فرهنگ مصادیق:تشویق و تنبیه زندانیان
مقدمه
تشویق در لغت به معنی به شوق وا داشتن ، ایجاد انگیزه و تحریک کردن است و در اصطلاح علمای تعلیم و تربیت ، قول یا عملی که از فعل فاعل قدردانی میکند و میستاید ، محسوب میشود مانند : متشکرم نگاه محبت آمیز و ... حضرت علی (ع) در خطاب به مالک اشتر در باب ضرورت وجودی سیستم تشویق و تنبیه میفرماید : در نزد تو ، انسان خوب و بد مساوی نباشد ، این عمل سبب میشود انسان خوب نسبت به انجان کارهای خوب بی میل شود و انسان بد به انجام کارهای بد تشویق گردد . نکات تربیتی تشویق :۱) در تشویق کوشش شود عمل فرد مورد تشویق قرار گیرد نه خود شخص .۲) تشویق به جا باشد و از تایید درونی فرد برخوردار باشد .۳) تشویق گاه به گاه و در برابر کارهای ممتاز باشد .( مستمر باشد )۴) تشویق در میان جمع اثر بیشتری دارد .۵) تشویق باید به صورت جزئی و به مقدار واقع باشد و از حد تجاوز نکند .۶) وعدههایی که در مورد تشویق داده میشود ، عملی گردد .۷) در تشویق مقایسه صورت نپذیرد .۸) تشویق در برابر فعالیتها و جدیتهای فرد انجام گیرد نه در برابر موهبتهای ذاتی او . تنبیه در لغت به معنای آگاهی دادن ، بیدار کردن و هشدار دادن است و در اصطلاح علمای تعلیم و تربیت مجازات کردن انسانی است که کارهای ناپسندی را انجام داده است و این مجازات بخاطر جلوگیری از تکرار جرم است . انواع تنبیه :۱) بدنی ( کارهای دردآور و دشوار که مستقیماً روی بدن تآثیر میگذارد ) .۲) غیر بدنی ( از اعمالی است که بعنوان مجازات است و موجب ناراحتی میشود اما بدن تاثیر مستقیم ندارد مانند توبیخ ، سرزنش ، قهر جریمه مالی ، تبعید و ... ) اهداف تنبیه : ۱) بازداشتن مجرم از تکرار جرم ۲) عبرت دیگران ۳) پرورش تقوا نکات تربیتی در تنبیه : ۱) قبل از تنبیه ریشه تخلف کشف و ازبین میرود .۲) تنبیه آخرین مرحله روش تربیتی باشد . ( به ترتیب : موعظه ، پند ، تذکر ، اخطار ، تنبیه )۳) تنبیه در حضور جمع و دوستان نباشد . ۴) مربی امر تنبیه را به شخصه انجام دهد . ۵)هنگام تنبیه بدنی عمل بد فرد نکوهش شود نه همه شخصیت او .۶) زیاده روی در تنبیه نشود ( گاهی نگاه تند و بی اعتنایی ره میتوان تنبیه تلقی کرد )۷) در هنگام تنبیه خوبیهای افراد دیگر به رخ فرد کشیده نشود .۸) در تنبیه اوضاع روحی و مشکلات خانوادگی فرد را باید مد نظر قرار داد . ۹) تنبیه بخاطر انتقام جویی نباشد .
تشویق زندانیان
زندانیانی که با کار ویا تحصیل ،رفتار وکردار خویش موجبات رضایت خاطر مسئولین زندان را فراهم ووظایف وتکالیف محوله رابه نحو احسن انجام میدهند بایستی مورد تشویق قرار گیرند.
در ایران
درایران هرگاه زندانی درمدت اقامت درزندان مستمراً از خود حسن اخلاق ورفتار نشان دهد ودر کارگاهها وآموزشگاههای زندان یا خارج از زندان امتیازات تحصیلی وحرفهای به دست آورد رئیس زندان میتواند به طرق زیر اورا مورد تشویق قرار دهد ومراتب را در پروندة شخصیت زندانی منعکس نماید .
- اجازه ملاقات با خانواده بیش از حد مقرر در آئین نامه
- اجازه مکاتبه بیش از آنچه در در آئین نامه پیش بینی شده
- اعطاءمرخصی
- انتقال زندانی به کارگاه خارج از محوطه زندان
- پیشنهاد پاداش
- پیشنهاد عفو وآزادی مشروط به مراجع قضائی یا تخفیف مجازات به ریاست قوه قضائیه
در فرانسه
در فرانسه ،به منظور اصلاح وتربیت زندانیان وسازگار نمودن آنان به زندگی عادی اجتماعی ،زندانیانی که خوشرفتار بوده کار ووظایف محوله را به نحو احسن انجام دهند مورد تشویق قاضی اجرای مجازات ورئیس زندان قرار میگیرند .
- اختیارات قاضی اجرای مجازات در مورد تشویق زندانیان : قاضی اجرای مجازات میتواند مدت مجازات محکومین را به یک و یا چند کیفر سالب آزادی محکوم شدهاند تقلیل دهد به شرط اینکه حداقل سه ماه یا بیشتر از اجرای مجازات حبس گذشته و کار و رفتار زندانی رضایت بخش باشد و کمیسیون اجرای مجازات( در پاریس ) با پیشنهاد قاضی اجرای مجازات ، موافقت نماید . حداکثر تقلیل مجازات در هر سال ۳ ماه و در صورتی که مدت محکومیت کم باشد ۷ روز هر ماه است . هر گاه مدت محکومیت کمتر از یکسال باشد مجازات محکوم را فقط یک مرتبه میتوان تقلیل داد و الا تقلیل مجازات هر سال یک مرتبه است .
در مورد متهمینی که بازداشت هستند پس از گذشت دو ماه از تاریخ صدور حکم محکومیت ، قاضی اجرای مجازات میتوان مجازات آنان را تقلیل دهد . اگر رفتار محکوم رضایت بخش نباشد با موافقت کمیسیون اجرای مجازات تقلیل مجازات لغو میشود و برای تقلیل مجازات محکومین پرونده هر محکوم حداقل در هر سال یک مرتبه بایستی مورد بررسی قرار گیرد .
- بدون توجه به شرایط مذکور مدت محکومیت محکومینی را که در امتحانات دبستان یا دبیرستان و یا دانشگاه و یا حرفهای موفقیت کسب کردهاند میتوان تقلیل داد .
-رئیس زندان و قاضی اجرای مجازات ، پس از کسب موافقت کمیسیون اجرای مجازات میتوانند با توجه به رفتار و طرز کار زندانی روشی را که در مورد او اجرا میشود تغییر دهند و برای تشویق زندانی تقاضای عفو نمایند .
تنبیه زندانیان
هر زندانی که بر خلاف قوانین و مقررات زندان رفتار نموده و آرامش و امنیت زندان را بهم بزند بایستی تنبیه شود .
مقام صلاحیت دار برای تنبیه رئیس زندان و یا با شورائی است که پس از رسیدگی به تخلف و استماع اظهارات و دلایل مختلف دستور تنبیه را صادر میکند .
در ایران
در ایران : هر زندانی که بر خلاف قوانین زندانی که بر خلاف و نظامات داخلی زندان اقدام نماید به دستور زندان یا معاونین او به تخلفات او رسیدگی و پس از ثبوت تقصیر در شورای انضباطی میگردد .
الف - شورای انضباطی : به منظور رسیدگی به تخلفات زندانیان رئیس زندان با قائم مقام او شورای انضباطی را با شرکت اشخاص ذیل تشکیل میدهد :
- رئیس زندان یا جانشین او
- معاونین یا مسئولین انتظامی و فرهنگی و قضایی
- مسئول حفاضت اطلاعات زندان
تصمیمات متخذه به اکثریت آراء معتبر است .
آراء شورای انضباطی در خصوص تنبیه زندانیان به دستور رئیس زندان یا جانشین او اجرا و صورت مجلس حاکی از ذکر نوع تنبیه و اجرای آن تنظیم و در پرونده زندانی درج و بایگانی میگردد .
انواع تنبیهات انضباطی
- توبیخ کتبی با درج در پرونده شخصیت زندانی
- محرومیت از استفاده از وسایل تفریحی و هواخوری تا یک ماه
- محرومیت از ملاقات و مرخصی حداکثر تا سه ماه
- عدم پیشنهاد عفو و آزادی مشروط حداکثر تا یک سال
- زندان انفرادی تا یک ماه
انتقال زندانی مختلف به سلول انفرادی پس از تصویب شورای انضباطی اعمال و به دادستان مجری حکم یا مرجع رسیدگی کننده به پرونده زندانی اطلاع داده میشود و در صورت لزوم پزشک زندان هر روز باید از زندانبانی که به زندان انفرادی اعزام شدهاند بازیدی و معاینه بعمل آورده و در حفظ سلامتی و تامین بهداشت آنها مراقبت و تدابیر لازم بعمل آورد .
موارد استفاده از دستبند : ایتفاده از دستبند فقط در موارد زیر مجاز خواهد بود :
- برای جلوگیری از فرار زندانی هنگام اعزام به مراجع قضائی با انتقال از زندانی به زندان دیگر و موارد مشابه .
- به دستور رئیس زندان یا قلئم مقام او برای جلوگیری از خود زنی و ایذاء و آزار یا ایراد خسارت به اموال .
در صورت تکرار تخلف ،کیفرهای فوق به تشخیص شورای انظباطی تشدیدخواهد شد.
ج- ممنوعیت هتک حرمت وتنبیه بدنی : تند خوئی ،دشنام ،ادای الفاظ رکیک یا تنبیه بدنی زندانیان واعمال تنبیهات خشن ومشقت بار و مشوش درزندانها به کلی ممنوع است .
تخلف از این ماده موجب تنبیه اداری وانضباطی ومعرفی مأمور متخلف به دستگاه قضایی خواهد بود.
د- طرز رسیدگی به جرائم : هرگاه تخلف زندانی متضمن جرم نیز باشد تنبیه زندانی طبق رأی شورای انضباطی ، مراتب جهت رسیدگی به مرجع قضائی مربوط گزارش میشود . رئیس یا معاونت قضائی زندان تا حصول نتیجه پی گیری مینماید .اعمال تنبیهات فوق مانع اختیارات قانونی دادستان نمیباشد .
هـ - تعلیق مجازات : شورای انضباطی پس از اتخاذ تصمیم میتواند تنبیهات مقرره را به اکثریت آراأ کلاً یا جزئاً به مدت شش ماه تعلیق نماید ، هرگاه در این مدت زندانی مرتکب تخلف یا جرمی نشود اجرای تنبیهات مذکور کن لم یکن میگردد در غیر انصورت علاوه بر مجازات تخلف یا جرم ارتکابی تخلف یا جرم دیگری نشود و از خود مستمراً حسن اخلاق و رفتار نشان دهد آثار تبعی تنبیه مرر منتفی و در غیر این صورت در مواقع عفو و بخشودگی در جدول رفتار زندانی به عنوان امتیاز منفی منظور و مورد نظر قرار خواهد گرفت .زندانی مکلف است خسارات را که به زندانی وارد میکند جبران نماید و در صورتی عمدی بودن یا عدم پرداخت طبق مقررات قانونی به مراجع قضائی معرفی میگردد .در صورت وجه خسارت یا جریمه تا مبلغ پانصد هزار ریال رئیس زندانی یا قائم او میتوانند وجه مذکور را از حساب یا وجوه مربوط به زندانی برداشت نمایند . در این صورت موضوع کتباً به زندانی ابلاغ میگردد .
در فرانسه
تنبیه زندانیان متخلف در برخی موارد از اختیارات رئیس زندان و موارد دیگر از اختیارات مدیر کل منطقهای و قاضی اجرای مجازات و بالاخره اداره ی مجازات سازمان مرکزی ( پاریس ) است .
رئیس زندان بایستی اطلاعات لازم را در مورد کیفیت ارتکاب جرم و شخصیت مجرم جمع آوری نموده و قبل از بازجوئی حضوری از متخلف مراتب را کتباً به اطلاع او رسانده و در مورد ارتکاب جرم از وی توضیح بخواهد .
در صورتی که جرم ارتکابی مهم باشد برای اقدام تأمینی و پیشگیری از وقوع حوادث ، متخلف در قسمت خاص زندان که برای اجرای تنبیهات انضباطی اختصاص دارد نگهداری میشود تا پس از بررسی تصمیمات لازم اتخاذ گردد .
الف- اختیارات رئیس زندان : رئیس زندان شخصاً میتواند دستور تنبیه مختلف را به شرح زیر برای مدت معین صادر نماید :
- اخطار کتبی با درج در پرونده ی شناسائی شخصیت زندانی .
- تغییر نوع کار در صورتی که تخلف در حین اشتغال به کار انجام گرفته باشد .
- محرومیت از مصرف سیگار برای مدت معین ، محرومیت از خرید آشامیدنیها از فروشگاه زندان برای مدت معین .
- محرومیت از هرگونه خرید از فروشگاه زندان جز لوازم بهداشتی .
- محرومیت از دریافت بسته از خارج از زندان .
- محرومیت از شرکت در گروههای تفریحی به استثناء مواردی که شرکت جزو برنامههای روزانه بوده و اجباری است .
- محرومیت از استماع رادیو گوشی .
- محرومیت از ملاقات در صورتیکه تخلف در موقع ملاقات انجام گرفته باشد .
- باز داشت انفرادی .
- محرومیت از مطالعه و مکاتبه و ملاقات فقط در مواردی که تخلف انضباطی است .
مدت محرومیت از موارد مذکور باید تعیین شود .
به عنوان تنبیه نمیتوان زندانی را به پرداخت جزای نقدی محکوم کرد ، تنبیه انضباطی دسته جمعی در زندانها ممنوع است .
رئیس زندان بایستی در اسرع وقت تنبیه انضباطی زندانی را به قاضی اجرای مجارات و مدیر کل منطقهای اطلاع دهد .
درصورتی که ایجاب کند که زندانی بیش از ۱۵ روز به طور انفرادی نگهداری گردد مراتب بایستی به کمیسیون اجرای مجازات ( در پاریس ) گزارش شود .
هرگاه زندانی متخلف به عنوان تنبیه در سلول انفرادی نگهداری شود پزشک زندان بایستی هفتهای دو مرتبه زندانی مذکور را مورد معاینه قرار دهد . در صورتیکه نگهداری انفرادی برای سلامتی زندانی مضر باشد اجرای تنبیه تعلیق میشود .
ب- اختیارات قاضی اجرای مجازات : قاضی اجرای مجازات پس از کسب موافقت کمیسیون اجرای مجازات میتواند اجرای روشی را که در مورد محکوم اجرا میشود تغییر دهد و یا اجرای روشی را که قبلاً موافقت کرده لغو نماید و اگر قبلاً با تقلیل مدت محکومیت موافقت نموده آرا تغییر دهد .
دستور تنبیه قابل تجدید نظر نیست و با اطلاع معاون و سرنگهبان زندان به زندانی اعلام میشود .
مقامی که دستور تنبیه انضباطی را صادر نموده میتواند حداکثر ۶ ماه اجرای تمام و یا قسمتی از تنبیه را تعلیق نماید و نتایج تعلیق باید به زندانی توجیه و تفهیم گردد . در صورتیکه در مدت ۶ ماه زندانی مرتکب تخلفی نشود تنبیه اجرا نمیشود و هرگاه در مدت مذکور مرتکب تخلف دیگری شود تنبیه هر دو تخلف در مورد وی اجرا میگردد . تخلفات زندانی در دفتر مخصوص زیرنظر مستقیم رئیس زندان به ثبت میرسد .
منابع
- آقای دکتر دانش ( تاج زمان ) : کیفرشناسی و حقوق زندانیان "1355"
- آقای دکتر دانش ( تاج زمان ) : اصول علم زندانها " 1353 "
- آقای دکتر صانعی ( پرویز ) حقوق مجازی عمومی جلد " 1351 "
- آقای دکتر دانش ( تاج زمان ) : حقوق زندانیان و علم زندانها " 1372 "







