کتابخانه:احکام روابط زن و مرد و مسائل اجتماعی آنان
 | |
| نویسنده | مسعود معصومی |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | قم حوزه علمیه قم دفتر تبلیغات اسلامی مرکز انتشارات |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | چاپ دوازدهم: ۱۳۷۵ |
| شابک | ۹۶۴-۴۲۴-۱۹۲-۴ |
| دانلود | |
محتویات
- ۱ مقدّمه
- ۲ فصل اول احکام نگاه
- ۳ فصل دوم : احکام پوشش
- ۳.۱ احکام پوشش مرد
- ۳.۲ احکام پوشش زن
- ۳.۳ احکام لباسهايي که پوشيدن آن براي مرد و زن حرام است
- ۴ فصل سوم احکام مراودات
- ۵ فصل چهارم: احکام عقد و عروسی(?)
- ۶ فصل چهارم: احکام عقد و عروسی(?)
- ۷ فصل چهارم: احکام عقد و عروسی(?)
- ۸ فهرست مآخذ و منابع
- ۹ پانویس
مقدّمه
اشاره
سلام و درود خداوند و اولياي الهي بر معماران بزرگ بناي عظيم و شکوهمند معارف اسلامي. آناني که در راه تدوين، و تکميل و حراست از مجموعه تعاليم اسلام از هيچ کوششي دريغ نورزيدند و با تمام وجود، حقايق متبلور و تابناک وحي را در شئون متنوع زندگي فردي و اجتماعي انسانها، تبيين و ابلاغ و اجرا کردند. صلوات و تحيات خداوند بر حکيم الهي، فقيه مجدِّد، احيا کننده شريعت احمدي در قرن حاضر حضرت امام خميني (قدس سره) که با نهضت خود شجره طيبه و تعاليم اسلامي را حياتي دوباره بخشيد. و سلام و درود خداوند رحمت، بر رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران حضرت آية الله خامنه اي ادام الله ظله الشريف علي رؤوس المسلمين.
معارف اسلامي و جايگاه فقه
در يک نگرش کلي مي توان مجموع تعليمات اسلامي را به دو بخش عمده تقسيم کرد:.
? . بخش اول هستي شناسي و جهان بيني است که به شناساندن هستي مي پردازد و در واقع اين بخش از تعاليم اسلامي، حقايق عالم وجود را به ما نشان مي دهد و مي گويد: آنچه هست، چيست مانند مباحث توحيد، نبوت، بيان حقيقت دنيا و آخرت و... که علم کلام و علم اخلاق متصدي بيان اين دسته از معارف اسلامي مي باشند.
? . بخش دوم ايدئولوژي و دستورهاي اسلامي است که شامل تمامي اوامر و نواهي و دستورهايي است که شارع مقدس براي هدايت انسانها تدوين نموده است. در واقع اين دسته از تعاليم اسلامي به ما مي گويد که براي رسيدن به هدف غايي خلقت در اين دنيا بايد چگونه زندگي کرد، چه از لحاظ فردي و چه از لحاظ اجتماعي. اين دسته از تعاليم را علم فقه به عهده دارد.
آنچه از ملاحظه گذراي تقسيم بندي فوق بدست مي آيد آن است که علم فقه، از ارکان رکين و مهمّ معارف اسلامي است و بي ترديد مجموعه تعاليم اسلامي بدون فقه، هويت حقيقي اش را بعنوان يک نظام مکتبي از دست خواهد داد.
تقسيم بندي ابواب فقه
ابواب فقه که از هر يک به (کتاب) تعبير مي شود در طول قرون متمادي به وسيله شخصيتهاي مبرّزي چون، شيخ الطايفه محمد بن حسن طوسي، محقق جعفر بن حسن حلّي، علامه حسن بن يوسف صاحب مدارک، محمد بن علي عاملي و... تجديد سازمان و تکميل شده است و در طول ساليان دراز که از تاريخ آن مي گذرد دسته بنديهاي گوناگون و متنوعي را براساس ملاکهاي مختلف پذيرفته است. يکي ازاين دسته بنديهايي که در برخي مصادر جديد در پيش گرفته شده، و از روش هاي تقسيم بندي حقوقي جديد متأثر است عبارت است از:.
? . عبادات (نماز، روزه، حج، اعتکاف و...).
? . اموال، که خود بر دو قسم است:.
الف) اموال عمومي (مانند انفال، خمس، زکات و...).
ب) اموال خصوصي (مانند ميراث، ضمانات، غرامات و ...).
? . آداب عمومي، يعني رفتار و سلوک دستگاههاي حکومتي و عمومي در مسائل قضاي حکومت، صلح، جنگ، روابط بين المللي.
? . سلوک و آداب و رفتار شخصي، يعني اعمالي که مربوط به شخص است که به دو گروه تقسيم مي گردد:.
الف) روابط خانوادگي و مناسبات دو جنس زن و مرد (مانند مباحث نکاح، طلاق، خلع، مبارات، ظهار و...).
ب) روابط شخص در رابطه با اجتماع و مقررات مربوط به تنظيم رفتار فرد در قبال اجتماع (مانند اطعمه، اشربه، مساکن، آداب معاشرت، عهد، يمين و امر به معروف و نهي از منکر و...).
جايگاه (روابط زن و مرد) در معارف اسلامي
با توجه به آنچه گفته شد به خوبي روشن مي شود که احکام روابط زن و مرد از بحثهاي مهم فقه اسلامي است که در زير مجموعه، آداب و رفتارهاي فردي و اجتماعي قرار مي گيرد.
ضرورت تحقيق درباره (احکام روابط زن و مرد)
وجوه و دلايل متعددي را به عنوان ضرورت تحقيق حاضر مي توان بر شمرد که مهمترين آنها عبارت است از:.
? . تبيين و تبليغ بخش مهمّي از فقه اسلامي که بي شک در روشن نمودن مجموعه تعاليم و معارف اسلامي نقش به سزايي دارد؛ چرا که اساساً تبيين يک مجموعه مرکب، بدون پرداختن به اجزاي تشکيل دهنده آن ميسور نيست.
? . خنثي کردن بخشي از تهاجم و شبيخون فرهنگي دشمن که با ترويج فرهنگ مبتذل بيگانه به ويژه مسئله ارتباط بين زن و مرد و تنظيم مناسبات اجتماعي اين دو با يکديگر، مي کوشد با رواج (بي ديني)، جامعه اسلامي را از درون به تباهي و نابودي بکشاند.
بي شک انسان موجودي است اجتماعي که به صورت دسته جمعي زندگي مي کند و در اين زندگي اجتماعي يکي از حساسترين، دقيقترين و در عين حال ظريفترين روابط مجموعه، عبارت است از: داد و ستدهايي که به طور عام بين دو جنس مخالف از زن و مرد صورت مي گيرد و براستي در اين گرد باد مسموم اگر متفکران و محققان اسلامي انديشه هاي ديني را توسعه و رواج ندهند اميدي به گشايش دريچه بعدي نيست.
تحقيقات انجام شده در اين زمينه
پس از پيروزي انقلاب اسلامي موج اسلام خواهي و اسلام شناسي در ميان مردم جهان به ويژه جوانان، برکات و ثمرات ميمون بسياري را به دنبال داشته که از آن جمله است: تدوين رساله ها و کتابهاي گوناگون در زمينه هاي مختلف علوم اسلامي که بسياري ازآنها متناسب با شرايط و تغييرات نو اجتماعي است.
لکن مسلمانان و خصوصاً جوانان، امروز مي خواهند مسائل ملموس و مورد نيازشان را در زمينه شناخت مناسبات با جنس مخالف بدانند، آنان مي خواهند بدانند، مثلاً:.
- حکم نشستن در کنار نامحرم در تاکسي، اتوبوس و مترو چيست.
- تا چه حد مي توان به محارم و يا نامحرمها نگاه کرد.
- حکم پوشش در برابر محارم و نامحرمها چيست.
- حکم نگاه کردن به فيلم، عکس، ويدئو و... چيست.
- احکام رفت و آمدها در پارکها و مسافرتها و خيابانها چيست
.
- نامه نگاري با نامحرم تا چه حد جايز است.
- سوار کردن نامحرم در ماشين خود و يا سوار شدن در ماشين نامحرم و ديگر مراودات با او جايز است يا نه و اگر جايز است حدود آن چقدر است.
- پيش از ازدواج چه کارهايي در زمينه عقد و عروسي جايز نيست و چه کارهايي مجوز شرعي دارد.
- احکام خريد عقد، تهيه کردن مقدمات آن، دعوت کردن از ميهمانان تا چه حد جايز شمرده شده است.
خلاصه امروز مسلمانان بدنبال مسائل مبتلا به روزانه خود هستند.
که البته خوشبختانه تاکنون آثار ارزشمند و مفيد متعددي در زمينه احکام تأليف شده است که به عنوان نمونه مي توان از آثار گران سنگ آقايان حجج اسلام: محمد وحيدي خراساني، عبدالرحيم موگهي و ديگران، نام برد که هريک به نوبه خود در نيل به اهدافشان در ارائه احکام، موفق بوده اند. اما نوشتار حاضر از موقف و منظر ديگري به مسئله احکام نگاه کرده است.
اين مجموعه به تبيين مشخص و گوياي احکام روابط زن و مرد در اسلام پرداخته است: با توجه به تناسب فروعات و مسائل محل ابتلا و بعضاً مستحدث، تأليف اين مجموعه ضروري به نظر رسيد و از آنجا که اين دسته از احکام از مبتلابه ترين مسائل روزمره مي باشد و متأسفانه تاکنون به صورت دسته بندي شده و منظم در جايي گردآوري نشده بود از اين رو، بر آن شديم تا با گردآوري کامل اين دسته از احکام، گامي در اجراي دستورهاي ديني در جامعه اسلامي برداريم. البته بايد اذعان داشت، اگر چه اين مسائل به صورت پراکنده در بخشهاي مختلف کتابها ديده مي شود لکن نه تنها آن مقدار که موجود است، پاسخگوي همه سؤالات مستحدثه از روابط زنان و مردان نيست، بلکه دسترسي به همان مقدار نيز براي عموم مردم بسيار مشکل به نظر مي رسد.
اين مجموعه داراي ويژگيهايي است که برخي از آنها عبارت است از:.
تنظيم فتاواي مطرح شده براساس نظريات فقهي حضرات آياتِ عظام: امام خميني(رض) گلپايگاني (رض) و اراکي (رض) است.
متن اصلي اين مجموعه براساس فتاواي حضرت امام(رض) تنظيم شده و در صورت اختلاف نظر، فتاواي مراجع ديگر در پانويس با ذکر نشاني مسئله آمده و در صورت عدم اختلاف نظر، تنها به ذکر نشاني مسئله در کتب مراجع ديگر اکتفا شده است.
با بيان نظرات مراجع ارجمند در هر مسئله، به سهولت مي توان در موارد احتياط واجب به فتواي مرجع ديگر در همان مورد مراجعه کرد و به فتواي هر يک از آنان که اعلم است عمل کرد.
با آنکه در اين مجموعه سعي شده براي هر مسئله به تمامي رساله هاي فقهي منتشره مراجع عاليقدر استناد شود، اما براي اطمينان کامل به صحت و سقم احکام ذکر شده، نهايتاً به تأييد سه نفر از بزرگان شوراي محترم استفتائات هر يک از آيات عظام رسيده است.
قابل عنايت است که بعلت رحلت حضرت امام (رضوان اللّه تعالي عليه) برخي مسائل از شوراي استفتائات معظم له در قم اخذ شده است و اگر در مسئله اي نام امام راحل و يا هريک از آيات عظام ديگر ذکر نشده است بدان معناست که فتواي آن مرجع بدست نيامده است.
به منظور سهولت در انتقال نظرات آيات عظام گاهي برخي از مسئله هايي را که آنها به صورت فتوا و يا مسئله مطرح کرده اند، ما به صورت پرسش و پاسخ بيان کرده ايم و همچنين ممکن است استفتايي را با توجه به همه جوانب آن به صورت مسئله مطرح کرده باشيم.
آنچه در اين مجموعه با عنوان (در نتيجه) مطرح شده است فروعاتي است که بر هر مسئله مترتب مي باشد که صحت هر يک از آنها نيز همانگونه که گفته شد به تأييد سه نفر از بزرگان شوراي استفتائات مراجع رسيده است.
تدريس و آموزش اين دسته از احکام براي عموم مردم بويژه جوانان، بسيار ضروري به نظر مي رسد و بر مسئولان خانواده هاست که فرزندان خود را از احکام روابط زن و مرد آشنا نمايند. مربيان و اساتيد محترم نيز مي توانند با استفاده از مثالها و موارد ملموس و مورد نيازِ مخاطبان، بر غناي اين مجموعه بيفزايند.
قابل ذکر است که يکي از مهمترين احکام روابط زنان و مردان مسائلي است که هر فرد متأهل بايد نسبت به همسر خود بداند، لکن بعلت اختصاصي بودن آن، انتشار آن را به مجموعه ديگري تحت عنوان (احکام روابط زن و شوهر و مسائل اجتماعي آنان) اختصاص داده ايم که اميد است جوانان عزيز با مراجعه به آن و عمل کردن به وظائف شرعي خود از زندگي معنوي و خداپسندانه اي برخوردار گردند.
در پايان از شوراهاي محترم استفتائات هر يک از آيات عظام که براي تکميل اين رساله زحمات بي شائبه اي را متحمل شده اند کمال تشکر و قدرداني مي شود، همچنين از همه کساني که ما را با ارائه نظرات خود، در تأليف اين مجموعه ياري کرده اند سپاسگزاري مي کنيم و از خداوند متعال توفيق آنان را در راه اعتلاي پرچم اسلام مسئلت مي نمايم.
سيد مسعود معصومي.
پانزدهم شعبان ????.
مطابق با هشتم بهمن ماه ????.
فصل اول احکام نگاه
اشاره
احکام نگاه مرد به مرد
مسئله
مردان مي توانند به تمام بدن مردان به استثناي عورتين نگاه کنند مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
امام، فاضل، گلپايگاني ومکارم: عروه (نکاح)، مسئله ?? و همان، ج ?، (ستر و ساتر)، ص ???.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح) مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ????.
در نتيجه: نگاه کردن به هرکجاي بدن مرد حتي وجه و کفين او با قصد لذّت و ريبه حرام است.
همچنين مردان نمي توانند به عورتين مردان بالغ ديگر نگاه کنند، چه با قصد لذّت و ريبه و چه بدون آن.
توجه: ريبه در اينجا يعني خوف در فساد افتادن.
مسئله
اگر مردي بترسد از اينکه چنانچه به بدن مرد ديگر نگاه کند به گناه آلوده مي شود نمي تواند به بدن او نگاه کند.
امام، بهجت، تبريزي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: مدارک مسئله قبلي.
?. سؤال: مراد از عورتين چيست.
جواب: در مردها قُبُل (مجراي خروج ادرار و بيضتين) و دُبُر (محل خروج غائط) و در زنها قُبُل (کلّ فرج) و دُبُر را گويند.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستروساتر)،ص ???.
امام: تحرير، (نکاح) ،مسئله ??.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و (احکام الخلوة)، قبل از مسئله ??.
در نتيجه: ماهيچه هاي عضلاني پشت (باسن) جزء عورتين نيست و نگاه کردن به آن اشکال ندارد اگر چه، احتياط مستحب ترک آن است.
مسئله
در استخرها و يا حمامها يا کنار دريا مردان مايوهايي مي پوشند که اگر چه پوست بدن آنها پيدا نيست لکن حجم عورتين کاملاً پيداست، آيا نگاه کردن مردان به آنها جايز است.
پاسخ: مراد از پوشش داشتن، پيدا نبودن پوست بدن است و در صورتي که مفسده اي بر آن مترتب نباشد نگاه کردن اشکالي ندارد.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت و مکارم: ?. مسئله: پدرها به عورتين پسران بالغ خود نمي توانند نگاه کنند (چه در حمام يا جاي ديگر). و بنابر احتياط واجب حتي قبل از بلوغ نيز در زمان تمييز نبايد به عورتين آنها نگاه کنند.
امام، خامنه اي، فاضل، گلپايگاني و مکارم:عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و ج ? (ستر و ساتر) ، ص ???.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت و تبريزي: سيستاني: منهاج الصالحين، (کتاب طهارة)، قبل از مسئله ?? و (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? - ??.
فاضل: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ????، ???? و ????.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ????.
مسئله
نگاه کردن دکترها به عورتين مرد ديگر حرام است مگر در مقام اضطرار.
امام، اراکي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
مکارم: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
در نتيجه: مردان اجازه ندارند جهت پيشگيري از آبستنيِ همسرانشان، لوله هاي انتقال اسپرم خود را نزد دکتر ببندند. البته بستن لوله هاي خروج مني در صورتي که موجب عقيم شدن دايمي نگردد اشکال ندارد لکن چون اين عمل مستلزم نگاه کردن ديگري به عورتين او مي باشد، حرام است و اگر به گونه اي عمل شود که مستلزم نگاه دکتر به عورت او نشود اشکالي ندارد و يا اگر همسر او دکتر باشد مي تواند از اين راه جلوگيري از آبستني نمايد.
نگاه مرد به زنان محرم
مسئله
مردان مي توانند به تمام بدن محارم خويش غير از عورتين نگاه کنند، مشروط به آنکه اين نگاه به قصد لذّت نباشد. همچنين خوف به فساد افتادن هم نباشد (از اين حکم همسر استثناء است).
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ?? و ج ? (ستر و ساتر)، ص ???.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ?? وتوضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
در نتيجه: مردان نمي توانند عورتين دختر يا مادر يا خواهر و يا ديگر محارم خود را ببينند اگر چه بدون قصد لذّت و ريبه باشد.
همچنين بنابر احتياط واجب ديدن عورتين بچه مميز غير بالغ جايز نيست.
مسئله
احتياط مستحب ترک نگاه کردن مردان به محارم خود از زانو تا زير ناف مي باشد.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم:عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت و سيستاني: زنان نامحرم يا مسلمان هستند ياغير مسلمان، در صورتي که مسلمان باشند يا کاملاً حجاب خود را رعايت کرده اند يا نه.
الف) مسلماني که کاملاً حجاب خود را رعايت کرده است.
مسئله
اگر خانم مسلمان کاملاً حجاب خود را رعايت کرده بود نگاه کردن به وجه و کفين او براي مرد با شرايط ذيل اشکال ندارد:
?. وجه و کفين زينت نشده باشد.
?. نگاه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
امام: عروه، (نکاح)، مسئله ??؛ تحرير، (نکاح)، مسئله ??؛ استفتاء و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???? و استفتاء.
بهجت، خامنه اي و فاضل: استفتاء.
تبريزي، سيستاني و گلپايگاني:
در نتيجه مردان نمي توانند به صورت و دست زناني که بطور کامل حجاب خود را رعايت نکرده اند، نگاه کنند مانند آنکه زني مقداري از مويش پيدا باشد و يا اينکه لباس آستين کوتاه پوشيده باشد و يا بازو يا مچ دست او پوشيده نباشد.
مسئله
نگاه کردن به دست خانم نامحرمي که انگشتري يا النگو در دست دارد، و يا ناخن هاي خود را بلند کرده و يا لاک زده و يا به هر صورت زينت داده، حرام است خواه نامحرم از بستگان نزديک باشد و يا غريبه باشد.
امام، اراکي، بهجت، فاضل و گلپايگاني: با استفاده از مدارک مسئله قبل و استفتاء.
تبريزي، خامنه اي و سيستاني: توجه: فروشندگاني که مشتري اجناس آنها غالباً خانمها هستند مانند زرگرها، لباس فروشيها و فروشندگان لوازم آرايش و... بيشتر در معرض اين گناه هستند و بايد بيش از ديگران مراعات موازين شرعي را بنمايند.
مسئله
نامحرم به هر منظوري که زينت کرده باشد، نگاه کردن به او جايز نيست حتي اگر براي (پرو) يا امتحان انگشتر يا النگو يا گردنبند و... باشد.
امام، اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
تبريزي: ??.
سؤال: آيا نگاه کردن به کف پا يا روي پا و يا پاشنه پا و يا ساق پاي خانمهاي نامحرم مسلمان در صورتي که پوشش کافي نداشته باشند؛ بدون قصد ريبه و تلذذ، جايز است.
جواب: خير، جايز نيست و بطور کلي غير از وجه و کفين، مرد نمي تواند به هيچ کجاي بدن زن نامحرم نگاه کند.
امام، اراکي و خامنه اي: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل:با استفاده از توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي، سيستاني و گلپايگاني: ??. مسئله: اگر مردي بترسد در صورتي که به نامحرم نگاه کند به گناه مي افتد نبايد به او نگاه کند.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل مسائل ???? و ????.
بهجت: ??.
مسئله
نگاه کردن به نامحرم به قصد لذّت و شهوت راني حرام است اگر چه به وجه و کفين و يا به حجم بدن او باشد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ???? و منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
قانون کلّي
مسئله
نگاه کردن به هر چيزي يا هر کسي به قصد لذّت و يا با خوف به فساد افتادن حرام است (به استثناي همسر) اگر چه نگاه به محرم باشد. خواه نگاه به زن باشد يا به مرد، به حيوان باشد يا جماد، به عکس باشد يا فيلم، به مجسمه باشد يا هر چيز ديگر، حتي نگاه کردن به بدن خود در آينه و يا هر جاي ديگر به قصد شهوت راني حرام است.
امام، اراکي، بهجت، فاضل و گلپايگاني: استفتاء.
امام: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل متفرقه، صفحه ??.
فاضل: استفتاء.
تبريزي و خامنه اي: ??.
مسئله
دکتر محرم نيست، لذا در غير مقام اضطرار نمي تواند به بدن زن نامحرم نگاه کند.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ??.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني:منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل مسائل ???? و ????.
فاضل:توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ????، ???? و ????.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ????.
مسئله
اگر دکتري در مقام اضطرار مجبور شد به عضوي از بدن نامحرم نگاه کند بايد به همان مقدار لازم اکتفا کند و نمي تواند بيش از آن عضو را ببيند، و يا اگر مي تواند بايد از روي لباس معاينه نمايد.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي: استفتاء.
مسئله
مردان نمي توانند براي نامحرم مسلمان آمپول تزريق نمايند. زيرا اين عمل مستلزم نگاه کردن و يا لمس بدن زن خواهد بود، حتي اگر آمپول در رگ تزريق شود، البته اگر مقام اضطرار باشد و محرمي جهت تزريق نباشد اشکالي ندارد.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
مسئله
گرفتن عکسهاي راديولوژي در صورتي که مستلزم نگاه به بدن نامحرم باشد، گرفتن خون براي آزمايشگاهها، سونوگرافي و يا هر عمليات پزشکي ديگر در صورتي که بتوان به پزشک يا متخصص زن در آن رشته رجوع کرد، توسط مردِ نامحرم حرام است.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام، اراکي و خامنه اي: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سيستاني: ??.
سؤال: در بازارها و اماکن عمومي و يا در منزل انسان چشمش بطور اتّفاقي به نامحرمهايي مي افتد که يا زينت کرده اند يا حجاب خود را کاملاً رعايت نکرده اند حکم اينگونه نگاهها چيست.
جواب: آن چيزي که حرام است نگاه کردن است نه نگاه افتادن، لذا آنچه را که انسان بطور اتفاقي مي بيند اشکال ندارد ولي بايد بلافاصله نظر را برگرداند تا حکم نگاه کردن پيدا نکند.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
مسئله
اگر کسي به قصد آنکه چشمش به نامحرمِ غيرمحجبه بيفتد به جايي برود حرام است.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت، سيستاني و فاضل: بنابراين اگر کسي براي اينکه چشمش به نامحرم بيفتد زماني خاص از جايي عبور کند و يا براي انجام کاري از محلي برود که نامحرم بيشتر تردد دارد تا چشمش به نامحرم بيفتد و يا مثلاً اتوبوسي را سوار شود که بيشتر نامحرمها در آن هستند و يا براي تفريح يا ورزش، مکاني را انتخاب کند که نامحرمِ بيشتري در آنجا باشد و... خلاصه آنکه اگر عمداً براي اينکه چشمش به نامحرم بيفتد کاري را انجام بدهد جايز نيست و اجتناب از آن لازم است.
مسئله
در صورتي که مرد بداند در مکاني خانمهاي بي حجاب يا بدحجاب هستند، رفتن به آن محل براي اينکه چشمش به آنها بيفتد حرام است.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت، سيستاني و فاضل: در نتيجه: رفتن روي پشت بام و يا کنار پنجره به منظور آنکه چشمش به نامحرم بيفتد و يا وارد شدن به اتاق يا آشپزخانه و يا مکاني که علم به وجود نامحرم دارد به منظور آنکه چشمش به نامحرم بيفتد و يا نگاه انداختن از لاي در و پنجره يا کنار پرده به درون اتاق ولو براي يک لحظه و... و مواردي از اين قبيل حرام است.
مسئله
رفت و آمد در بازارهايي که محل تردد زنهاي اهل روستا و باديه نشين هايي است که عادت ندارند حجاب خود را کامل رعايت کنند، اگر چه انسان علم دارد به آنها نگاه خواهد کرد، اشکال ندارد. همچنين معامله با آنها نيز اشکالي ندارد.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
اراکي، تبريزي و خامنه اي: استفتاء.
بهجت، سيستاني و گلپايگاني:
مسئله
نگاه کردن به دستها تا آرنج، مقداري از موي سر، پا تا زانو، زير چانه و گردنِ پيرزنهاي نامحرم اشکالي ندارد.
امام، فاضل و گلپايگاني: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
سيستاني و اراکي: استفتاء.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
بهجت، خامنه اي و مکارم
مسئله
هر کس که نگاه کردن به او جايز نيست ديدن او از پشت شيشه يا در آينه و يا آب صاف و يا هر چيز ديگري که عکس او را منعکس مي کند نيز جايز نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از مسئله ?.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، ( احکام الخلوة)، قبل از مسئله ?? و( نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ??.
مسئله
نگاه کردن به بدن زن نامحرم حرام است چه آن زن بفهمد يا نفهمد، کور باشد يا بينا، نامحرم فاميل باشد (مثل زنِ برادر، زن عمو، دختر خاله و...) يا غريبه باشد حتي اگر بدون لذّت و ريبه نگاه کند نگاه او حرام است (حکم وجه و کفين گفته شد).
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
امام: تحرير، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و استفتاء.
اراکي:توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني و گلپايگاني:
مسئله
زنان اهل سنّت حکم زنان مسلمان را دارند.
امام، اراکي، خامنه اي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
ب) زنان غير مسلمان
مسئله
نگاه کردن به مواضعي از بدن زنان نامحرمِ غير مسلمان (چه اهل کتاب و چه کفّار) که بطور معمول آن مواضع را نمي پوشانند اشکالي ندارد، مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.لکن بنابر احتياط واجب مرد نمي تواند به مواضعي که آنها بطور معتاد آن را مي پوشانند نگاه کنند.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني: توضيح: در صورتي که زن نامحرمِ غير مسلمان کمتر از حدّ معمول زنانِ خودشان پوشش داشته باشد بنابر احتياط واجب نمي توان به او نگاه کرد مانند زنهايي که براي لذات شهواني لباسهاي خاصّي بپوشند. در نتيجه نگاه کردن به مو، دست، پا تا زانو، و يا هر جايي را که عادتاً زنهاي غير مسلمان نمي پوشانند، اشکال ندارد.
مسئله
اگر انسان بداند و يا بترسد در صورت نگاه کردن به نامحرمِ غير مسلمان، به فساد خواهد افتاد نبايد به او نگاه کند.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل. وامام: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
نگاه مرد به بچه ها
مسئله
در صورتي که بچه، پسر باشد نگاه کردن به بدن او تا قبل از زمان تمييز اشکال ندارد، مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد. اما بعد از سنّ تمييز، بنابر احتياط واجب جايز نيست به عورتين او نگاه کنند.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر) با استفاده از قبل از مسئله ?.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، ( نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي و بهجت: در نتيجه: پدرها بايد مراقب باشند در حمامها و يا هر جاي ديگر نمي توانند عورتين فرزند مميز خود را نگاه کنند.
سؤال: مراد از سنّ تمييز چه سنّي است.
جواب: آنچه را که مردان و زنان از روابط بين خود مي دانند آنها نيز بدانند.
امام: استفتاء.
اراکي، بهجت، سيستاني، گلپايگاني و مکارم: ??. مسئله: در صورتي که بچه، دختر باشد و محرم، مانند دختر، خواهر، برادرزاده يا خواهرزاده و... نگاه کردن به بدن او تا قبل از سنّ تمييز اشکال ندارد و بعد از آن، بنابر احتياط واجب نبايد به عورتين او نگاه کند.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي، بهجت، تبريزي و خامنه اي:
مسئله
در صورتي که دختر نامحرم مميز باشد، بنابر احتياط واجب مرد نبايد به مواضعي که بطور معتاد دختران آن را مي پوشانند، نگاه کند.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???? و ???? و تحرير، (نکاح)، مسئله ??، مسائل (نظر).
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل و گلپايگاني:
در نتيجه:نگاه کردن به مو، دست، پا تا زانو، گردن وصورت دختر نابالغ نامحرم اشکالي ندارد مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
مسئله
نگاه کردن به بقيه بدن آنان مانند ران، شکم، عورتين، سينه و... بنابر احتياط واجب جايز نيست.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???? و ???? و تحرير، (نکاح)، مسئله ??.
مکارم: با استفاده از توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني:
نگاه زن به زنان ديگر
مسئله
زنها مي توانند به استثناي عورتين به تمام بدن زن ديگر نگاه کنند مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ?? و عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
امام: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح) ،مسئله ??.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ????.
در نتيجه: در حمامها، استخرها، سالنهاي ورزشي و بدن سازي، خياط خانه ها و... چنانچه زن به بدن زن ديگر يا حتي به وجه و کفين او به قصد لذّت نگاه کند و يا خوف به مفسده افتادن باشد، نگاه کردن به او جايز نيست خواه بيننده آن زن را بشناسد يا نه، خواه آن زن جوان باشد يا پير، زشت باشد يا زيبا ....
اراکي، امام، خامنه اي، سيستاني، فاضل و گلپايگاني: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
امام: توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ????.
مسئله
نگاه کردن به عورتين زنها براي زنهاي ديگر نيز حرام است مگر در مقام اضطرار.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
امام: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ???? و منهاج الصالحين، (نکاح)، مسائل ?? و ??.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ????.
در نتيجه: استفاده از دستگاههاي درون رحمي و يا بستن لوله ها و يا عمل ديگر... به منظور جلوگيري از آبستني چنانچه مستلزم نگاه به عورت باشد حرام است مگر در مقام اضطرار. البته اصل جلوگيري از حاملگي اگرمستلزم نگاه ديگري به عورت انسان نباشد، اشکالي ندارد. به شرط آنکه زن را عقيم دايم نکند و بتواند هر وقتي که مي خواهد دوباره بچه دار شود.
مثلاً اگر خانمي همسرش پزشک باشد و او با اين روشها مانع از حاملگي همسرش گردد اشکالي ندارد.
توجه: جلوگيري از حاملگي اگر مستلزم حرامي نباشد اشکال ندارد و اگر مستلزم حرامي باشد جايز نيست و بايد توجه داشت که بعضي از روشهاي جلوگيري از آبستني مستلزم سه حرام ذيل است که به تفصيل در بخشهاي بعدي خواهد آمد.
?. نگاه کردن به عورت زنِ ديگر در غير مقام اضطرار.
?. کشف عورت براي دکتر در غير مقام اضطرار (که در بخش پوشش خواهد آمد).
? . لمس عورت در غير مقام اضطرار (که در بخش مراودات و تماسها مي آيد).
??. سؤال: با سلام، حضرت عالي در پاسخ به جواز استفاده از (آي يو دي) ذکر کرده ايد که: (اگر استفاده از اين وسيله (آي يو دي) مستلزم لمس يا نظر حرام باشد جايز نيست، لطفاً بفرماييد که آيا کارگذاشتن آي يو دي، در رحم زن جزء موارد پزشکي محسوب شده و پزشک يا ماماي زن و عند الاضطرار پزشک مرد مي تواند اين عمل را انجام دهد همانطور که در ساير امراض متداول است و يا اينکه اين مسئله از موارد غير پزشکي بوده و تنها از طريق محرم (همچون شوهر) مي توان اين دستگاه را کار گذاشت.
جواب: خود اين عمل اگر موجب سقط ياعقيم نباشد اشکال ندارد و حرمت لمس ونظر به قوت خود باقي است و اضطراري در بين نيست چون مي شود از راههاي ديگر، از حمل جلوگيري نمود.
امام، اراکي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل متفرقه، مسئله ??.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤالهاي ??? و ???.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از جواب سؤال ????.
خامنه اي و سيستاني:
نگاه زن به مردان محرم
مسئله
زن مي تواند به استثناي عورتين به تمام بدن محارم خود نگاه کند مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد (به استثناي همسر که مشروط به اين شرط نيست).
امام، فاضل و گلپايگاني: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ? و (نکاح)، مسئله ??.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، )نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
مکارم:
در نتيجه: نگاه کردن به قصد لذّت و ريبه به هر جايي از بدن محارمي چون داماد، پسر، برادر، خواهرزاده و... جايز نيست و بايد از آن اجتناب نمود.
مسئله
ديدن حجم عورتين از روي پوشش در صورتي که مفسده اي بر آن مترتب نباشد اشکالي ندارد.
امام، تبريزي و خامنه اي: استفتاء .
بهجت و گلپايگاني:
مسئله
نگاه کردن زنها به بدن مرد نامحرم به استثناي وجه و کفين و مقداري که بطور معتاد مردان نمي پوشانند حرام است.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???? و استفتاء.
امام: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??؛ تحرير، (نکاح)، مسئله، ?? و توضيح المسائل، مسئله ???? و استفتاء.
تبريزي و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ????؛ مجمع المسائل ج ?، سؤال ??? و استفتاء.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت و فاضل:
در نتيجه: ديدن موي سر و صورت، دستها تا مچ، پا تا قوزک و گردن مردان نامحرم براي زنها اشکالي ندارد مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
همچنين خانمها نمي توانند براي تماشاي مسابقات ورزشي که آقايان در آنها پوشش کافي ندارند مانند شنا، کشتي، وزنه برداري، فوتبال و ... به اماکن ورزشي بروند.
??. مسئله: نگاه کردن به بازو و يا سينه و يا جايي ديگر از بدن مرد نامحرمي که لباس نامناسب پوشيده مانند آنکه لباسي آستين کوتاه پوشيده باشد و يا يقه خود را باز گذاشته يا لباسي نازک و بدن نما پوشيده و...، (در صورتيکه مردان بطور معمول آنرا مي پوشانند) حتي اگر بدون قصد لذّت و ريبه باشد، حرام است.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
بهجت:
??. سؤال: بعضي مردان مؤمن در دبيرستانها و ياغير آن به زنان مسلمان درس مي دهند طبيعتاً مرد مجبور است مطالب درس را برروي تخته سياه بنويسد و خانمها نيز همانگونه که معمول است به دست و صورت استاد خود نگاه مي کنند البته بدون قصد لذّت و ريبه. آيا اين نگاه کردن جايز است.
جواب:نگاه کردن خانمها به وجه و کفين و مواضعي که مردان بطور متعارف نمي پوشانند بدون لذّت و ريبه اشکالي ندارد.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
امام: تحرير، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??؛ توضيح المسائل، مسئله ???? و استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و استفتاء.
تبريزي و خامنه اي، سيستاني: استفتاء.
بهجت: سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
گلپايگاني: ارشاد السائل، سؤال ???.
مسئله
نگاه کردن زن به حجم بدن مرد نامحرم از روي پوشش اگرمفسده اي بر آن مترتب نباشد و به قصد ريبه و تلذذ نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل و گلپايگاني: استفتاء.
??. سؤال: آيا زنان مي توانند بدون قصد لذّت به منظور آمپول زدن و يا ديگر کارهاي پزشکي به بدن مرد نامحرم نگاه کنند.
جواب: جايز نيست مگر در مقام اضطرار.
امام، اراکي، تبريزي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
بهجت:
مسئله
نگاه کردن به بدن نامحرم حتي به وجه و کفين او به قصد لذّت و يا با ترس به مفسده افتادن حرام است.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر) قبل از مسئله ?.
اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ????.
توجه: بين عدم جواز نگاه به بدن مرد نامحرم با وجوب پوشش مرد هيچ ملازمه اي نيست؛ يعني اگر چه بر مرد واجب نيست خود را بپوشاند اما بر خانمها واجب است نگاه نکنند.
نگاه زن به بچه ها
مسئله
در صورتي که بچه دختر باشد، زن مي تواند تا زمان تمييز به تمام بدن او نگاه کند و بعد از سن تمييز بنابر احتياط واجب نبايد به عورتين او نگاه کند.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
امام: توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي، بهجت، تبريزي و گلپايگاني:
در نتيجه: مادران بايد توجه داشته باشند در حمامها يا هر جاي ديگر اجازه ندارند به عورتين دختران خود و يا دختران ديگر که به سن تمييز رسيده اند نگاه کنند اگر چه بدون قصد لذّت و ريبه باشد.
مسئله
در صورتي که بچه پسر باشد زن تا قبل از رسيدن او به سن تمييز مي تواند به تمام بدن او نگاه کند و بعد از سن تمييز بنابر احتياط واجب نبايد عورتين او را نگاه کند (در اين مسئله فرقي بين پسران محرم يا نامحرم نيست).
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
امام: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت، تبريزي، خامنه اي و گلپايگاني: ??. سؤال: اگر شک کنيم در اينکه اين بچه به سن تمييز رسيده است يا نه حکمش چيست.
جواب: حکم بچه غير مميز را دارد.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??، ص ???.
اراکي، تبريزي، خامنه اي و سيستاني: استفتاء.
بهجت:
حکم نگاه در حال شک
مسئله
اگر انسان شک کند که اين شخص از کساني است که نبايد به او نگاه کرد يا از کساني است که مي تواند به او نگاه کند، نبايد به او نگاه کند.
امام، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??، ص ???.
بهجت: مثال: اگر مردي زني را در تاريکي ببيند و يا از دور خانمي مي آيد و کاملاً او را نمي شناسد و شک کند که او يکي از محارم اوست (که نگاه کردن به او جايز باشد) يا يکي از نامحرمان است (که نمي تواند به او نگاه کند)، نگاه کردن به او جايز نيست.
مسئله
اگر کسي در جمعي شک کند به اين ترتيب که مي داند محرمي دارد ولي نمي داند کداميک از افراد اين جمع است، نبايد به هيچيک از آنها نگاه کند.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??، ص ???.
خامنه اي: استفتاء.
بهجت:
مثال: اگر خانمي در ميان جمعي از مردان که پوشش کافي ندارند داراي محرمي است اما نمي داند کداميک از آنان است نمي تواند به هيچيک از آنان نگاه کند يا مردي مي داند در مجلسي زنانه يکي از محارم او هست، نمي تواند براي پيدا کردن او به زنها نگاه کند (در صورتي که خانمها پوشش کافي ندارند).
مسئله
اگر انسان در شخصي شک کند که مرد است يا زن (مثلاً بعلتِ تاريکي هوا يا دوري مسافت يا دود و غير اينها) بنابر احتياط واجب نبايد به او نگاه کند.
امام و فاضل: عروه، (نکاح)، مسئله ??، ص ???.
بهجت، گلپايگاني و مکارم: ??. مسئله: اگر انسان در چيزي شک کند که او انسان است يا حيوان و يا هر چيز ديگر در اين صورت نگاه کردن به او جايز است.
امام، بهجت، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??، ص ???.
خامنه اي: استفتاء.
نگاه به عکس
مسئله
مرد مي تواند به عکس نامحرمي که حجاب خود را کاملاً رعايت کرده است نگاه کند مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
امام، بهجت، تبريزي، خامنه اي، فاضل و مکارم: استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
گلپايگاني: مجمع المسائل، سؤال ???.
مسئله
اگر نامحرم در عکس حجاب کامل را رعايت نکرده است در اين صورت اگر مرد آن زن را مي شناسد نمي تواند به عکس او نگاه کند و اگر او را نمي شناسد مي تواند به عکس نامحرم نگاه کند مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد.
امام: استفتاء در کتاب احکام بانوان، سؤالهاي ?? و ??، ص ??.
بهجت و خامنه اي: استفتاء.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالات ???? و ????.
اراکي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم:
درنتيجه: آقايان نبايد به آلبوم عکسهاي خانوادگي که در آن عکس زنان فاميل بدون حجاب قرار دارد، نگاه کنند.
سؤال: نگاه کردن به عکس زنان غير مسلمان يا مسلمان که حجاب اسلامي را کاملاً رعايت نکرده اند چه حکمي دارد.
جواب: در صورتي که مرد زنها را نشناسد و نترسد که به مفسده بيفتد بدون قصد لذّت و ريبه اشکال ندارد اگر چه احتياط مستحب درترک است.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهاي ???? و ????.
سيستاني و مکارم:
مسئله
نگاه کردن به عکس بچه ها چه دختر چه پسر، اگر بدون قصد لذّت باشد و انسان نترسد به گناه آلوده شود، اشکالي ندارد.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
امام: تحرير، ج ?،با استفاده از مسئله ?، ص ???.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
مسئله
در صورتي که کسي بترسد با نگاه کردن به عکس شخصي به گناه بيفتد، نبايد به آن عکس نگاه کند.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
مکارم: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
مسئله
جايز نيست انسان عکسي را که مي داند ديدن آن براي ديگري حرام است به او نشان بدهد.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني: استفتاء.
در نتيجه: خانمها نمي توانند به شوهر يا برادر يا پدر خود عکسهاي بي حجاب خانمهايي را که به آنها نامحرم هستند، و ديدن آن براي آنها جايز نيست، نشان دهند.
مسئله
نگاه کردن به هر عکسي به قصد لذّت حرام است خواه عکس مرد باشد يا زن، محرم باشد يا نامحرم، عکس انسان باشد يا غير آن (از اين حکم عکس همسر استثناء است).
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
مسئله
خريد و فروش و نگهداري عکسهاي مبتذل حرام است و بايد آنها را از بين برد.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني: استفتاء.
نگاه کردن زن به عکس مردان
مسئله
زنها مي توانند به عکس مردان نگاه کنند مشروط به آنکه به قصد لذّت و ريبه نباشد خواه مرد را بشناسند يا نشناسند، خواه مرد محرم باشد يا نامحرم.
امام، خامنه اي و مکارم: استفتاء.
بهجت، سيستاني و فاضل: در نتيجه: ديدن عکس ورزشکاران يا شهدا و... براي خانمها تا زماني که مفسده اي بر آن مترتب نباشد اشکال ندارد.
نگاه به فيلم
مسئله
فيلمي که بطور مستقيم پخش مي شود حکم انسان زنده را دارد و اگر بطور غير مستقيم پخش مي شود حکم عکس را دارد.
امام: استفتاء در کتاب احکام بانوان، محمد وحيدي، سؤال ??، ص ??.
اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم:
در نتيجه: اگر فيلمي بطور مستقيم پخش شود احکام نگاه به آن فيلم همان احکام نگاه کردن به انسان زنده را دارد لذا مردان نمي توانند به غير از وجه و کفين زنان نامحرم (آنهم با شرايطي که ذکر شد) نگاه کنند و همچنين خانمها نمي توانند به بدن مردان که در فيلمهاي ورزشي يا غير آن که بطور مستقيم پخش مي شود، نگاه کنند.
و همچنين اگر فيلم بطور غيرمستقيم پخش مي شود، يعني اول به صورت نوار يا فيلم ضبط شده باشد و سپس به نمايش گذاشته شده، نگاه کردن به مردان و زنان آن فيلم حکم نگاه کردن به عکس را دارد بطور مثال مردان نمي توانند به فيلم خانم مسلماني که حجاب خود را رعايت نکرده است، در صورتي که او را بشناسند، نگاه کنند. اما اگر او را نمي شناسند و خوف مفسده هم ندارند مي توانند به آن نگاه کنند همچنين مردان نمي توانند به فيلمهايي که از مجالس عقد و عروسي تهيه شده است نگاه کنند در صورتي که زنان غير محجبه آن فيلم را بشناسند و....
سؤال: نگاه کردن خانمها به فيلمهاي ورزشي که از تلويزيون پخش مي شود در حالي که مردان پوشش کافي را ندارند چه حکمي دارد.
جواب: در صورتي که خوف به مفسده افتادن نباشد و با قصد لذّت هم نباشد اشکالي ندارد.
امام، بهجت، تبريزي، سيستاني، فاضل و مکارم: استفتاء.
خامنه اي و گلپايگاني: (??)??. سؤال: آيا ديدن زنان غيرمسلمان در تلويزيون که پوشش مناسب و کافي ندارند جايز است.
جواب: اگر به قصد لذّت و يا ترس از وقوع در مفسده نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل متفرقه، مسئله ?.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
مسئله
در مسائل ذکر شده فرقي نيست بين اينکه فيلم بصورت ويدئو باشد يا بصورت نور که بر پرده سينما مي اندازند و يا به هر شکلي ديگر.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
تتمه
مسئله
حکم نگاه کردن به ميت همان حکم انسان زنده است.
امام، بهجت، خامنه اي، فاضل و گلپايگاني: استفتاء.
در نتيجه: مرد نمي تواند به بدن زن نامحرم ميت نگاه کند و زن نيز به بدن مرد نامحرم نمي تواند نگاه کند به همان تفصيلي که گذشت.
سؤال: آيا گوش دادن به اخبار زنان گوينده راديو و تلويزيون و همچنين نگاه کردن به آنها جايز است يا خير.
جواب: بدون لذّت و ريبه اشکال ندارد.
امام، تبريزي، خامنه اي، سيستاني و مکارم: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، مسائل متفرقه، با استفاده از مسئله ?. اراکي، فاضل و گلپايگاني:
توضيح: يعني اگر انسان نترسد که به گناه آلوده بشود اشکال ندارد در غير اين صورت نگاه کردن يا گوش دادن جايز نيست.
?. بهجت: اگر در معرضيت فتنه و فساد باشد جايز نيست. استفتاء.
مکارم: نگاه کردن به آنها براي مردان اشکال دارد. ولي بسياري از مايوها حجم را هم مي پوشانند. استفتاء.
?. بهجت و تبريزي: نگاه کردن به عورت پسربچه مميز حرام است.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ????.
?. مرد و زني که با يکديگر محرمند، اگر قصد لذّت نداشته باشند مي توانند غير از عورت به تمام بدن يکديگر نگاه کنند.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: استفتاء.
?. تبريزي: زينت در وجه و کفين اگر از قبيل انگشتر متعارف و اصلاح صورت (بند انداختن) و سرمه اي باشد که حتي در زنهاي پير متعارف است، پوشاندن آن بر زن واجب نيست و نگاه کردن مرد به آن هم اگر التذاذي نباشد مانع ندارد. استفتاء.
سيستاني: بطور کلي اگر نامحرم حجاب خود را رعايت کرده است و يا اگر رعايت نکرده در صورتي که او را امر به حجاب کنيم رعايت مي کند، نگاه کردن به وجه و کفين او بدون لذّت و ريبه اشکالي ندارد. اگر چه بنابر احتياط مستحب بهتر است از نگاه کردن به وجه و کفين پرهيز کرد. منهاج الصالحين، (نکاح)، مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل، مسائل ???? و ????.
گلپايگاني: بنابر احتياط واجب جايز نيست حتي به وجه و کفين نامحرم نگاه کرد چه زينت داشته باشد چه نداشته باشد. عروه، (نکاح)، مسئله ??؛ استفتاء و ارشاد السائل، سؤال ???.
?. تبريزي: در صورتي که نامحرم انگشتر متعارفي به دست کرده باشد، نگاه کردن به دست او اشکال ندارد. لکن در بقيه موارد اگر دست زينت داشته باشد نگاه کردن جايز نيست. استفتاء.
خامنه اي: نگاه کردن به آن چيزهائي که چشم گير نيست و صدق زينت نمي کند اشکال ندارد. استفتاء.
سيستاني: انگشتر و النگو اشکال ندارد ولي اگر زينتهاي ديگر باشد نگاه جايز نيست. استفتاء.
?. ??. سؤال: آيا براي مردان جايز است به وجه و کفين زن نامحرمي که مقلد کسي است که باز گذاشتن وجه و کفين را جايز مي داند نگاه کنند.
گلپايگاني: ملازمه اي بين جواز باز گذاشتن وجه و کفين و نگاه کردن به آنها نيست. ارشاد السائل، سؤال ???.
?. تبريزي: زينت در وجه و کفين اگر از قبيل انگشتر متعارف و اصلاح صورت (بند انداختن) و سرمه اي باشد که حتي در زنهاي پير متعارف است، نگاه کردن به آن اگر به قصد التذاذي نباشد اشکالي ندارد، لکن در موارد ديگر زينت مانند النگو و... بايد از نامحرم پوشيده شود و نامحرم هم نمي تواند به آن نگاه کند. استفتاء.
?. جواب، تبريزي: نگاه کردن به قدمين (کف پا و روي پا تا قوزک) بنابر احتياط جايز نيست. استفتاء.
سيستاني: در صورتي که زن از کساني باشد که حجاب خود را رعايت مي کند و يا اگر او را امر به حجاب کنيم اعتنا مي کند، نگاه کردن به اين مواضع جايز نيست، واي اشکال ندارد. منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل، مسائل ???? و ????.گلپايگاني: بطور کلي نگاه کردن به بدن نامحرم حرام است و نگاه کردن به وجه و کفين او نيز بنابر احتياط واجب، جايز نيست. استفتاء.
?. بهجت: از نگاه کردن اجتناب کند. استفتاء.
??. سؤال: آيا نگاه کردن به هر چيزي که شهوت انسان را تحريک کند حرام است حتي اگر انسان به بدن خودش نگاه کند.
تبريزي: مجرد نگاه کردن به بدن خود به جهت تحريک شدن حرام نيست.
صراط النجاة، سؤال ???.
خامنه اي: هر چيزي که باعث تحريک غريزه جنسي بشود و شهوت را تحريک کند حرام است مگر بين زن و شوهر. استفتاء.
??. ??. سؤال: آيا نگاه کردن به اعضاي داخلي بدن نامحرم (مانند کبد، روده و...) در حکم نظر به ظاهر بدن است.
خامنه اي و فاضل: ظاهراً در عدم جواز نظر و لمس فرقي بين اعضاي ظاهر و داخل بدن نيست لکن همانگونه که در عروه مسئله ??، احکام نگاه آمده، نظر به مثل دندان آن هم بعد از جدا شدن از بدن جايز است.
خامنه اي: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
??. سيستاني: البته به استثناء مواردي که نگاه به بدن زن نامحرم جايز باشد (تفصيل مطلب و موارد جواز در باب نگاه آمده است). منهاج الصالحين، با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
??. بهجت، سيستاني و فاضل: رفتن منعي ندارد ولي از نگاه به نامحرم اجتناب کند. استفتاء.
??. بهجت، سيستاني و فاضل: رفتن منعي ندارد ولي از نگاه به نامحرم اجتناب کند. استفتاء.
??. بهجت: بنابر اظهر نگاه کردن به زنان باديه نشين و غير آنها (يعني غير زنان باديه نشين، مثلاً خانمهاي بدحجاب شهري و...) که عادت به پوشاندن ندارند، بدون قصد لذّت جايز است. مگر در صورت خوف وقوع در حرام (يعني به شرط آنکه ترس از وقوع در حرام نداشته باشد). بنابراين معاشرت با آنها و دادوستد و ساير نيازها جايز است. توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: نگاه کردن به زنهاي مبتذله ( بي حجاب يا بدحجاب) که اگر کسي آنها را امر به حجاب کند اعتنا نمي کنند اشکال ندارد مشروط به آنکه بدون قصد لذّت و ترس وقوع در حرام باشد. در اين حکم فرقي ميان زنهاي کفار و يا ديگر زنان (مسلمانان يا باديه نشينان و...) نيست و همچنين فرقي نيست ميان دست و صورت و ديگر جاهاي بدن که عادت آنان به پوشانيدنش نيست. منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني: در صورتي که مطمئن باشد عمداً به آنها نگاه نمي کند اشکال ندارد. عروه، (نکاح)، مسئله ??.
??. بهجت: نگاه کردن به بدن پيرزن، بدون قصد لذّت اشکال ندارد. توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: نظر به موي پير زن هائي که رجاء نکاح ندارند اشکال ندارد. استفتاء.
مکارم: بلکه ظاهر اين است که نگاه کردن به همه موي آنان نيز اشکالي ندارد. عروه، (نکاح)، مسئله ??.
سؤال: آيا بر مردان جايز است به زناني که بسيار زشت هستند بدون لذّت نگاه کنند (البته اگر حجاب خود را رعايت نکرده باشند).
تبريزي: بنابر احتياط واجب نبايد نگاه کند زيرا اگر زن پير نباشد مرد نمي تواند مطمئن باشد بدون لذّت نگاه مي کند. صراط النجاة، سؤال ???.
بهجت و سيستاني: در نگاه به نامحرم فرقي بين زشت و زيبا نيست. استفتاء.
??. سيستاني: حکم نگاه به نامحرم گفته شد و هيچيک از موارد فوق در مسئله فرقي نمي کند. استفتاء.
گلپايگاني: بنابر احتياط واجب بايد از نگاه کردن به وجه و کفين نامحرم نيز خودداري کند. عروه، (نکاح)، مسئله ?? و استفتاء.
??. اراکي: ديدن مو و صورت و سر و دستهاي زنهاي اهل کتاب و کفار چنانچه بدون قصد ريبه و تلذذ باشد و نترسد که به حرام بيفتد، اشکالي ندارد و احتياط واجب آن است که به غير آنچه که گفته شد نگاه نکند. توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: نگاه کردن به زنان اهل ذمه بلکه به زنان کافري که از هنگام تولد محکوم به کفر هستند و جاهايي از بدن آنان که عادتاً نمي پوشانند، بدون قصد لذّت، در صورتي که خوف واقع شدن در حرام نباشد، جايز است. توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: نگاه به بدن زنان غيرمسلمان به مقداري که پوشاندن آن متعارف نيست بدون قصد لذت اشکال ندارد. استفتاء.
سيستاني: نگاه کردن به بدن زنهاي مبتذله که اگر آنها را امر به حجاب کنند اعتنا نمي کنند اشکال ندارد، مشروط به آنکه بدون قصد لذّت و ترس وقوع در حرام باشد. و در اين حکم فرقي بين زنهاي کفار و يا ديگر زنها (مسلمان، مسيحي، يهودي...) نيست و همچنين فرقي نيست ميان دست و صورت و ديگر جاهاي بدن که عادت آنان به پوشانيدنش نيست. توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني: فقط نگاه کردن به صورت و دستهاي زنان غيرمسلمان جايز است و بنابر احتياط واجب بايد از نگاه کردن به غير اين دو موضع اجتناب کرد.
عروه، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
مسئله
نگاه کردن به عورتين کافر بنابر احتياط واجب جايز نيست.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
??. بلکه ديدن عورتين پسر مميز که هنوز به سن بلوغ نرسيده است، حرام است اگر چه بدون قصد لذّت باشد.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
??. سنّي که بچه، خوبي و يا بدي روابط بين مرد و زن را درک کند.
اراکي: استفتاء.
گلپايگاني: ارشاد السائل، با استفاده از مسئله ??? و استفتاء.
بهجت و فاضل: سنّي که بچه در آن خوب و بد را مي فهمد.
بهجت:توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل:استفتاء.
سيستاني و مکارم: سنّي که بچه بالغ نشده ولي خوب و بد را مي فهمد و احتمال مي رود که نگاهش به بدن نامحرم موجب تحريک شهوتش شود.
سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
مکارم: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
??. اراکي، بهجت و تبريزي: ديدن عورتين دختر مميز قبل از بلوغ حرام است اگر چه بدون قصد لذّت باشد.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
تبريزي: استفتاء.
خامنه اي: بلکه نگاه کردن به عورتين دختر مميز محرم جايز نيست اگرچه نگاه کردن به او قبل از سن تمييز اشکالي ندارد، در صورتيکه به قصد لذت و ريبه نباشد. استفتاء.
??. سؤال: نگاه کردن به بدن دختر نابالغ در مسئله ???? توضيح المسائل در صورت عدم ريبه و... جايز گفته شده است ولي در همان رساله ص ??? فقط به مواضعي که عادتاً پوشيده نيست نگاه جايز است گفته شده است. کداميک صحيح است و بايد بدان عمل کرد.
اراکي: مي توانيد به مسئله ?? (کتاب نکاح) تحرير الوسيله حضرت امام قدس سره مراجعه نماييد.
توضيح: در نتيجه نظر معظم له با حضرت امام در مسئله فرقي ندارد.
بهجت: بنابر احتياط واجب نگاه کردن مرد به بدن و موي دختري که نُه سالش تمام نشده ولي خوب و بد را مي فهمد (مميز باشد) جايز نيست، اگر چه بدون قصد لذّت و ريبه باشد. توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي : نگاه کردن به عورتين بچه مميز جايز نيست مگر در موارد ضرورت. استفتاء.
خامنه اي: نگاه کردن مرد به بدن دختر نامحرم تا زماني که به سن بلوغ نرسيده است، بدون لذت و ريبه اشکال ندارد. (البته به استثناء عورتين که درسن تمييز نگاه به آن جايز نيست.) استفتاء.
سيستاني: نگاه کردن به بدن دختر غير بالغ مشروط به اينکه به قصد لذّت و ريبه نباشد اشکالي ندارد، (به استثناي عورتين که حکم آن گذشت) اگر چه بنابر احتياط مستحب بهتر است مواضعي را که بطور معمول دختران بوسيله لباسهاي عادي مي پوشانند نگاه نکنند. منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
فاضل: نگاه کردن به صورت و بدن و موي دختر نابالغ اگر به قصد لذّت نباشد و موجب تحريک شهوت نگردد و بواسطه نگاه کردن انسان نترسد که به حرام بيفتد مانعي ندارد. توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني: نگاه کردن به بدن دختر نامحرمي که نُه سالش تمام نشده ولي خوب و بد را مي فهمد و نگاه کردن به او عادتاً امکان تهييج و تحريک شهوت دارد همچنين نگاه کردن به موي آنان چه با قصد لذّت و چه بدون آن حرام است و نگاه کردن به دست و صورت آنان اگر به قصد لذّت باشد حرام بلکه حرام بودن نگاه به آنها بدون قصد لذّت هم خالي از قوّت نيست (اين تعبير به منزله احتياط واجب است). توضيح المسائل، مسئله ????.
??. بهجت: نگاه کردن به بدن دختر مميز بنابر احتياط واجب جايز نيست اما نگاه به عورتين او حرام است. با استفاده از توضيح المسائل، مسائل ???? ???? و ????.
خامنه اي: نگاه به عورتين در زمان تمييز جايز نيست و نگاه به بدن او تا قبل از سن بلوغ، بدون قصد لذت و ريبه اشکال ندارد. استفتاء.
سيستاني: بنابر احتياط مستحب بهتر است به بدن دختر مميز نگاه نکند ولي نگاه به عورتين او بنابر احتياط واجب جايز نيست.
با استفاده از منهاج الصالحين، نکاح مسئله ?? و ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني: دختر مميز نابالغ حکم زن بالغ را دارد که احکام آن گذشت (يعني ديدن بدن او حرام است و ديدن وجه و کفين او بنابراحتياط واجب جايز نيست به تفصيلي که گذشت). استفتاء و با استفاده از توضيح المسائل، مسئله ????.
??. خامنه اي: خود اين عمل اشکال ندارد و حرمت لمس و نظر به قوت خود باقي است و اضطراري در بين نيست، چون مي شود از راههاي ديگر، از حمل جلوگيري کرد. استفتاء.
سيستاني: جايز است که زن از دستگاه پيشگيري از حاملگي (آ يو دي) و مانند آن اگر ضرر مهمي به او نزند استفاده کند، ليکن در صورتي که گذاشتن دستگاه مستلزم نگاه يا لمس قسمتي از بدن که ديدن و لمس آن جايز نيست نباشد. بنابراين جايز نيست کسي غير از شوهر اين کار را انجام دهد مگر در صورت اضطرار، مانند اينکه بچه دار شدن براي زن ضرر داشته باشد. اين در صورتي است که معلوم نباشد دستگاه نطفه را پس از انعقاد سقط مي کند و الا بنابر احتياط بايد اين کار را ترک کرد. توضيح المسائل، مسائل ضميمه، مسئله ??.
??. مکارم: مرد و زني که با يکديگر محرم هستند (مانند خواهر و برادر) مي توانند به بدن يکديگر به آن مقدار که در ميان محارم معمول است نگاه کنند و در غير آن، احتياط آن است که نگاه نکنند. توضيح المسائل، مسئله ???? و عروه، (ستر و ساتر) قبل از مسئله ? و (نکاح)، مسئله ??.
??. بهجت و گلپايگاني: اگر معرض گناه و مفسده نباشد اشکال ندارد. استفتاء.
??. بهجت: نگاه کردن زن به بدن مرد نامحرم، بنابر احتياط واجب حرام است. و اما جواز نگاه کردن زن به قسمتي از بدن مرد نامحرم که غالباً باز است، مثل سر، خالي از وجه نيست. مگر آنکه اين نگاه کردن کمک به معصيت باشد. توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: نگاه کردن زن به بدن مرد نامحرم به استثناي وجه و کفين حرام است. عروه، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
??. بهجت: بنابر احتياط واجب جايز نيست. توضيح المسائل،با استفاده از مسئله ????.
??. بهجت: نگاه کردن زن به بدن مرد نامحرم، بنابر احتياط واجب حرام است، و اما جواز نگاه کردن زن به قسمتي از بدن مرد نامحرم که غالباً باز است، مثل سر، خالي از وجه نيست، مگر اينکه اين نگاه کردن، کمک به معصيت باشد. توضيح المسائل، مسئله ????.
??. بهجت: بنابر احتياط واجب جايز نيست مگر در مقام اضطرار. توضيح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
??. ديدن عورتين بچه مميز حرام است.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ????.
??. ديدن عورتين بچه مميز حرام است.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبريزي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: جايز است براي زن که به بدن پسر غير بالغ بدون قصد لذت و ريبه نگاه کند، اما نگاه کردن به عورتين پسر بچه مميز جايز نيست. استفتاء.
??. بهجت: از جهت نگاه کردن حکم بچه غير مميز را دارد. اگر چه در صورت احتمال عقلايي اولي تنزّه است. استفتاء.
??. بهجت: احتياط در اجتناب است. استفتاء.
??. بهجت: به نحوي عمل کند که مرتکب خلاف نشود. استفتاء.
??. بهجت: نگاه کردن اشکالي ندارد. استفتاء.
بهجت، سيستاني و مکارم: نگاه کردن به او اشکالي ندارد. عروه، (نکاح)، مسئله ??.
گلپايگاني: بلکه ديدن او حرام است. عروه، (نکاح)، مسئله ??.
??. اراکي: نگاه کردن به عکسهاي نامحرم و يا فيلم آن، که به وسيله تلويزيون و غيره پخش مي شود اگر به قصد لذّت نباشد و خوف فساد و به حرام افتادن نباشد مانعي ندارد هر چند صاحب عکس را بشناسد. توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: اگر زن نامحرم در عکس حجاب کامل را رعايت نکرده است، در صورتي که او از زنان مبتذله نباشد (زن بدحجاب يا بي حجابي که وقتي او را امر به حجاب کنند اعتنا نمي کند) و مرد نيز او را مي شناسد، بنابر احتياط واجب نبايد به آن عکس نگاه کند. در غير اين صورت نگاه کردن بدون قصد لذّت و ريبه اشکالي ندارد. منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
در نتيجه: اگر مرد زن را نمي شناسد و يا اينکه زن از زنان مبتذله است و يا اينکه حجاب خود را در عکس کاملاً رعايت کرده است نگاه کردن به عکس او اشکالي ندارد.
گلپايگاني: در صورتي که او را نمي شناسد بنابر احتياط مستحب نگاه نکند و اگر او را مي شناسد بنابراحتياط واجب نبايد نگاه کند خصوصاً اگر معرض هتک و فساد باشد. توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????؛ مجمع المسائل، سؤال ??? و ارشاد السائل، سؤال ???.
مکارم: در صورتي که زني مقيد به حفظ حجاب شرعي است نگاه کردن به عکس بدون حجاب او اشکال دارد، مگر آنکه او را نشناسد و مفسده ديگري از نگاه کردن حاصل نشود. توضيح المسائل، مسئله.
در نتيجه: يا مرد زن را مي شناسد يا نمي شناسد، اگر نمي شناسد نگاه به عکس او بدون لذّت و ريبه اشکال ندارد. و اگر او را مي شناسد، در صورتي که زن مقيد به حفظ حجاب اسلامي است نگاه کردن به عکس او اگر حجاب کامل را در عکس رعايت نکرده است جايز نيست. و اگر مقيد به حفظ حجاب نيست، اگر چه مرد او را بشناسد لکن نگاه کردن به عکس او بدون قصد لذّت و ريبه اشکالي ندارد.
??. سيستاني: در صورتي که عکس زن غيرمسلمان باشد و يا عکس زنان لاابالي و مبتذله باشد نگاه کردن به آنها بدون قصد لذّت و ريبه اشکال ندارد. منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
مکارم: در صورتي که زن غير مسلمان است و يا مقيد به حجاب شرعي نيست، بدون لذّت و ريبه اشکال ندارد. توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
??. ?? سؤال: ديدن عکس دوران کودکي زنان نامحرم درصورتيکه پوشش کافي نداشته باشند چه حکمي دارد.
تبريزي، خامنه اي و فاضل: اگر اين ديدن باعث هتک آنان نباشد و باعث تهييج شهوت نشود اشکال ندارد.
تبريزي: صراط النجاة، سؤال ???.
خامنه اي و فاضل: استفتاء.
سؤال: نگاه کردن مرد به عکس زن نامحرمي که فوت شده در صورتي که او را بشناسد جايز است يا نه.
اراکي: اگر مفسده نداشته باشد اشکال ندارد. استفتاء.
بهجت: جايز نيست. استفتاء.
گلپايگاني: نگاه کردن مرد نامحرم به عکس زن مرده خالي از هتک نيست و محل اشکال است. مجمع المسائل، سؤال ???.
سؤال: لطفاً نظر خود را در باب نگاه کردن افراد متخصص يا دانشجويان رشته هاي پزشکي و ... که بواسطه رشته هاي خود مجبورند به کتابها و فيلمهاي علمي که داراي صحنه هاي مبتذل است نگاه کنند بيان نماييد.
بهجت: اگر موجب ريبه و تلذذ بشود جايز نيست. استفتاء.
خامنه اي، فاضل و گلپايگاني: اگر براي آموزش ناچار از نگاه کردن باشند بدون قصد ريبه مانعي ندارد.
خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
فاضل:جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالات ???? و ????.
سؤال: آيا نگاه کردن به عکسهاي مستهجن براي زنان و مردان بدون لذّت و ريبه جايز است.
خامنه اي و بهجت: اگر مقرون به فساد و ريبه باشد اشکال دارد و بعض اقسام آن حرام يقيني است. استفتاء.
تبريزي: نگاه کردن به اينگونه عکسها جايز نيست. صراط النجاة، سؤال ???.
فاضل: چنانچه مفسده داشته باشد جايز نيست. استفتاء.
بهجت و فاضل: اگر نگاه کردن به عکس مرد موجب فتنه و فساد باشد جايز نيست. استفتاء.
سيستاني: اگر بيش از مواضع معمول برهنه باشد به احتياط واجب نگاه کردن جايز نيست و البته با شهوت مطلقاً جايز نيست. استفتاء.
??. اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: فيلم اعم از مستقيم يا غير مستقيم حکم عکس را دارد. استفتاء.
بنابراين، بنابر فتواي آقاي اراکي ديدن فيلم زنان نامحرم براي مردان اشکال ندارد اگر چه آنها را بشناسد مشروط به آنکه بقصد لذت و ريبه نباشد و انسان نترسد که به گناه بيافتد با همان تفصيلي که گذشت.
و بنابر فتواي آقاي گلپايگاني ديدن فيلم زنان نامحرم براي مردان در صورتي که آنها را نمي شناسد بنابر احتياط مستحب و اگر مي شناسد بنابر احتياط واجب جايز نيست به همان تفصيلي که گذشت.
بهجت: ديدن نامحرم از طريق تلويزيون و شنيدن صداي آنها، اگر مقرون به فساد و ريبه باشد اشکال دارد. توضيح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ?.
خامنه اي: بنابر احتياط واجب نبايد به تصوير زن نامحرم که بطور مستقيم از تلويزيون پخش مي شود نگاه کرد ولي در پخش غيرمستقيم تلويزيوني اگر ريبه و خوف افتادن به گناه نباشد، نگاه کردن اشکال ندارد. استفتاء.
سيستاني: اگر فيلم معمولي باشد و نگاه از روي شهوت نباشد اشکال ندارد. استفتاء.
?? سؤال: آيا نگاه کردن به عکسهاي زنان برهنه و يا فيلمهاي جنسي بدون شهوت جايز است.
خامنه اي: در صورتيکه از روي شهوت و ريبه نباشد و مفسده اي هم بر آن مترتب نشود، شرعاً اشکال ندارد ولي با توجه به اينکه ديدن تصوير برهنه اي که شهوت برانگيز است، غالباً از روي شهوت بوده و به همين دليل مقدمه ارتکاب گناه مي باشد، بنابراين ديدن آنها حرام است. استفتاء.
گلپايگاني: جايز نيست زيرا نگاه کردن اين عکسها و فيلمها غالباً داراي آثار فتنه و فساد اخلاق است. ارشاد السائل، سؤال ???.
??. خامنه اي: اگر بصورت مستقيم از تلويزيون پخش مي شود بنابر احتياط واجب نگاه نکند و اگر به صورت غيرمستقيم پخش مي شود، در صورتيکه به قصد لذت نگاه کنند و يا موجب ريبه و فساد باشد و يا خوف فتنه وجود داشته باشد حرام است. استفتاء.
گلپايگاني: زنها نمي توانند عمداً به اينگونه فيلمها نگاه کنند. ارشاد السائل، سؤال ???.
??. ??. سؤال: اگر نگاه کردن به فيلمي که در آن زنان نامحرم بازي مي کنند و بعضاً بي حجاب هم هستند براي شخصي موجب تحريک شهوت گردد ولي همين فيلم براي برخي ديگر باعث تحريک نشود آيا هر دو شخص مي توانند اين فيلم را نگاه کنند.
تبريزي: اگر فيلم بطور مستقيم پخش مي شود جايز نيست با نگاه لذّت آلود به آن نگاه کرد. خواه تحريک بشود يا نشود، اما اگر فيلم بطور غير مستقيم پخش مي شود، در اين صورت اگر بيننده تحريک مي شود نمي تواند نگاه کند و اگر تحريک نمي شود مي تواند نگاه کند. صراط النجاة،با استفاده از سؤال ???? و استفتاء.
??. ??.سؤال: آيا نگاه کردن به فيلمهاي مستهجن و ماهواره اي براي مردان و زنان بدون لذّت و ريبه جايز است.
بهجت، تبريزي و مکارم: نگاه کردن به اينگونه فيلمها جايز نيست.
بهجت و مکارم: استفتاء.
تبريزي: صراط النجاة، سؤال ???.
خامنه اي: از آنجا که برنامه هايي که توسط ماهواره هاي غربي پخش مي شوند و همچنين برنامه هاي تلويزيوني بيشتر دولتهاي مجاور، دربردارنده آموزش افکار گمراه کننده و تحريف حقايق و لهو و فساد هستند و غالباً مشاهده آنها باعث گمراهي و فساد و ارتکاب کارهاي حرام مي گردد، بنابراين دريافت و ديدن آنها جايز نيست. بله اگر نگاه کردن به برنامه هاي قرآني و نظائر آن باشد، شرعاً مانعي ندارد. با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ???.
فاضل: استفاده کردن از فيلمهاي فوق که به منظور انحراف، تدارک ديده شده، جايز نيست. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
??سؤال: توزيع و عرضه فيلمهايي که مورد تأييد وزارت ارشاد هستند، چه حکمي دارد همچنين توزيع نوارهاي موسيقي که مورد تأييد وزارت ارشاد هستند، در دانشگاهها چه حکمي دارد.
خامنه اي: اگر فيلم ها يا نوارها به نظر مکلّف عرفاً مشتمل بر غنا يا موسيقي مطرب و لهوي مناسبِ با مجالس لهو و گناه باشد، توزيع و عرضه آنها و همچنين ديدن و گوش دادن به آنها براي او جايز نيست و مجرّد تأييد بعضي از ادارات مربوطه تا زماني که نظر مکلّف در تشخيص موضوع با نظر تأييد کنندگان مخالف است، دليل شرعي براي جواز محسوب نمي شود.
اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ???.
??. اراکي، فاضل و گلپايگاني:نگاه کردن به آن حکم نگاه به عکس را دارد. استفتاء.
فصل دوم : احکام پوشش
احکام پوشش مرد
لباسهاي حرام براي مرد
??. مسئله: پوشيدن لباس ابريشمي خالص براي مرد حرام است اگرچه عرقچين يا بند شلوار باشد، خواه بيننده اي باشد يا نه و اگر هست مرد باشد يا زن محرم باشد يا نامحرم.
امام و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، شرط ششم.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله ??? و منهاج الصالحين، (لباس مصلي)، شرط ششم.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
اراکي، بهجت، فاضل و گلپايگاني:(?)
مسئله
اگر تمام يا نيمي از آستر لباسي از ابريشم خالص باشد پوشيدن آن براي مرد جايز نيست.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ???.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله ??? و منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، شرط ششم.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
گلپايگاني:(?)
مسئله
پوشيدن لباس ابريشمي براي مردان حرام است اگرچه لباسي باشد که ظاهر نيست مانند لباس زير.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
مسئله
اگر لباسي داراي قيطانهاي ابريشمي باشد و يا آرمي در آن باشد که ابريشمي باشد پوشيدن آن اشکال ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
سيستاني: منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي) شرط ششم.
بهجت:(?)
مسئله
همراه داشتن چيز ابريشمي مانند دستمال در جيب اشکالي ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ???.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله ??? و منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، شرط ششم.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
مسئله
اگر جنس لباس ممزوج از ابريشم و غير آن باشد در صورتي که ابريشم خالص بر آن صدق نکند پوشيدن آن اشکالي ندارد و اما اگر به گونه اي باشد که بدان صدق ابريشم خالص بشود پوشيدن آن جايز نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، شرط ششم.
سيستاني: منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ???.
مسئله
اگر انسان شک کند که اين لباس از ابريشم است يا چيز ديگر پوشيدن آن اشکالي ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت و خامنه اي: استفتاء.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ??? و صراط النجاة، سؤال ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ???.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
مسئله
پوشيدن لباسي که با نخ ابريشمي دوخته شده باشد اشکالي ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، با استفاده از مسئله ??.
سيستاني: منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، با استفاده از شرط ششم.
بهجت: (?)
مسئله
زينت کردن به طلا يا پوشيدن لباس طلا بافت براي مرد حرام است، چه آشکار باشد چه پنهان، و نماز با آن نيز باطل است. بنابراين اگر مرد مثلاً زنجير طلا به گردن آويخته باشد اگر چه ناپيدا باشد حرام است.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، شرط پنجم و مسئله ??.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ???.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله ??? و منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، شرط پنجم و مکاسب محرمه، مسئله ??.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
مسئله
پوشيدن هرگونه زينت از جنس طلا براي مرد جايز نيست، چه آشکار باشد چه پنهان.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ???.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ???؛ منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??? و مکاسب محرمه، مسئله ??.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ??? و جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
در نتيجه: به دست کردن حلقه طلا يا به گردن انداختن زنجير طلا اگر چه زير لباس باشد و ديده نشود و يا ساعت يا دگمه سر دست و يا هر زينت ديگري که طلا باشد جايز نيست.
مسئله
بنابر احتياط واجب مردان بايد از عينک طلا نيز استفاده نکنند.
امام:توضيح المسائل، مسئله ???.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
تبريزي و سيستاني:(?)
مسئله
طلاي سفيد حکم طلاي زرد را ندارد و پوشيدن آن براي مردان اشکالي ندارد مگر آنکه همان طلاي زرد باشد که رنگ آن تغيير کرده باشد.
امام: کتاب استفتائات، ج ?، لباس نمازگزار، با استفاده از سؤالهاي ??، ??، ?? - ??.
اراکي، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم:(?)
مسئله
زينت کردن به مطه در صورتي که صدق طلا بدان نشود اشکال ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، شرط پنجم.
اراکي و بهجت: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (شرائط لباس مصلي)، با استفاده از شرط پنجم.
خامنه اي:(?)
مسئله
اگر چيزي ممزوج از طلاي زرد و فلز ديگري باشد اگر طلاي زرد در آن مضمحل شده باشد، بطوري که طلاي زرد بر آن صدق نکند حکم طلاي زرد را ندارد.
امام: استفتائات، ج ?، با استفاده از سؤالهاي ?? و ??.
بهجت و سيستاني: استفتاء.
مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، شرط پنجم.
فاضل:(?)
مسئله
اگر مردي شک کند که چيزي از جنس طلاست يا نه، استفاده کردن از آن براي او اشکال ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
امام: استفتائات، ج ?، لباس نمازگزار، سؤال ??.
اراکي، خامنه اي و سيستاني: استفتاء.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ??? و ارشاد السائل، (لباس مصلي)، سؤال ???.
بهجت:(?)
پوشش مرد از محارم و مردان ديگر
توجه: از کليه احکام اين بخش همسر مستثني است.
مسئله
مردان بايد عورتين خود را از مردان ديگر و همچنين از محارم خود بپوشانند و پوشانيدن بقيه بدن از آنها واجب نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت، تبريزي و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
سؤال: آيا پوشيدن مايو يا لباسهاي زير که حجم عورتين پيداست لکن پوست بدن پيدا نيست براي پوشش در مقابل ديگران کافي است.
جواب: اگر مفسده اي بر آن مترتب نباشد اشکالي ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?، ص ???.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
خامنه اي و فاضل: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، ( احکام تخلي)، با استفاده از قبل از مسئله ??.
امام و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت:(??)
مسئله
نپوشاندن هرکجاي بدن به قصد به حرام انداختن ديگري حرام است.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت:(??)
مسئله
برهنه کردن بدن به قصد لذّت و ريبه در مقابل محارم (به استثناي همسر) يا مردان ديگر حرام است.
امام، اراکي، تبريزي، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت:(??)
مسئله
دکتر بودن از مستثنيات نيست لذا مردان بايد عورتين خود را از دکترها نيز بپوشانند مگر در مقام اضطرار. (البته به استثناء همسر).
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از عروه، (ستروساتر)، ص ??? ???.
بهجت، تبريزي و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (احکام تخلي)، با استفاده از قبل از مسئله ?? و (نکاح)، مسئله ??.
توضيح: آنچه از پوشش مردان استثنا شده است اضطرار است لذا اگر مردي مضطر باشد مي تواند در مقابل دکتر کشف عورت کند (مانند موارد بيماري که بدون برهنه کردن عورتين براي دکتر مداوا ممکن نباشد) والا در غير اين صورت (مثل پيشگيري از بچه دار شدن در غير مقام اضطرار) مردان بايد عورتين خود را از ديگران بپوشانند حتي اگر ديگري، پدر، برادر، پسر و يا از محارم، مانند خواهر، مادر، خاله و يا هرکس ديگري باشد.
پوشش مرد از زنان نامحرم
مسئله
مردان بايد عورتين خود را از نامحرم بپوشانند و پوشيدن بقيه بدن از آنها واجب نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، ص ???.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت و خامنه اي:(??)
مسئله
مردان بنابر احتياط مستحب بايد مواضعي را که بطور معتاد مردان مي پوشند را از نامحرم بپوشانند خصوصاً اگر بدانند نامحرمي به قصد لذّت و يا ريبه به آنها نگاه مي کند.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت، خامنه اي و گلپايگاني:(??)
مسئله
باز گذاشتن هر جاي بدن به قصد به حرام انداختن نامحرم حرام است.
امام، اراکي، خامنه اي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
بهجت:(??)
در نتيجه اگر مردي بازو يا سينه، و يا بدن خود را به قصد آنکه نامحرمي به او نگاه بکند باز بگذارد و يا پيراهن نازک بدن نما بپوشد به قصد آنکه نامحرم به بدن او نگاه کند حرام است و بايد از آن اجتناب کند. بله اگر لباس مثلاً آستين کوتاه بپوشد نه به قصد حرام انداختن ديگري اگر چه علم داشته باشد ديگري به حرام بيفتد بنابر احتياط مستحب نبايد چنين لباسي بپوشد.
سؤال: آيا خانمهاي نامحرم مي توانند براي مردان آمپول بزنند و يا فشار خون بگيرند و يا عکسهاي راديولوژي بگيرند.
جواب: اگر مستلزم لمس و يا نگاه حرام به بدن مرد باشد جايز نيست مگر در مقام اضطرار.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ??.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???? و استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و استفتاء.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ??، ?? و ??.
بهجت:(??)
سؤال: آيا مردان مي توانند در حالي که مي دانند نامحرم به آنها نگاه مي کند مقدار بيشتري از بدن خود را که بطور معتاد مردان مي پوشانند برهنه کنند مثلاً با زيرپوش در منزل باشند درحالي که مي دانند نامحرم به آنها نگاه مي کند و يا براي شستن فرش يا ماشين و يا... پاهاي خود را بالا بزنند و يا در مقابل نامحرم شنا کنند.
جواب: اگر به قصد به حرام انداختن نامحرم باشد حرام است در غير اين صورت بهتر است ترک کند خصوصاً اگر بيننده جوان باشد.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني:(??)
پوشش مرد از بچه ها
بچه ها يا مميز هستند يا نه:.
مسئله
اگر بچه ها مميز نيستند چه پسر و چه دختر پوشش از آنها واجب نيست حتي عورتين .
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت و تبريزي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
اگر مميز هستند:.
مسئله
مرد بايد عورتين خود را از بچه هاي مميز بپوشاند چه پسر باشند چه دختر محرم باشند يا نامحرم.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
سيستاني: منهاج الصالحين، (احکام تخلي)، قبل از مسئله ??.
بهجت:(??)
در نتيجه: مردان بايد در حمامها و يا هرجاي ديگرعورتين خود را از فرزندان مميز خود بپوشانند.
احکام پوشش زن
پوشش زن از نامحرم
مسئله
بر زنان واجب است تمام بدن خود را به استثناي وجه و کفين از نامحرم بپوشانند مشروط به آنکه:
?. وجه و کفين آنها زينت نداشته باشد.
?. کسي به قصد لذّت و ريبه به وجه و کفين آنها نگاه نکند.
امام، اراکي و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از مسائل ? و ?.
امام: استفتاء از کتاب احکام بانوان،سؤال ?، ص ?? و استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت، تبريزي، خامنه اي، فاضل، سيستاني و گلپايگاني:(??)
مسئله
زنها بايد بنابر احتياط واجب بيش از مقدار وجه و کفين خود را به عنوان مقدمه علميه بپوشانند (وجه عبارت است از: آن مقدار از صورت که در وضو واجب است شسته شود و کفين نيز عبارت است از مچ تا سر انگشتان).
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (ستروساتر)، ص ??? و استفتاء.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي و گلپايگاني:(??)
سؤال: آيا نمايان بودن کف پا، روي پا، قوزک پا و يا پاشنه پا از مردان نامحرم شرعاً جايز است.
جواب: جايز نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ? و مسئله ?.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکي، تبريزي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سيستاني: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
فاضل: با استفاده از توضيح المسائل مسئله ????.
در نتيجه: خانمها نمي توانند با پاي بدون جوراب در مقابل نامحرم رفت وآمد کنند و يا با اين وضع براي خريد چيزي به مغازه نزديک منزل بروند و يا اگر نامحرم در خانه است بدون جوراب در مقابل او ظاهر شوند اگر چه نامحرم برادر شوهر، شوهر خواهر، و يا هر نامحرم ديگري باشد.
مسئله
نمايان بودن زير چانه، گردن، گوش، سينه و دست ها تا بازو براي خانمها جايز نيست و بايد اين مواضع را هم از نامحرم بپوشانند.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
توجه: خانمها بايد توجه داشته باشند که:.
در منزل و يااماکني که نامحرم است اگر لباس آستين کوتاه به تن دارند (اگر چه با چادر پوشيده شده باشد) و يا اگر لباس آستين بلند به تن دارند در هنگام برداشتن چيزي از بالاي بلندي يا گرفتن چيزي از دست نامحرم و يا تعارف کردن ميوه و غيره به نامحرم و يا هنگام غذا خوردن در مقابل نامحرم و يا در هنگام خريد اجناس از مغازه ها و يا هنگام حمل باري بزرگ و يا سنگين، همه و همه مواردي هستند که احتمال عقب رفتن آستين و يا پوشش دست و يا نمايان شدن بدن مي باشد و بايد خانمهاي محترم در اين گونه موارد مراقبت کامل داشته باشند.
سؤال: حدود حجاب اسلامي براي بانوان چيست براي اين منظور پوشيدن لباس بلند آزاد و شلوار و روسري کفايت مي کند و اصولاً چه کيفيتي در لباس و پوشش زن در برابر افراد بايد رعايت شود.
جواب: واجب است تمام بدن زن به جز قرص صورت و دستها تا مچ از نامحرم پوشيده شود لباس مذکور اگر مقدار واجب را بپوشاند مانع ندارد ولي پوشيدن چادر بهتر است و از لباسهايي که توجه نامحرم را جلب کند بايد اجتناب شود.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ? و مسئله ?.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي و سيستاني: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
گلپايگاني:(??)
سؤال: آيا پوشيدن مانتو و شلواري که حجم بدن و يا برجستگيهاي آن در مقابل نامحرم پيداست جايز است.
جواب: از جهت حجاب و ستر کافي است ولي چنانچه پيدا بودن حجم يا برجستگيهاي بدن باعث ريبه و مفسده باشد بايد بپوشانند.
امام، اراکي و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
خامنه اي، فاضل و گلپايگاني:(??)
مسئله
خانمها نمي توانند آستين خود را براي آمپول زدن و يا فشار خون و يا نبض گرفتن و غيره در مقابل نامحرم بالا بزنند مگر در مقام اضطرار.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤالهاي ????و ???، ??? - ???????????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
سؤال: خانمي هستم و بايد هر روز آمپول بزنم درمانگاه نزديک منزل آمپول زن مرد دارد البته درمانگاه دورتري است که آمپول زن خانم نيز دارد لکن بعلت دوري بايد با ماشين بروم. آيا مي توانم نزد مرد آمپول بزنم.
جواب: جايز نيست مگر در مقام اضطرار.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
سؤال: آيا خانمها مي توانند بدون تحقيق کردن از وجود دکتر زن نزد دکتر نامحرم بروند البته در صورتيکه مستلزم نگاه يا لمس بدن زن باشد.
جواب: جايز نيست.
امام، اراکي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهاي ???? و ????.
بهجت:(??)
سؤال: در شهر ما هم دکتر زن هست و هم مرد لکن دکتر مرد حاذقتر است آيا خانمها مي توانند نزد دکتر مرد بروند.
جواب: در صورتي که دکتر زن نتواند مداوا کند اشکالي ندارد.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهاي ???? ، ???? و ????.
سيستاني:(??)
احکام جورابها
سؤال: آيا در مقابل نامحرم پوشيدن جوراب ضخيم در حالي که حجم پا پيدا باشد اشکال دارد يا نه.
جواب: در صورتي که بر آن مفسده اي مترتب نباشد و پوست پا پيدا نباشد اشکالي ندارد.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
بهجت و تبريزي:(??)
مسئله
جورابهاي نازک که پوست پا نمايان باشد حکم پوشش ندارند و خانمها بايد از پوشيدن اينگونه جورابها در مقابل نامحرم اجتناب کنند. بلکه بايد از جورابهائي استفاده کنند که پوست بدن نمايان نباشد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ? ،ص ???.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
تبريزي: با استفاده از صراط النجاة، سؤال ???.
سيستاني:منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
سؤال: زنهايي هستند که شلوار مي پوشند ولي جورابهايي ساقه بلند را روي شلوار خود مي کشند به نحوي که حجم اندام زن پيداست اين نوع جوراب پوشيدن چه حکمي دارد.
جواب: اشکال ندارد.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
اراکي، بهجت، خامنه اي و گلپايگاني:(??)
سؤال: پوشيدن لباس در رنگهاي زننده و جلب توجه کننده در محيطهايي که نامحرم هست مانند دانشگاه، بازار و... چه حکمي دارد.
جواب: با فرض مهيّج بودن حرام است.
امام، اراکي، خامنه اي و سيستاني: استفتاء.
بهجت، تبريزي، فاضل و گلپايگاني:(??)
احکام چادرها
سؤال: آيا در مقابل نامحرم پوشيدن بعضي از چادرها که با تابش نور از پشت مقداري از سايه بدن پيداست جايز است يا نه.
جواب: در صورتي که پوست بدن پيدا نباشد و بر آن مفسده اي مترتب نباشد اشکال ندارد.
امام: با استفاده از استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
خامنه اي: استفتاء.
بهجت، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم:(??)
سؤال: پوشيدن چادرهاي شرمن چه حکمي دارد.
جواب: در صورتيکه عرفاً جلب توجه نکند اشکال ندارد.
امام، اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
توجه: جلب توجه کردن به دو عامل بستگي دارد:
?. گاهي در جايي خانمها چادر شرمن اصلاً نمي پوشند در اين صورت اگر خانمي بپوشد جلب توجه مي کند در نتيجه پوشيدن چادر شرمن جايز نيست
?. و اگر در جايي خانمها چادر شرمن مي پوشند لکن اگر چادر به گونه اي باشد که جلب نظر بکند باز هم پوشيدن آن جايز نيست .
مسئله
پوشيدن چادرهايي که موها و يا هر جاي بدن از پشت آن نمايان باشد جايز نيست و خانمها خصوصاً در منزل اگرنامحرمي هست بايد از پوشيدن اينگونه چادرها خودداري کنند.
امام، اراکي، تبريزي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
امام، اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
سؤال: اگر خانمي چادري بپوشد که حجم بدن او از پشت آن پيدا باشد لکن در زير چادر از پوشش کافي برخوردار باشد مثلاً مقنعه پوشيده باشد و جوراب و لباس آستين بلند، آيا شرعاً جايز است.
جواب: در صورتي که بدن نمايان نباشد و بر پوشيدن آن هم مفسده اي مترتب نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
امام: با استفاده از استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ??? و استفتاء.
بهجت، تبريزي و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
توجه و مراقبت
خانمهايي که از چادر بعنوان حجاب استفاده مي کنند در موارد زير بايد بيش از هر موقع مراقب حجاب خويش باشند:.
در هنگام خريد و فروش با نامحرم، مرتب کردن چادر در مقابل نامحرم، گرفتن و يا دادن چيزي به نامحرم، کار کردن در مقابل نامحرم چه در منزل و يا خارج از منزل، شستن لباس، ظرف و يا هر چيز ديگر در مقابل نامحرم، انداختن و يا بر چيدن سفره و...
در تمام موارد فوق و موارد مشابه پيشنهاد مي شود خانمها از پوشش کافي در زير چادر برخوردار باشند و استفاده کردن از روسري يا مقنعه و همچنين آستين در صورتي که لباس آستين کوتاه پوشيده اند در زير چادر مي تواند خانمها را در حفظ کامل حجاب خود کمک نمايد و موجب رضاي خداوند متعال گردد.
???. سؤال: اگر شخصي از يک دختر خانم خواستگاري کند و دختر قبول نکند و آن شخص فاميل باشد و بعدها نيز همديگر را ملاقات کنند و در صورتي که آن پسر هنوز مجرد است دختر در مقابل او چگونه بايد باشد آيا بايد بيشتر از حد واجب حجاب را رعايت کند و يا در حرف زدن با او بيشتر مراقبت کند.
جواب: از هر کاري که موجب مفسده و گناه مي شود بايد پرهيز کند.
امام، اراکي و گلپايگاني: استفتاء.
در نتيجه: بنابر فتواي حضرت امام بطور مثال اگر باز گذاشتن وجه و کفين موجب مي شود که پسر به او به قصد لذّت نگاه کند بايد وجه و کفين خود را بپوشاند و يا اگر حرف زدن موجب به مفسده افتادن او باشد بايد حتي المقدور آن را ترک کند.
احکام زينت
سؤال: مراد از زينت چيست.
جواب: هر چيزي که عرفاً زينت محسوب گردد و مردم به آن زينت بگويند.
امام: با استفاده از استفتاء از کتاب احکام بانوان، سؤال ?، ص ??.
اراکي، بهجت، سيستاني، خامنه اي، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
سؤال: اگر بانوان سرمه را نه براي زينت بلکه به خاطر فوايدي که از نظر طبي در آن وجود دارد بزنند در اين صورت بازهم در مقابل نامحرم بايد آن را بپوشانند.
جواب: اگر عرفاً زينت محسوب شود بايد بپوشانند، قصد زينت داشته باشد يا نه.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، با استفاده از سؤال ????.
بهجت، تبريزي، سيستاني و مکارم:(??)
سؤال: آيا شرعاً زني که مشخص است ابروانش را برداشته براي رعايت اصول حجاب کامل حتماً بايد آن را بپوشاند يا مي تواند آن را نمايان کند.
جواب: بايد بپوشاند.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت، تبريزي، فاضل و مکارم:(??)
مسئله
خانمها مي توانند همان قسمتي از صورت يا دست خود را که زينت کرده اند بپوشانند و پوشيدن بقيه صورت واجب نيست.
امام، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل و مکارم: استفتاء.
گلپايگاني:(??) بنابراين: اگر خانمي مثلاً فقط زير ابروي خود را برداشته است مي تواند با پوشيدن مقنعه يا چادر تا قسمت زيرابروي خود را بپوشاند و در صورتي که بقيه صورت زينت ندارد باز گذاشتن آن اشکالي ندارد.
توجه: داشتن النگو، دستبند، انگشتر (اگر چه حلقه ازدواج باشد) بلند کردن ناخن، لاک زدن، حنا گرفتن، بعضي ساعتهاي مچي که براي زينت استفاده مي شود، پوشيدن بعضي دستکشهاي توري براي زينت، همگي از زينتهاي دست هستند و بايد آنها را از نامحرم بپوشانند.
و همچنين سرمه کشيدن، برداشتن ابرو، گذاشتن مژه مصنوعي، استفاده از هر نوع لوازم آرايش، گذاشتن حلقه براي بيني (کما اينکه در برخي مناطق رسم است) گوشواره و يا هر چيز ديگري که عرفاً بدان زينت بگويند همگي از زينتهاي صورت محسوب مي گردد و بايد ازنامحرم پوشيده شود.
مسئله
در مسئله پوشش وجه و کفين، در صورت داشتن زينت از نامحرم، فرقي بين نامحرم ها نيست چه فاميل نزديک باشند و چه غريبه.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?،با استفاده از سؤالهاي ???? و ???? و ????.(??) در نتيجه: خانمها بايد در مجالس وميهمانيهاي فاميلي و يا غير آن، يا وجه و کفين خود را از نامحرم بپوشانند ويا از زينت کردن آن پرهيزکنند.
سؤال: خانمي هستم که حلقه ازدواج خود را (که بسيار ساده هم هست) نه براي زينت بلکه براي يادگاري و وفاداري به شوهر به دستم کرده ام آيا پوشيدن آن از نامحرم واجب است.
جواب: به دست کردن هرگونه حلقه اي زينت محسوب مي شود و پوشيدن آن از نامحرم واجب است.
امام، اراکي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل و مکارم:(??)
سؤال: آيا فرقي بين آرايش کردن هست يعني اگر کسي بسيار بد زينت کند مثلاً مطابق رسومات خودشان به آن زينت بگويند و حال آنکه براي عده اي ديگر نه فقط زينت نيست بلکه براي آنها زشت هم هست آيااينگونه زينتها نيز بايد از نامحرم پوشيده شود.
جواب: زينت کردن، به زشتي و زيبايي نيست و هرچه که عرفاً بدان زينت بگويند بايد از نامحرم پوشيده شود.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
تبريزي و سيستاني:(??)
سؤال: آيا عطر زدن و يا خوش بو کردن به وسيله مواد و مايعات ديگر براي آقايان و بانوان در صورتي که بوي آن به مشام نامحرم برسد اشکال دارد.
جواب: عطر زدن اشکال ندارد ولي اگر عطر زدن بانوان موجب مفسده و تحريک باشد جائز نيست.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکي و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني، فاضل و گلپايگاني:(??)
مسئله: بنابر احتياط واجب خانمها بايد موهاي مصنوعي که به موي خود وصل کرده باشند يا کلاه گيس به سر گذاشته باشند را بپوشانند. اگر چه موي وصل شده موي مرد يا زن باشد.
امام، اراکي، فاضل و گلپايگاني: عروه، (ستر و ساتر)، مسئله ?.
خامنه اي: استفتاء.
بهجت، سيستاني و مکارم:(??)
سؤال: آرايش نمودن زن براي غير همسر در بعضي مجالس زنانه مثل عروسي يا ميهماني زنانه چه حکمي دارد.
جواب: در صورتي که نامحرم او را نبيند اشکال ندارد.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
امام، اراکي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
تبريزي: صراط النجاة، سؤال ???.
سؤال: آيا براي بانوان پوشيدن کفشهايي که صدادار است بطوري که موقع راه رفتن صداي آنها را نامحرم مي شنود اشکال دارد.
جواب: در صورتي که مفسده اي بر آن مترتب شود اجتناب لازم است.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
خامنه اي: استفتاء و با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ???.
مسئله
اگر خانمي بداند نامحرمي با قصد لذّت و ريبه به دست و صورت او نگاه مي کند، اگر چه وجه و کفين او زينت نداشته باشد بايد اين دو موضع را از نامحرم بپوشاند.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت:(??)
مسئله
باز گذاشتن وجه و کفين به قصد به حرام انداختن ديگران جايز نيست.
امام، اراکي، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت و فاضل:(??)
مسئله
رفتن به مکاني که زن مي داند نامحرمهايي با قصد لذّت به او نگاه مي کنند جايز نيست.
امام، اراکي و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت و مکارم:(??)
پوشش زن از زن
مسئله
خانمها بايد عورتين خود را از زنهاي ديگر بپوشانند و پوشانيدن بقيه بدن از آنها واجب نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستروساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت و خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (احکام تخلي)، قبل از مسئله ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?،سؤال ????.
مسئله
اگر خانمي بداند که خانم ديگري به قصد لذّت به بدن يا به دست و صورت او نگاه مي کند، بر او واجب است بدن يا دست و صورت خود را از او بپوشاند.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستروساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت:(??) در نتيجه: در حمامها، استخرها، سالنهاي بدن سازي يا ورزشي، خياط خانه ها، آرايشگرها اگر خانمي ببيند خانم ديگري به قصد لذّت به او نگاه مي کند بايد بلا فاصله بدن خود را از او بپوشاند.
مسئله
اگر خانمي بدن خود را به قصد به حرام انداختن زن ديگري نپوشد حرام است.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستروساتر)، با استفاده از قبل از مسئله ?.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
بهجت:(??) ???. مسئله: پوشانيدن عورتين زن از زنان ديگر واجب است اگر چه آنان بدون قصد لذّت و ريبه نگاه کنند مگر در حال اضطرار.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي و گلپايگاني: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالين، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ?? و ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
در نتيجه: همانگونه که در بخش (نگاه) آمد، خانمها نمي توانند تا قبل از اينکه به اضطرار برسند در مقابل دکتر عورتين خود را برهنه کنند. لذا جلوگيري از حاملگي در غير مقام اضطرار اگر مستلزم برهنه کردن عورتين در مقابل دکتر باشد جايز نيست و بايد از آن اجتناب کرد اگر چه دکتر زن باشد.
همچنين، خانمها بايد مراقب باشند در حمامهاي عمومي عورتين آنها پوشيده باشد لذا پوشيدن لباس نازکي که کاملاً عورتين را نپوشاند جايز نيست.
بنابراين، انداختن بعضي از عکسهاي راديولوژي و يا سونوگرافي کردن از رحم و يا قرار دادن دستگاههاي درون رحمي و يا مواردي از اين قبيل که مستلزم کشف عورتين در مقابل ديگري باشد، اگر در مقام اضطرار نباشد جايز نيست و بايد از آن اجتناب کرد.
پوشش زن از بچه ها
بچه ها يا به سن تمييز رسيده اند يا نرسيده اند:.
مسئله
اگر بچه ها (اعم از دختر و پسر محرم يا نامحرم) به سن تمييز نرسيده باشند پوشيدن بدن حتي عورتين از آنها واجب نيست.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستروساتر)، قبل از مسئله ?.
امام، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
اراکي، بهجت، خامنه اي و تبريزي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح)، مسئله ??.
و اگر به سن تمييز رسيده اند يا دخترند يا پسر:.
مسئله
اگر بچه مميز دختر باشد خانمها بايد عورتين خود را از او بپوشانند.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (احکام تخلي)، قبل از مسئله ??.
و اگر پسر باشد يا محرم است يا نامحرم:.
مسئله
در صورتي که پسر بچه مميز محرم باشد پوشيدن عورتين براي خانمها لازم است.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (ستروساتر)، قبل از مسئله ?.
بهجت: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (احکام تخلي)، قبل از مسئله ??.
مسئله
در صورتي که پسر بچه مميز نامحرم باشد علاوه براينکه بر خانمها واجب است عورتين خود را از آنها بپوشانند بنابر احتياط واجب بايد تمام بدن خود، به استثناي وجه و کفين را از او بپوشانند.
امام: تحرير، (نکاح)، مسئله ??.
امام و گلپايگاني: استفتاء.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: منهاج الصالحين، (نکاح) مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
فاضل و مکارم:(??)
احکام لباسهايي که پوشيدن آن براي مرد و زن حرام است
لباس شهرت
مسئله
پوشيدن لباس شهرت چه براي مرد و چه براي زن بنابر احتياط واجب جايز نيست. اگر چه به خاطر جنس لباس يا دوخت و طرح آن و يا رنگ، يا نحوه پوشيدن آن و يا ممزوجي از هر يک باشد.
امام، اراکي، فاضل و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
خامنه اي: استفتاء.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت، تبريزي، سيستاني و گلپايگاني:(??) ???. سؤال: مراد از لباس شهرت چيست.
جواب اول: لباسي که پارچه يا رنگ يا دوخت آن و يا نحوه پوشيدن آن براي کسيکه مي خواهد آن را بپوشد معمول نيست.
امام و فاضل: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ???.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
جواب دوم: لباسي که بواسطه داشتن خصوصيتي جالب توجه عموم و انگشت نما باشد.
امام: استفتاء از کتاب احکام بانوان، ص ??.
اراکي، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم:(??)
درنتيجه: اولاً: هر چيزي که تلبس و پوشيدن به آن صدق کند مي تواند شامل اين حکم باشد، لذا لباسهايي نظير کفش، کلاه، پيراهن، دامن، روسري، مقنعه، جوراب، شلوار، مانتو و... اگر به نحوي باشند که به آنها صدق لباس شهرت بشود شامل اين حکم هستند.
ثانياً: شهرت به خاطر هر چيزي باشد فرق نمي کند چه به جهت جنس لباس باشد يا رنگ آن باشد مثل لباسهايي که رنگهاي بسيار تند و زننده دارند و يا به خاطر مدل آن باشد مانند لباسهايي که معروف به پانکي هستند و يا به خاطر نحوه پوشيدن آن باشد.
لباس مختص
مسئله
پوشيدن لباس مختص به مردان براي زنان و پوشيدن لباس مختص به زنان براي مردان بنابر احتياط واجب جايز نيست.
امام و فاضل: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ??.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???.
اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم:(??)
مسئله
مراد از لباس مختص مردان لباسي است که معمولاً فقط مردان آن را مي پوشند و لباس مختص به زنان لباسي است که معمولاً زنها آن را مي پوشند.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
مسئله
مراد از لباس مختص هر چيزي است که بدان لباس صدق کند خواه بعد از پوشيدن ديده بشود مانند چادر، دامن، مقنعه و يا جوراب ساقه بلند براي مردان و يا کت و شلوار، کفش مردانه و... براي خانمها و خواه بعد از پوشيدن ديده نشود مانند لباس زير مردانه براي خانمها و يا لباس زير زنانه براي مردان.
امام و فاضل: استفتاء.
مکارم:(??)
سؤال: اينکه فرموده اند بنابر احتياط واجب مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه نپوشد در اين رابطه سؤالات زير مطرح است:.
الف) آيا اين پوشيدن در اجتماع مطرح است يا اگر در جاي خلوت هم باشد اشکال دارد.
ب) بر فرض اشکال آيا پوشيدن دمپاييهاي مخصوص خانمها در منزل براي مردان اشکال دارد.
جواب الف) فرقي بين اجتماع و خلوت نيست.
جواب ب) اگر لباس مختص حساب شود جايز نيست علي الاحوط (احتياط واجب).
امام: استفتاء از کتاب احکام بانوان، ص ??.
اراکي و فاضل: استفتاء.
بهجت، خامنه اي، سيستاني، گلپايگاني و مکارم:(??)
مسئله
پوشيدن لباس مختص بنابر احتياط واجب حرام است چه در خلوت باشد وکسي انسان را نبيند و چه دراجتماع باشد و در اين صورت بيننده مرد باشد يا زن، محرم باشد يا نامحرم، فرقي در حرمت ندارد.
امام: با استفاده از کتاب احکام بانوان، ص ??.
اراکي: استفتاء.
بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني:(??)
مسئله
پوشيدن لباسهاي مشترک يعني لباسهايي که عرفاً هم مرد آن را مي پوشد و هم زن (مانند شلوار و يا بعضي از پيراهنها و...) براي هر يک از مرد و زن اشکالي ندارد.
امام، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
توجه: نام زنانه و يامردانه بودن لباسي آن را لباس مختص نمي کند بلکه استعمال آن فقط توسط مردان يا فقط توسط زنان آن را لباس مختص مي کند. بطور مثال پوشيدن دمپاييهايي که در منزل عرفاً هم مردان از آن استفاده مي کنند و هم زنان ،براي هر يک از آنها اشکالي ندارد اگر چه نام آن دمپايي زنانه يا مردانه باشد. بله اگر دمپايي از نوعي است که عرفاً فقط زنان آن را مي پوشند (مانند دمپايي که در فرض سؤال قبل مورد نظر است) استفاده از آن براي مردان حتي براي يک لحظه و يا آوردن چيزي از مثلاً آشپزخانه جايز نيست.
مسئله
پوشيدن لباس مختص ديگري به هر منظوري باشد جايز نيست بنابر احتياط واجب خواه براي پرو باشد يا بازي کردن درتئاتر و سينما و يا خودنمايي کردن و يا... هر چيز ديگر.
امام و فاضل: استفتاء.
اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني:(??) .(??)
لباس مهيّج
مسئله
پوشيدن هرگونه لباسي که عرفاً مهيج است و جلب توجه نامحرم مي کند حرام است چه براي زن و چه براي مرد.
امام: با استفاده از استفتاء از کتاب احکام بانوان، ص ??.
اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني و گلپايگاني: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ? سؤال ????.
مکارم:(??)
مسئله
مهيج بودن لباس خواه به خاطر رنگ آن باشد يا مدل آن يا جنس لباس و يا هر چيز ديگر باشد، لذا گاهي ممکن است. روسري، مانتو، و مقنعه يا کفش خانمي بگونه اي باشد که جلب نظر نامحرم کند و مهيج باشد که در اين صورت پوشيدن آن جايز نيست.
امام، اراکي، بهجت، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
توضيح: مراد تهييج نوعي است نه فردي، يعني لباس که عرفاً مهيج باشد پوشيدن آن جايز نيست اگر چه يک يا چند نفر تهييج نشوند.(??) در نتيجه: لباسهايي مانند برخي دستکشهاي توري، چادر يا روسري نازک توري يا آويختن چيزهايي مانند گل، گل سينه و يا برخي زينت آلات مانند زري دوزي، توري دوزي به روسري و يا چادر و يا مانتو و...، گذاشتن دگمه در محلهايي خاص از لباس، باز گذاشتن دگمه هايي از لباس اگر چه زير آن پوشش باشد و... همه اين گونه لباسها اگر مهيج باشد و جلب نظر کند حرام است و بايد از پوشيدن آن اجتناب نمود.
لباس غصبي
مسئله
پوشيدن لباس غصبي جايز نيست و شرعاً حرام است و نماز در آن نيز باطل است.
امام، اراکي و گلپايگاني: عروه، (شرائط لباس مصلي) شرط دوم.
امام: توضيح المسائل، مسئله ???.
اراکي: توضيح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ??? و استفتاء.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
خامنه اي: استفتاء.
سيستاني: منهاج الصالحين، (صلاة)، مسئله ???.
فاضل و مکارم:(??)
مسئله
اگر لباسي از پول غصبي نيز تهيه شده باشد حکم لباس غصبي را دارد و پوشيدن آن جايز نيست.
امام، اراکي، بهجت، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لبا س مصلي)، با استفاده از شرط دوم.
سيستاني: منهاج الصالحين، (صلاة)، مسئله ???.
مسئله
اگر بخشي از لباس غصبي باشد پوشيدن آن جايز نيست حتي اگر يک نخ يا دگمه يا زيپ يا آستر آن باشد.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه (شرائط لباس مصلي)، با استفاده از شرط دوم.
بهجت: توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ???.
سيستاني: منهاج الصالحين، (صلاة)، مسئله ???.
مسئله
کساني که خمس بدهکار هستند هر لباسي را که باعين پول خمس نداده بخرند غصبي است و پوشيدن آن جايز نيست و نماز در آن نيز باطل است. مگر آنکه از حاکم شرع يا نماينده او اجازه گرفته باشند.
امام، اراکي، فاضل، گلپايگاني و مکارم: عروه، (شرائط لباس مصلي)، مسئله ?.
بهجت: توضيح المسائل، مسئله ???.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
سيستاني: منهاج الصالحين، (صلاة)، مسئله ???.
?. لباس مختص کفار. ???. مسئله: پوشيدن لباسهايي که فقط کفار از آنها استفاده مي کنند حرام است.
امام، فاضل و گلپايگاني: استفتاء.
اراکي، بهجت، خامنه اي و سيستاني:(??)
در نتيجه پوشيدن لباسهايي که معروف به پانکي اند يا لباس کشيشان و راهبها و يا لباس مخصوص هندوها و يا برخي قبائل از کفار و...همگي براي يک مسلمان چه مرد و چه زن جايز نيست.
مسئله
پوشيدن لباسي که مشترک بين مسلمانان و کفار است اشکال ندارد.
امام، بهجت، تبريزي، خامنه اي، سيستاني، فاضل، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.(??)
?. بهجت: پوشيدن لباس ابريشم خالص براي مردان حرام است ولي چيزهايي از قبيل عرقچين و يا بندشلوار و يا جوراب، که به تنهايي عورت را نمي پوشانند اگر ابريشم خالص باشند بنابر اظهر نماز با آن صحيح است گرچه خلاف احتياط است. توضيح المسائل، مسئله ???.
توضيح: اين تعبير به معناي احتياط مستحب است در نتيجه طبق نظر معظم له بنابراحتياط مستحب مردان نبايد در هنگام نماز از لباسهاي ابريشمي مانند عرقچين، جوراب و... استفاده کنند.
اراکي،فاضل و گلپايگاني: پوشيدن لباس ابريشم خالص براي مردان حرام است، همچنين بنابر احتياط واجب پوشيدن چيزهايي از قبيل عرقچين، بند شلوار و... که به تنهايي ساتر عورتين نيستند، اگر از ابريشم خالص باشد جايز نيست.
اراکي، فاضل و گلپايگاني: عروه، (شرائط لباس مصلي) شرط ششم.
فاضل: توضيح المسائل، مسئله ???.
گلپايگاني: توضيح المسائل، مسئله ???.
?. گلپايگاني: اگر کمتر از چهار انگشت بسته ابريشم باشد اشکالي ندارد و بيش از آن پوشيدنش براي مرد حرام است. توضيح المسائل، مسئله ???.
?. بهجت: در صورتيکه ابريشم خالص نباشد، اشکال ندارد. استفتاء.
?. بهجت: اظهر جواز است. استفتاء.
?. استفاده کردن از عينک طلا براي مرد حرام است.
تبريزي: توضيح المسائل، مسئله ???.
سيستاني: توضيح المسائل، مسئله ??? و مکاسب محرمه، با استفاده از مسئله ??.
?. اگر طلاي سفيد فلزي غير از طلاي زرد باشد پوشيدن آن براي مرد اشکالي ندارد.
اراکي،سيستاني، گلپايگاني و مکارم: استفتاء.
تبريزي: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
خامنه اي: اگر طلاي سفيد همان طلاي زرد است که بر اثر مخلوط کردن ماده اي رنگ آن سفيد شده است پوشيدن آن براي مردان حرام است ولي اگر پلاتين است يا عنصر طلا در آن بقدري کم است که عرفاً به آن طلا نمي گويند مانع ندارد. استفتاء.
فاضل: اگر طلاي سفيد، عنوان طلا داشته باشد و هم جنس طلاي زرد باشد پوشيدن آن براي مرد جايز نيست. جامع المسائل، با استفاده از سؤالهاي ??? و ???.
?. خامنه اي: زينت کردن به مطلا براي مردان اشکال ندارد حتي اگر عرفاً بدان طلا بگويند. استفتاء.
?. فاضل: پوشيدن هر چيزي که ممزوج از طلا وغيرطلا باشد براي مردان جايز نيست. عروه، (شرائط لباس مصلي)، شرط پنجم.
?. بهجت: اگر صدق طلا کند جايز نيست. استفتاء.
سؤال: اگر مردي انگشتر طلا يا ساعت طلا براي همسرش خريده و جهت امتحان و يا براي نگهداري و حفظ آنها بدست خود کرده در موقع نماز يا غير نماز چه صورت دارد.
خامنه اي: در هر صورت اگر پوشيدن طلا صدق کند حرام است. استفتاء.
گلپايگاني: براي مرد حرام و نماز با آن باطل است. مجمع المسائل، ج ? سؤال ???.
??. سؤال: شخصي براي همسر خود انگشتر طلا مي خرد بعنوان اندازه گيري در دست مي کند. آن مقدار دست کردن حرمت دارد يا نه.
خامنه اي: از پاسخ سؤال قبل مسئله روشن شد.
گلپايگاني: در مورد سؤال آن مقدار عيبي ندارد. مجمع المسائل، ج ?، مسائل متفرقه، سؤال ???.
??. بهجت: اگر معرضيت فتنه و فساد باشد جايز نيست. استفتاء.
??. بهجت: بخشي از بدن که پوشانيدن آن واجب است، نپوشاندن آن حرام است و لو ديگري به حرام نيفتد و در جايي که پوشاندن واجب نيست در فرض کمک به حرام، پوشاندن واجب است. استفتاء.
??. بهجت: بخشي از بدن که پوشانيدن آن واجب است، نپوشاندن آن حرام است و لو ديگري به حرام نيفتد و در جايي که پوشاندن واجب نيست در فرض کمک به حرام، پوشاندن واجب است. استفتاء.
??. بهجت: بنابر احتياط واجب مرد بايد بدن خود را از نامحرم بپوشاند اگر چه کمک بر حرام نباشد. و اگر کمک به حرام باشد پوشاندن بدن قطعاً واجب است. همانطور که پوشانيدن عورت از نامحرم واجب است. توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: مقدار واجب پوشش بدن براي مردان، پوشانيدن عورتين است به گونه اي که شهوت انگيز و موجب مفسده نباشد و اگر فسادي در بين باشد، ساير قسمتهاي بدن به استثناء سر و گردن و کفين را نيز بايد بپوشانند. استفتاء.
??. بهجت: بنابر احتياط واجب مرد بايد بدن خود را از نامحرم بپوشاند اگر چه کمک بر حرام نباشد. و اگر کمک به حرام باشد پوشاندن بدن قطعاً واجب است. توضيح المسائل، مسئله ????.
خامنه اي: اگر مرد بداند نامحرم به بدن او نگاه مي کند، بنابر احتياط واجب بايد بدن خود را به استثناء سر، گردن و دستان بپوشاند. استفتاء.
گلپايگاني: احتياط (واجب) اين است که مرد مواضعي را که معمولاً پوشيدن آن در بين مردان متعارف است در صورتي که بداند زن اجنبيه به او نگاه مي کند بپوشاند. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ???.
در نتيجه: مرد بايد بالاتر از مچ و سينه و پاهاي خود و مواضعي را که معمولاً مردان مي پوشانند از نامحرمي که ناظر آنهاست بپوشاند و پوشيدن مواضع ديگر مثل سر، صورت، دست و ... لازم نيست.
??. بهجت: اگر اين کار کمک کردن به حرام باشد پوشانيدن آن قطعاً واجب است. توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
??. بهجت: نگاه کردن به بدن مرد نامحرم اگر کمک بر حرام نباشد بنابر احتياط واجب جايز نيست و اگر کمک به حرام باشد قطعاً حرام است، و در هر صورت لمس بدن نامحرم در غير ضرورت جايز نيست. توضيح المسائل، مسائل ???? و ????.
??. بهجت: اگر مستلزم حرامي باشد، اين کار جايز نيست و اگر مستلزم حرام نباشد بنابر احتياط واجب مرد بايد بدن خود را از نامحرم بپوشاند. توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه اي:اگر مستلزم مفسده باشد و يا شهوت انگيز باشد اين کار جايز نيست. استفتاء.
سيستاني:چنانچه به قصد اين باشد که نامحرم به بدن او نگاه کند و يا بازگذاشتن اين مواضع نوعاً فتنه انگيز باشد جايز نيست. استفتاء.
گلپايگاني: اگر به قصد به حرام انداختن نامحرم باشد حرام است و اگر نه بنابر احتياط واجب بايد مقدار معتاد را بپوشاند. عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و استفتاء.
??. بهجت: بنابراحتياط واجب مرد بايد بدن خود را از دختري که نُه سالش تمام نشده ولي خوب و بد را مي فهمد بپوشاند، اگر چه قصد لذّتي در بين نباشد. توضيح المسائل، مسئله ????.
??. بهجت: زن بايد بدن و موي خود را از مرد نامحرم بپوشاند اگر چه کمک به حرام و قصد لذّتي در بين نباشد. توضيح المسائل، مسئله ????.
تبريزي: زن بايد تمام بدن را به استثناي وجه و کفين خود را از نامحرم بپوشاند و در صورتي که زينت در وجه و کفين از قبيل انگشتر و اصلاح صورت (بند انداختن) و سرمه اي باشد که حتي در زنهاي پير متعارف است پوشانيدن آن بر زن واجب نيست و در غير اين صورت بايد زينت خود را از نامحرم بپوشاند. اگر چه احتياط مستحب آن است که وجه و کفين خود را از نامحرم بپوشاند حتي اگر زينت نداشته باشد. صراط النجاة، با استفاده از سؤالهاي ???? و ???? ، ??????????????????? و استفتاء.
خامنه اي: بر زنان واجب است تمام بدن خود را به استثناء وجه و کفين از نامحرم بپوشانند مشروط بر اينکه وجه و کفين آنها زينت نداشته باشد. استفتاء.
فاضل: زن بايد تمام بدن خود را به استثناي وجه و کفين از نامحرم بپوشاند مشروط به آنکه وجه و کفين آنها زينت نداشته باشد و در صورتي که قصد زنها اين نباشد که مردان نامحرم به آنها نگاه کنند اگر چه نامحرم به وجه و کفين او به قصد لذّت نگاه کند پوشيدن وجه و کفين لازم نيست. جامع المسائل، ج ?، سؤالهاي ???? و ???? و توضيح المسائل، مسئله ????.
سيستاني: زن بايد موي سر و بدن خود را از مرد نامحرم بپوشاند به استثناي وجه و کفين و اگر بترسد با نپوشانيدن وجه و کفين به حرام مي افتد و يا به قصد مبتلا کردن مرد به نگاه حرام نپوشاند، نپوشانيدن در اين دو صورت جايز نيست. توضيح المسائل، مسئله ????.
گلپايگاني : بنابر احتياط واجب بايد وجه و کفين را هم از نامحرم بپوشانند. ارشاد السائل، سؤال ??? و ??? و توضيح المسائل، مسئله ????.
??. تبريزي: بنابر احتياط مستحب بهتر است زن صورت خود را نيز از نامحرم بپوشاند. صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
گلپايگاني: بنابر احتياط واجب بايد تمام وجه و کفين از نامحرم پوشيده شود. عروه، (سترو ساتر)، ص ???.
??. گلپايگاني: واجب است تمام بدن زن از نامحرم پوشيده شود و بنابر احتياط واجب وجه و کفين نيز بايد پوشيده شود. لباس مذکور اگر مقدار واجب را بپوشاند مانع ندارد ولي پوشيدن چادر بهتر است و از لباسهايي که توجه نامحرم را جلب کند بايد اجتناب کرد. استفتاء.
??. خامنه اي: پوشانيدن برجستگيهاي بدن لازم است. استفتاء.
فاضل: اگر مهيج نباشد و مفسده هم نداشته باشد، در صورتي که زينت محسوب نشود، مانعي ندارد. جامع المسائل، ج ?، سؤال ???? و استفتاء.
گلپايگاني: در صورتي که موجب جلب توجه اجنبي باشد جايز نيست. استفتاء.
??. بهجت: در صورتي که اضطرار باشد اشکالي ندارد. استفتاء.
??. سيستاني: در صورتي که دکتر مرد براي مداوا بهتر باشد اشکالي ندارد.
منهاج الصالحين، (نکاح)، با استفاده از مسئله ?? و توضيح المسائل، مسئله ????.
??. بهجت: اگر در معرض فتنه و فساد باشد جايز نيست. استفتاء.
تبريزي: علاوه بر اينکه نبايد جوراب به گونه اي باشد که زينت محسوب شود. صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
??. اراکي: در صورتي که جلب توجه بکند و يا مهيج باشد جايز نيست. استفتاء.
بهجت: اگر در معرضيت فتنه و فساد باشد جايز نيست. استفتاء.
خامنه اي: اگر مفسده اي بر آن مترتب نباشد، اشکال ندارد. استفتاء.
گلپايگاني: در صورتي که معرض گناه نباشد و بر آن مفسده اي مترتب نباشد اشکال ندارد. استفتاء، ارشاد السائل، سؤال ???.
??. بهجت: اگر چه منعي ندارد ولي مسلمان وقار در لباس هم داشته باشد. استفتاء.
تبريزي: اگر لباس زن لباس زينت باشد واجب است آن را از نامحرم بپوشاند همانگونه که واجب است بدن خود را بپوشاند.
صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
فاضل: چنانچه موجب فساد و گناه مي شود جائز نيست. استفتاء.
گلپايگاني: بافرض مهيج بودن و معرضيت داشتن براي فساد حرام است. استفتاء.
??. بهجت: رعايت احتياط را بنماييد. استفتاء.
سيستاني: پوشيدن آن اشکال دارد. استفتاء.
فاضل: چنانچه موقع تابش نور بپوشند و صدق ستر نکند جائز نيست.استفتاء.
گلپايگاني: بطور کلي زن بايد طوري خود را مستور کند که جلب توجه اجنبي نکند. استفتاء.
مکارم: بنابر احتياط واجب پوشيدن اينگونه چادرها جايز نيست. عروه، (ستر و ساتر)، قبل از مسئله ?.
??. بهجت: زينت محسوب مي شود. استفتاء.
تبريزي: اگر به گونه اي سرمه کشيده است که حتي پير زنها و يا زنان تقريباً مُسِن استفاده مي کنند اگر چه براي زينت باشد، پوشيدن آن از نامحرم لازم نيست. صراط النجاة، با استفاده از سؤالهاي ??? و ???.
سيستاني: در صورتيکه سرمه کشيدن به هدف خودنمائي و نيز تحريک کننده نباشد و از واقع شدن در حرام نيز ايمن باشد، اشکالي ندارد. استفتاء.
مکارم: پوشانيدن لازم نيست. استفتاء.
??. بهجت: اگر مهيج و محرک باشد بايد پوشانده شود و در غير اين صورت احتياط است. استفتاء.
تبريزي: اگر اصلاح صورت (بند انداختن يا ابرو برداشتن) به گونه اي است که حتي در پير زنها متعارف است، پوشانيدن آن لازم نيست. صراط النجاة، با استفاده از سؤالهاي ??? و ???.
فاضل: در صورتي که عرفاً زينت محسوب شود پوشش آن لازم است. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
مکارم: پوشانيدن آن از نامحرم لازم نيست مگر آنکه منشأ مفسده خاصي گردد. استفتاء.
??. گلپايگاني: بطور کلي وجه و کفين بنابر احتياط واجب بايد از نامحرم پوشيده شود چه زينت داشته باشد يا نه. ارشاد السائل، سؤالهاي ??? و ???؛ توضيح المسائل، با استفاده از مسئله ????و استفتاء.
??. ???. سؤال: آيا بند انداختن صورت براي خانمها زينت محسوب مي شود ياخير وآيا خانمهايي که بند انداخته اند بايد صورت خود را از نامحرم بپوشانند.
اراکي، خامنه اي و فاضل: در صورتي که عرفاً زينت باشد پوشيدن آن از نامحرم واجب است. استفتاء.
تبريزي: اگر اصلاح صورت بگونه اي باشد که حتي در پير زنها نيز متعارف است، پوشانيدن، آن از نامحرم واجب نيست. استفتاء.
بهجت، گلپايگاني: بلي زينت محسوب است و بايد از نامحرم بپوشانند. استفتاء.
مکارم: لازم نيست صورت خود را از نامحرم بپوشانند مگر اينکه منشأ مفسده خاصي گردد. استفتاء.
???. سؤال: اخيراً در جامعه متداول شده است که بعضي از زنان و مردان جهت زيباسازي لبها و بيني به پزشک جراح مراجعه مي کنند و طبيعت لب و بيني و... را با انجام عمل جراحي عوض مي کنند، آيا اين عمل به منظور زيباشدن جايز است.
خامنه اي: اين عمل در اصل و في حد ذاته جايز و بي اشکال است ولي واجب است از امور محرمه جانبي مثل مس و نظر نامحرم جداً اجتناب شود. استفتاء.
در نتيجه: در اينگونه موارد نمي توان به پزشک نامحرم مراجعه کرد و حتماً بايد پزشک محرم و يا هم جنس باشد.
??. بهجت: اگر مهيج و محرک باشد بايد بپوشاند و در غير اين صورت احتياط است. استفتاء.
تبريزي: پوشانيدن انگشتري که بطور متعارف زنان به دست مي کنند از نامحرم واجب نيست. صراط النجاة، سؤالهاي ??? ، ??? و ???.
خامنه اي: اگر عرفاً زينت محسوب مي شود بايد از نگاه نامحرم پوشيده باشد. اما چنانچه از آنهائي است که چشم گير نيست و صدق زينت نمي کند اشکال ندارد. استفتاء.
سيستاني: انگشتر و حلقه در دست داشتن در مقابل نامحرم چنانچه به هدف خودنمائي در مقابل نامحرم نباشد و نيز تحريک کننده نباشد و از واقع شدن در حرام نيز ايمن باشد، اشکالي ندارد. استفتاء.
فاضل: در صورتي که عرفاً زينت محسوب شود پوشش آن لازم است. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
مکارم: اشکالي ندارد. استفتاء.
??. تبريزي: اگر زينت در وجه و کفين از قبيل متعارف و اصلاح صورت و سرمه اي باشد که حتي در زنهاي پير متعارف است پوشاندن آن بر زن واجب نيست، ولي در غير آن واجب است پوشانده شود (خواه زيبا باشد يا زشت). استفتاء و صراط النجاة، با استفاده از سؤالهاي ??? ، ??? و ???.
سيستاني: آنچه عرفاً بدان زينت بگويند بايد از نامحرم پوشيده شود البته به استثناء سرمه کشيدن و انگشتر و حلقه در دست کردن با همان شرائط ذکر شده در مسئله قبل. استفتاء.
??. سيستاني: چنانچه نوعاً موجب فتنه باشد يا به قصد گرفتار کردن مردان نامحرم باشد جايز نيست. استفتاء.
فاضل، سؤال: اگر زني خود را براي نامحرم خوش بو کرده باشد آيا بر او غسل لازم است.
جواب: در فرض سؤال مستحب است غسل کند. جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
گلپايگاني: در صورتي که عطر زدن به قصد جلب توجه نامحرم باشد اشکال دارد. استفتاء.
??. بهجت و سيستاني: بر زن واجب است از نامحرم بپوشاند. استفتاء.
مکارم: اگر اين کار زينت محسوب مي شود واجب است آن را از نامحرم بپوشاند.
عروه، (ستروساتر)، مسئله ?.
??. ???. مسئله: پير زنهايي که اميد ازدواج در آنها نيست مي توانند علاوه بر وجه و کفين، مقداري از موها، دستها تا حدود آرنج و يا پاها تا حدود زانو خود را از نامحرم نپوشانند.
خامنه اي و مکارم:استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
فاضل: مقداری که ستر آن متعارف نیست و معمولاً نمی پوشانند، می توانند نپوشانند ولی تا حدود زانو متعارف نیست. استفتاء.
??. بهجت: در صورتی که کمک به حرام باشد پوشانیدن واجب است. استفتاء.
??. بهجت: در فرض کمک به حرام جایز نیست. استفتاء.
فاضل: رفتن به آنجا فی نفسه حرام نیست لکن چنانچه رفت باید حجاب را رعایت و خود را در معرض دید نامحرم قرار ندهد. استفتاء.
??. بهجت: اصل رفتن منعی ندارد ولی پوشش مناسبی که دیگران به گناه نیفتند مراعات شود. استفتاء.
مکارم: رفتن به مکانی که زن می داند نامحرمهایی با قصد لذت به او نگاه می کنند جایز نیست مگر برای ضرورتهای زندگی. استفتاء.
??. بهجت: پوشانیدن بدن و دست و صورت لازم نیست. استفتاء.
??. بهجت: بخشی از بدن که پوشانیدن آن واجب است، نپوشاندن آن حرام است ولو دیگری به حرام نیفتد، و در جایی که پوشاندن واجب نیست در فرض کمک به حرام پوشاندن واجب است. استفتاء.
??. فاضل: ستر عورتین از طفل ممیز واجب است، اما غیر عورتین در صورتیکه موجب مفسده و شهوت انگیز نباشد ظاهراً واجب نیست. استفتاء.
مکارم: بنابر احتیاط مستحب زن باید بدن و موی خود را از پسر نابالغ که خوب و بد را می فهمد و به حدی رسیده که مورد نظر شهوانی است (ممیز باشد) مستور دارد. ولی پوشانیدن دست و صورت لازم نیست. توضیح المسائل، مسئله ????.
??. بهجت و گلپایگانی: بلکه پوشیدن لباس شهرت حرام است.
بهجت: توضیح المسائل، مسئله ???.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ??? و عروه، (شرائط لباس مصلی)، مسئله ??.
تبریزی و سیستانی: در صورتی که موجب هتک حرمت و خواری باشد پوشیدنش حرام است.
تبریزی و سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ???.
??. اراکی: لباسی که زیّ شخص نباشد. استفتاء.
توضیح: این تعریف از لباس شهرت همان تعریف اول حضرت امام(رض) می باشد و مراد از آن این است که انسان لباسی را که برای او غیر معمول است بپوشد لذا اگر انسان بزرگی لباسی با مدل بچه گانه بپوشد و یا کسی لباسی بپوشد که بطور معمول در شان او نیست آن را لباس شهرت گویند. بنابراین پوشیدن چادر در کشورهای خارج و یا پوشیدن لباسهای محلی در محلی دیگر اگر چه ممکن است موجب جلب توجه شود لکن اگر این لباس در شأن فرد باشد پوشیدن آن اشکال ندارد.
تبریزی و سیستانی: لباس شهرت لباسی است که، پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می خواهد آن را بپوشد معمول نیست، در صورتی که موجب هتک حرمت و خواری او باشد.
تبریزی و سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ???.
خامنه ای: لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن برای شخص، بخاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر مناسب نیست، بطوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما می شود. اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ???.
گلپایگانی:به لباسی که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسیکه می خواهد آن را بپوشد معمول نیست و موجب توهین یا شهرت اومی شود لباس شهرت گویند. توضیح المسائل، مسئله ???.
مکارم: منظور از لباس شهرت لباسی است که جنبه ریاکاری دارد و می خواهد بوسیله آن مثلاً به زهد و ترک دنیا مشهور شود، خواه از جهت پارچه یا رنگ یا دوخت آن باشد. اما اگر واقعاً قصدش ساده پوشی است و جنبه ریاکاری ندارد نه تنها پوشیدن آن جایز است بلکه عملی است شایسته. توضیح المسائل، مسئله ??? و عروه، (شرائط لباس مصلی)، مسئله ??.
??. اراکی: پوشیدن لباس مختص زنانه برای مردان و بالعکس محل اشکال است. توضیح المسائل، ص ???.
بهجت: اگر لباس مختص زن را مرد بپوشد و یا لباس مختص مرد را زن بپوشد در صورتی که لباس شهرت بدان صدق کند حرام است والا بنابر احتیاط واجب باید از پوشیدن آن خودداری کرد. توضیح المسائل، مسئله ???.
خامنه ای: تا زمانی که آن را به عنوان لباس برای خود انتخاب نکرده باشند، اشکال ندارد. استفتاء.
سیستانی: اگر مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه بپوشد، در صورتی که زیّ خود قرار دهد و خود را به هیئت یکدیگر درآورند بنابر احتیاط واجب حرام است. توضیح المسائل، مسئله ???.
گلپایگانی: پوشیدن لباس مخصوص مردان برای خانمها و پوشیدن لباس مخصوص خانمها برای آقایان حرام است.
مجمع المسائل، مسئله ??، ص ???.
مکارم: پوشیدن لباس مختص زنان برای مرد و پوشیدن لباس مختص مردان برای خانمها اشکالی ندارد مگر آنکه مستلزم حرامی باشد که از آن جهت پوشیدن آن جایز نیست. اگر چه بنابر احتیاط مستحب بهتر است در هر صورت مردان و زنان لباس مختص یکدیگر را نپوشند. عروه، (شرائط لباس مصلی)، مسئله ?? و توضیح المسائل، مسئله ???.
??. مکارم: پوشیدن لباسهای مختص دیگری که پس از پوشیدن دیده نمی شوند (مانند لباسهای زیر) اشکال ندارد. استفتاء.
??. بهجت: در خلوت حرمت آن محل تأمل است. استفتاء.
خامنه ای: جواب الف) فرقی بین اجتماع و خلوت نیست.
ب) اشکال ندارد. استفتاء.
سیستانی: الف) چنانچه زن یا مرد خود را به هیئت یکدیگر درآورند بنابر احتیاط واجب جایز نیست حتی اگر در خلوت باشد.
ب) صرف پوشیدن دمپائی اشکال ندارد. استفتاء.
گلپایگانی: جواب الف) در خلوت حرمت آن معلوم نیست.
جواب ب) اشکالی ندارد. استفتاء.
مکارم: جواب الف) در خلوت پوشیدن لباس مختص دیگری اشکال ندارد.
استفتاء.
??. بهجت: در خلوت حرمت آن محل تأمل است. استفتاء.
خامنه ای: در صورتی که هر یک از مرد و زن لباس دیگری را برای خود لباس قرار دهد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست و در این مسئله فرقی بین اجتماع و خلوت نیست. استفتاء.
سیستانی: چنانچه زن یا مرد خود را به هیئت یکدیگر درآورند بنابر احتیاط واجب جایز نیست و در این مسئله هیچ فرقی بین موارد فوق نمی باشد. استفتاء.
گلپایگانی: در صورتی که بیننده نباشد حرمت آن معلوم نیست. استفتاء.
??. اراکی:پوشیدن زن، لباس مختص مرد را، محل اشکال است. استفتاء.
بهجت: پوشیدن لباس مخصوص زنان برای مرد و همچنین لباس مخصوص مردان برای زن، حرام است، ولی حرام بودن تا موقعی که داخل در لباس شهرت نباشد مورد تأمل است. توضیح المسائل، مسئله ??? و استفتاء.
خامنه ای: در تئاتر و سینما اگر سبب فساد نگردد، بعید نیست که جایز باشد. استفتاء.
سیستانی: به هر منظوری زن یا مرد خود را به هیئت دیگری درآورند بنابر احتیاط واجب جایز نیست. استفتاء.
گلپایگانی: سؤال: هرگاه زن در تئاتر و نمایش نقش مرد را ایفا می کند و لباس مرد را بپوشد و در حضور زنان نمایش را اجرا کند جایز است.
جواب: اگر نامحرم آنها را نبیند اشکال ندارد. استفتاء.
??. ???. سؤال: آیا مردان می توانند از زینت آلات زنان مانند حلقه، ساعت، النگو، کمربند، گردنبند و... استفاده کنند با توجه به اینکه پوشیدن لباس زنانه برای مردان جایز نیست.
اراکی: از پوشیدن هر چیزیکه خلاف شأن او باشد اجتناب کند. استفتاء.
بهجت: تزیین هر یک از زن و مرد به زینت دیگری حرام است. توضیح المسائل، مسئله ???.
خامنه ای: اگر از جنس طلا باشد و یا از چیزهایی باشد که استفاده از آنها مخصوص زنان است، استفاده کردن از آنها برای مردان جایز نیست. استفتاء.
سیستانی: اگر از طلای زرد باشد حرام است و اگر طلا نباشد بنابر احتیاط واجب جایز نیست. استفتاء.
فاضل: اگر تشبه زن به مرد یا مرد به زن محسوب شود جایز نیست.
جامع المسائل، ج ?، سؤال.
گلپایگانی: استفاده از زینت آلات و لباس مخصوص زنان برای مردان جایز نیست. استفتاء.
???. سؤال: کوتاه کردن زن موی خود را بطوری که شبیه مرد شود و یا بلند گذاشتن مو برای مرد بطوری که شبیه زن شود، حکمش چیست.
بهجت: کوتاه کردن مو اشکالی ندارد. استفتاء.
فاضل: اگر تشبه زن به مرد یا مرد به زن محسوب شود، جایز نیست. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
??. مکارم: پوشیدن لباسی که مایه هتک و بی آبرویی انسان یا منشأ فساد می شود اشکال دارد. توضیح المسائل، مسئله ???.
سؤال: آیا مردها می توانند صورت خود را با لوازم آرایش خانمها زینت کنند و یا مانند خانمها زیر ابرو بردارند.
بهجت: تزیین هر یک از زن و مرد به زینت دیگری حرام است. توضیح المسائل، مسئله ???.
سیستانی: اگر مردان خود را به هیئت زنان درآورند بنابر احتیاط واجب جایز نیست. استفتاء.
فاضل: اگر تشبه زن به مرد یا مرد به زن محسوب گردد جایز نیست.
جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
گلپایگانی: اشکال دارد. استفتاء.
??. فاضل و مکارم: پوشیدن لباس غصبی حرام است و بنابر احتیاط واجب نماز با آن باطل است.
فاضل: توضیح المسائل، مسئله ??? و عروه، (شرائط لباس مصلی)، شرط دوم.
مکارم: توضیح المسائل، مسئله ??? و عروه (شرائط لباس مصلی)، شرط دوم.
??. اراکی: در صورتی که تأیید یا تقویت کفار باشد جایز نیست. استفتاء.
بهجت: تشبه به کفار احوط اجتناب است. استفتاء.
خامنه ای: بطور کلی پوشیدن هر لباسی که لباس غیر مسلمانان محسوب می شود، بطوریکه پوشیدن آن منجر به ترویج فرهنگ منحط بیگانه شود جایز نیست. با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??? و استفتاء.
سیستانی: چنانچه شعار و آرم کفر به حساب می آید جایز نیست. استفتاء.
سؤال: کراوات از نظر اسلام چه صورت دارد.
بهجت: تشبه به بیگانه خلاف احتیاط است. استفتاء.
خامنه ای: بطور کلی پوشیدن کراوات و یا دیگر لباسهایی که پوشش و لباس غیر مسلمانان محسوب می شود بطوریکه پوشیدن آنها منجر به ترویج فرهنگ منحط اجانب شود جایز نیست.
با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??? و استفتاء.
سیستانی: فی نفسه دلیلی بر حرمتش نیست. استفتاء.
فاضل: کراوات مربوط به مسیحیها و شعار آنهاست، لذا بهتر است مسلمانان از آن اجتناب کنند. اگر چه با شیوع آن در بین مسلمانان از آن جنبه خارج شده است. جامع المسائل، سؤالهای ??? و ????.
گلپایگانی:جواب اول: کراوات از شعار مذهبی نصاری است که با کمال تأسف بین مسلمین رایج گردیده است. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ??، مکاسب محرمه.
جواب دوّم: کراوات شعار مسیحیهاست و بر مسلمین لازم است از آن اجتناب کنند. مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
فصل سوم احکام مراودات
احکام صحبت کردن
الف) صحبت کردن مرد با نامحرم
مسئله
مردهامی توانند با نامحرم با شرائط ذیل صحبت نمایند:.
?. به قصد لذّت و ریبه نباشد.
?. با این صحبت کردن به گناه آلوده نشوند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)،با استفاده از مسئله ??.
امام: تحریر الوسیله، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
مسئله
صحبت کردن با نامحرم به غیر ضرورت مکروه است خصوصاً اگر مخاطب جوان باشد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ?? و استفتاء.
گلپایگانی: مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
سیستانی:(?)
مسئله
اگر مردی بداند چنانچه با نامحرمی صحبت کند به گناه خواهد افتاد نباید با او صحبت کند خواه زن به گونه ای صحبت کند که مرد را به گناه بیندازد یا درباره مطلبی صحبت کند که مرد به گناه بیفتد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
مسئله
اگر مردی به قصد به حرام انداختن نامحرمی با او صحبت کند حرام است.
امام: تحریر، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??، استفتاء.
اراکی، بهجت، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
گلپایگانی: مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
در نتیجه: صحبتهایی که به قصد به شهوت انداختن دیگری گفته می شود مانند تعریف کردن صحنه های تحریک کننده حرام است.
سؤال: آیا مرد می تواند با زن نامحرمی که می خواهد با او با قصد لذّت صحبت کند حرف بزند (در صورتی که مرد می داند به گناه آلوده نخواهد شد).
جواب: جایز نیست.
امام، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
بهجت:(?)
مسئله
اگر مردی خوف آن را داشته باشد چنانچه با نامحرمی صحبت کند آن زن او را به گناه آلوده خواهد کرد نباید با او صحبت کند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت، خامنه ای و سیستانی: استفتاء.
مسئله
اگر مردی بداند چنانچه با نامحرمی صحبت نماید به گناهی غیر از مسائل شهوانی آلوده می شود جایز نیست با آن زن صحبت کند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم:عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ?? و استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
گلپایگانی: مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
مثلاً: بداند چنانچه با آن نامحرم صحبت کند مجبور خواهد شد دروغ بگوید و یا غیبت کند یا تهمت بزند خواه او مرد را وادار به گناه بکند و یا خودش بواسطه این صحبت به این گناهها آلوده شود.
مسئله
صحبت کردن با هر کسی درباره هر چیزی از روی شهوت و لذّت جایز نیست (مگر با همسر).
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی و خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.(?)
توجه و مراقبت
گاهی دیده می شود در دل بعضی از مردان چنان شیطان رسوخ کرده است که بسیاری از معاشرتهای آنها را شبهه دار کرده است لذا دیده شده است که مردی چنان به مراوده با نامحرم گرایش دارد که گویی محرم اوست. مثلاً در حالی که می تواند مطلبی را از مردی بپرسد از نامحرم می پرسد. گاه صحبت کردن خود را با نامحرم کش می دهد تا بیشتر با او صحبت کند. رفتن به تفریح و سفر با نامحرم بیشتر برایش جذاب می نماید. اگر در جایی نامحرمی باشد بیشتر مایل است درآنجا باشد. در میهمانیها سعی دارد با نامحرم بیشتر صحبت کند و با آنها بیشتر مراوده داشته باشد، در مقابل نامحرم بیش از هر جای دیگری از توان خود مایه می گذارد و خلاصه به هر کاری که نامحرم در انجام آن شریک باشد بیش از دیگر کارها علاقه نشان می دهد و...
که مردان و بخصوص جوانان عزیز باید بشدت از آنها اجتناب کنند زیرا اینگونه مراوده ها و صحبت کردنها معمولاً با قصد لذّت و ریبه همراه است و شرعاً حرام خواهد بود.
ب) صحبت کردن زن با نامحرم.
مسئله
خانمها می توانند با نامحرم صحبت نمایند مشروط به آنکه:.
?. به قصد لذّت و ریبه نباشد.
?. صدای خود را ترقیق و تلطیف نکنند.
?. خوف افتنان نباشد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت:(?)
مسئله
صحبت کردن خانمها با نامحرم به غیر ضرورت مکروه است.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: مدارک مسئله قبل.
سیستانی:(?)
مسئله
جایز نیست خانمی به قصد به حرام انداختن نامحرم با او صحبت کند. خواه مطالبی را بگوید که او به گناه بیفتد یا بگونه ای بگوید که نامحرم به گناه آلوده شود مانند: تعریف کردن صحنه های محرک و یا بیان چیزهائی که نامحرم با شنیدن آن تحریک می شود.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی، بهجت و خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
همانگونه که درباره مردان گفته شد گاهی ممکن است خانمها نیز گرفتار حیله های شیطانی بشوند. لذا با نامحرم چنان گرم می گیرند که گویی برادر اوست. خصوصاً خانمهایی که با نامحرم تماس بیشتری دارند مانند پرستارها، و کسانی که در ادارات و یا شرکتها کارمی کنند، ورزشکارها و... باید بیش از دیگران مراقبت نمایند.
کمک خواستن از نامحرم برای کارهای غیر ضروری، سؤال کردن از نامحرم در حالی که می توان از محارم پرسید، بحث کردن و خود را وسط انداختن، اظهار فضل کردن به نامحرم و زیاد کردن مراوده با نامحرم، علاقه بیشتر به کار کردن در محیطی که نامحرم هست و خلاصه همه اینگونه موارد در مظانّ گناه است و معمولاً اینگونه تماسها با لذّت و ریبه همراه است و شرعاً حرام خواهد بود.
مسئله
خانمها نباید در هنگام صحبت کردن با نامحرم صدای خود را رقیق و نازک کنند بگونه ای که اگر در دل مخاطب مرضی باشد او را به خود جلب کند، اگر چه درباره مطالبی عادی صحبت کنند.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: مدارک مسئله قبل.(?)
مسئله
قرآن خواندن خانمها در مقابل نامحرم اگر چه با صوت باشد اشکال ندارد. مشروط به آنکه موجب تحریک و مفسده نباشد.
امام: با استفاده از استفتاء در کتاب احکام بانوان، سؤال ?، ص ??.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
بهجت، سیستانی و گلپایگانی:(?)
احکام تماسها
مسئله
هر کسی که نگاه کردن به او جایز نیست تماس بدنی با او نیز جایز نیست و هرگونه لمس کردن بدن با هر عضوی باشد حرام است و باید از آن اجتناب کرد مگر از روی لباس بدون قصد لذّت و ریبه.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی و خامنه ای: استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
سؤال: آیا دست دادن با نامحرم جایز است در صورتی که بدون قصد لذّت و ریبه باشد.
جواب: جایز نیست. مگر از روی لباس و در این صورت بنابر احتیاط واجب نباید دست او را بفشارد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
اراکی: استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
خامنه ای: (?)
سؤال: ما در محیط دانشگاههای کشورهای غربی هنگام برخورد با اساتید زن یا دانشجویانِ دختر ناگزیر از مصافحه (دست دادن) هستیم، و گرنه حمل بر سوء ادب دانشجویان مسلمان می شود. تکلیف چیست.
جواب: لازم است به آنها تفهیم کنید که عدم مصافحه با زن نامحرم ناشی از سوء ادب نیست، بلکه معلول عقیده اسلامی و تعهد به احکام آن است.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
سؤال: در بعضی مناطق مسأله محرم و نامحرم چندان مورد اهمیت نیست، خصوصاً روستانشینان، مثلاً زن خود را از برادر شوهر حفظ نمی کند و او را به منزله برادر واقعی می داند. چنانچه متقابلاً او هم وی را خواهر خویش می داند و چه بسا مصافحه می کنند یا همدیگر را می بوسند. یا دختر عمو و دختر دایی با پسر خاله یا عموزاده مصافحه و روبوسی می کنند، این عمل چون از روی سادگی و بدون قصد لذّت و ریبه می باشد آیا اشکال دارد و بر فرض محذور داشتن از روی پارچه حکمش چیست.
جواب: هیچ یک از موارد فوق جایز نیست و بهتر است از روی پارچه نیز اجتناب شود.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
مسئله
اگر چه دیدن وجه و کفین زن مسلمانِ محجبه و دیدن مقدار معتاد از بدن زنان کفار اشکال ندارد لکن لمس کردن آنها جایز نیست.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی و خامنه ای: استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
در نتیجه: مرد و زن نامحرم نمی توانند با یکدیگر دست بدهند و یا هرگونه تماس بدنی دیگری داشته باشند.
توجه: در موارد ذیل باید بیش از هر موقع مراقب تماسهای بدنی بود:.
گرفتن چیزهای کوچک از دست نامحرم مانند گرفتن یا دادن پول خرد، کلید و اشیای کوچک دیگر، نشستن در کنار نامحرم درتاکسی، اتوبوس، میهمانیها و... عبور کردنِ هم زمان زن و مرد نامحرم از محلهای تنگ مثل راهرو، کوچه باریک، درب و... رفتن مردان به مجالس شلوغ زنانه یا محلهایی که زنهای نامحرم زیادی هستند و همچنین رفتن زنان به مجالس و محلهای شلوغی که مردان نامحرمِ زیادی هستند و هنگام خرید و فروش و...(?)
مسئله
تماسهایی که در محلهای شلوغ (مانند بازارها، تظاهراتها، نماز جمعه، تشییع جنازه، حرمها و یا بیت اللّه الحرام) بطور ناخودآگاه بین زن و مرد نامحرم واقع می شود اشکال ندارد مشروط به آنکه برای اینکه تماس بگیرد عمداً به آنجا نرفته باشد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
در نتیجه: اگر کسی به منظور تماس بدنی پیدا کردن با نامحرم به محلی برود و یا از محلی عبور کند و یا در اتوبوس وتاکسی کنار نامحرمی بنشیند یا بایستد و... حرام است و باید از آن اجتناب کند.
سؤال: راه رفتن با نامحرم چه حکمی دارد.
جواب: اگر به قصد لذّت و ریبه باشد جایز نیست.
امام، اراکی، خامنه ای، سیستانی و گلپایگانی: استفتاء.
مسئله
مردان بنابر احتیاط واجب نباید دختران نامحرم را از شش سال به بالا بغل کنند و روی پای خود بگذارند یا ببوسند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی و سیستانی (??)
سؤال: آیا نشستن در کنار نامحرم در تاکسی و یا وسائل نقلیه دیگر جایز است (در صورتی که تماس بین این دو از روی لباس باشد).
جواب: اگر به قصد لذّت و ریبه نباشد و بر آن مفسده ای مترتب نباشد مجرد نشستن به نحو مذکور اشکال ندارد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی و گلپایگانی: استفتاء.
احکام بوسیدن
مسئله
بوسیدن محارم اشکال ندارد مشروط به آنکه به قصد لذّت و ریبه نباشد (به استثناء همسر که مطلقاً جایز است).
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
در نتیجه: بوسیدن خواهر زاده، نوه، و یا هر بچه ای، و بطور کلی بوسیدن هر محرمی به قصد لذّت و ریبه حرام است. البته به استثنای همسر.
مسئله
اگر انسان بداند اگر شخص دیگری اعم از بچه یا محارم خود را ببوسد به گناه آلوده می شود نباید او را ببوسد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
مسئله
بوسیدن هر کجای بدن محارم که دیدن آن جایز باشد اشکال ندارد. چه پیشانی باشد، یا شانه ها یا دست و... مشروط به آنکه به قصد لذت و یا ریبه نباشد (به استثناء همسر که مطلقاً جایز است).
امام، اراکی، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
مسئله
بوسیدن هر چیزی به قصد لذّت حرام است. اعم از سنگ، چوب، فلز، مجسمه، ...
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء. تبریزی:(??)
قانون کلی
مسئله
هرگونه تماسی با هر یک از اعضای بدن با هرچیزی و یا هر کسی به قصد لذّت و ریبه حرام است (به استثنای همسر).
امام، اراکی، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی:(??)
در نتیجه: خوردن چیزی به شهوت، دیدن چیزی یا کسی، دست زدن و یا بوییدن هر چیزی و یا گوش دادن به هر صدایی اعم از صدای انسان یا غیر آن، گفتن هر حرفی به هر کس حتی بچه ها وخلاصه هر کاری به قصد لذّت و ریبه و شهوت رانی حرام است.
استمناء
مسئله
استمناء کردن حرام است و باید از آن اجتناب کرد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ? سؤال ???.
(لذا، اگر کسی در ماه مبارک رمضان عمداً، روزه خود را با استمناء بشکند باید کفاره جمع بدهد).
امام، اراکی و گلپایگانی: استفتاء.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
بهجت، تبریزی و سیستانی:(??)
توضیح: استمناء یعنی انسان باخود کاری کند که از او منی خارج شود.
سؤال: جوانی هستم که با فکرکردن به صحنه های محرک از من منی خارج می شود آیا این کار (فقط فکر کردن) به منظور خروج منی حکم استمناء را دارد.
جواب: اگر عمداً به جهت خروج منی باشد و بداند با فکر کردن منی از او خارج می شود باید از آن اجتناب کند.
امام، اراکی، خامنه ای، سیستانی و گلپایگانی: استفتاء.
مسئله
تهیه کردن هر چیزی به منظور شهوت رانیِ حرام جایز نیست.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
???سؤال: شخصی استمناء می کرده است، حکم آن چیست آیا این عمل غسل دارد.
جواب: این عمل حرام است و اگر اطمینان دارد که منی خارج شده باید غسل کند.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
امام: توضیح المسائل، مسئله ???.
بهجت: توضیح المسائل، مسئله ???.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ???.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ??? و توضیح المسائل، مسئله ???.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ???.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ???.
مکارم: توضیح المسائل، مسئله ???.(??)
احکام مجالس، میهمانیها و رفت و آمدها
مسئله
اختلاط زن و مرد نامحرم مکروه است مگر آنکه پیرمرد یا پیرزن باشند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
توجه: این مکروه بودن در صورتی است که در مجلس هیچ وجه حرامی نباشد و الا آن اختلاط حرام است. بطور مثال اگر در مجلسی زنان حجاب کامل نداشته باشند و یا زینت کرده باشند و یا تماسهای حرام بین زن و مرد واقع شود اختلاط حرام خواهد بود.
مسئله
رفتن به مجالسی که انسان می داند در آن مجلس مرتکب حرام خواهد شد جایز نیست.
امام، اراکی، خامنه ای، سیستانی، و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???? و ج ? سؤال ???.
بهجت:(??)
بطور مثال: رفتن به میهمانیهایی که انسان می داند اگر برود ناچار است به نامحرم غیر محجبه نگاه کند و یا غیبت کند، دروغ بگوید و یا حرام دیگری را انجام دهد جایز نیست.
توجه و مراقبت
موارد ذیل در مجالس و اختلاطها در مظانّ گناه است و باید بیش از دیگر مواقع مراقب بود:.
برپا کردن مجالس میهمانی مختلط بخصوص اگر شرکت کنندگان جوان باشند، هنگام غذا خوردن نامحرمها با یکدیگر، رفتن با نامحرم به تفریح، مانند: باغ، پارک، کوه، مسافرت کردن بخصوص اگر زن و مرد نامحرم در ماشین تنها باشند، شوخی کردن با نامحرم، همکاری کردن دو نفر نامحرم در یک کار و...
مسئله
اگر مرد و زن نامحرم در محل خلوتی باشند که کسی آنجا نباشد و دیگری هم نتواند وارد شود چنانچه بترسند که به حرام بیفتند باید از آنجا بیرون بروند و ماندن آنها در آن مکان حرام است.
امام :توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: توضیح المسائل، مسئله ????.
اراکی، بهجت، سیستانی، گلپایگانی و مکارم:(??)
احکام خودنمایی
مسئله
خودنمایی کردن به منظور به گناه انداختن دیگری حرام است
.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای،سیستانی، فاضل و گلپایگانی:استفتاء.
بطورمثال: اگر خانمی به گونه ای خودنمایی کند که نگاه مرد نامحرم به او جلب شود و یا به او اقبال پیدا کند حرام است.
راه رفتن به گونه ای خاص، حرف زدن، انجام حرکاتی خاص، لبخند زدن و یا خندیدنهایی خاص به نامحرم، شوخی کردن و یا حتی مطالعه کردن در مقابل نامحرم به منظور جلب نظر نامحرم و به حرام انداختن او، پوشیدن لباسهایی خاص، گرفتن اشیای مختلف مانند کیف، کتاب، گل و یا نحوه گرفتن آنها بدست برای به گناه انداختن دیگری، نگاه خاص به نامحرم و... مواردی هستند که اگر به قصد جلب نظر و به حرام انداختن دیگری انجام شود حرام است.
در نتیجه خصوصاً جوانان عزیز باید از اینگونه خود نماییها و موارد مشابه آن بشدت پرهیز کنند.
مسئله
اگر خود نمایی کردن به منظور به گناه انداختن دیگران نباشد حرام نیست.
امام، اراکی، تبریزی، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
مثلاً خانمی وقتی میهمان نامحرمی دارد بهتر غذا را پخت می کند و یا خانه را بهتر مرتب می کند به قصد آنکه نظر نامحرم به کدبانو بودن او جلب شود و یا خوب سخنرانی کند به منظور آنکه نظر دیگران را به فضل خود جلب کند و یا مواردی از این قبیل حرام نیست.
توجه: البته هر کاری به منظور خودنمایی اخلاقاً مذموم و ناپسند است و علمای اخلاق از آن نهی می فرمایند، لکن اگر همین خودنمایی به قصد به حرام انداختن دیگری باشدحرام خواهد بود.
مسئله
آقایان نیز نباید به قصد به حرام انداختن خانمها خودنمایی کنند.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و گلپایگایی: استفتاء.
در نتیجه: مواردی چون پوشیدن لباسهایی خاص به منظور به حرام انداختن نامحرم، حرف زدن، نگاه کردن، راه رفتن و انجام رفتارهای شهوانی به منظور جلب نظر نامحرم، رانندگی یا موتور سواری کردن خاص در مقابل نامحرم، شوخی کردن، ورزش کردن بصورتی خاص در مقابل نامحرم به منظور به حرام انداختن او، انداختن گردنبند به سینه و یا باز گذاشتن بازو و سینه به منظور جلب نظر نامحرم ... همه اینها و مواردی مشابه آن حرام است و باید از آن خودداری نمود.
?. سیستانی: چنانچه التذاذ و خوف وقوع در حرام نباشد جایز است. استفتاء.
?. بهجت: در صورت کمک به حرام اجتناب شود. استفتاء.
سؤال: صحبت کردن مردان با صدای تقلیدی زنان و بالعکس چه حکمی دارد.
گلپایگانی: اگر تقلید از صدای زن خاصی که او را بشناسد و موجب هتک باشد، نباشد و نفس عمل تقلیدی مذکور مهیج و لغو نباشد اشکالی ندارد و همینطور در عکس این فرض. استفتاء.
سیستانی: چنانچه منجر به حرامی نشود جایز است. استفتاء.
?. بهجت: خانمها در صحبت با نامحرم باید از هر آنچه موجب تحریک شهوت گردد اجتناب کنند. استفتاء.
?. سیستانی: چنانچه التذاذ و خوف وقوع در حرام نباشد جایز است. استفتاء.
سؤال : آیا زن می تواند با مرد نامحرمی که می خواهد به قصد لذّت با او صحبت کند حرف بزند (در صورتی که زن بداند به گناه نمی افتد).
خامنه ای و گلپایگانی: جایز نیست. استفتاء.
سؤال: آیا همخوانی زنان در مقابل نامحرم جایز است شنیدن آن برای نامحرم حکمش چیست.
خامنه ای و فاضل: همخوانی زنان و همچنین شنیدن آن در صورتی که به قصد لذّت و ریبه نباشد مانعی ندارد.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهای ???? و ????.
بهجت: اگر موجب فساد باشد مجاز نیست. بلکه غالباً خواندن زن در حضور مرد و استماع آن موجب فساد است، پس مجاز نیست. استفتاء.
سیستانی: چنانچه خوف واقع شدن در حرام باشد. یا نوعاً محرک باشد جایز نیست. استفتاء.
سؤال: آیا گوش دادن به خواننده زن (تک خوانی) اگر باعث تحریک نشود جایز است.
بهجت و خامنه ای: اگر موجب فساد است مجاز نیست، بلکه غالباً خواندن زن در حضور مرد و استماع آن موجب فساد است، پس جایز نیست. استفتاء.
فاضل: جایز نیست. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
سؤال: گوش دادن به دِکلمه زن که از صدای جمهوری اسلامی پخش می شود چگونه است.
بهجت و خامنه ای: اگر موجب فساد باشد مجاز نیست. استفتاء.
فاضل: اگر عنوان غنا نداشته باشد و محرک نیز نباشد مانعی ندارد. جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
?. بهجت: اگر موجب فساد است مجاز نیست بلکه غالباً خواندن زن در حضور مرد و استماع آن موجب فساد است، پس جایز نیست. استفتاء.
سیستانی: چنانچه به نحوی باشد که نوعاً سبب تحریک سامع باشد جایز نیست. استفتاء.
گلپایگانی: بانوان و دختران نزد نامحرم قرآن را با صدا نخوانند و همچنین با صدا خواندن مرد چنانچه موجب تلذّذ بانوان باشد اشکال دارد. مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
سؤال: آیا خواندن کتابهای عشقی که در آن مسائل شهوانی مطرح شده است جایز است آیا چاپ و انتشار چنین کتابی جایز است.
بهجت: خوب است انسان عمر خود را ضایع نکند، این کار خلاف احتیاط است. استفتاء.
خامنه ای و گلپایگانی: جایز نیست. استفتاء.
سیستانی: باخوف وقوع در حرام جایز نیست، و چنانچه چاپ و انتشار آن موجب مفسده باشد جایز نیست. استفتاء.
فاضل: چنانچه از کتب ضلال محسوب شود و به انحراف خواننده آن منجر شود، خواندن و نشر و نگهداری آنها جایز نیست. استفتاء.
سؤال: نامه نگاری کردن با نامحرم وطرح مسائل عشقی یا شهوانی در نامه چه حکمی دارد.
اراکی و فاضل: از هرکاری که موجب مفسده است اجتناب شود. استفتاء.
بهجت: خلاف احتیاط است. استفتاء.
سیستانی: مسائلی از این قبیل که فتنه انگیز و ایجادکننده زمینه های فساد است جایز نیست. استفتاء.
گلپایگانی: جایز نیست. استفتاء.
?. خامنه ای: دست دادن با نامحرم حرام است و دست دادن از روی لباس اگر موجب فساد نباشد و دست یکدیگر را فشار ندهند جایز است و در صورتیکه موجب فساد باشد حرام است. استفتاء.
مسئله
نگاه کردن و دست زدن به بدن پیر زنها، بدون قصد لذّت جایز است.
بهجت: توضیح المسائل، مسئله ????.
سیستانی: دست زدن به بدن پیرزنهای نامحرم جایز نیست ولی نگاه کردن به موها و گردن و زراع پیرزنانی که امید و زمینه ازدواج ندارند بدون قصد لذت جایز است. استفتاء.
سؤال: آیا هنگام کرایه دادن به راننده اگر دست زن به دست مرد بخورد حرام است.
جواب: اگر بصورت اتفاقی باشد اشکال ندارد ولی اگر عمداً دست آنها با یکدیگر تماس پیدا کند جایز نیست.
بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سؤال: اگر خانمی بترسد در صورتی که سوار ماشین فلان نامحرم بشود خودش یا راننده به گناه آلوده می شود آیا سوار شدن برای خانم جایز است اگر راننده این ترس را داشته باشد جایز است زن را سوار کند.
گلپایگانی: در هر دو صورت محل اشکال است. استفتاء.
??. اراکی: باید از مثل این گونه کارهایی که مفسده دارد اجتناب شود. استفتاء.
سیستانی: مردان بنابر احتیاط مستحب بهتر است دختران نامحرم را از شش سال به بالا بغل نکنند و روی پای خود نگذارند و یا آنها را نبوسند. منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
??. تبریزی: اگر با این بوسیدن انزال صورت نگیرد، حرمتی ندارد. استفتاء.
??. تبریزی: اگر کسی چیزی را از روی شهوت لمس کند ولی انزال صورت نگیرد حرمتی ندارد، و اگر انزال صورت بگیرد استمناء حساب می شود و استمناء نیز حرام است. و اگر انسانی را با شهوت لمس کند، چه مرد چه زن، چه بالغ چه غیر بالغ حرام است ولو انزال صورت نگیرد. البته به استثنای همسر. استفتاء.
سؤال: به نظر جنابعالی بوسیدن دست چه کسانی مستحب است.
خامنه ای: بوسیدن دست از مصادیق احترام است و نسبت به کسانی که احترامشان مستحب است، احترام با دست بوسیدن حاصل می شود. استفتاء.
سؤال: آیا بوسیدن تصاویر امام(قدس سرّه) و شهدا برای ما زنان از این جهت که به ما نامحرم هستند، اشکال دارد.
خامنه ای: به طور کلی تصویر شخص حکم خود او را ندارد، لذا بوسیدن تصویر به عنوان احترام و تبرک جستن و اظهار محبت در صورتی که قصد ریبه و خوف افتادن به گناه نباشد، اشکال ندارد.
اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ???.
??. بهجت و تبریزی: بنابر احتیاط باید کفاره جمع بدهد.
بهجت: توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
سیستانی: بنابر احتیاط مستحب باید کفاره جمع بدهد. توضیح المسائل، مسئله ????.
سؤال: برای جلوگیری از شهوت چه باید کرد و در این صورت آیا استمناء جایز است یانه.
خامنه ای: پرهیز از نگاه به صحنه های مهیج شهوت و عدم حضور در مراکز و مجامع شهوت انگیز و روزه گرفتن و انجام ورزشهای سالم و به عبادات و فرائض اهمیت دادن، تأثیر به سزایی دارد. استفتاء.
فاضل: روزه گرفتن و ترک غذاهای مقوی مفید است و استمناء مطلقاً گناه و حرام است. استفتاء.
گلپایگانی: روزه گرفتن و در صرف غذا افراط نکردن و ترک خوردن بعضی غذاهای مقوی غریزه جنسی را تضعیف می کند و از شدت آن می کاهد، ولی استمناء به هر نحو که باشد حرام است و بهترین راه برای اینکه غریزه جنسی سبب آلودگی به حرام نشود ازدواج دایم یا موقت است که ثواب بسیار هم دارد. مجمع المسائل، مسائل متفرقه، سؤال ??.
سؤال: آیا فکر کردن و خیال کردن صحنه های محرک که انسان را به شهوت می اندازد جایز است.
تبریزی: مجرد فکر کردن حرمتی ندارد. صراط النجاة، سؤال ???.
گلپایگانی: باید سعی کند که این افکار را از خود دور کند بواسطه مشغول کردن خود به کاری یا فکری دیگر. ارشاد السائل، سؤال ???.
سؤال: در رساله شما آمده است که استمناء شرعاً حرام است لکن بفرمایید نظر اسلام درباره کسی که استمناء کرده است چیست.
سیستانی، فاضل و گلپایگانی: واجب است توبه کند و قبل از توبه حکم آن تعزیر است در صورتی که برای حاکم شرع گناه او ثابت شود. .
فاضل: با استفاده از جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
سیستانی: استفتاء.
گلپایگانی: ارشاد السائل، سؤال ???.
??. بهجت: اصل رفتن منعی ندارد ولی در هر صورت ترک معصیت واجب است ولو به ترک مقدماتی که مستلزم ارتکاب معصیت باشد. استفتاء.
??. اراکی و گلپایگانی: بودن مرد و زن نامحرم در محل خلوتی که کسی در آنجا نیست و دیگری هم نمی تواند وارد شود حرام است چه به ذکر خدا مشغول باشند یا به صحبت، خواب باشند یا بیدار نمازشان هم در آنجا صحیح نیست ولی اگر طوری باشد که شخص دیگری بتواند وارد شود یا بچه ای که خوب و بد را می فهمد در آنجا باشد اشکال ندارد.
اراکی: توضیح المسائل، مسئله ????.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
بهجت: سؤال، آیا خلوت کردن زن و مرد نامحرم در جایی که کسی آنجا نباشد جایز است.
جواب: لازم است اجتناب نمایید. استفتاء.
سیستانی: ماندن مرد و زن نامحرم در محل خلوتی که کسی در آنجا نیست در صورتی که احتمال فساد برود حرام است، هر چند طوری باشد که کسی دیگر بتواند وارد شود. ولی اگر احتمال فساد نرود، اشکال ندارد. توضیح المسائل، مسئله ????.
مکارم: احتیاط واجب آن است که مرد و زن نامحرم در محل خلوتی که کسی در آنجا نیست و دیگری هم نمی تواند وارد شود نمانند، حتی اگر در آنجا نماز بخوانند، نماز آنها اشکال دارد. توضیح المسائل، مسئله ????.
سؤال: احتراماً به اطلاع می رساند که ما اقوامی داریم که علاوه بر اینکه نماز نمی خوانند با ارامنه نیز رفت و آمد دارند در ضمن زنان و دختران آنها حجاب کامل را رعایت نمی کنند و همیشه موی آنان پیداست هرچه هم نصیحت می کنم تأثیری ندارد. اگر بخواهم در خانه چشم خود را ببندم نمی شود و اگر بخواهم نگاه کنم معصیت است. در این حال چه باید کرد. آیا از نظر رفت و آمد با آنها تکلیف چیست.
گلپایگانی: شما بیش از امر به معروف و نهی از منکر در صورت احتمال تأثیر وظیفه ای ندارید و در صورتی که با آنها مراوده و رفت و آمد دارید باید مواظب باشید تا خود شما مبتلا به معصیت نظر به نامحرم نشوید و ترک مراوده لازم نیست به احتمال آنکه شاید مراوده فی الجمله در دیانت آنها مؤثر باشد. خداوند آنها را هدایت و به وظایف شرعیه آشنا نماید. استفتاء.
???سؤال: اگر زن کاری کند که موجب جلب نظر نامحرم شود جایز است اگر مرد کاری کند یا لباسی بپوشد به منظور جلب نظر نامحرم جایز است.
گلپایگانی: در هر دو مورد جایز نیست. استفتاء.
بهجت: خلاف احتیاط است. استفتاء.
فصل چهارم: احکام عقد و عروسی(?)
احکام اختصاصی عقد و عروسی
در این بخش احکامی که در یک خواستگاری مورد نیاز است به همان ترتیبی که غالباً این مراسم انجام می شود خواهد آمد. لذا در این بخش ابتدا احکام تحقیق کردن درباره زوج و خانواده آنان و سپس احکام خرید از بازار، دعوت کردن، آماده کردن مجلس عقد و عروسی و در انتها احکامی که در مجلس عقد و عروسی مردانه و زنانه مورد نیاز است به ترتیب خواهد آمد.
مسئله
کسیکه بواسطه نداشتن زن به حرام می افتد، واجب است زن بگیرد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ?.
امام: توضیح المسائل، مسئله ????.
اراکی و بهجت:(?) تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضیح المسائل، مسئله ????.
مکارم: توضیح المسائل، مسئله ????.
در نتیجه: اگر کسی بداند در صورتی که ازدواج نکند به گناهانی همچون نگاه حرام به نامحرم، عکس و یا فیلم او دچار می شود و یا خدای ناکرده مجبور می شود خود ارضایی کند و یا هرگونه روابط نامشروع با نامحرم پیدا کند، واجب است ازدواج کند. خصوصاً جوانان عزیز باید توجه داشته باشند همان خدایی که تا امروز روزی مادی و معنوی ما را رسانده است، اگر انسان فرمان او را برای جلب رضایتش انجام دهد، در آن صورت خداوند نعمتهای خود را بیش از پیش به بندگان خویش مبذول می فرماید، و به تحقیق موانع دیگر را از سر راه انسان بر می دارد.
با خداوند معامله کنید و با ازدواج، خود را از معصیت برهانید و رضایت خداوند باری تعالی را طلب نمایید،مطمئن باشید که خداوند شما را سعادتمند و خوشبخت خواهد کرد.
مسئله
ازدواج مستحب است. حتی اگر انسان با ازدواج نکردن به گناه آلوده نشود.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، قبل از مسئله ? و مسئله ?.
اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای و سیستانی: استفتاء.
مسئله
مستحب است در شوهردادن دختری که بالغه است، یعنی مکلف شده، عجله کنند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
سیستانی: استفتاء.
فاضل: توضیح المسائل، مسئله ????.
مکارم:(?)
مسئله
مستحب است مخارج عقد و عروسی و مهریه را کم قرار دهند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
احکام تحقیقات
تحقیق درباره هرکدام از زوجین، یا به صورت مستقیم صورت می گیرد یا غیر مستقیم. مراد از مستقیم آن است که هریک از زوجین مستقیماً از دیگری درباره او تحقیق کند و غیر مستقیم یعنی انسان از فرد دیگری غیر از زوج (مثلاً دوست، فامیل، همسایه، همکار) تحقیق نماید.
تحقیق غیر مستقیم
مسئله
تحقیق کردن درباره هریک از زوجین از هر کسی جایز است اگر چه مستلزم یافتن عیوبی از او و یا خانواده وی باشد.
امام، اراکی، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
مسئله
تحقیق درباره عیبهای هر یک از زوجین یا خانواده های آنان اگر دخیل در ازدواج باشد اشکال ندارد و حکم تجسسِ حرام را ندارد.
امام، اراکی، خامنه ای، سیستانی و گلپایگانی: استفتاء.
در نتیجه: انسان می تواند فقط معایبی را جستجو کند که به ازدواج و شناخت هر یک از طرفین مربوط می شود در غیر این صورت نمی توان در زندگی افراد به بهانه ازدواج تجسس کرد.
تحقیق مستقیم
مسئله
هر یک از زوجین می توانند مستقیماً از یکدیگر درباره هم تحقیق کنند مشروط به آنکه این تحقیق مستلزم حرام نباشد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
در نتیجه: صحبت کردن آنها به قصد لذّت، یا خلوت کردن آنها در محیط بسته، و یا نگاه کردن به قصد لذّت و یا لمس کردن یکدیگر حرام است و باید از آن اجتناب کنند.
مسئله
هر یک از زوجین می توانند بدن دیگری را با شرائط ذیل به منظور تحقیق ببینند:.
? . نگاه به قصد لذّت و ریبه نباشد.
? . ازدواج متوقف بر این نگاه باشد.
? . مانعی از ازدواج این دو درمیان نباشد.
امام و فاضل: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر الوسیله، (نکاح)، مسئله ?? و استفتاء.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی، بهجت، گلپایگانی و مکارم:(?) بنابر شرط اوّل.
مسئله:
جایز نیست هریک از آنان به قصد لذّت به دیگری نگاه کند. ولی اگر بداند بعد از دیدن قهراً لذّت خواهد آمد اشکال ندارد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح)، مسئله ??.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
مسئله
بهتر است این دیدن از روی لباس نازک باشد.
امام :تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
بنابر شرط دوم.
مسئله
باید این نگاه آخرین تحقیقی باشد که هر یک از زوجین انجام می دهند.
امام، فاضل و مکارم:عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
توضیح: باید هر یک از زوجین تمام تحقیقهای دیگر را انجام داده باشند و عقد فقط متوقف به این نگاه باشد که اگر مورد پسند واقع شد عقد صورت بگیرد.
مسئله
اگر عقد متوقف بر این نگاه نباشد یا اینکه طوری بودن دیگری برای انسان فرقی نداشته باشد و یا اینکه جهلی در کار نباشد، نمی توان به بدن او نگاه کرد.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: با استفاده از عروه، (نکاح)، مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
و بنابر شرط سوم.
مسئله
نباید مانع دیگری در عقد باشد.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسئله ??.
در نتیجه: بطور مثال اگر پدرِ دختر به این ازدواج اجازه نمی دهد و یا مرد نمی تواند فعلاً با این خانم ازدواج کند و یا زن شوهر دارد (اگر چه تصمیم داشته باشد که بعداً طلاق بگیرد) و امثال این موارد هیچیک نمی توانند به بدن دیگری نگاه کنند.
سؤال: نگاه کردن مرد به عکس زنی که قصد دارد با او ازدواج کند به قصد آگاهی از زیبایی او جایز است یا نه البته در صورتی که خانم حجاب کامل را رعایت نکرده باشد.
ب) در صورتی که چند عکس را ببیند برای انتخاب همسر از میان آنها چطور.
جواب: اگر به قصد لذّت نباشد اشکال ندارد.
امام، بهجت، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
اراکی، سیستانی و گلپایگانی:(?)
احکام استخاره
مسئله
اگر کسی برای امری مثلاً ازدواج استخاره کرد. عمل کردن به نتیجه استخاره واجب نیست.
امام: استفتائات، ج ?، با استفاده از سؤالهای ?? و ??.
بهجت، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
گلپایگانی:(?)
سؤال: می خواستم بدانم اصلاً استخاره با تسبیح یا قرآن یا استخاره ذات الرقاع از نظر اسلام در مسائل مهم زندگی مثل ازدواج و تصمیم گیریهای مهم صحیح است یا نه.
جواب: مشورت با خداوند متعال و استخاره از طرق مأثوره برای رفع تحیر اشکال ندارد.
امام: استفتائات، ج ? ،سؤال ??.
بهجت، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
سؤال: آیا استخاره درست است و وقتی یک عمل خیری پیش آمد و ما استخاره کردیم بد آمد استخاره ملاک عمل است و باید به آن اعتقاد داشت.
جواب: از اصول اعتقادیه نیست که اعتقاد به آن لازم باشد و در مورد تحیّر به قصد رجاء مانع ندارد.
امام: استفتائات، ج ? سؤال ??.
خامنه ای: استفتاء.
گلپایگانی:(?)
سؤال: من به خواستگاری دختری رفته ام، بعد از طی مراحل اولیه و پُرس وجوی، خودشان اذعان دارند و دیگران هم گفته اند که ما آدمهای خوبی هستیم ولی باز پدرش رفته استخاره کرده است و بد آمده، با اینکه ما می گوییم کار خیر استخاره ندارد ولی او می گوید: من به استخاره پشت نمی کنم. تقاضا می کنم بفرمایید که آیا این استخاره درست است یا نه.
جواب: استخاره الزام آور نیست.
امام: استفتائات، ج ? سؤال ??.
بهجت، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
گلپایگانی:(?)
احکام نامزدی
مسئله
اگر مراد از نامزدی این باشد که زن و مردی قصد داشته باشند با یکدیگر ازدواج بکنند ولی هیچ گونه صیغه محرمیتی بین آنان منعقد نشده باشد، زن و مرد به یکدیگر نامحرم هستند و هیچگونه فرقی با دیگر نامحرمها ندارند.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
در نتیجه: نگاه کردن به قصد لذّت به یکدیگر، دست دادن و یا هر گونه تماس بدنی، خلوت کردن در محیط در بسته (با همان شرائطی که در بخش مراودات گفته شد)، عدم رعایت حجاب و پوشش کافی در مقابل یکدیگر، مراوده کردن و اختلاط به گونه ای که معمولاً زن و شوهرها با یکدیگر دارند و خلاصه هرگونه روابطی که بین دو نامحرم حرام باشد از مواردی است که هر یک از دختر و یا پسر باید از آن پرهیز کنند.
صیغه موقت قبل از عقد دایم
مسئله
خواندن صیغه موقت بین زوجین با اجازه ولیّ دختر اشکال ندارد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ???? و منهاج الصالحین، (نکاح)، با استفاده از مسائل ?? و ??.
سؤال: آیا دختر و پسر می توانند قبل از عقد دائم، بدون اجازه پدر دختر صیغه موقت بین خود بخوانند.
جواب: اگر دختر باکره باشد اجرای صیغه بدون اجازه پدر صحیح نیست. و در غیر این صورت اجازه پدر لازم نیست.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
مکارم:(?)
مسئله
در صورتی که صیغه عقد موقت خوانده شود، و بعد از اتمام وقت، عقد دایم خوانده نشود، مادر دختر همچنان تا آخر عمر محرم مرد می ماند.
امام، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (نکاح فی المحرمات بالمصاهره) مسئله ?.
امام: تحریر، (نکاح القول فی المصاهره).
بهجت: توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
مسئله
اگر زوجین بخواهند قبل از اتمام زمان عقد موقت، صیغه عقد دایم اجرا نمایند باید مرد زمان باقیمانده را به زن هبه کند.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سیستانی: با استفاده از منهاج الصالحین، (نکاح فی الاعتداد وما بحکمه) مسئله ???.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
مسئله
چنانچه مرد وقت باقیمانده را هبه نکند (چه جهلاً و چه نسیاناً) و عقد دائم بخوانند، عقد دایم آنان باطل است و باید بعد از اتمام زمان صیغه دوباره اجرای عقد دایم بنمایند.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
سؤال: پنج سال پیش زمان ازدواج با همسرم قبل از خواندن صیغه عقد دایم به مدت دو ماه من با همسرم بواسطه صیغه موقت محرم شدیم اما یک ماه پس از گذشت خواندن صیغه موقت عقد دایم خواندیم و تاکنون هم با یکدیگر زندگی کرده ایم آیا عقد دایم ما درست بوده است جواب: در صورتی که باقیمانده زمان عقد موقت را به زن هبه کرده اید عقد درست بوده است در غیر این صورت باید دوباره اجرای صیغه عقد دایم بنمایید.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
احکام خرید
مسئله
خرید هرگونه طلا برای داماد به منظور استفاده وی جایز نیست اگر چه حلقه یا دگمه سردست یا ساعت و یا... باشد.
امام: استفتائات، ج ?، ص ? و توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
اراکی: توضیح المسائل، ص ??? (چ ????).
بهجت و خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل: جامع المسائل، ج ? با استفاده از سؤالهای ??? و ??? و ???.
گلپایگانی: استفتاء.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبریزی:(?)
مسئله
طلای سفید حکم طلای زرد را ندارد و خرید آن برای داماد اشکالی ندارد.
امام: استفتائات، ج ?، (لباس نمازگزار)، سؤال ?? و استفتاء.
اراکی، بهجت، خامنه ای، فاضل، گلپایگانی و مکارم:(??)
مسئله
خریدن هر گونه لباس ابریشمی خالص برای داماد به منظور پوشیدن وی جایز نیست.
امام: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبریزی:(??)
در نتیجه: خرید هر گونه لباس اعم از پیراهن، لباس زیر، لباس راحتی در منزل، جوراب و... اگر از جنس ابریشم خالص باشد جایز نیست.
مسئله
خرید با پولی که به آن خمس تعلق گرفته شده است تا زمانی که خمس آن پرداخت نشده باشد جایز نیست مگر آنکه از حاکم شرع یا وکیل وی اجازه گرفته شده باشد.
امام، اراکی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (فیما یجب فیه الخمس)، مسئله ??.
امام: توضیح المسائل، مسئله ???? و ????.
اراکی: توضیح المسائل، مسئله ???? و ????.
خامنه ای: استفتاء.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی و سیستانی:(??)
مسئله
اگر کسی (به مسئله قبل توجه نداشت) با پولی که خمس به آن تعلق گرفته است چیزی را بخرد باید از حاکم شرع یا وکیل وی اجازه بگیرد. که در این صورت اگر اجازه داد معامله صحیح است و اگر اجازه نداد یک پنجم معامله باطل است.
امام، اراکی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (فیما یجب فیه الخمس)، مسئله ??.
امام: توضیح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضیح المسائل، با استفاده از مسائل ???? و ????.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی و سیستانی:(??)
مسئله
خرید هر گونه لباس شهرت برای داماد یا عروس جایز نیست.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبریزی:(??)
مسئله
خرید لباس مختص زنان برای داماد یا لباس مختص مردان برای عروس جایز نیست و باید از خرید آن اجتناب کرد.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
امام: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبریزی:(??)
مسئله
خرید هر گونه لباس مهیج برای عروس به منظور استفاده کردن وی در میان نامحرمان حرام است.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
امام: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل:جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
تبریزی:(??)
در نتیجه: اگر داماد می داند در مجلس عروسی نامحرمها به عروس نگاه خواهند کرد (مثلاً مجلس مختلط باشد) خرید لباس عروسی که مهیج باشد و مقداری از بدن را نپوشاند جایز نخواهد بود.
مسئله
خرید ماشین ریش تراشی و خمیر ریش به منظور تراشیدن ریش برای داماد جایز نیست.
امام: استفتائات، ج ?، (مکاسب محرمه)، سؤال ? و با استفاده از توضیح المسائل مسئله ????.
اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
توجه: اگر ماشین ریش تراشی را به جهت استفاده حلال بخرد اشکالی ندارد.
مسئله
خرید و فروش چرمی که از ممالک غیر اسلامی می آورند یا از دست کافر گرفته می شود باطل است ولی اگر انسان بداند که آنها از حیوانی است که به دستور شرع کشته شده، خرید و فروش آن اشکال ندارد.
امام: توضیح المسائل، مسئله ???? و تحریر، ج ?، مسئله ?.
اراکی: توضیح المسائل، مسئله ????.
بهجت: توضیح المسائل، مسئله ????.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم:(??)
در نتیجه: خرید هر چیز چرمی مانند کفش کمربند، بند ساعت، کیف... که از کشورهای غیر اسلامی آمده باطل است مگر آنکه انسان بداند آن کشور چرم خود را از کشورهای اسلامی تهیه می کند.
احکام دعوت کردن
مسئله
دعوت کردن از کسانی که انسان علم دارد در صورتی که به آنجا بیاید گناه و منکرات را اشاعه می دهد جایز نیست. مگر آنکه مراقبت کنند در مجلس مرتکب گناهی نشود.
امام، اراکی و گلپایگانی: استفتاء.
بهجت، تبریزی و فاضل:(??)
در نتیجه: دعوت کردن از خانمها و یا آقایانی که در مجالس عروسی به لهو و لعب می پردازند جایز نیست.
مسئله
دعوت کردن از شعبده بازها به منظور شعبده بازی در مجالس حرام است و باید از آن اجتناب کرد.
امام و گلپایگانی: استفتاء.
اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی و فاضل:(??)
مسئله
پول دادن به شعبده بازها برای شعبده بازی نیز حرام است.
امام، اراکی، بهجت، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
خامنه ای و سیستانی:(??)
توضیح: از آنجا که شعبده بازی به فتوای اکثر مراجع جایز نیست. دعوت کردن فردی یا افرادی برای انجام فعل حرام جایز نیست.
مسئله
دعوت کردن از نوازندگان جهت اجرای موسیقی مطرب حرام است. چه در مجلس زنانه و چه مردانه.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
مسئله
دعوت کردن از مداحان به جهت شعر خواندن و یا مداحی کردن اگر به نحو غنایی نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
مسئله
دعوت کردن از اهل کتاب به اینگونه مجالس اشکالی ندارد مگر آنکه انسان علم داشته باشد که در صورت آمدن آنها منکرات را اشاعه می دهند و موازین شرعی را مراعات نمی کنند (که در این صورت دعوت از آنها جایز نیست).
امام، اراکی، بهجت و گلپایگانی: استفتاء.
مسئله
رفتن به مجالسی که انسان علم دارد در آنجا لهو و لعب برپا می شود جایز نیست مگر برای نهی ازمنکر و جلوگیری از ارتکاب گناه.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، با استفاده از سؤال ???? و جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
در نتیجه: رفتن به برخی از مجالس عقد و عروسی که انسان می داند شرکت کنندگان یا بر پا کنندگان آن متشرع نیستند لهو و لعب می کنند و یا مجلسِ مختلط دارند به گونه ای که موازین شرعی در آن رعایت نمی شود، جایز نیست اگر چه مجلس عقد و عروسی بستگان نزدیک باشد.
مسئله
رفتن به مجالسی که به جهت لهو و لعب بر پا شده است جایز نیست اگر چه انسان علم داشته باشد مرتکب حرام نخواهد شد.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
مسئله
دعوت کردن از عکاس یا فیلمبردار مرد برای تهیه فیلم و عکس از عروس و داماد و یا نامحرمهای دیگر، در حالی که علم داریم آنها پوشش کافی را رعایت نخواهند کرد جایز نیست.
امام، اراکی، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی و فاضل:(??)
?. اراکی: کسی که بواسطه نداشتن زن به حرام می افتد یا موجب خوف به حرام افتادن می باشد و یا نداشتن زن برای او ضرر بدنی دارد، واجب است زن بگیرد. توضیح المسائل، مسئله ????.
بهجت: چنین شخصی اگر توان دارد واجب است ازدواج کند. استفتاء.
?. مکارم: همینطور در مورد زن دادن به پسرانی که نیاز به همسر دارند. عروه، (نکاح)، مسئله ??.
?. اراکی: بطور کلی نگاه به بدن نامحرم جایز نیست. حتی اگر برای ازدواج باشد. استفتاء.
بهجت: بلکه چنین نگاهی برای جلوگیری از نزاع بعد از عقد مستحب نیز هست و اجازه زن هم در جواز آن لازم نیست.
توضیح المسائل، مسئله ????.
گلپایگانی: بنابر احتیاط واجب فقط می تواند به وجه و کفین او نگاه کند آنهم به مقداری که زشتی و زیبایی او را تشخیص دهد. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ??? و عروه، (نکاح)، مسئله ??.
مکارم: فقط می توانند به وجه و کفین، موها، گردن، و مقدار کمی از اطراف آنها و یا به حجم بدن از روی لباس نگاه کنند. عروه، (نکاح)، مسئله ??.
?. اراکی: حکم دیدن عکسهای دیگر را دارد. استفتاء.
توضیح: حکم دیدن عکسها در بخش نگاه آمده مراجعه نمایید.
سیستانی:
الف) عکس زن چنانچه آشنا باشد حکم خودِ زن را دارد.
ب) در صورتیکه زنها آشنا باشند بنابر احتیاط واجب جایز نیست. استفتاء.
گلپایگانی:اگر به قصد تمتع نباشد اشکال ندارد. لکن دیدن عکسهای متعدد برای انتخاب اگر بدون حجاب کامل باشد اشکال دارد. استفتاء.
?. گلپایگانی: استخاره کردن واجب نیست همانگونه که مخالفت کردن با استخاره جایز نیست. استفتاء.
?. گلپایگانی: مخالفت کردن با استخاره جایز نیست. استفتاء.
?. گلپایگانی: مخالفت کردن با استخاره جایز نیست. استفتاء.
?. مکارم: دختری که به حد بلوغ رسیده و رشیده است، یعنی مصلحت خود را تشخیص می دهد چنانچه باکره باشد احتیاط آن است که از پدرش یا جدش اجازه بگیرد. توضیح المسائل، مسئله ????.
خامنه ای:
سؤال: خرید حلقه طلا مخصوص ازدواج به قصد این که به عنوان یادگاری بماند و مرد فقط در روز عید چند ساعت از آن استفاده کند چه حکمی دارد.
جواب: جایز نیست. استفتاء.
?. تبریزی: معامله در فرض مزبور صحیح است، اگر چه استفاده داماد از طلای زرد جایز نیست. استفتاء.
??. اراکی، خامنه ای، فاضل، گلپایگانی و مکارم: در صورتی که طلای سفید فلزی غیر از طلای زرد باشد اشکال ندارد. استفتاء.
بهجت: چنانچه از جنس طلا یا از همان معدن نباشد و یا اهل خبره آن را طلا ندانند اشکال ندارد. استفتاء.
??. تبریزی: معامله در فرض مزبور صحیح است، اگر چه استفاده داماد از لباس ابریشمی خالص جایز نیست. استفتاء.
??. تبریزی و سیستانی: اگر با عین پول خمس نداده جنسی را بخرد، چنانچه فروشنده مسلمان دوازده امامی باشد، ظاهر این است که معامله نسبت به جمیع مال صحیح است، و به جنسی که با این پول خریده است خمس تعلق می گیرد، و احتیاجی به اجازه و امضای حاکم شرع نیست.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
??. تبریزی و سیستانی: احتیاجی به اجازه گرفتن از حاکم شرع ندارد و فقط به جنس خریداری شده خمس تعلق می گیرد.
تبریزی: توضیح المسائل، مسئله ????.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
??. تبریزی: معامله صحیح است، اگر چه استفاده از لباس شهرت جایز نیست. استفتاء.
??. تبریزی: معامله آن صحیح است ولی استفاده از لباس مختص مرد برای زن و لباس مختص زن برای مردان جایز نیست. با استفاده از استفتاء.
??. تبریزی: معامله آن صحیح است لکن استفاده از لباس مهیج جایز نیست. با استفاده از استفتاء.
??. سیستانی و فاضل: چرمی که از ممالک غیراسلامی می آوردند، یا از دست کافر گرفته می شود در صورتی که احتمال برود از حیوانی است که به دستور شرع کشته شده، خرید و فروش آن جایز است.
سیستانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
فاضل: توضیح المسائل، مسئله ????.
گلپایگانی: حتی اگر از دست کافر در بازار اسلامی نیز گرفته شود بنابراحتیاط واجب معامله باطل است. توضیح المسائل، مسئله ????.
مکارم: خرید و فروش چرمی که از ممالک غیراسلامی و یا از دست کافر گرفته می شود بنابر احتیاط باطل است. توضیح المسائل، مسئله ????. ??. بهجت: مقدمه حرام است. استفتاء.
تبریزی،سؤال: دعوت کردن از کسانی که انسان علم دارد درصورتی که به مجلس بیایند گناه و منکرات را اشاعه می دهند جایز است.
جواب: بر هر مسلمانی واجب است از ترویج فساد جلوگیری کند. استفتاء.
فاضل: چنانچه بر دعوت از آنها صدق اعانت بر گناه کند جایز نیست.استفتاء.
??. اراکی: شعبده بازی بنابر احتیاط واجب جایز نیست و باید از دعوت کردن آنها نیز خودداری کرد. توضیح المسائل، ص ??? و استفتاء.
بهجت: جمیع اقسام شعبده حرام است مگر آنکه خود عمل جایز و خارج از لهو باشد و غرض از آن غیر باطل و عقلایی و مشروع باشد. استفتاء.
تبریزی: بر هر مسلمانی واجب است از ترویج فساد جلوگیری نماید. استفتاء.
خامنه ای: شعبده از اقسام سحر می باشد و حرام است ولی تردستی یا سرعت خاص در حرکت که بیننده را به اشتباه می اندازد وجهی برای حرمت آن نیست. استفتاء.
سیستانی: شعبده عبارت است از: ارائه نمودن غیرواقع بصورت واقع بواسطه سرعت عمل که از عادت مردم خارج باشد. حال اگر بر شعبده عنوان محرمی مانند اضرار به مؤمن مترتب شود حرام است و دعوت کردن از چنین شخصی برای این کار نیز جایز نیست. والا حرام نیست و دعوت کردن نیز اشکالی ندارد. منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
فاضل: شعبده بازی و تردستی، حتی اگر انجام دهنده اعلام کند این امور حقیقت ندارد خالی از اشکال نیست و مؤمنین باید از آن اجتناب کنند. جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
سؤال: نگاه کردن به شعبده بازی چه حکمی دارد.
الف) بصورت زنده و در حضور شعبده باز.
ب) در تلویزیون.
بهجت، تبریزی و خامنه ای: در هر دو صورت حرمتی ندارد. استفتاء.
فاضل:شعبده بازی خالی از اشکال نیست و مؤمنین باید از آنها اجتناب کنند. جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سوال ???.
??. خامنه ای: پول دادن برای شعبده حرام است اما برای تردستی اشکال ندارد. استفتاء.
سیستانی: در صورتی که بر شعبده عنوان محرمی مترتب شود، پول دادن به او نیز حرام است والا حرام نیست. منهاج الصالحین، ج ? ، (مکاسب محرمه)، با استفاده از مسئله ??.
سؤال: آیا شرکت در مجالس لهو و لعب فقط برای صرف غذا جایز است.
فاضل: چنانچه بساط حرام برچیده شده باشد، شرکت برای صرف غذا مانعی ندارد. جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
???. سؤال: آیا می توانیم دعوت غیر مسلمین را پذیرفته و به منزلشان برویم (با توجه به اینکه هر رفتی یک برگشتی از سوی مقابل به اماکن مسلمین دارد) در صورت امکان رفتن، آیا مجاز به خوردن مواد غذایی غیر گوشتی (چای و شیرینی) در ظروف منزل آنان می باشیم یا خیرگلپایگانی: پذیرفتن دعوت آنها در صورت داشتن مصلحت مانع ندارد ولی از خوردن چیزهای معلوم النجاسه باید اجتناب شود. استفتاء.
??. تبریزی: بر هر مسلمانی واجب است از ترویج فساد جلوگیری نماید. استفتاء.
فاضل: اعانت بر گناه گناه است. استفتاء.
سؤال: اگر زنی بدون اجازه شوهرش در مجلس عروسی شرکت کند اما پدر دختر اجازه بدهد و ممکن است شرکت نکردن زن سبب دلتنگی دعوت کنندگان بشود اما شوهر مصلحت نمی داند که عیالش در عروسی شرکت نماید در این صورت رفتن زن در مجلس عروسی مخالف با دستور شرع مقدس هست یا نه.
گلپایگانی: بیرون رفتن زن از خانه بدون اجازه شوهر حرام است هرچند پدر زن به او اجازه داده باشد. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ???.
فصل چهارم: احکام عقد و عروسی(?)
احکام مهیا کردن مقدمات مجلس عقد و عروسی
اشاره
مسئله
آماده کردن هر گونه وسائل لهو و لعب حرام است.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
تبریزی:توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
مسئله
آماده کردن اتاق یا سالن یا محیطی که در آن لهو و لعب می کنند (مانند آماده کردن سِن جهت رقصیدن و یا نوازندگی مطرب) به قصد انجام معصیت جایز نیست.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
قانون کلی
مسئله
تهیه هر چیزی که می تواند استعمال حرام داشته باشد به قصد استفاده حرام آن جایز نیست.
امام، اراکی، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
فاضل: توضیح المسائل، مسئله ????.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
مسئله
تهیه نوارهای کاست مبتذل و یا وسائل دیگر موسیقی برای نواختن موسیقی مطرب جایز نیست.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
تبریزی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
مکارم: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
گلپایگانی:(?)
مسئله
گلکاری کردن ماشین و بوق زدن در سطح شهر اگر موجب جلب نظر نامحرم به عروس یا دیگر خانمها و صورت زینت شده آنها شود و یا موجب اذیت و مزاحمت مردم شود حرام است.
امام، بهجت، تبریزی، خامنه ای،گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
احکام مجلس عقد و عروسی
رقص
مسئله
رقصیدن برای مردان جایز نیست مگر رقصیدن مرد برای همسر خود.
امام: با استفاده از کتاب احکام ازدواج، ص ??? و استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤال ??.
اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی:(?) ???. سؤال: آیا رقصیدن مرد برای همسر خود جایز است.
جواب: اشکال ندارد.
امام: با استفاده از مدارک مسئله قبل.
خامنه ای: اجوبة الإستفتائات، ج ?، سؤال ??.
اراکی، بهجت، تبریزی، فاضل و گلپایگانی: (?) ???. سؤال: مراد از رقص چیست.
جواب: هر عملی که عرفاً بدان رقص بگویند.
امام، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
مسئله
در حرمت رقص برای مردان هیچ فرقی بین انواع آن نیست.
امام، اراکی، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
بهجت، تبریزی و خامنه ای:(?) در نتیجه: خواه رقصهای محلی یا بومی باشد که در مجالس مختلف یا مجالس عقد و عروسی اجرا می شود و خواه رقص چوب زنی و یا هر رقص دیگر باشد.
مسئله
همچنین در حرمت رقص فرقی نیست بین آنکه مردها بطور دسته جمعی برقصند یا فردی، با ساز باشد یا بدون آن، بیننده نامحرم باشد یا نباشد.
امام، اراکی، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
بهجت، تبریزی و خامنه ای:(?)
مسئله
بنابر احتیاط واجب رقصیدن خانمها در هر کجا اعم از مجلس عقد و عروسی و یا مولودیها جایز نیست. مگر رقصیدن زن برای همسر خود.
امام: با استفاده از استفتاء در کتاب احکام ازدواج، ص ???؛ استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤال ?? و استفتاء.
گلپایگانی: استفتاء.
اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای و فاضل:(?)
در نتیجه: خانمها نمی توانند در مجلس عقد و عروسی برقصند حتی اگر نامحرم هم نباشد.
توجّه: در بعضی از کتابهای احکام استفتایی از حضرت امام(رض) به چاپ رسیده است مبنی بر اینکه، (حرمت رقص زن در مقابل زن دیگر معلوم نیست) این استفتاء با (عدم جواز بنابر احتیاط واجب) منافاتی ندارد. زیرا گاهی مجتهد به حرمت فعلی اطمینان پیدا نمی کند لذا مسئله را بصورت احتیاط واجب بیان می فرماید.
در این مسئله به کلیه آدرسهای داده شده مراجعه شود.
سؤال: آیا رقصیدن خانمها در مجلس عقد و عروسی در حالی که فقط محارم حضور داشته باشند جایز است.
جواب: جایز نیست.
امام، اراکی، بهجت، فاضل و گلپایگانی: مدارک مسئله قبل.
تبریزی و خامنه ای:(?) بنابراین رقصیدن خانمها در مجالس خصوصی که قبل از مجلس عقد و عروسی و یا بعد ازآن تشکیل می شود جایز نیست. اگر چه شرکت کنند گان خواهر، برادر یا مادر و خاله و یا هر یک از بستگان نزدیک باشد.
مسئله
در مسئله حرمت رقصیدن زن، فرقی در انواع آن نیست و هر عملی که عرفاً بدان رقص بگویند (برای غیر همسر) جایز نیست.
امام و گلپایگانی: استفتاء.
اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای و فاضل:(?)
موسیقی
مسئله
نواختن موسیقی مطرب که مناسب مجالس لهو است و گوش دادن به آن، چه برای مردان و چه برای زنان جایز نیست اگر چه با وسائلی غیر از آلات موسیقی باشد مانند قابلمه، سطل و...
امام، اراکی، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤال ??.
بهجت: توضیح المسائل، مسائل متفرقه، با استفاده از مسئله ?? و استفتاء.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤالهای ???? و ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه)، با استفاده از مسئله ??.
فاضل: جامع المسائل، با استفاده از سؤالهای ??? و ???.
مسئله
گوش دادن به نوارهای موسیقی مطرب چه برای مردان و چه برای زنان جایز نیست.
امام، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و گلپایگانی: با استفاده از مدارک مسئله قبل و استفتاء.
سؤال: لطفاً بفرمایید موسیقی مطرب چیست.
جواب: موسیقی که مناسب مجالس لهو و لعب باشد.
امام، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
فاضل:(?) ???. سؤال: لطفاً بفرمایید چگونه می توان موسیقی مطرب را از غیر مطرب تشخیص داد بخصوص اینکه عرف مردم نسبت به یک موسیقی اختلاف دارند، بعضی که موسیقی را قبلاً شنیده اند مثلاً می گویند مطرب است و برخی دیگر که آن را نشنیده اند آن را غیر مطرب می دانند، در هر صورت تکلیف در صورت اختلاف چیست، آیا شنیدن اینگونه موسیقیها جایز است.
جواب: ملاک در شناخت موسیقی مطرب یا اطمینان خودِ شخص است که بداند موسیقی مطرب است و یا باید به عرف رجوع کند. و در موارد مشکوک شنیدن آن مانعی ندارد.
امام، اراکی، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، با استفاده از سؤالهای ?? و ?? و ??.
بهجت: توضیح المسائل، مسائل متفرقه، با استفاده از مسئله ??.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین،با استفاده از مسئله ??.
تبریزی و گلپایگانی:(??)
سؤال: موسیقیهایی که از صدا و سیما پخش می شود بعضی از آنها در زمان طاغوت نیز پخش می شد و بعض دیگر موزیک متن فیلمهای خارجی است و بعضی موسیقی بدون صدای خوانندگان زمان طاغوت است، خواهشمند است موارد مباح و حرام آنها را بیان فرمایید.
جواب: موسیقی مطرب حرام است (اگر چه از صدا و سیما پخش شود) و صداهای مشکوک مانع ندارد.
امام، بهجت، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤالهای ?? و ?? و ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤالهای ??? و ???.
تبریزی و گلپایگانی:(??)
سؤال: بعضی از سرودهایی که از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش می شود، آهنگهای تندی دارد که حتی انسان را از حالت طبیعی خارج می نماید، شنیدن این نوع موسیقی چه حکمی دارد موسیقیهایی مانند آهنگ شهید مطهری و امثال آن که غم انگیز است حکمش چیست همچنین نواختن اینگونه موسیقیها چه حکمی دارد.
جواب: گوش دادن و یا نواختن هر نوع موسیقی که مطرب باشد جایز نیست. ملاک در حرمت شاد یا غمناک بودن موسیقی نیست بلکه ملاک مطرب بودن یا نبودن آن است.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، با استفاده از سؤال ??.(??) گلپایگانی:(??)
مسئله
گوش دادن و یا نواختن سرودهای انقلابی و یا موسیقیهایی که برای جنگ و یا عزاداری بکار می رود و خلاصه هر نوع موسیقی در صورتی که مطرب نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، فاضل، سیستانی و مکارم: استفتاء.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤالهای ???? و ????.
فاضل: جامع المسائل، با استفاده از سؤالهای ??? ???.
گلپایگانی:(??)
سؤال: اگر کسی هیچ نوع آهنگی برای او ایجاد تحریک نکند، گوش دادن او به این آهنگها چگونه است.
جواب: ملاک در حرمت موسیقی مطرب بودن یا نبودن آن است عرفاً، خواه شخص تحریک بشود یا نشود.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
گلپایگانی: (??)
قانون کلی
بنابراین شنیدن و یا نواختن هرگونه موسیقی مطرب حرام است، اگر چه کسی بواسطه آن تحریک بشود یا نشود، و یا از آن موسیقی لذّت ببرد یا نبرد، موسیقی شاد باشد یا غم انگیز، سنتی باشد یا غیر آن، ایرانی باشد یا خارجی، در مجلس عقد و عروسی باشد یا در غیر آن.
و در صورتی که موسیقی مطرب نباشد، شنیدن و یا نواختن آن اشکالی ندارد و اگر برای فردی موسیقی مشکوک باشد شنیدن و یا نواختن آن اشکالی ندارد.
سؤال: گوش دادن بعضی از انواع موسیقی که قصد از گوش دادن آنها لهو و لعب نیست مانند موسیقیهایی که گفته می شود برای آرامش اعصاب خوب است و یا موسیقیهایی که بعضی اطباء برای معالجه توصیه می کنند و یا موسیقیهایی که برای جنگ ساخته می شود که غرض از آن لهو ولعب نیست جایز است.
جواب: در کلیه موارد اگر موسیقی مطرب نباشد شنیدن آن اشکال ندارد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
تبریزی: صراط النجاة، سؤال ????.
گلپایگانی:(??)
مسئله
نواختن هرگونه موسیقی مطرب بوسیله آلات موسیقی جایز نیست، چه در مجلس عقد باشد یا عروسی و یا هر مجلس دیگر، مردانه باشد یا زنانه، توسط مرد نواخته شود یا زن.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
گلپایگانی: مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ??? و استفتاء.(??) ???. مسئله: موسیقی زدن اگر بواسطه وسائلی غیر از آلات لهو و لعب باشد مانند تشت و قابلمه و سطل و... اشکالی ندارد. مشروط به آنکه به نحو مطرب نباشد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.(??) گلپایگانی:(??) ???. سؤال: می فرمایید رقصیدن زن برای شوهر اشکال ندارد آیا گوش دادن به موسیقی در حال همین رقص جایز است.
جواب:اگر موسیقی مطرب باشد جایز نیست.
امام، تبریزی، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
اراکی، بهجت و گلپایگانی:(??)
آواز خواندن
مسئله
آواز خواندن مردان اگر به نحو غنایی نباشد و بر آن مفسده ای مترتب نباشد اشکال ندارد.
امام، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
امام: تحریر، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
سیستانی: منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
سؤال: لطفاً بفرمایید غنا چیست آیا زیبا خواندن غنا محسوب می گردد.
جواب: صدای زیبا و یا زیبا خواندن به تنهایی غنا محسوب نمی گردد بلکه غنا عبارت است از: کشیدن صدا همراه با ترجیع با کیفیتی مخصوص که متناسب مجالس لهو و لعب و محافل طرب و معصیت باشد.
امام: تحریر، (مکاسب محرمه) مسئله ??.
خامنه ای: استفتاء.
بهجت، تبریزی، سیستانی و فاضل:(??)
سؤال: بفرمایید آیا در مجالس شادی خواندن سرودها و یا اشعار و یا حتی خواندن بعضی از ادعیه و یا مدایح ائمه اطهار علیهم السلام که متضمن معانی خوبی هستند، با لحنی شاد جایز است.
جواب: خواندن هر چیزی اعم از شعر، نثر، قرآن و یا مدایح به نحو غنایی حرام است و حتی خواندن قرآن و ادعیه و امثال آن به نحو غنایی دارای عقوبت بیشتری است.
امام، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و مکارم: استفتاء.
امام: تحریر، (مکاسب محرمه)، با استفاده از مسئله ??.
سیستانی: منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه) مسئله ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از جواب سؤال ???.
مسئله
آواز خواندن به نحو غنایی برای خانمها جایز نیست. مگر در مجلس شب عروسی و مجلسی که بطور عرفی قبل و یا بعد از آن می گیرند، مشروط به آنکه صدای آنان را نامحرم نشنود. اگر چه احتیاط مستحب در ترک است.
امام: تحریر، (مکاسب)، محرمه مسئله ??.
تبریزی: صراط النجاة، سؤالهای ???? و ????.
خامنه ای: استفتاء.
سیستانی: منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از جواب سؤال ???.
اراکی، بهجت و گلپایگانی:(??) بنابر این خانمها می توانند در مجلس عروسی و مجالسی که قبل و بعد عروسی بطور عرفی برگزار می گردد آواز بخوانند مشروط به آنکه نامحرم صدای آنان را نشنود چه بصورت دسته جمعی بخوانند و چه فردی.
سؤال: آیا خانمها می توانند در مجلس عقد یا مولودیه ها آواز به نحو غنایی بخوانند.
جواب: جایز نیست و باید ترک شود و فقط در مجلس عروسی خانمها می توانند آواز بخوانند آنهم در صورتی که نامحرم صدای آنان را نشنود. امام، بهجت، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی: صراط النجاة، سؤالهای ???? و ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه )، مسئله ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
اراکی:(??)
سؤال: اگر مجلس عقد و عروسی با هم باشد آیا جایز است خانمها در صورتی که نامحرم صدای آنان را نشنوند آواز بخوانند.
جواب: اشکال ندارد.
امام، تبریزی، سیستانی و فاضل: استفتاء.
اراکی، بهجت و گلپایگانی:(??) ???. سؤال: آیا جایز است زن برای شوهر خود آواز بخواند.
جواب: آواز خواندن برای شوهر از مستثنیات نیست و اگر آواز او را نامحرم نشنود و غنا هم نباشد مانعی ندارد.
امام: استفتائات،ص ?? و با استفاده از استفتاء در کتاب احکام بانوان، مسئله ??، ص ??.
اراکی، بهجت، خامنه ای، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
تبریزی: صراط النجاة، سؤال ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه) مسئله ??
بنابراین هرگونه آواز غنایی برای شوهر جایز نیست و فقط آوازهای جایز آنهم اگر نامحرم صدای او را نشنود اشکال ندارد.
مسئله
تک خوانی موسیقیهای غیر مطرب توسط زن، مانند سرودها در صورتی که نامحرم صدای آنان را بشنود جایز نیست.
امام، اراکی، تبریزی، سیستانی، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
بهجت و خامنه ای:(??)
مسئله
تک خوانی آقایان برای مردان و یا برای زنان در صورتی که به نحو غنایی نباشد و بر آن مفسده ای مترتب نشود اشکال ندارد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی و فاضل: استفتاء.
سؤال: جمع خوانی زنان در بین خانمها و همچنین در مقابل مردان نامحرم چه حکمی دارد.
جواب: اگر به نحو غنایی نباشد و بر آن مفسده ای مترتب نشود، اشکال ندارد.
امام، خامنه ای و فاضل: استفتاء.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، با استفاده از سؤال ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
بهجت:(??)
سؤال: جمع خوانی مردان در بین آقایان و یا در مقابل خانمهای نامحرم چه حکمی دارد.
جواب: اگر به نحو غنایی نباشد و بر آن مفسده ای مترتب نشود، اشکال ندارد.
امام، بهجت، خامنه ای، فاضل، تبریزی و سیستانی: استفتاء.
مسئله
قرآن خواندن خانمها در مقابل نامحرم اگر چه با صوت باشد اشکال ندارد، مشروط به آنکه موجب تحریک و مفسده نباشد.
امام: با استفاده از احکام بانوان، سؤال ?، ص ??.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?،با استفاده از سؤال ????.
بهجت و گلپایگانی:(??) ?. گلپایگانی: تهیه آلات لهو و لعب مطلقاً جایز نیست. استفتاء.
?. اراکی: احوط ترک رقص مرد است حتی برای همسر (احتیاط واجب). توضیح المسائل، ص ??? و استفتاء.
بهجت: رقصیدن مرد در مجلس مردان اشکال دارد و احتیاط واجب در ترک است. توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ?.
تبریزی: اصل رقصیدن حرام نیست مگر آنکه مستلزم فعل حرامی باشد. صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
خامنه ای: رقص اگر مهیج شهوت یا مستلزم عمل حرامی باشد حرام است. اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??.
فاضل:احوط ترک رقص است مطلقا مگر خصوص رقص زن برای شوهر آنهم در صورتیکه همراه با حرامی نباشد. استفتاء.
قابل ذکر است با توجه به نظر حضرت آیت الله العظمی فاضل حفظه الله درباره حکم رقص که در چاپهای قبلی این کتاب به چاپ رسیده بود، اخیراً پاسخ معظم له درباره حکم رقص عوض شده است بنابراین خوانندگان محترم و خصوصاً مقلدین معظم له باید در این مسئله توجه بیشتری مبذول فرمایند.
گلپایگانی: بطور کلی رقصیدن مرد جایز نیست حتی برای همسر. استفتاء.
?. اراکی: بنابر احتیاط واجب جایز نیست. استفتاء.
بهجت: رقصیدن زن و شوهر برای یکدیگر خلاف احتیاط است. استفتاء.
تبریزی: اشکالی ندارد مگر آنکه مستلزم حرامی باشد. صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
فاضل: احوط ترک است. استفتاء.
گلپایگانی: جایز نیست. استفتاء.
?. بهجت: بنابر احتیاط واجب رقصیدن مرد جایز نیست و در این مسئله فرقی بین انواع رقصها نیست. توضیح المسائل،با استفاده از مسائل متفرقه، مسئله ? و استفتاء.
تبریزی و خامنه ای: اصل رقصیدن اشکال ندارد مگر اینکه مستلزم فعل حرامی باشد. و در این مسئله فرقی بین انواع رقصها نیست. استفتاء.
?. بهجت: رقصیدن مطلقاً بنابر احتیاط واجب اشکال دارد و باید ترک شود. استفتاء.
تبریزی: اگر رقص در مقابل نامحرم باشد و یا همراه با موسیقی مطرب باشد و یا مستلزم هر حرام دیگری باشد، جایز نیست.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???? و استفتاء.
خامنه ای: رقص در هر صورت اگر مهیج شهوت یا مستلزم عمل حرام باشد حرام است. استفتاء. ?. ???. سؤال: رقصیدن مرد در خلوت بگونه ای که بیننده ای نباشد چه حکمی دارد.
اراکی: رقص اشکال دارد مطلقاً. استفتاء.
بهجت: رقصیدن مطلقاً جایز نیست و بنابر احتیاط واجب باید ترک شود. استفتاء.
تبریزی و خامنه ای: در صورتی که مستلزم حرامی نباشد اصل رقصیدن اشکالی ندارد.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???? و استفتاء.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: احوط ترک رقص است مطلقاً مگر خصوص زن برای همسر خود آنهم در صورتیکه همراه با حرامی نباشد. استفتاء.
گلپایگانی: از مصادیق لغو است. استفتاء.
?. اراکی: بنابر احتیاط واجب رقصیدن زن جایز نیست حتی برای شوهر. توضیح المسائل، مسئله ???.
بهجت: بنابر احتیاط واجب رقصیدن زن در مجالس زنان جایز نیست. توضیح المسائل مسائل، متفرقه، مسئله ?.
تبریزی و خامنه ای: رقص به تنهایی حرمتی ندارد، مگر مستلزم حرامی باشد.
تبریزی: صراط النجاة، سؤال ????.
خامنه ای: با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤالات ?? ??.
فاضل: احوط ترک رقص است. استفتاء.
سؤال: رقصیدن زن در خلوت بگونه ای که بیننده ای نباشد چه حکمی دارد.
اراکی: رقص مطلقاً اشکال دارد. استفتاء.
تبریزی: رقص به تنهائی حرمتی ندارد مگر آنکه مستلزم حرامی باشد.
صراط النجاة، سؤال ????.
خامنه ای: اگر مهیج شهوت و یا مستلزم حرام باشد حرام است. استفتاء.
گلپایگانی: از مصادیق لغو است. استفتاء.
?. تبریزی: جایز نیست مگر بیننده همسر باشد. صراط الجناة، سؤال ????.
در نتیجه: اگر در مجلسی که زنی می رقصد غیر از همسرش هر یک از محارم دیگر او مانند پسر، برادر، عمو... باشند، رقصیدن زن جایز نیست.
خامنه ای: در حکم رقص فرقی بین حضور محارم و غیر آن نیست. استفتاء.
سؤال: نگاه کردن به فیلم رقص در نوارهای ویدئوئی چه حکمی دارد.
خامنه ای: دیدن رقص مهیج شهوت حرام است. استفتاء.
سؤال: رقص مردان در برابر زنانی که از محارم آنان هستند و همچنین رقص زنان در برابر مردانی که از محارم آنان هستند، اعم از اینکه سببی باشند یا نسبی، چه حکمی دارد.
خامنه ای: در رقص حرام فرقی بین مرد یا زن نیست و همچنین فرقی نمی کند که در برابر محرم باشد یا در برابر نامحرم. اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??.
سؤال: رقص زن در برابر نامحرم مطلقاً حرام است.
خامنه ای: با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??.
??. اراکی: رقصیدن بنابر احتیاط واجب مطلقاً جایز نیست حتی برای همسر و در این مسئله فرقی بین انواع رقصها نیست. استفتاء.
بهجت: رقصیدن زن در مجالس زنان بنابر احتیاط واجب جایز نیست و در این مسئله فرقی بین انواع رقصها نیست.
توضیح المسائل، مسائل متفرقه، با استفاده از مسئله ?.
تبریزی و خامنه ای: رقص فی نفسه اشکالی ندارد مگر مستلزم حرامی باشد و فرقی بین انواع رقصها نیست.
تبریزی: صراط النجاة، سؤال ????.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: احوط ترک رقص است و در آن فرقی بین رقص ها نیست. استفتاء.
??. فاضل: موسیقی که مناسب مجالس لهو و لعب باشد یعنی برای انسان حالت غیر عادی از نظر وجد و نشاط بوجود آورد.
جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
??. تبریزی: ملاک در شناخت موسیقی مطرب، یا اطمینان خودِ شخص است یا اینکه اهل خبره به او بگویند البته در صورتی که شخص دیگری نظر مخالف آن خبره را نگوید. و اما اگر عرف در یک موسیقی اختلاف دارند به گونه ای که انسان شک کند مطرب است یا نه، در این صورت شنیدن آن بنابر احتیاط واجب جایز نیست. صراط النجاة، سؤال ????.
گلپایگانی: بطور کلی هر آنچه بدان موسیقی بگویند شنیدن آن جایز نیست خواه مطرب باشد یا نباشد. استفتاء.
??. تبریزی: بنابر احتیاط واجب باید از موارد مشکوک پرهیز کرد. صراط النجاة، با استفاده از سؤالهای ???? و ????.
گلپایگانی: شنیدن موسیقی مطلقاً حرام است خواه از صدا و سیما پخش بشود یا نشود. استفتاء.
سؤال: آیا شخصیت نوازنده و محل نواختن و یا غرض و هدف از آن در حکم موسیقی تأثیر دارد.
خامنه ای: موسیقی حرام، موسیقی مطرب و لهوی مناسب با مجالس لهو و گناه است و گاهی شخصیت نوازنده یا کلام همراه آهنگ یا مکان و یا سایر شرائط در اینکه موسیقی تحت عنوان موسیقی مطرب و لهوی حرام و یا عنوان حرام دیگر قرار بگیرد مؤثر است مانند اینکه بر اثر آن امور، منجر به ترتّب فساد شود. اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??. ??. گلپایگانی: شنیدن موسیقی و یا نواختن آن مطلقاً حرام است.
ارشاد السائل، سؤال ???.
??. گلپایگانی: شنیدن موسیقی و یا نواختن آن مطلقاً حرام است.
ارشاد السائل، سؤال ???.
??. گلپایگانی: گوش دادن به هر صدایی که عرفاً به آن موسیقی می گویند حرام است. ارشاد السائل، سؤال ???.
???. سؤال: اینجانب پای تلویزیون می نشینم و بچه ها از ? ساله تا ?? ساله، از دختر و پسر، از محصل مدرسه تا طلبه همه به تلویزیون نگاه می کنند. و بنده مواردی خلاف شرع مشاهده می کنم و به خاطر اینکه فرهنگ اسلامی بچه ها خراب نشود و حرام را حلال ندانند و منکر را معروف نپندارند، این موارد را به آنان گوشزد می کنم. اما بعضی از افراد برخورد شدیدی با بنده می کنند. می گویند حضرت امام(ره) همه برنامه های تلویزیون را حلال می دانند، حال بفرمایید در مقابل نشان دادن زنهای نامحرم با آرایش و خنده و نازی که می کنند و موسیقی که پخش می کنند تکلیف چیست.
فاضل: هنوز برنامه های تلویزیون و رادیو صددرصد اسلامی نیست و در میان آنها احیاناً برخی از موارد غیرمشروع وجود دارد، که با عنایت خاص مسئولان اصلاح خواهد شد. ولی لازم است در برخورد با جوانها و نوجوانها بگونه ای عمل شود که اعتقاد آنها نسبت به اصل نظام مقدس جمهوری اسلامی تزلزل پیدا نکند. زیرا که نظام مذکور حافظ اساس اسلام و تشیع است.
پیداست همانطور که در صدر اسلام احکام الهی به صورت تدریج نازل و پیاده می شد، در این نظام هم که مسبوق به رژیم ضد اسلامی طاغوت بوده، نباید انتظار داشت که جمیع احکام اسلام در زمان کوتاهی پیاده شود، بلکه نیاز به مرور زمان دارد، امید است در آینده نزدیک شاهد پیاده شدن همه احکام اسلام در سایه حکومت اسلامی باشیم. در عین حال از مواردی که اطمینان به حرمت دارید اجتناب کنید و چنانچه مفسده ای در کار نباشد، دیگران را ارشاد کنید. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
مسئله
گوش دادن به موسیقی مطرب و آواز غنائی حرام است لکن شنیدن آن بدون توجه اشکالی ندارد.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
خامنه ای: استفتاء.
توضیح: یعنی گاهی انسان به موسیقی توجه می کند و به آن گوش می دهد، این حرام است ولی گاهی انسان گوش نمی دهد ولی صدای موسیقی به گوش او می رسد و انسان نیز به او توجهی ندارد. در این صورت اشکالی ندارد. مانند آنکه صدای موسیقی از منزل همسایه می آید و یا راننده موسیقی مطرب گذاشته ولی انسان به آن موسیقی توجهی نمی کند. در این صورت اگر چه موسیقی به گوش انسان می رسد ولی اشکال ندارد.
سؤال: بعضی از رانندگان اتوبوس از نوارهای مبتذل و موسیقی که حکم حرام بر آنها جاری است استفاده می کنند و به تذکرات مبنی بر خاموش کردن ضبط توجه نمی کنند، خواهشمندم بیان نمایید وظیفه بنده در قبال برخورد با این شرایط و اینگونه افراد چیست و آیا می توان بر خورد محکم و شدید با آنان نمود، یا باید تقیه نمود.
خامنه ای: در صورت تحقق زمینه نهی از منکر بیش از نهی از منکر لسانی تکلیف ندارید، و چنانچه مؤثر واقع نشود خودتان از گوش دادن به خوانندگی و نوازندگی حرام خودداری نمائید، و اگر در عین حال صدای آن بدون اختیار به گوش شما برسد برشما چیزی در این باره نیست. استفتاء.
سؤال: نظر آن حضرت در مورد اینکه موسیقی ریشه در اسلام دارد و با موسیقی می توان به خدا رسید (موسیقی عرفانی) چیست.
خامنه ای: رسیدن به خدا و پی بردن به عظمت جهان هستی و شناختن خالق متعال از راه موسیقی نیست و ترویج موسیقی با هدفهای نظام اسلامی منافات دارد. استفتاء.
??. گلپایگانی: بطور کلی موسیقی زدن با آلات لهو و لعب حرام است و با غیر آن مثل تشت و قابلمه بنابراحتیاط واجب جایز نیست. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ??? و استفتاء.
??. اراکی: رقصیدن زن برای همسرش بنابر احتیاط واجب جایز نیست همانگونه که شنیدن موسیقی مطرب جایز نیست. استفتاء.
بهجت: رقصیدن مطلقا جایز نیست و بنابر احتیاط واجب باید آن را ترک کرد اگر چه زن برای شوهر باشد. گوش دادن به موسیقی مطرب جایز نیست. استفتاء.
گلپایگانی: شنیدن موسیقی مطلقاً جایز نیست. اما رقص زن برای شوهر اشکال ندارد.
ارشاد السائل، با استفاده از سؤال ??? و استفتاء. ??. تبریزی و سیستانی: اگر کلامی، اعم از شعر یا نثر، به گونه ای گفته شود که متناسب با مجالس لهو و لعب باشد غنا محسوب می گردد.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤالهای ???? و ????.
سیستانی: منهاج الصالحین، مکاسب محرمه، مسئله ??.
بهجت: مناسب با مجالس اهل فسوق معرّف آن است. استفتاء.
فاضل: غنا آوازی است که در آن صدا را در گلو می گردانند که به زبان عرفی چهچه می گویند، و طرب انگیز هم باشد و مناسب مجالس لهو و لعب هم باشد. جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهای ??? و ????.
??. اراکی: بنابراحتیاط واجب غنا در مجالس عروسی جایز نیست. توضیح المسائل، ص ???.
بنابراین آواز خواندن به نحو غنایی در مجالس عروسی و یا غیر آن برای خانمها جایز نیست. بله اگر آواز غنایی نباشد اشکال ندارد.
بهجت: فقط غنای مغنیه در زفاف که ترجیع در صوت می نماید و متعلق به کلام غیر باطل باشد استثنا شده و در مقابل نامحرم اشکال دارد. استفتاء.
گلپایگانی: آواز خواندن در عروسی آنهم در شب زفاف بعید نیست جایز باشد مشروط به آنکه نامحرم صدای آنها را نشنود لکن احتیاط مستحب در ترک است. ارشاد السائل، سؤال ???.
??. اراکی: بطور کلی غنا جایز نیست و در مجلس عروسی بنابراحتیاط واجب نباید آواز غنایی بخوانند. استفتاء.
سؤال: آیا زنها می توانند در صورتی که در مجلس عروسی مردان محرم وجود دارند آواز غنایی بخوانند.
بهجت: خواندن غنایی حرام است. استفتاء.
تبریزی: برای زنها اشکال ندارد، ولی گوش دادن به آواز غنایی برای مردجایز نیست. صراط النجاة، سؤالهای ???? و ????.
فاضل: جایز نیست. استفتاء.
??. اراکی: بنابراحتیاط واجب باید ترک کنند. استفتاء.
بهجت: اگر غنا نباشد اشکال ندارد. استفتاء.
گلپایگانی: بعید نیست آواز خواندن خانمها آنهم فقط در شب زفاف مشروط به آنکه نامحرم صدای آنها را نشنود جایز باشد لکن احتیاط مستحب در ترک است. ارشاد السائل، سؤال ???.
??. بهجت: اگر موجب فساد است مجاز نیست. بلکه غالباً خواندن زن در حضور مرد و استماع آن موجب فساد است، پس مجاز نیست. استفتاء.
خامنه ای: اگر صدای زن به صورت غنا نباشد و گوش دادن به صدای او هم به قصد لذت و ریبه نباشد و مفسده ای هم بر آن مترتب نگردد گوش دادن به آن برای مردان، اشکال ندارد. محرم باشند یا نامحرم.
اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ??.
??. بهجت: اگر موجب فساد است مجاز نیست. بلکه غالباً خواندن زن در حضور مرد و استماع آن موجب فساد است، پس مجاز نیست. استفتاء.
مسئله
جمع خوانی زنان و مردان اگر غنا نباشد و موجب تهییج و مفسده نشود و رعایت مسائل محرم و نامحرم بشود، مانعی ندارد.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل:جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
بهجت: اختلاط زن و مرد جایز نیست. استفتاء.
??. بهجت: اگر موجب فساد است مجاز نیست بلکه غالباً خواندن زن در حضور مرد و استماع آن موجب فساد است، پس مجاز نیست. استفتاء.
گلپایگانی: بانوان و دختران نزد نامحرم قرآن را با صدا نخوانند و همچنین با صدا خواندن مرد چنانچه موجب تلذّذ بانوان باشد اشکال دارد. مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
فصل چهارم: احکام عقد و عروسی(?)
احکام مجلس مردانه عقد و عروسی
مسئله
دست زدن در مجلس عقد و عروسی مردانه ویا در دیگر مجالس جشن ها اگر به نحو لهوی نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکی و گلپایگانی: استفتاء.
اراکی: با استفاده از توضیح المسائل، ص ???.
بهجت، تبریزی، خامنه ای و فاضل:(?)
در نتیجه: اگر دست زدن به نحو لهوی باشد اشکال دارد و اگر بطور متعارف باشد مانند دست زدن برای تشویق کسی اشکال ندارد.
سؤال: اگر در مجلس مردانه عقد و عروسی بچه ها برقصند و مردان دیگر دست بزنند جایز است.
جواب: بچه ها تکلیف ندارند و حکم دست زدن هم اگر به نحو غنائی نباشد اشکال ندارد.
امام، اراکی، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?،با استفاده از سؤال ????.
بهجت و تبریزی:(?)
مسئله
آمدن عروس و یا خانمهای نامحرمِ دیگر به مجلس مردانه جایز نیست مگر آنکه پوشش کافی داشته باشند.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
در نتیجه: باید وجه و کفین خودشان را هم اگر زینت دارد از نامحرم بپوشند ولی بهتر است از ورود به مجلس مردان خودداری کنند.
مسئله
اگر داماد بداند در صورتی که به مجلس خانمها برود به نامحرمی که زینت کرده است نگاه خواهد کرد، نباید به مجلس خانمها برود اگر چه این نگاه بدون قصد لذّت و ریبه باشد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
در نتیجه: ورود داماد به مجلس زنانه حتی اگر برای یک لحظه باشد، مثلاً برای عکس گرفتن یا حلقه دست کردن و یا... در صورتی که مستلزم نگاه به نامحرم زینت کرده باشد حرام است. بله اگر خانمها کاملاً خود را بپوشانند و داماد هم بتواند نگاه نکند اشکالی ندارد.
مسئله
نگاه کردن به عروس در حالی که پوشش کافی ندارد یا وجه وکفین او زینت داشته باشد برای مردان نامحرم جایز نیست.
امام، فاضل و مکارم: عروه، (نکاح)،با استفاده از مسئله ??.
امام: تحریر، (نکاح)، مسئله ??.
اراکی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده ازمسئله ????.
تبریزی و خامنه ای: استفتاء.
سیستانی و گلپایگانی:(?)
در نتیجه: نگاه کردن به عروس حتی بدون قصد لذّت و ریبه نیز جایز نیست حتی اگر برای تبریک گفتن و یا خداحافظی کردن باشد...
مسئله
اختلاط زن و مرد درمجلس عقد و عروسی اگر مستلزم نگاه کردن نامحرم به عروس یا خانمهای دیگر، در حالی که پوشش کافی نداشته و یا زینت کرده اند، باشد، حرام است و باید از آن اجتناب کرد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
مسئله
تراشیدن ریش و یا ماشین کردن آن اگر مثل تراشیدن باشد بنابر احتیاط واجب جایز نیست و در این حکم تمام مردان یکسانند و حکم خدا بواسطه مسخره مردم یا جوّ حاکم بر جلسه تغییر نمی کند. پس تراشیدن ریش برای کسی که اولِ تکلیف اوست یا اگر ریش نتراشد مردم او را مسخره می کنند و یا شب اولِ دامادی اوست و یا... چنانچه ریش بتراشد و یا طوری ماشین کند که مثل تراشیدن ریش باشد بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
امام: توضیح المسائل، مسائل متفرقه ص ?? و با استفاده از استفتائات، ج ?، ص ?? و ??.
تبریزی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?،با استفاده از سؤالهای ???، ??? و ???.
اراکی، بهجت، سیستانی و گلپایگانی:(?) ???. مسئله: تراشیدن بعض ریش حکم تراشیدن تمام ریش را دارد.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤال ??.
بهجت: توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ?.
خامنه ای: استفتاء.
اراکی، فاضل و گلپایگانی:(?)
در نتیجه: آقایان بنابر احتیاط واجب نمی توانند قسمتی از ریش خود را بتراشند مگر به مقداری که برای مرتب کردن ریش باشد.
سؤال: آیا تراشیدن موی زیر گلو و روی گونه ها جایز است.
جواب: اگر به مقداری باشد که صدق تراشیدن ریش نکند بلکه صدق مرتب کردن آن را بکند اشکالی ندارد.
امام، اراکی، تبریزی و خامنه ای: استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ?.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
گلپایگانی: با استفاده از ارشاد السائل،، ??? و استفتاء.
سؤال: مقرر بفرمایید که حد ریش چه اندازه است که از آن کوتاهتر نباشد.
جواب: به قدری باشد که عرفاً بگویند ریش دارد، کافی است.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، فاضل و مکارم: استفتاء.
گلپایگانی: مجمع المسائل سؤال ?? .
مسئله
تراشیدن سبیل اشکالی ندارد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، با استفاده از سؤال ??.(?) ???. سؤال: اینجانب کارم با گرد و غبار است و مجبور هستم ریشم را بتراشم زیرا اگر ریش خود را نتراشم باعث جمع شدن گرد و غبار و خاک در لابلای آن می شود. آیا کارم حرام است (?) جواب: ریش تراشی حرام است علی الاحوط و عذر مزبور مجوّز ریش تراشی نیست و شما در این حکم با دیگران فرقی ندارید.
امام: استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤال ??.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
سؤال: بازی کردن با آلات قمار مثل پاسور، تخته نرد، و یا وسایل دیگر قمار در صورتیکه قصد برد و باخت درکار نباشد و فقط بازی کردن باشد چه صورت دارد.
جواب: جایز نیست.
(?) امام: توضیح المسائل، مسائل متفرقه، ص ??.
تبریزی: صراط النجاة، سؤال ????.
خامنه ای: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
گلپایگانی: مجمع المسائل،با استفاده از سؤال ?.
اراکی، بهجت و سیستانی:(?)
احکام مجلس زنانه عقد و عروسی
مسئله
دست زدن در مجالس عروسی برای خانمها اشکال ندارد.
امام، اراکی و تبریزی: استفتاء.
امام: استفتاء در کتاب احکام بانوان، سؤال ??، ص ??.
تبریزی: صراط النجاة، سؤال ????.
بهجت، خامنه ای و فاضل:(??)
سؤال: حکم رقصیدن بچه ها در مجالس عروسی و دست زدن خانمها چیست.
جواب: بچه ها تکلیف ندارند و دست زدن خانمها در مجلس عروسی اشکال ندارد.
امام و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
اراکی، بهجت، تبریزی و خامنه ای:(??)
مسئله
ماندن در مجالس عروسی که در آن لهو و لعب می شود جایز نیست.
امام، اراکی، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
بهجت:(??)
در نتیجه: اگر خانمی در مجلس عروسی ببیند خانمهای دیگر می رقصند و یا با مردان نامحرم اختلاط دارند و یا در مقابل نامحرم موسیقی مطرب می زنند باید اولاً آنها را نهی از منکر کند و در صورتی که امید تأثیر ندارد باید مجلس را ترک کند.
سؤال: حضور در مجالس عروسی که در آن ساز و طبل و رقص و خوانندگی می باشد به اسم اینکه با یکدیگر خویش هستیم و مجبوریم جایز است یانه.
جواب: در مجلس لهو و لعب شرکت کردن و بودن حرام است و خویشاوندی مجوز آن نیست.
امام، اراکی، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
بهجت:(??)
سؤال: دایره زدن در مجالس عروسی چه حکمی دارد.
جواب: اشکال دارد.
امام:استفتاء در کتاب احکام بانوان، سؤال ??، ص ??.
گلپایگانی و اراکی: استفتاء.
خامنه ای:(??)
مسئله
استفاده از هرگونه نوار موسیقی مطرب در مجلس خانمها جایز نیست و باید از آن اجتناب کرد.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
مسئله
داماد بودن از مستثنیات نیست در نتیجه خانمهای نامحرم باید در مقابل داماد حجاب کامل خود را رعایت کنند.
امام، اراکی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (ستروساتر)، قبل از مسئله ? و مسئله ?.
امام: با استفاده از استفتاء در کتاب احکام بانوان، ص ??.
اراکی: عروه، (ستر و ساتر) قبل از مسئله ?، ص ???.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبریزی:صراط النجاة، با استفاده از سؤالهای ???? و ???? و ??? و ???.
خامنه ای:استفتاء.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
در نتیجه: اگر داماد وارد مجلس خانمها بشود خانمهایی که وجه و کفین خود را زینت کرده اند باید تمام بدن از جمله وجه و کفین خود را از او بپوشانند. اگر چه داماد برای چند لحظه مثلاً حلقه دست کردن و یا عکس گرفتن و یا... به مجلس خانمها آمده باشد. در هر صورت اولویت درترک ورود هر نامحرمی به مجلس خانمهاست.
مسئله
جایز نیست خانمی به قصد آنکه نامحرم او را ببیند آرایش کند.
امام، اراکی، بهجت، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
سؤال: آرایشگری که زنها را آرایش می کند و می داند زن، خود را به نامحرم نشان می دهد چه حکمی دارد.
جواب: اگر به قصد نشان دادن به نامحرم او را آرایش کند اعانت بر اثم است و حرام، ولی اگر علم دارد، بدون قصد عیبی ندارد.
امام و گلپایگانی: استفتاء.
اراکی: توضیح المسائل، ص ???.
بهجت و خامنه ای:(??)
مسئله
نباید مرد نامحرم از عروس و داماد و یا دیگر خانمها فیلم یا عکس بگیرد اگر چه از بستگان نزدیک باشد (البته اگر خانمها حجاب کامل نداشته باشند).
امام، اراکی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: عروه، (ستروساتر) با استفاده از قبل از مسئله ? و مسئله ?.
امام، اراکی، خامنه ای و گلپایگانی: استفتاء.
بهجت: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤالهای ???? و ???? و ??? و ???.
سیستانی: توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ???? و منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
مسئله
فیلم یا عکس گرفتن همراه داماد یا دیگر نامحرمها در حالی که زن پوشش کافی نداشته باشد جایز نیست.
امام، اراکی و گلپایگانی: استفتاء.
فاضل:(??)
مسئله
اگر خانمی بداند چنانچه بدون حجاب کامل عکس بگیرد، عکس او در بین فامیل پخش می شود و نامحرم نیز او را می بینند جایز نیست عکسِ بدون حجاب بیندازد.
امام، گلپایگانی: استفتاء.
فاضل: (??)
در نتیجه: مثلاً عروس خانمی بداند چنانچه بدون حجاب کامل عکس بگیرد عکس او را فامیل نامحرم خواهند دید نباید عکس بگیرد. اگر چه عکاس زن باشد و یا مردِ محرم.
سؤال: عرض می شود در مجالس عروسی معمولاً عکس و یا فیلم توسط زن گرفته می شود ولی در ظاهر کردن و یا سایر برخوردها ممکن است نامحرم هم آن را ببیند با توجه به آرایش عروس و نداشتن حجاب لازم نظر جناب عالی درباره این فیلمها و یا عکسها چیست.
جواب: در صورتی که نامحرم زنها را می شناسد دیدن آنها برای او جایز نیست و در غیر این صورت اگر به قصد لذّت و ریبه نباشد اشکالی ندارد.
امام: استفتاء در کتاب احکام بانوان، با استفاده از سؤالهای ?? و ??، ص ??.
تبریزی: صراط النجاة، با استفاده از سؤال ???.
خامنه ای:استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهای ???? و ????.
اراکی، سیستانی، گلپایگانی و مارم:(??)
?. بهجت: دست زدن در مجالس جشن و سخنرانی جهت تشویق افراد اگر به حد لهو نرسد مانعی ندارد. توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ??.
تبریزی: دست زدن فی نفسه حرام نیست مگر آنکه مستلزم حرامی باشد. صراط النجاة، سؤال ????.
خامنه ای: دست زدن اگر به نحو متعارف باشد مانع ندارد. استفتاء.
فاضل: دست زدن در مجالس جشن و سرور و یا میلاد ائمه اطهار اشکالی ندارد به شرط آنکه در مسجد یاحسینیه نباشد. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
?. بهجت: اگر به حد لهو نرسد اشکالی ندارد. توضیح المسائل، با استفاده از مسائل متفرقه، مسئله ??.
تبریزی: اگر مستلزم حرامی نباشد اشکال ندارد.
صراط النجاة، با استفاده از سؤال ????.
سؤال: دست زدن در مجالس جشن عروسی و غیره چه حکمی دارد و اگر همراه با دست به قابلمه یا تشت زده شود چه حکمی دارد.
بهجت: اگر به حد لغو نرسد اشکال ندارد. استفتاء.
خامنه ای: دست زدن به نحو متعارف فی نفسه مانع ندارد. استفتاء.
فاضل: مانعی ندارد. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
?. سیستانی: اگر خانمها مقید به حفظ حجاب هستند و اگر آنها را امر به حجاب کنیم اعتنا می کنند، رفتن به آن مجلس جایز نیست و الا اشکال ندارد مشروط به اینکه نگاه بدون لذّت و ریبه باشد. منهاج الصالحین، (نکاح)،با استفاده از مسائل ?? و ?? و توضیح المسائل، مسائل ???? و????.
گلپایگانی: بنابر احتیاط واجب جایز نیست حتی به وجه و کفین نامحرم نگاه کرد چه زینت داشته باشد، چه نداشته باشد. عروه، (نکاح)، مسئله ?? و استفتاء.
?. اراکی و گلپایگانی: تراشیدن ریش بطور کلی حرام است.
اراکی: استفتاء.
گلپایگانی: توضیح المسائل، مسئله ????.
بهجت: تراشیدن موی صورت جایز نیست. توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ?.
سیستانی: تراشیدن ریش بنابر احتیاط واجب حرام است مگر آنکه نتراشیدن برای شخص حرجی باشد، مثلاً باعث تمسخر و یا استهزای شدید او گردد که در این صورت تراشیدن ریش اشکالی ندارد. منهاج، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
?. اراکی، فاضل و گلپایگانی: اگر تراشیدن به مقدار خیلی کم باشد که حکم مرتب کردن ریش را داشته باشد اشکالی ندارد در غیر این صورت حرام است مانند مقدار ریشی که اطراف بینی و یا نزدیک چشم باشد.
اراکی: استفتاء.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
گلپایگانی: ارشاد السائل، سؤال ??? و استفتاء.
سؤال: آیا شغل سلمانی بعلت تراشیدن ریش، شغل حرام محسوب می شود.
سیستانی: در مواردی که تراشیدن ریش بنابر احتیاط واجب جایز نیست، گرفتن اجرت نیز برای تراشیدن آن بنابر احتیاط واجب جایز نیست. منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
خامنه ای و فاضل: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤالهای ??? و ??? و ج ? سؤال ???.
خامنه ای: استفتاء.
گلپایگانی: تراشیدن ریش حرام است و مزد آن هم حرام است. مجمع المسائل، سؤال ??، ص ??.
سؤال: آیا جهت رشد بهتر ریش می توان آن را تراشید.
خامنه ای: بنابر احتیاط واجب جایز نیست. استفتاء.
سؤال: در مجالس عقد و عروسی یک نوع بازی معمول است به نام چوب بازی که دو نفر مقابل یکدیگر می نشینند و به هرچه می توانند به پای یکدیگر می زنند چه بسا به شکستن پای یکی از آنها منتهی می گردد. این بازی چه صورت دارد.
گلپایگانی: این نوع چوب بازی از اقسام لهو و لعب و حرام است. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ??.
سؤال: پوشیدن کراوات از نظر اسلام برای داماد چه صورت دارد.
خامنه ای: بطور کلی پوشیدن کراوات و یا دیگر لباسهایی که پوشش و لباس غیر مسلمانان محسوب می شوند بطوری که پوشیدن آنها منجر به ترویج فرهنگ منحط اجانب شود جایز نیست. استفتاء.
فاضل: کراوات مربوط به مسیحیها و شعار آنهاست، لذا بهتر است مسلمانان از آن اجتناب کنند. اگر چه با شیوع آن در بین مسلمانان از آن جنبه خارج شده است. جامع المسائل، سؤالهای ??? و ????.
گلپایگانی:جواب اول: کراوات از شعار مذهبی نصاری است که با کمال تأسف بین مسلمین رایج گردیده است. مجمع المسائل، ج ?، سؤال ??، مکاسب محرمه.
جواب دوّم: کراوات شعار مسیحیهاست و بر مسلمین لازم است از آن اجتناب کنند. مجمع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ???.
??. اراکی: بعید نیست داخل در عنوان لغو باشد و احوط ترک است. توضیح المسائل، قسمت استفتائات، ص ???.
بهجت: احتیاط در ترک آن است و در شطرنج احتیاط اشد است. توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ?.
سیستانی: در تخته نرد و شطرنج حرام است علی الاقوی و در بقیه موارد بنابر احتیاط واجب جایز نیست. منهاج الصالحین، (مکاسب محرمه)، مسئله ??.
??. بهجت: دست زدن در مجالس جشن و سخنرانی جهت تشویق افراد اگر به حد لهو نرسد مانعی ندارد. توضیح المسائل، مسائل متفرقه، مسئله ??.
خامنه ای: دست زدن به نحو متعارف فی نفسه مانع ندارد. حتی اگر نامحرم صدای آنرا بشنود. با استفاده از اجوبة الاستفتائات، ج ?، سؤال ???.
فاضل: دست زدن در مجالس جشن و سرور و یا میلاد ائمه اطهار علیهم السلام اشکالی ندارد، به شرط آنکه در مسجد یا حسینیه نباشد. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
??. اراکی: بچه ها تکلیفی ندارند و دست زدن اگر به نحو غنایی نباشد اشکال ندارد. استفتاء.
بهجت: اگر به حد لهوی نرسد اشکال ندارد. توضیح المسائل، با استفاده از مسائل متفرقه، مسئله ??.
تبریزی: اگر مستلزم حرامی نباشد اشکال ندارد. صراط النجاة، سؤال ????.
خامنه ای: از پاسخ سؤال قبل مسئله روشن شد. استفتاء.
??. بهجت: اگر ترک لهو منحصر بر ترک مجلس است، ماندن جایز نیست. استفتاء.
??. ???. سؤال : نشستن من یک زن مسلمان در مجلسی که داماد محرم من است ولی زنهای بی حجابی هم نشسته اند جایز است یا نه.
خامنه ای و گلپایگانی: اگر می توانید آنان را نهی از منکر نمایید و اگر نمی توانید خود شما در مجلس معصیت آنها شرکت نکنید.
گلپایگانی: مجمع المسائل، ج ?، سؤال ??، ???.
خامنه ای: استفتاء.
??. بهجت: اگر ترک لهو منحصر بر ترک مجلس است، ماندن جایز نیست. استفتاء.
??. خامنه ای: اگر به نحو مطرب زده شود جایز نیست. استفتاء.
??. بهجت: اگر به قصد نشان دادن به نامحرم او را آرایش کند حرام یقینی است ولی اگر علم دارد، بدون قصد، احتیاط در ترک است. استفتاء.
خامنه ای: از آرایش کردن افرادی که می دانید خودشان را به نامحرم نشان می دهند، اجتناب کنید. استفتاء.
??. فاضل: اگر چشم نامحرم به آنها می افتد جائز نیست. استفتاء.
??. فاضل: اجازه پخش ندهند و چنانچه گناه و مفسده ای بر آن مترتب می شود جائز نیست. استفتاء.
??. اراکی: اگر نامحرم به قصد لذّت و یا با خوف به فساد افتادن به عکسها و فیلمها نگاه نکند، مانعی ندارد هر چند صاحب عکس و یا فیلم را بشناسد. توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
سیستانی: اگر خانمها از زنان مبتذله نباشند (زن بدحجاب یا بی حجابی که وقتی او را امر به حجاب کنند اعتنا نمی کند خواه مسلمان باشد یا نباشد) و مرد نیز او را می شناسد، بنابر احتیاط واجب نباید به آن عکس یا فیلم نگاه کنند. و در غیر این صورت نگاه کردن بدون قصد لذّت و ریبه اشکالی ندارد. منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
در نتیجه: اگر نامحرم زنها را نمی شناسد و یا اینکه خانمها از زنان مبتذله هستند، نگاه کردن به فیلم یا عکس آنان بدون قصد لذّت و ریبه اشکالی ندارد.
گلپایگانی: اگر عکس عروسی در معرض دید اجنبی قرار می گیرد از مصادیق اشاعه فحشاء است و جایز نیست. استفتاء.
مکارم: در صورتی که زن مقید به حفظ حجاب شرعی است نگاه کردن نامحرم به فیلم یا عکس او اشکال دارد. مگر آنکه او را نشناسد و مفسده دیگری از نگاه کردن حاصل نشود. توضیح المسائل، با استفاده از مسئله ????.
در نتیجه: یا مردِ نامحرم زن را می شناسد یا نمی شناسد، اگر او را نمی شناسد، نگاه به فیلم یا عکس او بدون قصد لذّت و ریبه اشکال ندارد و اگر او را می شناسد، در صورتی که زن مقید به حفظ حجاب اسلامی است، نگاه کردن به فیلم یا عکس او در حالی که پوشش کافی ندارد جایز نیست. و اگر مقید به حفظ حجاب نیست، اگر چه مرد او را بشناسد لکن نگاه کردن به عکس و یا فیلم او بدون قصد لذّت و ریبه اشکال ندارد.
??. خامنه ای: در صورتی که نامحرم او را نبیند اشکال ندارد. استفتاء.
مسائل متفرقه
سؤال: آرایش نمودن زن خود را برای غیر همسر در بعضی مجالس زنانه مثل عروسی یا میهمانیهای زنانه چه حکمی دارد در صورتی که مورد رضایت همسر نباشد چه حکمی دارد.
جواب: در صورتی که نامحرم او را نبیند اشکال ندارد ولی سعی شود تا موافقت شوهر حاصل گردد.
امام: استفتاء در کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکی، بهجت، تبریزی، سیستانی، فاضل، گلپایگانی و مکارم: استفتاء.
خامنه ای:(?)
سؤال: اگر جهت شرکت در یک میهمانی خاص زن بخواهد لباس مخصوصی را بپوشد ولی همسر وی راضی نباشد و نپوشیدن آن لباس نیز موجب هتک آن زن نباشد و در صورت استفاده زن از آن لباس چه بسا موجب ناراحتی خانوادگی و ایجاد اختلاف بشود. از نظر شرع این پوشیدن چه حکمی دارد، آیا جایز است یا خیر.
جواب: اگر پوشیدن لباسی موجب اختلاف و مفسده باشد باید از پوشیدن آن اجتناب شود و شوهر هم نباید از لباسی که متعارف است اقرانِ همسر او می پوشند، جلوگیری کند.
امام: استفتاء از کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکی، فاضل و گلپایگانی: استفتاء.
مسئله
خانه مسلمان محترم است و بدون اذن صاحبش ورود به آن جایز نیست. بلکه سرکشیدن به خانه غیر، از بالای بام یا شکاف دیوار و یا روزنه در جایز نیست.
امام، اراکی و فاضل: استفتاء.
گلپایگانی: مجمع المسائل، ج ?، مسئله ??، ص ??? .
مسئله
اگر کسی به خانه دیگران سر بکشد به قصد نگاه کردن به چیزهایی که بر او حرام است (مثلاً نگاه به زن و دختر مردم)، اهل خانه می توانند بلکه واجب است که او را از این کار نهی و منع کنند. و چنانچه دست از این عمل بر نداشت می توانند با زدن و مانند آن از او جلوگیری نمایند.
امام: تحریر، (فی الدفاع عن النفس)، مسئله ??.
توجه و مراقبت
باید توجه داشت نگاه کردن به درون خانه دیگران به قصد نگاه به نامحرمها جایز نیست خواه این نگاه از روی پشت بام باشد یا روی تراس و یا از پنجره مشرف به خانه غیر باشد و یا از لای در و پنجره. بنابراین لازم است کسانی را که خدای ناکرده به این عمل زشت می پردازند نهی کرد. و اگر به کار خود ادامه دادند می توان با زدن و یا مانند آن از او جلوگیری کرد.
مسئله
اگر نگاه کننده، از خانه مردم به گونه ای دور باشد که نگاه کردن به اهل خانه برای او ممکن نباشد ولی از راه دور با وسیله های جدید (مانند دوربین) نگاه کند، حکم همان کسی را دارد که از نزدیک نگاه می کند. بنابراین به همان ترتیبی که در مسئله قبل گفته شد باید او را دفع کرد.
امام: تحریر الوسیله، (فی الدفاع عن النفس)، مسئله ??.
سؤال: آیا صِرف نگهداری و نه استعمال اشیایی از قبیل پاسور (ورق بازی) فیلم غیر مجاز ویدئو، شیشه محتوی مشروب الکلی (تخته نرد، عکسهای مبتذل، آلات موسیقی) در منازل شخصی فعل حرام محسوب و مرتکب، قابل تعزیر و کیفر دنیوی می باشد.
جواب: از بین بردن آلات قمار و چیزی که منفعت معتد به آن مختص به حرام باشد واجب است و ترک آن معصیت کبیره است.
امام: تحریر، (مکاسب محرمه)، با استفاده از مسئله ? و استفتائات، (مکاسب محرمه)، سؤال ??.
فاضل: جامع المسائل، ج ?، با استفاده از سؤال ????.
گلپایگانی:(?)
مسئله
آیا جایز است پدر و مادر فرزندشان را بدون دلیل و از روی عصبانیت وبی حوصلگی کتک بزنند یا حق الناس به گردنشان است.
جواب: جایز نیست ولی برای تأدیب در حد متعارف که موجب سرخی و سیاهی و کبودی نشود جایز است.
امام: استفتاء در کتاب احکام ازدواج، ص ???.
اراکی: توضیح المسائل، صفحه ???.
تبریزی:صراط النجاة، سؤال ????.
فاضل:(?)
سؤال: حال اگر خاله کودک یا دایی یا عمو یا خواهر یا برادر او بچه را بزنند آنوقت چه صورتی دارد.
جواب: جایز نیست مگر با اذن ولی با همان شرائط جهت تأدیب.
امام و اراکی: با استفاده از مدرک مسئله قبل و استفتاء.
فاضل: استفتاء.
تبریزی:(?)
سؤال: دختری که بالغه و عاقله است و می خواهد با جوانی مسلمان و متدین ازدواج کند ولی پدر او بواسطه امور مادی اجازه نمی دهد آیا دختر بدون اذن پدر می تواند ازدواج کند یا خیر.
جواب: اذن پدر در ازدواج دختر باکره شرط است مگر در صورتی که از تزویج به کفو منع کند و دختر نیاز به ازدواج داشته باشد و بترسد که اگر از این ازدواج صرفنظر کند شوهر خوبی برای او پیدا نشود.
امام: استفتاء در کتاب احکام بانوان، سؤال ??، ص ??.
اراکی، خامنه ای، فاضل، سیستانی و مکارم:(?)
?. گلپایگانی: علاوه بر آن کیفر آن تعزیر است و بستگی به نظر حاکم شرع جامع الشرائط دارد. مجمع المسائل، ج ?، مسائل متفرقه، سؤال ???.
?. فاضل: در صورت انحصار طریق تأدیب به زدن، مانعی ندارد ولی باید سعی کنند موجب دیه نشود. جامع المسائل، ج ?، سؤال ????.
سؤال: آیا جایز است برای تأدیب بچه به جای زدن مثلاً او را در اتاق تاریک حبس کرد و یا او را در جایی تنها گذاشت و یا با صداهای ترسناک او را بترسانیم، مشروط به اینکه با اینگونه امور تأدیب شود.
تبریزی: اگر برای بچه ضرر نداشته باشد اشکالی ندارد، لکن بخصوص در مکان تاریک و صداهای ترسناک باید دقت کرد. صراط النجاة، سؤال ????.
سؤال: آیا پدر و مادر بعنوان تربیت می توانند به پسران و دختران خود امر کنند که پاشو منزل را جاروب کن و لباسها را بشوی و برو نان بخر وخلاصه بدون مزد آنها را وادار به کار کنند.
گلپایگانی: مانع ندارد. مجمع المسائل، ج ?، مسائل متفرقه، سؤال ???.
?. تبریزی: اگر از جانب ولی اجازه داشته باشد و طفل کار بد مهمی را انجام داده باشد،پنج یا شش ضربه با همان شرائط سؤال قبل اشکال ندارد. صراط النجاة، سؤال ????.
?. اراکی: در صورت منع از کفو شرعی و عرفی رضایت و اذن پدر ساقط می شود. توضیح المسائل، ص ???.
خامنه ای: بنابر احتیاط واجب اذن پدر در ازدواج دختر باکره شرط است مگر در صورتیکه از تزویج به کفو منع کند و دختر نیاز به ازدواج داشته باشد و بترسد که اگراز این ازدواج صرف نظر کند شوهر خوبی برای او پیدا نشود. استفتاء.
سیستانی: اگر دختر باکره باشد ولی پدر یا جد پدری اجازه ندهند که با مردی که همتای او شرعاً و عرفاً می باشد، ازدواج کند یا اینکه حاضر نباشند در امر ازدواج دختر به هیچ وجه مشارکت کنند، یا آنکه اهلیت اجازه دادن از جهت دیوانگی یا مانند آن را نداشته باشند، در این موارد اجازه آنان لازم نیست و همچنین اگر اجازه گرفتن از آنان به جهت غائب بودن یا غیر آن، ممکن نباشد، و دختر حاجت زیادی به شوهر کردن داشته باشد اجازه پدر و جد لازم نیست. توضیح المسائل، مسئله ???? و منهاج الصالحین، (نکاح)، مسئله ??.
فاضل، سؤال: پدرم، مرا رها کرده و هیچ اعتنایی به ما نمی کند و گاهی مدتی می گذرد که از هم خبر نداریم، آیا در امر ازدواج باید از او اجازه بگیریم یا لازم نیست.
جواب: بطور کلی چنانچه ولیّ دختر، او را مطلق العنان (رها کرده) و آزاد گذاشته و در شئون او دخالت نمی کند، اذن و اجازه او لازم نیست، و همین که دختر بالغه و رشیده باشد یعنی مصلحت خویش را در امر ازدواج تشخیص دهد می تواند ازدواج کند. جامع المسائل، ج ?، سؤال ???.
مکارم: دختری که به حد بلوغ رسیده و رشیده است، یعنی مصلحت خود را تشخیص می دهد، چنانچه باکره باشد احتیاط آن است که با اجازه پدر یا جد پدری ازدواج نماید. ولی اگر همسر مناسبی برای دختر پیدا شده و پدر مخالفت کند، اجازه او شرط نیست. و همچنین اگر به پدر یا جد پدری دسترسی نباشد و دختر هم احتیاج به شوهر کردن داشته باشد. .
توضیح المسائل، مسئله ????.
فهرست مآخذ و منابع
مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی امام خمینی (قدّس سرّه)
العروة الوثقی، سید محمد کاظم طباطبائی یزدی(رض)،?جلد، چاپ دوم، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
تحریر الوسیله، سید روح الله موسوی خمینی(رض)، ? جلد، مکتبة العلمیة الاسلامیه.
رساله توضیح المسائل، سید روح الله موسوی خمینی(رض)، حوزه علمیه قم.
استفتائات، سید روح الله موسوی خمینی(رض)، ? جلد.
احکام بانوان، محمد وحیدی خراسانی، چاپ هفتم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
احکام ازدواج، عبدالرحیم موگهی، چاپ دوم، انتشارات شفق. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی اراکی (قدّس سرّه)
تعلیقة علی العروة الوثقی، سید محمد کاظم طباطبائی یزدی (رض).
رساله توضیح المسائل، محمد علی اراکی(رض)، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی بهجت (مدظلّه)
رساله توضیح المسائل، محمد تقی بهجت، چاپ ششم، دفتر معظم له. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی تبریزی (مدظلّه)
تعلیقه بر صراط النجاة فی اجوبة الاستفتائات، میرزا جواد آقا تبریزی، دفتر نشر برگزیده.
رساله توضیح المسائل، میرزا جواد آقا تبریزی، چاپ اول، انتشارات سرور. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی خامنه ای (مدظلّه)
اجوبة الاستفتائات،سید علی حسینی خامنه ای، ج ?،انتشارات دار الوسیله.
اجوبة الاستفتائات، سید علی حسینی خامنه ای، ج ?، انتشارات دار الاسلامیه. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی سیستانی (مدظلّه)
منهاج الصالحین، سید علی حسینی سیستانی، ? جلد، چاپ پنجم، مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی، قم، ????ق.
رساله توضیح المسائل، سید علی حسینی سیستانی، چاپ سیزدهم، انتشارات سرور.
مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی فاضل لنکرانی (مد ظلّه)
حواشی علی العروة الوثقی، سید محمد کاظم طباطبائی یزدی(رض)، ? ج، چاپ دوم، انتشارات مسجد حاج سید حسین.
رساله توضیح المسائل، محمد فاضل لنکرانی، چاپ دوازدهم، چاپ مهر.
جامع المسائل، محمد فاضل لنکرانی، ج ?، چاپ پنجم، چاپ مهر.
جامع المسائل، محمد فاضل لنکرانی، ج ?، چاپ اول، چاپ مهر. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی گلپایگانی (قدّس سرّه)
العروة الوثقی، سید محمد کاظم طباطبائی یزدی(رض)، ? جلد، چاپ دوم، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
رساله توضیح المسائل، سید محمد رضا گلپایگانی (رض)، چاپ شصتم، دار القرآن الکریم.
مجمع المسائل، سید محمد رضا گلپایگانی (رض)، ? جلد، چاپ سوم، دارالقرآن الکریم.
ارشاد السائل، سید محمد رضا گلپایگانی (رض)، چاپ اوّل، دارالقرآن الکریم.
هدایة العباد، سید محمد رضا گلپایگانی (رض)، چاپ اوّل، دارالقرآن الکریم. مآخذ فتاوا و نظرات حضرت آیة اللّه العظمی مکارم شیرازی(مدظلّه)
تعلیقات علی حاشیة العروة الوثقی، سید محمد کاظم طباطبائی یزدی(رض)،?جلد، چاپ دوم، مدرسه امام امیرالمؤمنین.
رساله توضیح المسائل، ناصر مکارم شیرازی، چاپ نهم، مطبوعاتی هدف.
و حدود پانصد استفتاء که نگارنده مستقیماً از دفاتر آیات عظام تهیه نموده است.
