فرهنگ مصادیق:وجوب اطاعت از امام
محتویات
مقدمه
در قرآن کریم اطاعت از امامان معصوم را در ردیف اطاعت از خدا و رسول قرار داده و آن را واجب دانسته است:
ای کسانی که ایمان آوردهاید از خدا اطاعت کنید و از رسول خدا و صاحبان امر (اولوالامر) خودتان اطاعت کنید و اگر در چیزی اختلاف داشتید آن را به خدا و پیامبر ارجاع دهید، اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید، صلاح شما در این است و سرانجامی بهتر دارد.[۱]
از چه کسانی واجب است اطاعت کرد؟
خدای متعال
بدین جهت که آفریننده انسان هاست و انواع نعمتها را در اختیارشان قرار داده و سپاس گزاری از نعمت دهنده امری است عقلانی.
یکی از مهمترین نعمتها ارسال پیامبران و رهنمودهای الهی است.
مقتضای لطف خداوندی این است که به منظور تأمین سعادت دنیوی و اخروی انسانها دستورها و برنامههای لازم را تنظیم کرده و به وسیله پیامبران برگزیده اش برای آنها فرستاده است تا مردم را در پیمودن صراط مستقیم انسانیت و قرب الهی رهنمون باشند و از کژی ها و آفتها بر حذر دارند؛ پس اطاعت از پیامبران و عمل به فرمانهای الهی به صلاح خود بندگان می باشد و وجوب آن یک امر عقلانی است.
پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله)
دومین کس که در آیه مذکور اطاعت از او واجب دانسته شده پیامبر است، پیامبر علاوه بر پیامهایی که به وسیله وحی از جانب خدا دریافت می کرد و به مردم ابلاغ می نمود در دو مورد دیگر از جانب خدای متعال مجاز بود احکامی را وضع کند: مورد اول حق داشت در محدوده کلیاتی که از راه وحی دریافت می کرد، در ابواب مختلف فقه احکامی را وضع کند و در اختیار مؤمنین قرار دهد. مورد دوم با توجه به این که پیامبر اکرم حاکم و زمامدار مسلمانان بود و باید امور اجتماعی، سیاسی مردم را اداره کند حق داشت در مواردی که حکم خاصی از جانب خدا صادر نشده بود، با رعایت مصالح امت و در محدوده ضوابط کلی که در اختیار داشت، احکام و قوانینی را وضع کند و به اجرا گذارد که اصطلاحاً «احکام حکومتی» نامیده می شوند.
به مقتضای آیه، اطاعت از پیامبر در این مورد نیز واجب است پس برای معصوم بودن پیامبر می توان به آیه مذکور استدلال کرد، چون اگر معصوم نبود وجوب اطاعت مطلق از او توجیه نداشت.
اولوالامر
گرچه اولوالامر در ظاهر شامل همه فرمان روایان و حاکمان می شود، اما با توجه به این که اطاعت از آنها به طور مطلق واجب شده باید مراد تنها حاکمان معصوم باشد. چون اطاعت مطلق از غیر معصوم توجیه شرعی و عقلی ندارد. بنابراین، باید گفت: مراد از اولوالامر جانشینان پیامبر و امامان معصوم هستند که بعد از پیامبر زمامداری و حاکمیت امت را بر عهده می گیرند و کشور اسلامی را اداره می کنند. در برخی احادیث نیز اولوالامر به معصومین از اهل بیت تفسیر شده است.
حسین بن ابی العلاء گفت: خدمت امام صادق علیه السلام عرض کردم: آیا اطاعت از اوصیای رسول اللّه واجب است؟
فرمود: بله، آنان کسانی هستند که خدای عزّوجلّ دربارهٔ آنان فرمود: «أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»[۲] و آنان کسانی هستند که دربارهٔ آنان فرمود: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ».[۳][۴]
بنابراین امامانِ معصوم، حاملان علوم نبوّت بودند و در ترویج و نشر آنها کوشش می کردند. به علاوه از جانب پیامبر مجاز بودند که در موارد عدم وجود نص، بر طبق ضوابط کلی که از پیامبر به آنان رسیده بود و با رعایت مصالح و مقتضیات زمان و مکان قوانین لازم را وضع کنند و به اجرا گذارند که اصطلاحاً «احکام حکومتی» نامیده می شود.
پانویس
- ↑ نساء، آیه 59: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا»
- ↑ نساء، آیه 59
- ↑ سوره مائده؛ آیه 55
- ↑ اصول کافی ، ج 1، ص 189.
