فرهنگ مصادیق:مصادیق مختلف قتلهای خانوادگی
نویسنده: فاطمه فلاح کپورچالی
اصطلاح قتلهای خانوادگی یک اصطلاح عمومی است که شامل مصادیق متعدد میشود. در این تحقیق به عوامل شایع این گونه قتلها و بحث حقوقی آن اشاره شده است.
اصطلاح قتلهای خانوادگی یک اصطلاح عمومی است که شامل مصادیق متعدد میشود. در حال کلی به قتلهایی که در یک خانواده با روابط خویشاوندی سببی و نسبی نزدیک واقع میشود به نحوی که یکی از اعضا اقدام به کشتن عضو دیگری مینماید قتل خانوادگی میگویند. غالبترین مصادیق این قتلها، قتل فرزند توسط پدر یا مادر، قتل پدر یا مادر توسط فرزند، قتل زن توسط شوهر و برعکس، قتل برادر و خواهر به دست همدیگر است.
در قتل فرزند توسط پدر عوامل گوناگونی دخالت دارند. شرایط بحرانی روحی و روانی پدر که به خاطر ابتلابه بیماریهای روانی و یا تحریکات ناشی از توهمات شیطانی که در اثر وقوع اختلال در شخصیت او ایجاد شده و یا فشاریهای طاقت فرسای ناشی از معضلات حاد معیشتی و اقتصادی و ناامیدی از تامین حداقل ضروریات زندگی او را شرمنده و مایوس میسازند و وی دچار چنان شرایط روحی نامساعدی میگردد که با توجیه غیرمنطقی استخلاص فرزندان از آینده شوم، راهی جز قتل آنها را شایسته نمیداند وبه زعم خویش دچار حالت جنون شده و به قتل فرزند دست میزند و یا در گاهی موارد دیده شده پدر در حالت ارتکاب جرمی دیگر قرار دارد و فرزند وی اتفاق شاهد ماجرا میباشد و برای سرپوش گذاشتن بر ارتکاب آن جرم و مخفی گذاشتن آن فرزند خویش را از بین میبرد و در برخی موارد فرزند مرتکب عملی شده که آبروی خانواده در اجتماع با خطر مواجه میشود؛ مثلافرزند درگیر مواد مخدر یا مشکلات جنسی و باندهای کثیف تبهکاری گردیده و اینجاست که پدر یا مادر فرزند را مایه ننگ خانواده خود دانسته و از بین هزاران راه، راه کشتن فرزند را برمی گزیند.قتل عمدی فرزند توسط پدر چه فرزند دختر باشد یا پسر، حسب ماده ۲۲۰ قانون مجازات اسلامی مستوجب دیه مقرر شرعی است و به اصطلاح این مورد از موارد سقوط قصاص است و از طرف دیگر چون پدر به عنوان مجرم در موضوع مطرح است حسب موازین شرعی با موانع ارث برخورد کرده و این دیه که از پدر اخذ میشود به سایر اولیای دم غیر از او پرداخت خواهد شد و چون این عمل پدر نظم عمومی جامعه را بر هم زده و بیم تجری او بر دیگر افراد جامعه وجود دارد از جهت جنبه عمومی علاوه بر پرداخت دیه به حبس تعزیزی ۳ تا ۱۰ سال براساس ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی محکوم خواهد شد. البته اعمال این مجازات مانع مجازات تتمیمی مندرج در ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی (محرومیت از حقوق اجتماعی) نخواهد بود. از نظر صلاحیت رسیدگی نیز حسب قوانین موجود از جمله قانون اصلاح، قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب دادگاههای کیفری استان به این پروندهها رسیدگی میکند.
قتل فرزند توسط مادر نیز تا حدودی تابع علل فوق میباشد ولی بیشتر رهایی فرزندان از شرایط معیشتی نامساعد و عوامل روحی و روانی و اختلافات شدید خانوادگی و اعتیاد در موضوع دخیل هستند، اما در مقایسه با قتل فرزند توسط پدر این نوع قتل، از آمار پایینی برخوردار است و از نظر قوانین شرعی و موضوعی حاکم بر کشور این قتل در صورت عمدی بودن مستوجب قصاص مادر خواهد شد.
قتل پدر یا مادر توسط فرزند نیز از قتلهای مهم مستوجب قصاص برای فرزند میباشد؛ عواملی از جمله اختلافات شدید خانوادگی و هواخواهی فرزند از یکی از اولیا (پدر یا مادر) و یا اختلافات مالی شدید بین فرزند با یکی از آنها، یا غوطه ور شدن فرزند در گرداب اعتیاد و عدم توانایی در تامین مخارج اعتیاد و طرد وی از سوی خانواده فرزند را به سمت انتقام یا سرقت از پدر و مادر به تصور اینکه عامل بدبختی وی، آنها میباشند، سوق میدهد و اقدام به قتل آنها مینماید. گاهی ازدواج مجدد پدر و یا در صورت فقدان پدر از سوی مادر یا برقراری روابط نامشروع مادر با دیگر افراد انگیزه قتل آنها را در فرزند تقویت میکند. ابتلای پدر یا مادر به بیماریهای صعب العلاج که با ایجاد شرایط سخت برای فرزندان همراه است و هم فرصت و مکان نگهداری آنها و هم هزینه درمان آنها شرایط را غیرقابل تحمل برای فرزند نموده و فرزند گاهی برای رهایی خود از شرایط بد مالی دست به این اقدام زده و یا گاهی برای رهایی پدر و مادرش از آلام و دردهای بیماری به قتل آنها دست میزند که به قتل با این انگیزه اتانازی میگویند. قتل از روی ترحم در حقوق ایران به رسمیت شناخته نشده است و در زمره قتلهای مستوجب قصاص است. البته بحث درخصوص اتانازی و قتل از روی ترحم به مطالعه و تحقیق بیشتری نیاز دارد که از حوصله این بحث خارج است.
قتل زن توسط شوهر یا برعکس آن از قتلهای خانوادگی با آمار بالامحسوب میشود. از نظر عرفی و لغوی نیز به محض طرح قتل خانوادگی، این نوع قتل متبادر به ذهن میگردد و در واقع رایجترین نوع قتل خانوادگی است؛ در قتل زن توسط شوهر انگیزهها و عواملی چون فقر و شرایط بد اقتصادی و اختلافات شدید خانوادگی توام با خشونت و کتک کاری و تفاوتهای بارز فرهنگی و عقیدتی میان زن و شوهر و عدم تقید به اصول و موازین شرعی و عدم رعایت ارزشهایی چون حجاب و روابط اجتماعی توام با متانت توسط زن و یا روابط نامشروع زن با مرد اجنبی و عدم توجه به تعهدات ناشی از ازدواج و لجبازی طرفین به نحوی که غرور کاذب مانع پذیرش تقاضای قانونی و منطقی طرف مقابل میشود و این لجبازی تا جایی پیش میرود که به صورت مرموز و ناخودآگاه طرف مقابل را در شرایط تحریک آمیز و عصبانیت قرار داده و داشتن انتظارات بیش از حد اقتصادی زن با وجود اطلاع از وضعیت درآمدی شوهر که اکثرا به خاطر چشم و هم چشمیهای کورکورانه به وجود آمده آستانه تحمل طرفین به خصوص شوهر پایین آمده و بهداشت روانی آنها کاملااز بین میرود و با کوچکترین تلنگری حالت تدافعی و خشونت به خود میگیرد و حتی این بی صبری به خارج از منزل و به جامعه هم کشیده میشود و این کاهش آستانه تحمل باعث درگیریهای مداوم و در نهایت قتلهای آنی و بدون طرح و نقشه قبلی و یا حتی گاهی با نیت قبلی رخ میدهد که نتیجه آن از هم پاشیدگی خانواده و سردرگمی فرزندان در جامعه خواهد بود.
البته آمارها حکایت از این مساله دارد که اعتیاد و خیانت زن به شوهر و برقراری روابط نامشروع با فرد غریبه از علل اصلی این نوع قتلها است. از نظر قوانین موضوعه این نوع قتل در صورت عمدی بودن موجب قصاص است که این قصاص با پرداخت تفاضل دیه از جانب اولیای دم مقتوله به قاتل صورت خواهد گرفت. براساس ماده ۶۳۰ قانون مجازات اسلامی اگر مرد همسر خویش را در فراش با مرد اجنبی ببیند قصاص و دیه از وی ساقط میشود البته این مهدورالدم بودن مقتولان باید به اثبات برسد.گاهی اوقات فرد کشته شده اساسا مهدورالدم نبوده است ولی به تصور و اعتقاد قاتل او مهدورالدم است. اگر قاتل اشتباه در اعتقاد خود را در دادگاه ثابت کند قتل عمدی براساس تبصره ۲ ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی تبدیل به شبه عمد شده و تنها دیه مقرر شرعی اخذ خواهد شد.
قتل شوهر توسط زن نیز از قتلهای رایج خانوادگی است که اغلب با معاونت یا مشارکت زن و با اجیر شدن فرد یا افراد اجنبی صورت میگیرد این نوع قتل اصولاریشه در انحرافات جنسی زن داشته و با تحریک زن به قتل همسر توسط فرد غریبه صورت میگیرد.
این نوع قتلها معمولااز طریق مسموم کردن یا چاقو زدن صورت میگیرد و زن اکثرا نقش معاونت را عهده دار است و معمولازن بعد از دستگیری متوجه منجلاب اطراف خود میشود. این نوع قتل، برای قاتل، مجازات قصاص و برای معاون، ۳ تا ۱۵ سال حبس تعزیری را به همراه دارد.
در قتل برادر یا خواهر توسط همدیگر نیز انگیزههایی چون حسادت و رابطه نامشروع و اختلافات مالی و اعتیاد و اختلافات خانوادگی دیرینه که منجر به حس انتقام جویی در فرد میشود نقش اساسی دارند و این قتلها تابع مقررات قتل یعنی قصاص هستند.
