علل و عوامل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی

علل و عوامل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی

مشخصات پایان نامه

خطا در ایجاد بندانگشتی: نمی‌توان تصویر بندانگشتی را در مقصد ذخیره کرد
نویسنده	عالیه ایزدی
زبان	فارسی
استاد راهنما	جناب آقای دکتر فیروز اصلانی
استاد مشاور	جناب آقای دکتر یعقوب توکلی
تاریخ دفاع	1392
رشته	گرایش انقلاب اسلامی
محل دفاع	دانشگاه معارف اسلامی

کلیۀ حقوق اعم از چاپ و تکثیر، نسخه برداری، ترجمه، اقتباس و... از پایان نامه برای دانشگاه معارف اسلامی محفوظ است. نقل مطالب با ذکر مأخذ بلامانع است.

اهداء

تقدیم به ساحت مقدس:

بزرگ شهید راه امر به معروف و نهی از منکر حضرت حسین بن علی(صلوات الله و سلامه علیه)

و حضرت امام خمینی(رحمه الله) پیرو مکتب حسینی و احیاگر امر به معروف و نهی از منکر.

سپاس و تقدیر:

با سپاس و حمد و ثنا از محضر ملکوتی خداوند منان که الطاف بیکرانش را همیشه به من ارزانی داشته است.

و نیز، با قدرشناسی از تلاش های مسوولان محترم دانشگاه معارف اسلامی که زمینه ساز فعالیتهای علمی ـ پژوهشی در این دانشگاه بودهاند.

و با سپاس فراوان از استاد گرانقدر جناب آقای دکتر اصالنی و با تشکر از استاد محترم جناب آقای دکتر توکلی که زحمت راهنمایی و مشاوره این اثر را بر عهده داشتند

چکیده

در جامعه امروزی که با پیشرفت و تکنولوژی در تمامی زمینه ها اعم از سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و... همراه است، به دنبال آن در بُعد فرهنگی هم، بی اخلاقی ها و گناهان به صورت پیشرفته ظهور و بروز میکند و به طور طبیعی، رسیدگی به همه این تخلفات فرهنگی از عهده مسوولان انتظامی و قضایی خارج است که همین امر، اقتضا میکند که یک راهکار بنیانی و قوی برای حل این مشکلات اندیشه شود که بتواند بدون دخالت مستقیم نیروهای انتظامی و قضایی حل و فصل شده و از آنها جلوگیری شود که این راهکار چیزی نیست مگر، یک راهکار قانونی و شرعی به نام»امر به معروف و نهی از منکر.«در این پژوهش سعی میکنیم علل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی که درباره امر به معروف و نهی از منکر است را بررسی کنیم.

بررسی علل عدم اجرا شدن این اصل در بخش مردمی دارای نتایجی از قبیل تقویت احساس مسؤولیت پذیری، تقویت غیرت دینی، وضع قوانینی برای تعیین حدود اجرای آن و... داشته است که بسیار کارگشا در این زمینه است.

اما، در بخش مردمی ـ حکومتی نیز، به عللی اشاره شده است که نتیجه آن تقویت مبانی اعتقادی مردم، عدم وابسته بودن مردم به اقتصاد دولتی، تأکید نظارت مردم بر عملکرد مسوولان و... میباشد که بیانگر اهمیت بخش مردمی در اجرا شدن این اصل است.

همچنین، ثمره این بحث در بخش حکومتی ـ مردمی این بوده که میتوان به خارج شدن حاکمان و سیاستمداران از تحت فرهنگ و سیاست غرب، تقویت اقتصاد و تخصیص بودجه برای اجرای این اصل، برطرف کردن ضعف متولیان و نهادهای مربوط به اجرای اصل هشتم مانند؛ نیروی انتظامی، حوزه های علمیه، وزارت فرهنگ و ارشاد و... اشاره نمود که همه این موارد جهت برطرف شدن علل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی است.

کلید واژگان: اصل هشتم، امر به معروف، نهی از منکر، دولت، مردم.

مقدمه

ارزش و اهمیتی که در مکتب اسالم به امر به معروف و نهی از منکر داده شده، انسانها را مسؤول یکدیگر و نیز، مسؤول دین خویش دانسته است.

امر به معروف و نهی از منکر در اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به این جهت توجه ویژه، تأکید و تصریح گشته است. در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر، وظیفه ای است همگانی و متفاوت بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت، شرایط، حدود و کیفیت آن را قانون تعیین میکند.

با توجه به اصل هشتم از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، الزم است که نظام اسلامی باید وزارتخانه، سازمان، مرکز و گروهی را با هر نام مناسب تشکیل دهد که وظیفه این گروه، همان اجرای صحیح قانون زندگی ساز امر به معروف و نهی از منکر باشد که خود پشتوانهای محکم برای قدرتمندی نظام و برای حفظ مصالح آحاد مردم و جامعه انسانی اسلامی است. خدای متعال، پس از آن که دستور میفرماید:»بر اینکه برادری و اتحاد در پرتو توحید را مستحکم سازید و همواره از تفرق و پراکندگی دوری جویید و با این که قبالً متفرق و دشمنان یکدیگر بودید، امروز با نعمت اسالم قدر نعمت اخوت را بدانید.« و سپس، میافزاید:»و باید از میان شما گروهی و امتی باشند که به خیر و نیکی دعوت نمایند، وامر به معروف و نهی از منکر کنند و اینان همان رستگارانند.«1

هدف عمده و اساسی در امر به معروف و نهی از منکر محقق شدن معروف و زدوده شدن منکر است. برای نیل به این هدف به نظر میرسد که باید به دنبال بهترین و مؤثرترین راهکارها و شیوههای عملی بوده باشیم.

.134 و 133 ،آلعمران .1

فصل اول: کلیات و مفاهیم

کلیات

برای تفکیک بحثهای مقدماتی و نیز، برای درک و فهم بیشتر موضوعات، مقدمه را به بخش کلیات اختصاص دادیم تا ورود به مباحث، روشن و دقیق باشد. بنابراین، برای روشن شدن اهداف و ضرورت های بحث، در این بخش به بیان اجمالی نکاتی از این قبیل میپردازیم:

تبیین موضوع

امر به معروف و نهی از منکر که دو واجب از فروع دین مقدس اسالم است، به عنوان اصلی مهم از اصول قانون اساسی گنجانده شده است اما، این اصل در جامعه اسلامی ما مهجور واقع شده است و به جز، موارد خاص به این دو امر مهم عمل نمیشود.

این تحقیق به بررسی ابعاد مختلف امر به معروف و نهی از منکر از قبیل؛ آثار، اهمیت و پیامدهای ترک آن میپردازد. و در ادامه نیز، به علل مختلف اجرایی نشدن آن مانند؛ علل فرهنگی، اقتصادی و سیاسی می پردازد و در پی پاسخگویی به پرسش اصلی یعنی، علل اجرا نشدن اصل 2 قانون اساسی میباشد.

ضرورت و اهداف

1ـ پژوهشی است که بیشتر در جهت گسترش مرزهای دانش، بدون در نظر گرفتن استفاده علمی خاص برای کاربرد آن انجام میگیرد.

2ـ پژوهشی است که استفاده عملی خاص برای نتایج آن منظور میشود و بیشتر با ترکیبی از جنبه های نظری و تجربی است.

3ـ اهمیت این موضوع، انگیزه اصلی این تحقیق میباشد. اهمیت این امر به قدری زیاد است که یکی از اهداف قیام عاشورا شمرده شده است.

4ـ برای رسیدن به مدینه فاضله و یک جامعه ایدهآل باید تمامی اصول اسالم در جامعه اجرا شود تا علاوه بر سعادت اخروی، رفاه و آسایش دنیوی و اجتماعی نیز، حاصل گردد.

پیشینه تحقیق

درباره موضوع رساله، کتابها و مقالههای زیادی به نگارش درآمده است:

1ـ ضامن سعادت نوشته طاهری محمودی،

2ـ تعریف منکر و معروف و اهمیت آنها نوشته حسین احمدی،

3ـ پژوهشی در امر به معروف و نهی از منکر نوشته علیاصغر لشکری،

علل و عوامل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی

4ـ نظارت ملی یا امر به معروف و نهی از منکر نوشته ابوالقاسم علیزاده حسن آبادی،

5ـ نظارت نخبگان در تبیین امر به معروف و نهی از منکر برای دانشگاهیان، تهیه و تنظیم؛ به وسیله بسیج،

6ـ نیمه پُر در نگرش اندیشه مدیریت دینی و نظارت فرهنگی جامعه نوشته مصطفی برزگر،

1ـ راهکارهای کارآمدی امر به معروف و نهی از منکر)ویژه عموم مردم( نوشته محمد صنایع،

2ـ دیدگاه جامعهشناختی درباره نظارت اجتماعی امر به معروف و نهی از منکر نوشته فرهاد امام جمعه،

2ـ امر به معروف و نهی از منکر در اندیشه اسلامی، نوشته مایکل کوک.

13ـ داستانهای امر به معروف و نهی از منکر نوشته سید محمد شیرازی،

11ـ خلاصه مقالات آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر، تهیه و تنظیم؛ بهوسیله ستاد امر به معروف و نهی از منکر،

12ـ مقاله امر به معروف و نهی از منکر نوشته عباس عسکری،

13ـ مقاله دو فریضه اصالح گر؛ امر به معروف و نهی از منکر نوشته ابوالقاسم جعفری،

14ـ مقاله امر به معروف و نهی از منکر نوشته سید حسن اسلامی.

اما، هیچکدام به علل اجرایی نشدن آن در نظام اسلامی ایران اشارهای نکردهاند که به نظر میرسد این مطالب میتواند کاربردی باشد.

سوالات

اصلی

چرا اصل هشتم قانون اساسی که درباره امر به معروف و نهی از منکر است در جامعه اجرا نمیشود؟

فرعی

1ـ مفهوم امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن، روایات، ادبا و علما چیست؟

2ـ ابعاد امر به معروف و نهی از منکر و نیز، اهمیت و پیامدهای آن کدامند؟

3ـ علل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی در حوزه مردم نسبت به مردم چیست؟

4ـ علل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی در حوزه مردم نسبت به دولت چیست؟

5ـ علل اجرایی نشدن اصل هشتم قانون اساسی در حوزه دولت نسبت به مردم چیست؟

فرضیه ها

1ـ مهمترین علت عدم اجرای اصل هشتم قانون اساسی، عدم تبیین جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در بین مردم، ضعف غیرت دینی، تساهلگرایی، احساس عدم تأثیر، وابستگی اقتصادی مردم به دولت، عدم نظارت عمومی بر فعالیت مسوولان، اولویتبندی غیرصحیح حاکمان در حوزه وظایف، عدم آشنایی مسوولان با فریضه امر به معروف و نهی از منکر و ضعف متولیان و دستگاههای مربوطه میباشد. از اینرو، بخشی از عوامل عدم اجرای اصل هشتم قانون اساسی به افراد جامعه و بخشی به ساختارها و بخشی نیز، به نهادها برمیگردد.

2ـ از نظر ادبا؛ »معروف« به معنای هر چیزی است که عقل سلیم آن را تشخیص داده و به آن مهر قبولی میزند و شرع مقدس هم، آن را موافق و تابع عقل بداند. »منکر« به معنای هر چیزی است که عقل سلیم آن را بد میداند و شرع مقدس نیز، به قبیح بودن آن حکم میکند. از نظر علما؛ »معروف نامی است برای هر عملی که حسن آن به وسیله عقل یا شرع تأیید شود. و منکر نیز، به هر عملی گفته میشود که عقل و شرع آن را انکار کنند و معنای آن خالف معنای معروف است.« از نظر قرآن؛ »"معروف" به معنای هر عملی است که افکار عمومی آن را عملی شناخته شده بداند، و با آن مأنوس باشد، و با ذائقهای که اهل هر اجتماعی از نوع زندگی اجتماعی خود به دست میآورد سازگار باشد، و به ذوق نزند.« »منکر یعنی، کار بد و زشت، علت اینکه کار زشت را"منکر" نامند، این است که عقل، کار نیکو را میپسندد و با آن اقرار میکند و از آن سر باز نمیزند و کار زشت را نمیپسندد و از آن سر باز میزند.« از نظر روایات؛معروف عبارت است از اوامر اهلبیت (علیهم السلام) بهگونهای که تمجید برانگیز بوده و انسان را از مهلکه های سقوط نجات داده و نتیجه آن پاداش و رضوان الهی است بدون هیچ منت و وقفهای. منکر عبارت است از هر چیزی که اهلبیت (علیهم السلام) از آن نهی فرمودند بهگونهای که اگر کسی مرتکب آن شود، به اهلبیت(علیهم السلام) جفا نموده است به همین جهت، انسان را به درههای سقوط نزدیک کرده و نتیجه آن آتش دوزخ است.

3ـ در بیان ابعاد امر به معروف و نهی از منکر میتوان به اهمیت آن در قرآن و روایات، و به آثار آن در حوزه فردی و اجتماعی و نیز، به پیامدها و مضرات ترک آن اشاره کرد.

4ـ علل اجرایی نشدن اصل هشتم در حوزه مردم نسبت به مردم عبارتند از: عدم تبیین جایگاه امر به معروف و نهی از منکر، احساس عدم مسؤولیت و مسؤولیتگریزی، تصور مغایرت داشتن امر به معروف

با آزادیهای فردی، رواج تساهلگرایی در جامعه، ضعف غیرت دینی، کمرویی و ترس از ضرر جانی، مالی و عرضی، توقع اثرگذاری سریع و عدم وجود قانونی برای تعیین حدود اجرای آن.

5ـ علل اجرایی نشدن اصل هشتم در حوزه مردم نسبت به دولت عبارتند از: ضعف مبانی اعتقادی و توحیدی، ترس از ضررهای احتمالی، احساس عدمتأثیر، وابستگی اقتصادی مردم به دولت)دولت تحصیلگرا و رانتیِر(، تضاد منافع مالی برخی از مردم با اجرای این اصل و عدم نظارت عمومی بر فعالیتهای مسوولان.

6ـ علل اجرایی نشدن اصل هشتم در حوزه دولت نسبت به مردم عبارتند از: حاکم شدن فرهنگ و سیاست غربی بر سیاستمداران و حاکمان، عدم شجاعت برای اجرا و ترس از کم شدن محبوبیت، اولویت بندی غیرصحیح حاکمان در حوزه وظایف، تضاد منافع برخی از حاکمان و سیاسیون با اجرای ایناصل، ضعف اقتصادی و عدم اختصاص بودجه برای اجرای این اصل، عدم وجود قانونی جامع و مانع برای تشخیص حدود و ثغور، اثرات تخریبی فرهنگ غربی و تهاجم غربی در این زمینه، عدم آشناییمسوولان با این واجب و اجرای صحیح آن و ضعف متولیان و دستگاههای مربوطه.

مفاهیم

از مهمترین بحثهای موجود در هر تحقیقی مشخص کردن معنای واژگان محوری است که در آن طرح مورد استفاده قرار میگیرد، در این بخش هم برای اینکه معنای برخی از این واژگان معین گردد به توضیح اجمالی از هر کدام اشاره میکنیم.

مفهوم شناسی معروف و منکر

واژه »معروف و منکر« را میتوان از چهار منظر مورد بررسی واژگانی قرار داد:

لغوی

معروف: واژه»معروف« از ماده»عرف« به معنای»چهره، صورت، کار نیک، رزق و روزی، خیر، بذل وبخشش« است.1

1. الف) محمد بن مکرم ابنمنظور، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414 ق، ذیل ماده»عرف«.

ب) مهیار رضا، فرهنگ ابجد عربی ـ فارسی،)ترجمه کامل المنجد االبجدی، مولف: فواد افرام بستانی(، قم، موسسه معارف اهلبیت، 1324ش.

و نیز، به این معنا آمده است:»هر چیزی که عقل سالم آن را قبول میکند، به آن اعتراف میکند و آن را تشخیص میدهد و سپس، شرع مقدس هم، آن را موافق با عقل و تابع عقل معرفی مینماید.«

منکر: واژه»منکر« از ماده»نکر« به معانی زیر آمده است:

- هر چیزی که شرع مقدس آن را قبیح بداند، حرام بداند و از آن بدش بیاید.

- هر عملی که عقلهای سالم به قبیح بودن آن حکم میکنند و یا اینکه، عقلها در قبیح دانستن یا حَسَن دانستن آن ساکتاند و شرع مقدس هم، به قبیح بودن آن حکم میکند.

- آنچه که بر خالف رضای خداوند متعال باشد اعم از قول یا فعل. متضاد این کلمه (المَعْرُوف) است.

- آنچه که عقل سالم به خوب بودن آن اعتراف نمیکند بلکه، به قبیح بودن آن حکم میکند.

بنابراین، از مطالب نقل شده از کتابهای لغت میتوان به این نتیجه رسید که؛

»معروف« به معنای کار خیر و نیک است. و به طور کلی، به معنای هر چیزی است که عقل سلیم آن را تشخیص داده و به آن مهر قبولی میزند و شرع مقدس هم، آن را موافق و تابع عقل بداند.

»منکر« به معنای هر چیزی است که عقل سلیم آن را بد میداند و شرع مقدس نیز، به قبیح بودن آن حکم میکند.

1. حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1363ش، ذیل ماده»عرف«.

(و المراد من المعروف فی نفسه: أن یکون معروفا فی الحقیقة و فی متن الواقع بحیث یقبله العقل السالم و یعترف به و یمیزه ثمّ یعرفه الشرع موافقاً للعقل و تبعا للحقّ. کما أنّ المنکر أیضا: عبارة عمّا ینکره العقل السلیم و یخالف الحقّ و الشرع.)

2. محمد بن مکرم ابنمنظور، همان، ذیل ماده»نکر«.

(و المُنْکَرُ من األَمر: خالف المعروف، و قد تکرر فی الحدیث اإلِنْکارُ و المُنْکَرُ، و هو ضد المعروف، و کلُّ ما قبحه الشرع و حَرَّمَهُ و کرهه، فهو مُنْکَرٌ.)

3. حسین بن محمد راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، دمشق بیروت، 1412 ق، ذیل ماده»نکر«.

(و المُنْکَرُ: کلُّ فِعْلٍ تحکُم العقولُ الصحیحةُ بقُبْحِهِ، أو تتوقَّفُ فی استقباحِهِ و استحسانه العقولُ، فتحکم بقبحه الشّریعة.)

4. مهیار رضا، همان، ذیل ماده»نکر«.

5. حسن مصطفوی، همان، ذیل ماده»نکر«.

(أنّ األصل الواحد فی المادّة: هو ما یقابل العرفان، و هو ما ال یعترف العقل السالم بحسنه، بل یحکم بقبحه.)

-اصطلاحی

واژه»معروف و منکر« از نگاه بزرگان دین به معانی مختلفی آمده است:

معروف

در کتاب شرایع اإلسالم فی الحالل و الحرام اینگونه به معنای معروف پرداخته شده است:

«المعروف هو کل فعل حسن اختص بوصف زائد علی حسنه إذا عرف فاعله ذلک أو دل علیه و المنکر کل فعل قبیح عرف فاعله قبحه أو دل علیه.»

«"معروف" یعنی، هر عمل خوبی که صفتی زیاده بر حسنش دارد البته، زمانی که فاعل آن عمل خوب، آن وصف و صفت را بداند یا اینکه، آن فعل بر حسن خودش داللت کند. و"منکر" یعنی، هر عمل قبیحی که فاعلش قبح آن را بداند یا اینکه، آن فعل بر قبح خودش داللت کند.»

کتاب کنز العرفان فی فقه القرآن با نگاهی متفاوت به معنای واژه معروف اشاره کرده است:

«و المعروف هو کلّ طاعة یؤمر بها.»

«معروف یعنی، هر طاعت و عبادتی که به آن امر میکنند.»

در کتاب الوافی تعریف جامع و کاملی از معروف ارائه شده است که به آن اشاره میکنیم:

«و المعروف هو اسم جامع لکل ما عرف من طاعة الله عز و جل و التقرب إلیه و اإلحسان إلی الناس و کل ما ندب إلیه الشرع من فعل الحسنات و ترک القبائح و هو من الصفات الغالبة أی األمر المعروف بین الناس إذا رأوه ال ینکرونه.«

«معروف عبارت است از آن اسم جامعی که شامل هر عملی است که منجر به طاعت و بندگی خداوند متعال، نزدیکی به او و باعث نیکی کردن به مردم میشود و نیز، شامل هر عمل خوبی است که شرع مقدس انسانها را به انجام آن فرا خوانده و به ترک افعال قبیح سفارش نموده است. درواقع، معروف از صفات شناخته شده بین مردم است که اگر آن را ببینند، آن را انکار نمیکنند.»

با توجه به اقوالی که بیان شد چند نکته را میتوان استنباط کرد:

الف) معروف باید صفتی زیادتر از حسنش داشته باشد.

1. ، جعفر بن حسن حلّی، نجم الدین، شرائع اإلسالم فی مسائل الحالل و الحرام، قم ـ ایران، مؤسسه اسماعیلیان، 1432 ه ق، چاپ دوم، ج 1، ص 313.

2. مقداد بن عبد اللّٰه سیوری حلّی، کنز العرفان فی فقه القرآن، قم ـ ایران، انتشارات مرتضوی، 1425 ه ق، چاپ اول، ج 1، ص 325.

ب) یک جنبه مهم معروف به طاعة الله و بندگی خداوند متعال پیوند خورده است که همان رابطه فرد با خدا است.

ج) جنبه دیگر معروف به مردم جامعه پیوند خورده است که همان رابطه فرد با جامعه است.

د) کسی نمیتواند خوب بودن و محبوب بودن معروف را انکار کند.

منکر

در کتاب معالم المأثورة درباره معنای منکر اینگونه بیان شده است:

«فألن المنکر هو الذی منهی عنه و یجب لنا النهی عنه.»1

«منکر یعنی، آن چیزی که از آن نهی شده و بر ما واجب است که از آن نهی کنیم.»

در کتاب ماوراء الفقه نیز، معنایی نزدیک به همین معنای بیان شده آمده است:

«و المنکر هو ما نهی عنه.»2

«و منکر یعنی، آن چیزی که از آن نهی شده است.»

در کتاب منتخب المسائل اإلسالمیة معنای متفاوتی از بقیه معانی درباره منکر آمده است:

«(المنکر) هو ما حرّمه اإلسالم کالخمر و الزنا و الربا. أو کرهه کالذهاب إلی مجالس البطالین، و البطنة، و األکل علی الشبع.»3

«"منکر" یعنی، آن چیزی که اسالم آن را حرام کرده است. مانند؛ شراب، زنا و ربا، یا اینکه، اسالم آن را مکروه دانسته است. مانند؛ رفتن به مجالسی که در آن به لهو و لغو مشغول هستند، زیادهخورد)افراط در خوردن غذا، پر کردن شکم از غذا( و غذا خوردن هنگام سیری.«

کتاب موسوعة احکام األطفال و أدلتها نیز، با یک بیان دیگری به معنای واژه معروف و منکر پرداخته است:

«المعروف اسم لکلّ فعل یعرَفُ بِالعَقل أو الشرع حُسنُهُ فهو اسم جامع یشمل طاعة الله جلّ جالله، و التقرّب إلیه و اإلحسان إلی الناس، و المنکر هو ما أنکره العقل و الشرع، فیکون ضدّ المعروف.»1

1. میرزا هاشم آملی، المعالم المأثورة، قم ـ ایران، مؤلف الکتاب، 1436 ه ق، چاپ اول، ج 4، ص 16.

2. سید محمد صدر، ما وراء الفقه، 13 جلد، بیروت ـ لبنان، دار األضواء للطباعة و النشر و التوزیع، 1423 ه ق، چاپ اول، ج 2، ص 411)

3. سید محمد حسینی شیرازی، منتخب المسائل اإلسالمیة، بیروت، مرکز الرسول الاعظم(صلی الله علیه و آله)، 1422 ق، ص 21.)

نمایه

بازگشت به پایان نامه های حقوقی