فرهنگ مصادیق:چگونه استغفار کنیم ؟

چگونه استغفار کنیم؟

مقدمه

یکی از پرسش‌های مهم در زمینه استغفار، این است که چگونه استغفار کنیم؟ و چه استغفاری مجرب تر است و ما را در دست یافتن به آثار و برکات استغفار زودتر به مقصد می‌رساند؟
پاسخ این سؤال به صورت پراکنده در الهامات پیامبر و اهل بیت پاکش (علیهم السلام) آمده است و با توجّه به موارد گوناگونی که به تلاوت نسخه‌های متفاوت استغفار سفارش شده، به میزان فهم و ظرفیّت اشخاص، برای هر نوع استغفار، آثار خاصّی ذکر گردیده است. و هر یک جایگاه ویژه‌ای دارد و اثر خاصّی را ایفا می‌کند. و در اکثر موارد آثار مشترکی نیز دارند.
این بدان خاطر است که همانگونه که بدن انسان، به غذاها، میوه‌ها، سبزی‌ها و نوشیدنی‌های مختلف احتیاج دارد؛ تا انواع ویتامین‌های لازم بدن تأمین شود. و اکتفا کردن به یک نوع خوردنی یا نوشیدنی، باعث نارسایی‌ها و کمبودهایی در بدن گشته و سلامت جسم او را به خطر می‌اندازد؛ روح بشر نیز محتاج به انواع عبادات، اذکار و ادعیه است؛ که هر نوعی از آن‌ها مکمّل نوع دیگر است و از تأثیر آن‌ها در شادابی و سبکبالی روح انسان، نباید غافل گشت.
در مورد استغفار نیز، این مسأله رعایت شده است. از آن جا که گناهان انواع مختلفی دارند، هر گناهی استغفاری مخصوص لازم دارد؛ در تعالیم نورانی قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) به تلاوت استغفارهای گوناگونی سفارش شده است.
در نسخه‌های استغفار که از معصومین (علیهم السلام) رسیده است، به مناسبت‌های گوناگون نوع خاصّی از استغفار ذکر گردیده است که باید قرائت شود. همچنین در بسیاری از موارد، زمان و تعداد آن نیز مشخص شده است. پس شایسته است، انسانی که شیفته کمال و در جستجوی گل‌های هدایت است، در گلستان استغفار قدم گذارده و از هر شاخه‌ای گلی چیده و مشام جانش را به انواع عطرهای دل انگیز آن‌ها، معطّر سازد.
در این بخشِ، ما ابتدا به نمونه‌های مختلف استغفار و آثار پربار آن اشاره می‌کنیم تا آن دسته از راهیان کوی دوست، که تشنه شربت گوارای بزرگی و کرامت، و دلباخته پرواز در آسمان معنویّت، و شیفته صعود بر قله‌های بلند کمال و فضیلت هستند؛ با توجّه به فرازهای متفاوت این ذکر پر بار و تلاوت انواع گوناگونش، هستی خویش را از زندان تاریک گناهان رهانیده و دل و جان خود را به انوار سخنان نورانی معصومین (علیهم السلام) ، روشن سازند.
البتّه در لابلای بحث، به استغفارهای مجرّب نیز، اشاره‌ای خواهیم داشت.

استغفاری برای نوشته نشدن گناه در نامه عمل

یکی از انواع استغفار، استغفاری است که با عبارات مختلف در روایات ذکر شده است و کمترین اثر آن جلوگیری از نوشته شدن گناه در نامه عمل انسان است.
امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:
کسی که مرتکب گناهی می‌گردد ، هفت ساعت به او مهلت داده می‌شود ، اگر سه مرتبه گفت :
«أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ». « از خداوند، طلب آمرزش می‌کنم، خدائی که معبودی جز او نیست زنده‌ای ازلی و ابدی و سرپرستی بی همتا است»؛ آن گناه در نامه عملش نوشته نمی‌شود.
در حدیث دیگر ، امام صادق (علیه السلام) همین پاداش را برای این نوع استغفار، با مختصر اضافه‌ای ، بیان می‌کنند، متن استغفار در این روایت چنین است:
أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ ذُوالجَلالِ وَ الإِکْرامِ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ.
«از خداوند، طلب آمرزش می‌کنم، خدائی که معبودی جز او نیست زنده‌ای ازلی و ابدی، سرپرستی بی همتا و صاحب جلالت و جوانمردی است به سوی او توبه می‌کنم».
این اثر در روایتی ، برای استغفار دیگری نیز بیان گردیده است، با توجّه به این که از نکات ارزنده و زیبایی برخوردار است تمام حدیث را ذکر می‌کنیم.
امام صادق (علیه السلام) حدیثی از جدّشان رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت می‌کنند که در بخشی از آن رسول خدا (صلی الله علیه وآله) می‌فرمایند:
بنده تصمیم می‌گیرد عمل نیکی را انجام دهد. اگر بعد از تصمیم ، آن را انجام نداد ، خدا به خاطر نیّت نیکش ثواب یک حسنه برایش می‌نویسد. ولی اگر براساس نیّتش عمل کرد ثواب ده حسنه برای او قرار می‌دهد.
همین بنده تصمیم می‌گیرد گناهی را مرتکب شود ، چنانچه آن را انجام ندهد ، هیچ چیز در نامه عملش نوشته نمی‌شود. و اگر مرتکب آن گشت ، هفت ساعت مهلت داده می‌شود، فرشته مأموری که کارهای نیک را ثبت می‌کند، به فرشته مأمور کارهای زشت ـ که فرشته سمت چپ است ـ می‌گوید: عجله نکن شاید پس از گناه، عمل نیکی انجام دهد که آن را از بین ببرد، چرا که خداوند می‌فرماید:
إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ.
به راستی ، اعمال نیک ، اعمال بد را از بین می‌برد.
و شاید توبه و استغفار کند.
اگر این بنده بگوید:
«أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لاإِلـهَ إِلاّ هُو، عالمُ الْغَیْبِ والشَّهادَه ، العَزیزُ الحَکیمُ، الغَفُورُ الرَّحیمُ ، ذُوالجَلالِ وَ الإِکْرامِ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ».
«از خداوند، طلب آمرزش می‌کنم، خدائی که معبودی جز او نیست، دانای نهان و آشکار، ارجمند و نیرومند و صاحب حکمت است؛ ( نسبت به گنهکاران ) بسیار آمرزنده و ( نسبت به مؤمنان ) بسیار مهربان و صاحب جلالت و جوانمردی است. و به سوی او توبه می‌کنم»؛ چیزی در نامه عملش نوشته نمی‌شود.
ولی اگر هفت ساعت بگذرد، حسنه‌ای انجام ندهد و توبه و استغفار هم نکند، مأمور حسنات به مأمور سیئات می‌گوید: « اُکْتُبْ عَلیَ الشَّقِیِّ المَحْرومِ ».
بنویس گناه او را که ( بخاطر انجام ندادن عمل نیک و ترک توبه و استغفار ) شقیّ و بدبخت ، و از رحمت خدا محروم گردید.

استغفاری برای بخشش تمام گناهان

استغفار دیگری که امامان (علیهم السلام) بدان سفارش کرده‌اند، استغفار کوتاهیست که کمترین اثر آن، آمرزش همه گناهان است.
امام باقر (علیه السلام) می‌فرمایند:
هر کس بعد از نماز واجب و قبل از آن که از حالت نماز خارج شود و پایش را تکان دهد ; بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ ذُوالجَلالِ وَ الإِکْرامِ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » «از خداوند، آمرزش می‌طلبم، خدائی که معبودی جز او نیست، زنده‌ای ازلی و ابدی و سرپرستی بی همتا و صاحب جلالت و جوانمردی است به سوی او توبه می‌کنم ».
خداوند همه گناهانش را می‌آمرزد، اگر چه گناهانش به اندازه کف دریا باشد.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله) این اثر را برای استغفار دیگری، در ضمن سفارش هایشان به امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیان می‌فرمایند:
ای علی ، هر کس هنگامی که سوار مرکب شد ، آیه الکرسی را تلاوت کند و سپس بگوید:
«أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ، اَللّهُمَّ اغْفِرْلی ذُنُوبی، إِنَّهُ لا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاّ أَنْتَ».
«از خداوند، آمرزش می‌طلبم، خدائی که معبودی جز او نیست زنده‌ای ازلی و ابدی، سرپرستی بی همتا است و به سوی او توبه می‌کنم. خدایا گناهانم را ببخش، که کسی جز تو گناهان را نمی‌بخشد».
سیّدالکریم ( خداوند ) خطاب به ملائکه می‌فرماید:
ای فرشتگان من، بنده من می‌داند که غیر از من کسی گناهان او را نمی‌بخشد. شما شاهد باشید که من همه گناهان او را آمرزیدم.
پیغمبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) در سخن زیبای دیگری ، برای استغفاری که قبل از خواب تلاوت می‌شود نیز همین اثر را ذکر می‌فرمایند:
هر کس هنگامی که برای خوابیدن به بستر می‌رود ، سه مرتبه بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » خداوند همه گناهان او را می‌بخشد ، اگر چه گناهانش مثل کف دریا، به تعداد برگ درختان و ریگ‌های انباشته بیابان و به عدد روزهای دنیا باشد.

استغفاری برای آمرزش چهل گناه کبیره در روز

نوع دیگر استغفار ، استغفاریست که به تلاوت آن با حال ندامت و پشیمانی ، سفارش شده است و اثرش آمرزش چهل گناه کبیره است.
امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:
هر مؤمنی که شبانه روز چهل گناه کبیره انجام دهد و با حالت ندامت و پشیمانی ( از کردار زشت خویش ) بگوید:
« أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ بَدیعُ السَّماواتِ وَ الأَرْضِ ، ذُوالجَلالِ وَ الإِکْرامِ ، وَ أَسْأَلُهُ أَنْ یُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد و آلِ مُحَمَّد وَ اَنْ یَتُوبَ عَلَیَّ ».
« از خداوند ، طلب آمرزش می‌کنم ، خدائی که معبودی جز او نیست ، زنده‌ای ازلی و ابدی ، سرپرستی بی همتا ، پدید آورنده آسمان‌ها و زمین و صاحب جلالت و جوانمردی است. از او می‌خواهم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستد و توبه مرا بپذیرد ».
خداوند همه گناهان او را می‌بخشد و کسی که در روز بیش از چهل گناه کبیره انجام دهد خیری در او نیست.

دو فرشته مأمور ، نامه اعمال زشت را پاره می‌کنند

زیباترین استغفار از نظر پاداش ، استغفاری است که بعد از نماز عصر خواندنش مطلوب است. و اگر هر روز تلاوت گردد، فرشتگان مأمور انسان موظّف می‌شوند ، نامه اعمال زشت استغفار کننده را پاره کنند.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) می‌فرمایند : هر کس بعد از نماز عصر هر روز ، روزی یک بار بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ ، الرَّحْمنُ الرَّحیمُ ، ذُوالجَلالِ وَ الإِکْرامِ ، وَ أَسْأَلُهُ اَنْ یَتُوبَ عَلَیَّ تَوْبَهَ عَبد ذَلیل خاضِع فَقیر بائِس مِسْکین ( مُسْتَکین ) مُسْتَجیر لایَمْلِکُ لِنَفْسِهِ نَفْعاً وَ لاضَرّاً وَ لا مَوْتاً وَ لا حَیاهً وَ لانُشُوراً ».
« از خداوند ، طلب آمرزش می‌کنم ، خدائی که معبودی جز او نیست ، زنده‌ای ازلی و ابدی ، بخشنده و مهربان ، صاحب جلالت و جوانمردی است. و از او می‌خواهم که توبه مرا بپذیرد ، بسان ( پذیرش ) توبه بنده خواری که فروتن و تهیدست ، نیازمند و درمانده ، و حقیر و پناهنده گشته ، و مالک هیچ سود و زیان ، مرگ و حیات و دوباره زنده شدنی نیست ».
خداوند به دو ملک مأمور او دستور می‌دهد که نامه کردار زشت او را ، هر چه هست ، پاره کنند.

استغفاری برای دست یافتن به گنج علم یا مال

یکی از انواع استغفار که تلاوت آن به تعداد خاصّی برای حلّ مشکلات اقتصادی یا علمی به تجربه رسیده است ، استغفاری است که خواندن آن به مدّت دو ماه ، روزی چهارصد مرتبه سفارش شده است.
امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: هر کس تا دو ماه روزی چهارصد بار پی در پی بگوید: « أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الرَّحْمنُ الرَّحیمُ ، الْحَیُّ الْقَیُّومُ ، بَدیعُ السَّماواتِ وَ الأَرْضِ ، مِنْ جَمیعِ ظُلْمی وَ جُرْمی و إِسْرافی عَلی نَفْسی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ. »
« از خداوند ، طلب آمرزش می‌کنم ، خدائی که معبودی جز او نیست ، زنده‌ای ازلی و ابدی ، سرپرستی بی همتا و پدید آورنده آسمان‌ها و زمین است. از همه ستمی که به خود کرده و جرمی که مرتکب گشته‌ام و اسراف و زیاده روی که بر نَفْس خویش روا داشته‌ام ( آمرزش طلبیده ) و به سوی او باز می‌گردم » ; یا گنجی از علم و دانش به او داده می‌شود ، یا گنجی از مال و ثروت روزیش می‌گردد.
استغفاری برای ثبت در « مُسْتَغْفِرینَ بِالأَسْحارِ »
استغفار دیگری که ذکر پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) در سحر و در هر روز عمرشان بوده است ، استغفاری است که مداومت بر آن ، به مدّت یک سال ، باعث می‌شود نام انسان در شمار استغفار کنندگان در سحرها نوشته شود ، و عامل مهمی برای ورود شیعیان و دوستان امیرالمؤمنین (علیه السلام) به بهشت است.
امام صادق (علیه السلام) در حدیث زیبایی می‌فرمایند: هر کس در نماز وتر ( یک رکعت آخر نماز شب ، هنگام قنوت ) هفتاد مرتبه بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ رَبّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » و مدّت یک سال هر شب بر آن مداومت نماید ، خداوند در نزد خویش او را از استغفار گویان در سحرها ، می‌نویسد، و آمرزش ومغفرت خدا برایش واجب می‌شود.
استغفار پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) در نماز شب همین استغفار بوده است. علاوه بر این ، حضرتش روزی هفتاد مرتبه می‌فرمودند: «أَسْتَغْفِرُاللهَ رَبّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ » و اهل بیت آن حضرت (علیهم السلام) و صالحین از اصحابشان نیز به همین روش عمل می‌کردند.

استغفاری برای آمرزش هفت صد گناه

کوتاهترین استغفاری که در روایات ، بدان اشاره شده است ، استغفاری است که ذکر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نیز بوده است و باعث آمرزش هفت صد گناه انسان در روز می‌گردد. این نوع استغفار برای همه افراد با فرصت‌های شغلی مختلفی که دارند ، قابل استفاده است. به گونه‌ای که در مسیر رفت و آمد و سایر فرصت‌های بیکاری خویش ، می‌توانند آن را تلاوت کنند و از برکات آن بهره مند شوند.
امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند :
هر کسی روزی هفتاد بار بگوید : « أَسْتَغْفِرُ اللهَ » خداوند هفت صد گناه او را می‌آمرزد. و در بنده‌ای که روزی هفت صد گناه می‌کند ، خیری نیست.
در اهمیّت و شرافت این ذکر همین بس که امام صادق (علیه السلام)می‌فرمایند:
برنامه رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) چنین بود که روزی هفتاد بار استغفار کرده و هفتاد مرتبه به سوی خدا توبه می‌کردند.
حارث می‌گوید: من گفتم : یعنی هفتاد مرتبه می‌گفتند: أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ ؟
امام صادق (علیه السلام) فرمودند :
روش آن حضرت چنین بود که هفتاد مرتبه (به درگاه خدا) عرضه می‌داشتند : «أَسْتَغْفِرُ اللهَ ، أَسْتَغْفِرُ اللهَ... » و هفتاد مرتبه می‌گفتند: « وَ أَتُوبُ إِلَی اللهَ ، وَ أَتُوبُ إِلَی اللهَ... ».

استغفاری برای ثروت بی گمان

گفتن استغفار همراه با اذکار دیگر ، بار معنوی آن را بیشتر می‌کند، به همین خاطر امامان (علیهم السلام) برای حلّ مشکلات دوستان و شیعیانشان ، گاهی تلاوت استغفار را همراه با اذکار دیگر سفارش می‌نمودند، که این خود یکی از انواع استغفار به شمار می‌آید و نقش به سزایی در رواساختن خواسته‌های انسان دارد.
ابی جعفر شامی گوید: در شام مردی به نام هلقام بود ، او این حدیث را برایم نقل کرد :
خدمت مولایم موسی بن جعفر (علیهما السلام) رفتم و عرض کردم : به من دعایی تعلیم نمایید که جامع دنیا و آخرت باشد و مختصر هم باشد.
امام (علیه السلام) فرمودند : بعد از نماز صبح تا طلوع آفتاب این ذکر را بگو: « سُبْحانَ اللهِ العَظیمِ وَ بِحَمْدِهِ، اَسْتَغْفِرُ اللهَ ، وَأَسْأَلُهُ مِنْ فَضْلِهِ »
« منزّه است خدائی که با عظمت است و به حمد و ستایش او مشغولم ، از خداوند آمرزش می‌طلبم و از فضل و عنایتش سؤال می‌کنم ».
هلقام گفت: وضعیّت من در میان خاندانم از همه بدتر بود، نمی‌دانم چه شد که ( بعد از تلاوت این ذکر شریف ) ناگهان ارثی از طرف شخصی به من رسید که فکر نمی‌کردم بین او و من پیوند خویشاوندی باشد ، به حدّی وضع مالی و اقتصادیم رونق یافت که امروز توانگرترین فرد در میان بستگان خود هستم ، این برکات نبود مگر به خاطر آنچه بنده صالح خدا ، مولایم حضرت موسی بن جعفر (علیهما السلام) به من آموخت.

استغفاری برای محبوبیّت نزد خدا و استجابت دعا

نمونه دیگر طلب آمرزش از خداوند که در روایات متعدّدی بدان سفارش شده است و فضایل زیادی برایش نقل گردیده است ، گفتن « أَتُوبُ إِلَی اللهِ » است ، که آثار و برکات فراوانی را برای انسان به ارمغان می‌آورد. پیامبر و امامان معصوم (علیهم السلام) مواظبت تامّی بر تلاوت این ذکر داشته‌اند.
امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند : خدا مؤمنی را دوست دارد که زیرک باشد و زیاد توبه کند. آن گاه فرمودند : رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) بدون آن که گناهی کرده باشند ، روزی هفتاد بار توبه می‌کردند.
حارث گوید: به امام صادق (علیه السلام) گفتم آیا پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) ( ذکر توبه را چنین ) می‌فرمودند: « أَسْتَغْفِرُاللهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » ؟
فرمودند : رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) می‌فرمودند : «  أَتُوبُ إِلَی اللهِ ».
بی جهت نیست که در شب عید فطر ـ که شب نتیجه گیری از عبادات و روزه‌های ماه مبارک رمضان است ـ گفتن این ذکر صد مرتبه سفارش شده است و اثر آن ، استجابت دعا و روا گشتن حاجت ، ذکر گردیده است.
حارث اعور گوید: عادت مولایم امیرالمؤمنین (علیه السلام) این بود که شب عید فطر ، دو رکعت نماز می‌خواندند ، در رکعت اوّل بعد از حمد هزار مرتبه سوره توحید و در رکعت دوم بعد از حمد یک مرتبه آن را تلاوت می‌فرمودند، سپس به رکوع می‌رفتند و پس از آن سجده می‌کردند و بعد از سلام نماز به سجده می‌رفتند و صد بار می‌گفتند :
« أَتُوبُ إِلَی اللهِ » سپس می‌فرمودند: « یا ذَالمَنِّ وَ الجُودِ ، یا ذَا المَنِّ وَ الطَّوْلِ ، یا مُصْطَفِیَ مُحَمَّد ، صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِهِ وَ افْعَلْ بی کَذا و کَذا » « ای خدائی که صاحب منّت و سخاوتی ، ای خدائی که صاحب انعام و برتری هستی ، ای برانگیزنده محمّد ، بر محمّد و آلش درود فرست و با من چنین و چنان کن ( حاجتم را برآور ».
و چون سر از سجده بر می‌داشتند ، چهره نورانیشان را به طرف ما برگردانده و می‌فرمودند:
« وَالَّذی نَفْسی بِیَدِهِ لا یَفْعَلُها أَحَدٌ یَسْأَلُ اللهَ تَعالی شَیْئاً إِلاّ أَعْطاهُ ، فَلَوْ أَتاهُ مِنَ الذُّنُوبِ بِعَدَدِ رَمْل عالِج ، غَفَرَاللهُ تَعالی لَهُ. »
سوگند به آن کس که جان من در دست اوست ، هیچ کس این عمل را انجام نمی‌دهد و از خدا حاجتی نمی‌خواهد مگر این که خدا حاجتش را به او عطا می‌فرماید. اگر کسی با کوله باری از گناه به تعداد ریگ‌های روی هم انباشته شده ، به درگاه او روی آورد ( و این ذکر را بگوید ) ، خدا او را می‌آمرزد.
مهمتر این که ، یکی از اعمال شب قدر ، گفتن این ذکر شریف در حال سجده است که استجابت دعا را برای انسان به ارمغان می‌آورد.
حسن بن راشد حدیثی را از امام صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که بعضی از اعمال شب قدر را در آن بیان می‌کنند ، در بخشی از آن می‌فرمایند:
وقتی نماز مغرب و عشایت را خواندی ، دستهایت را بلند کن و بگو:
« یا ذَالمَنِّ یا ذَا الطَّوْلِ ( والطَّوْلِ ) یا ذَالجُودِ یا مُصْطَفِی مُحَمَّد وَ ناصِرَهُ ، صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِهِ وَ اغْفِرْلی کُلَّ ذَنْب اَحْصَیْتَه وَ هُوَ عِنْدَکَ فی کِتاب مُبین. »
« ای خدائی که صاحب نعمت هستی و بر بندگانت منّت داری ، ای کسی که صاحب برتری هستی ، ای کسی که صاحب جود و سخاوتی ، ای برانگیزنده محمّد و یاور او ، بر محمّد و آلش درود فرست و هر گناهی ( که از من سر زده و ) تو آن را شماره کرده‌ای و در نزد تو در کتاب مبین ثبت گردیده است ، ببخشای ».
سپس به سجده رفته و صد بار در حال سجده می‌گویی: « أَتُوبُ إِلَی اللهِ ».
بعد حاجتت را می‌خواهی انشاءالله برآورده می‌شود.
چقدر مناسب و بجاست که منتظران و دلباختگان امام زمان (علیه السلام) بعد از انجام این عمل در شب عید فطر و شبهای قدر ، که وعده استجابت داده شده است ، تعجیل ظهور مولای مظلوم خویش را از خدا بخواهند و این دعا را ورد زبان خویش ساخته و بگویند : «اَللّهُمَّ عَجِّلْ لِوَلِیّکَ الْفَرَج »
به این امید که آن یار سفر کرده که در این شبها ، بعد از مناجات با خدای خویش ، دست به دعا برمی دارد ، دعا کنندگان برای ظهورش را نیز از دعای پر بارش بهره مند ساخته ; آن‌ها را از خاطر عاطرش دور نگرداند و برای گناهانشان استغفار کند.
استغفاری برای نجات از سختی‌های قیامت

• نامه برائت از آتش به انسان داده می‌شود
  
• مجوز عبور از صراط برایش نوشته می‌شود
  
• در دارالقرار ساکن می‌گردد
  

گرچه هر نوع استغفار ، در هر زمان ، محبوب خدا است، و آثار پرباری برای انسان دارد. ولی گفتن بعضی از اذکار در برخی اوقات ، از پاداش و بهره بیشتری برخوردار است. از جمله نسخه‌های استغفار که به آن سفارش شده است، گفتن: « أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبهَ » است.
تلاوت کردن این نوع استغفار در هر روز ماه شعبان ، روزی هفتاد بار ، موجب نجات یافتن از سختی‌های قیامت است.
ریّان بن صلت گوید: از مولایم علی بن موسی الرّضا (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمودند:
هر کس در هر روز ماه شعبان ، هفتاد بار بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ وَأَسْأَلُهُ التَّوبَهَ » خداوند نامه‌ای به عنوان برائت از آتش برایش می‌نویسد و مجوّزی برای عبور از صراط برای او صادر می‌کند و او را در دارالقرار ( بهشت) ساکن می‌نماید.
گفتن این استغفار ، اگر در ماه شعبان باشد هزار برابر استغفار در ماه‌های دیگر است. و برترین عمل در این ماه شمرده شده است.
ابراهیم بن میمون گوید: از امام صادق (علیه السلام) سؤال کردم : برترین دعا در ماه شعبان چیست؟
فرمودند: « استغفار ». آن گاه فرمودند: هر کس در ماه شعبان روزی هفتاد بار استغفار بگوید مثل کسی است که در ماه‌های دیگر غیر از ماه شعبان هفتاد هزار بار استغفار گفته است.
من گفتم : چگونه در این ماه استغفار کنم؟
فرمودند : بگو « أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوبَهَ ».
استغفار امام رضا (علیه السلام) در قنوت نماز وتر ، همین استغفار بوده است.

استغفاری عجیب و مشکل گشا

• باعث آمرزش گناه گذشته انسان می‌شود
  
• از گناه در آینده محفوظ می‌ماند
  
• اگر گناهی نداشته باشد ، خدا پدر و مادرش را می‌آمرزد
  

یکی از انواع استغفار که در موارد متعددی به قرائت آن سفارش شده است و آثار مادّی و برکات معنوی فراوانی برایش ذکر گردیده است ، و نتیجه بخش بودن آن هم به تجربه ثابت شده است ; ذکر شریف « أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » است.
یکی از اوقات ، عصر روز جمعه است که در فضیلت استغفار در این ساعت امام صادق (علیه السلام)می‌فرمایند: هر کس بعد از عصر روز جمعه هفتاد مرتبه بگوید: « أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ ».
خداوند گناه گذشته او را می‌آمرزد و در باقی مانده عمرش او را از گناه حفظ می‌کند و چنانچه گناهی نداشته باشد ، گناهان پدر و مادرش را می‌بخشد.

• وجوب آمرزش خداوند را در پی دارد
  
• نام انسان در شمار استغفار گویان در سحرها نوشته می‌شود
  
• بهشت برایش واجب می‌شود
  

امام صادق (علیه السلام) برای تلاوت این نوع استغفار ، در صورتی که در نماز وتر ( رکعت آخر نماز شب ) باشد ، اثر دیگری بیان کرده‌اند:
کسی که در آخر ( قنوت ) نماز وتر در سحر ، هفتاد بار بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » آمرزش ( خداوند ) برای او واجب می‌شود.
و نیز در سخن زیبای دیگری می‌فرمایند:
اگر این ذکر را هفتاد بار در حال ایستاده در ( قنوت ) نماز وترش بگوید، و یک سال بر آن مواظبت کند ، ( نام او ) نزد خداوند در شمار استغفارگویان در سحرها نوشته می‌شود و بهشت برایش واجب می‌گردد.
و در حدیث سوّمی همین اثر ، برای گفتن این نوع استغفار ، چهل شب در نماز وتر ، بدون عبارت «بهشت برایش واجب می‌گردد» ذکر شده است.

برای گشایش در امور و حلّ مشکلات سخت

گفتن این استغفار در حلّ معضلات سخت زندگی به تجربه رسیده است و گره‌های کور بسیاری از افراد ، با همین ذکر باز شده است ! آنچه مهم به نظر می‌رسد تعداد آن است که در حدیث پر باری سی هزار بار ذکر شده است و اشخاص متعددی با تلاوت آن به این تعداد ، به حوایج خود دست یافته‌اند.
پیغمبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) در حدیث زیبایی می‌فرمایند :
هر کس مشکلی طاقت فرسا پیدا کرد ، یا مصیبتی سخت بر او وارد شد ، یا در زندگی به تنگنا افتاد ، سی هزار بار بگوید: « أَسْتَغْفِرُاللهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » در این صورت خداوند گره از کارش می‌گشاید و گشایشی در زندگی او قرار می‌دهد.
و چگونه چنین اثر پر باری نداشته باشد ، در حالی که رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم)در سخن نورانی دیگری اثر گفتن این نوع استغفار را چنین بیان می‌فرمایند: چهار چیز است که در هر کس باشد در نور اعظم خدا وارد گشته است :
۱ ـ کسی که نگه دار کارش شهادت به این باشد که معبودی در عالم جز خدای یکتا نیست. و من رسول خدایم.
۲ ـ کسی که هر گاه مصیبتی به او رسد بگوید: « إِنّا للهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ ».
۳ ـ کسی که هر گاه به خیری دست یافت بگوید: « اَلْحَمْدُللهِ ».
۴ ـ کسی که هر گاه گناهی مرتکب شد بگوید: « أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَأَتُوبُ إِلَیْهِ ».
تردیدی نیست که اگر کسی با گفتن این اذکار ، در نور اعظم خدا داخل شود، قطعاً از ظلمت گناه و انحراف و سایر تاریکی‌ها نیز بیرون رفته است. وگرنه محال است داخل در نور حق گردد ، بی تردید کسی که از این ظلمت‌ها خارج شود و در نور خدا داخل گردد ، ذات بی مثال حق عهده دار امورش می‌شود و او را از رنج‌ها و تنگناهای زندگی نجات می‌دهد و زندان تاریک دنیا را برایش بهشت روشنِ آرامش ، معنویّت و اُنس با خدا می‌سازد و در همه مشکلات و ناملایمات ، فرج و گشایشی برایش قرار می‌دهد.
چه زیبا است ! که شیعه گنهکاری ، به نیّت بر طرف شدن موانع فرج مولای عزیزش ـ که گناه شیعیان یکی از آن‌ها است ـ همین استغفار را به تعداد مذکور ـ سی هزار بار ـ در اوقات استجابت دعا ، تلاوت کند ; تا هم گناهش ریخته و غمی از دل مولای غریبش برداشته شود و هم مقدّمات خلاصی یوسف زندانی فاطمه (علیها السلام) را از زندان غیبت فراهم کرده باشد ! و در ضمن خداوند گره از کارش بگشاید.

خانه‌ای در بهشت برای گوینده استغفار

نمونه دیگر استغفار که بعد از نافله صبح روز جمعه ، تلاوت می‌شود، ذکر « أَسْتَغْفِرُ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ » است ، که همراه با تسبیح و سپاس خداوند تلاوت می‌شود و سبب دست یافتن به منازل بهشتی است.
ابی حمزه گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می‌فرمودند:
کسی که بعد از دو رکعت نافله صبح قبل نماز واجب روز جمعه ، صد بار بگوید: « سُبْحانَ رَبّی وَ بِحَمْدِهِ وَ أَسْتَغْفِرُ رَبّی وَ أتُوبُ إِلَیْهِ » خداوند منزلی در بهشت برایش بنا می‌کند.

استغفاری پر برکت

• همه گناهان آمرزیده می‌شود
  
• گوینده آن هیچ گاه فقیر نمی‌شود.
  
• به تعداد آنچه در آسمان و زمین است ، برایش حسنات نوشته می‌شود.
  
• اگر در شب یا روزی که آن را تلاوت کرده بمیرد وارد بهشت می‌گردد.
  

نسخه دیگری از استغفار ، که به تلاوت آن بعد از نافله صبح در طول هفته ، سفارش شده است ، و امام سجاد (علیه السلام) بر قرائت آن در این ساعت مواظبت می‌کردند ; استغفاری است که برکات فراوانی برای آن نقل شده و قرائت آن ، آثار پر باری را برای دین و دنیای انسان به ارمغان می‌آورد.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) در فضیلت این استغفار می‌فرمایند: خداوند گناهان صاحب این استغفار را می‌آمرزد ، اگر چه گناهان او آسمان‌ها و زمین‌های هفتگانه را پر کرده باشد ، به سنگینی کوه‌ها و عدد قطرات باران ، و به تعداد آنچه در بیابان و دریا است ; باشد. و به همین اندازه برای کسی که این استغفار را تلاوت کند ، حسنات نوشته می‌شود. و چنانچه بنده‌ای ، در شب یا روزی که این استغفار را قرائت می‌نماید ، بمیرد ، داخل بهشت می‌شود و هیچ گاه فقیر نمی‌گردد.
متن این استغفار چنین است :
« اَللّهُمَّ اِنّی اَسْتَغْفِرُکَ مِمّا تُبْتُ اِلَیْکَ مِنْهُ ثُمَّ عُدْتُ فیهِ ، وَ اَسْتَغْفِرُکَ لِما اَرَدْتُ بِهِ وَجْهَکَ فَخالَطَنی فیهِ ما لَیْسَ لَکَ ، وَ اَسْتَغْفِرُکَ لِلنِّعَمِ الَّتی مَنَنْتَ بِها عَلَیَّ فَقَوِیْتُ بِها عَلی مَعاصیک.
أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذی لا إِلهَ إِلاّ هُوَ الحَیُّ الْقَیُّومُ، عالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَهِ الرَّحْمنُ الرَّحیمُ ، لِکُلِّ ذَنْب اَذْنَبْتُهُ وَ لِکُلِّ مَعْصِیَه ارْتَکَبْتُها.
اَللّهُمَّ ارْزُقْنی عَقْلاً کامِلاً ، وَ عَزْماً ثابِتاً ، وَ لُبّاً راجِحاً ، وَ قَلْبًا زَکِیّاً ، وَ عِلْماً کَثیراً ، وَ اَدْباً بارِعاً ، وَاجْعَلْ ذلکَ کُلَّهُ لی ، وَ لا تَجْعَلْهُ عَلَیَّ بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ ».
« خداوندا ، از گناهی آمرزش می‌طلبم که از آن به سوی تو توبه کردم ، سپس به سوی آن باز گشتم ، از تو آمرزش می‌جویم برای عملی که در انجامش تو را اراده نمودم سپس در نیّت من چیزی راه یافت که برای تو نبود ، از تو آمرزش می‌خواهم برای نعمتهایی که آن‌ها را بر من منّت نهادی ولی من از آن‌ها برای نافرمانی‌های تو نیرو گرفتم.
از خدائی طلب آمرزش می‌کنم که معبودی جز او نیست ، زنده‌ای ازلی و ابدی ، سرپرستی بی همتا ، دانایی به پنهان و آشکار و بخشنده‌ای مهربان است. از او برای هر گناهی که انجامش داده و هر معصیتی که مرتکبش شده‌ام ، آمرزش می‌طلبم.
« خدایا به من عقل کامل ، اراده پا بر جا ، عقل برتر ، قلب پاکیزه ، علم فراوان و ادب نیکو عطا فرما ، و همه این نعمت‌ها را به سود من قرار ده و بر ضرر من قرار مده ، به رحمت خودت ای مهربان‌ترین مهربانان ».
سپس پنج مرتبه می‌گویی:
« أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذی لا إِلـهَ إِلاّ هُو الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ ».
« از خدائی آمرزش می‌طلبم که معبودی جز او نیست ، زنده‌ای ازلی و ابدی و سر پرستی بی همتا است و به سوی او باز می‌گردم ».

پانویس

منبع: وبلاگ ندامت ، و برکات توبه - تاریخ برداشت : 94/10/12

بازگشت به استغفار