجاز خواهد بود:
- برای جلوگیری از فرار زندانی هنگام اعزام به مراجع قضائی با انتقال از زندانی به زندان دیگر و موارد مشابه.
- به دستور رئیس زندان یا قلئم مقام او برای جلوگیری از خود زنی و ایذاء و آزار یا ایراد خسارت به اموال.
در صورت تکرار تخلف ،کیفرهای فوق به تشخیص شورای انظباطی تشدیدخواهد شد.
ج- ممنوعیت هتک حرمت وتنبیه بدنی: تند خوئی ،دشنام ،ادای الفاظ رکیک یا تنبیه بدنی زندانیان واعمال تنبیهات خشن ومشقت بار و مشوش درزندانها به کلی ممنوع است.
تخلف از این ماده موجب تنبیه اداری وانضباطی ومعرفی مأمور متخلف به دستگاه قضایی خواهد بود.
د- طرز رسیدگی به جرائم: هرگاه تخلف زندانی متضمن جرم نیز باشد تنبیه زندانی طبق رأی شورای انضباطی ، مراتب جهت رسیدگی به مرجع قضائی مربوط گزارش می شود. رئیس یا معاونت قضائی زندان تا حصول نتیجه پی گیری می نماید.اعمال تنبیهات فوق مانع اختیارات قانونی دادستان نمی باشد.
هـ - تعلیق مجازات: شورای انضباطی پس از اتخاذ تصمیم می تواند تنبیهات مقرره را به اکثریت آراأ کلاً یا جزئاً به مدت شش ماه تعلیق نماید ، هرگاه در این مدت زندانی مرتکب تخلف یا جرمی نشود اجرای تنبیهات مذکور کن لم یکن می گردد در غیر انصورت علاوه بر مجازات تخلف یا جرم ارتکابی تخلف یا جرم دیگری نشود و از خود مستمراً حسن اخلاق و رفتار نشان دهد آثار تبعی تنبیه مرر منتفی و در غیر این صورت در مواقع عفو و بخشودگی در جدول رفتار زندانی به عنوان امتیاز منفی منظور و مورد نظر قرار خواهد گرفت.زندانی مکلف است خسارات را که به زندانی وارد می کند جبران نماید و در صورتی عمدی بودن یا عدم پرداخت طبق مقررات قانونی به مراجع قضائی معرفی می گردد.در صورت وجه خسارت یا جریمه تا مبلغ پانصد هزار ریال رئیس زندانی یا قائم او می توانند وجه مذکور را از حساب یا وجوه مربوط به زندانی برداشت نمایند. در این صورت موضوع کتباً به زندانی ابلاغ می گردد.
در فرانسه
تنبیه زندانیان متخلف در برخی موارد از اختیارات رئیس زندان و موارد دیگر از اختیارات مدیر کل منطقه ای و قاضی اجرای مجازات و بالاخره اداره ی مجازات سازمان مرکزی ( پاریس ) است.
رئیس زندان بایستی اطلاعات لازم را در مورد کیفیت ارتکاب جرم و شخصیت مجرم جمع آوری نموده و قبل از بازجوئی حضوری از متخلف مراتب را کتباً به اطلاع او رسانده و در مورد ارتکاب جرم از وی توضیح بخواهد.
در صورتی که جرم ارتکابی مهم باشد برای اقدام تأمینی و پیشگیری از وقوع حوادث ، متخلف در قسمت خاص زندان که برای اجرای تنبیهات انضباطی اختصاص دارد نگهداری می شود تا پس از بررسی تصمیمات لازم اتخاذ گردد.
الف- اختیارات رئیس زندان: رئیس زندان شخصاً می تواند دستور تنبیه مختلف را به شرح زیر برای مدت معین صادر نماید:
- اخطار کتبی با درج در پرونده ی شناسائی شخصیت زندانی.
- تغییر نوع کار در صورتی که تخلف در حین اشتغال به کار انجام گرفته باشد.
- محرومیت از مصرف سیگار برای مدت معین ، محرومیت از خرید آشامیدنی ها از فروشگاه زندان برای مدت معین.
- محرومیت از هرگونه خرید از فروشگاه زندان جز لوازم بهداشتی.
- محرومیت از دریافت بسته از خارج از زندان.
- محرومیت از شرکت در گروه های تفریحی به استثناء مواردی که شرکت جزو برنامه های روزانه بوده و اجباری است.
- محرومیت از استماع رادیو گوشی.
- محرومیت از ملاقات در صورتیکه تخلف در موقع ملاقات انجام گرفته باشد.
- باز داشت انفرادی.
- محرومیت از مطالعه و مکاتبه و ملاقات فقط در مواردی که تخلف انضباطی است.
مدت محرومیت از موارد مذکور باید تعیین شود.
به عنوان تنبیه نمی توان زندانی را به پرداخت جزای نقدی محکوم کرد ، تنبیه انضباطی دسته جمعی در زندانها ممنوع است.
رئیس زندان بایستی در اسرع وقت تنبیه انضباطی زندانی را به قاضی اجرای مجارات و مدیر کل منطقه ای اطلاع دهد.
درصورتی که ایجاب کند که زندانی بیش از ۱۵ روز به طور انفرادی نگهداری گردد مراتب بایستی به کمیسیون اجرای مجازات ( در پاریس ) گزارش شود.
هرگاه زندانی متخلف به عنوان تنبیه در سلول انفرادی نگهداری شود پزشک زندان بایستی هفته ای دو مرتبه زندانی مذکور را مورد معاینه قرار دهد. در صورتیکه نگهداری انفرادی برای سلامتی زندانی مضر باشد اجرای تنبیه تعلیق می شود.
ب- اختیارات قاضی اجرای مجازات: قاضی اجرای مجازات پس از کسب موافقت کمیسیون اجرای مجازات می تواند اجرای روشی را که در مورد محکوم اجرا می شود تغییر دهد و یا اجرای روشی را که قبلاً موافقت کرده لغو نماید و اگر قبلاً با تقلیل مدت محکومیت موافقت نموده آرا تغییر دهد.
دستور تنبیه قابل تجدید نظر نیست و با اطلاع معاون و سرنگهبان زندان به زندانی اعلام می شود.
مقامی که دستور تنبیه انضباطی را صادر نموده می تواند حداکثر ۶ ماه اجرای تمام و یا قسمتی از تنبیه را تعلیق نماید و نتایج تعلیق باید به زندانی توجیه و تفهیم گردد. در صورتیکه در مدت ۶ ماه زندانی مرتکب تخلفی نشود تنبیه اجرا نمی شود و هرگاه در مدت مذکور مرتکب تخلف دیگری شود تنبیه هر دو تخلف در مورد وی اجرا می گردد. تخلفات زندانی در دفتر مخصوص زیرنظر مستقیم رئیس زندان به ثبت می رسد.
منابع
- آقای دکتر دانش ( تاج زمان ): کیفرشناسی و حقوق زندانیان "1355"
- آقای دکتر دانش ( تاج زمان ): اصول علم زندان ها " 1353 "
- آقای دکتر صانعی ( پرویز ) حقوق مجازی عمومی جلد " 1351 "
- آقای دکتر دانش ( تاج زمان ): حقوق زندانیان و علم زندان ها " 1372 "







