احکام تربیتی - ورزشی بانوان
 | |
| نویسنده | اعظم سپهری یگانه |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | بهار دلها |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | ۱۳۹۳ |
| قطع | رقعی |
| شابک | ۹۷۸-۶۰۰-۶۹۸۷-۵۸-۳ |
| دانلود | |
محتویات
سخن پژوهشکده
از نظر اسلام، همانگونه که دین راهنماى اندیشه، اخلاق و عبادات است، راهنماى انتخاب شغل و بایدها و نبایدها در قلمرو تولید، توزیع، مصرف، مدیریت و اقتصاد نیز هست. مشاغل مختلف، صدها حکم واجب و مستحب و شرایط حقوقى و اخلاقى دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعى و تکامل اخلاقى و معنوى انسان اثر مىگذارد. همچنین صدها حرام و مکروه دارد که انجام آن فضاى زندگى جمعى و اسلامى را آلوده مىسازد و ابهام آن دلهره و تردید مىآفریند.
آشنایى با احکام ویژه هر صنف براى دستاندرکاران آن ضرورى و براى مراجعان به آن مشاغل نیاز قطعى و براى اهل مطالعه، دانش اجتماعى و دینى مفید است.
طرح پژوهشى فقه و زندگى، که با سفارش »ستاد احیاء امر به معروف و نهى از منکر« و همّت »پژوهشکده باقرالعلومعلیهالسلام« و نظارت علمى حججاسلام: محمّد حسین فلاحزاده و محمود مهدىپور شکل گرفته، پاسخى است به نیازهاى بشر در همه عرصههاى زندگى.
مجموعه حاضر نقطه پیوند »فقه« و »زندگى« است؛ که چگونگى تأمین معیشت حلال را به مسلمانان و صاحبان مشاغل گوناگون مىآموزد و فقه را از تئورى بهعمل نزدیک مىسازد.
آنچه در پیشرو دارید دوازدهمین شماره از مجموعه فقه و زندگى است که موازین یک ورزش سالم و سازنده را بیان مىکند.
امیدواریم براى تکمیل این مجموعه همچنان از حمایتهاى فکرى و مالى ستاد احیاى امر به معروف و نهى از منکر بهرهمند گردیم.
خواهشمند است هرگونه نقد و نظر تجربى و علمى خود را جهت تکمیل این مجموعه با ما درمیان بگذارید.
واللَّه ولى التوفیق
پژوهشکده امر به معروف قم - خیایان سمیه، کوچه 12 - پلاک 355
تلفن: 37734430 (025)
info@fmaroof.ir
پیشگفتار
بهعنوان پیشگفتار آغاز این نوشته، مقاله محقق ارجمند استاد جواد محدّثى را مىآوریم که تحت عنوان ورزشهاى ارزشى و ارزشهاى ورزشى نگاشتهاند و پیشتر توسط ستاد احیاء امر به معروف و نهى از منکر چاپ و منتشر شده است.
ورزش هم، ورزشهاى «باستانى»، اگر آتش غیرت و دود همّتى هم هست، در آن بیشتر است.
باستانىکارهاى ما، ریشهدارند و «یا على» وِرد زبانشان است و «مُولى» دارند و کباده عشقِ «اهلبیت» را به سینه مىکشند و «گودِ زورخانه» در نظرشان خیلى رفیعتر از سکوهاى افتخار و قلّه «اِورست» و رشتهکوه «هیمالیا» است و... نواىِ «شیر خدا» بر دلشان مىنشیند.
فتح قلّه «انسانیّت» خیلى دشوار است.
در مسیر طولانى دنیا تا آخرت، بهشدّت نیازمند دو استقامتیم، و بدون آن، از رُقَبا عقب مىمانیم و از فینال، محروم...
گاهى حرفهاىترین بندبازان هم نمىتوانند از «صراط» بگذرند. داوران، آماده تشویق، یا «فُل» گرفتناند. خیلىها در «استخر دنیا» غرق شدهاند و سوتها و هشدارهاى نجاتغریق، نتوانسته آنها را بهخود آورد، یا به «ساحل بیدارى» برساند.
مشتزنان، چرا به «شکم شهوت» مشت نمىزنند؟
کوهنوردان، چرا به فکر فتح قله «آزادگى» نیستند؟
کشتىگیران، چرا نَفْس خود را «خاک» نمىکنند؟
چرا براى تمرین، به باشگاه «تقوا» و «عفاف» نمىروند؟
چرا براى زیبایى «اندام روح» به عبادت نمىپردازند؟
چرا در کنار بدنسازى، براى «تربیت جان» وقت صرف نمىکنند؟
شناگران، اگر بتوانند طول و عرض عمر شصت، هفتادساله را با موفقیّت طى کنند، لایق جایزهاند، چرا که خیلى از دوندگان، هرگز نمىرسند! و خیلى از وزنهبرداران، یک «حرف حق» را نمىتوانند بردارند و بسیارى از صاحبان عضلات و بازوهاى پرتوان، حریف «نَفْسِ» خودشان نیستند و اسیر یک «عادت»اند!
مدال شرف، بالاتر از مدال طلا و نقره است.
صحنه زندگى ما، با «ماهوارههاى ملکوت» براى آسمانیان «رِله» مىشود. روزى هم در قیامت، براى داورى نهایى و اهداى جوایز، پَخشِ مجدّد خواهد شد.
دستیافتن بهعنوان قهرمانى در این مسابقات، واقعاً دشوار است و دوپینگکنندگان هم، با مرگ، همیشه از دور رقابتها و صحنه امتیازات، حذف و بیرون رانده مىشوند و بعداً چه حسرتها که:
اى کاش...
راستى «گل» زندگى چیست؟
عُمرِمان، مثل میدان مسابقه است و فرصتهاى بسیارى را به ما «پاس» مىدهند.
افسوس که ما «آبشارزن» نیستیم. و پاس فرصتها را خراب مىکنیم. اگر دیگر به ما پاس ندهند، حق دارند؟
برخى با «فُل»کردنشان، از میدان ارزشها «اُوت» مىشوند، بعضى هم از مرحله مقدماتى، به مرحله نهایى راهمىیابند.
دنیا، واقعاً بازیچه است، ولى زندگى، بازى نیست!
حقیقت، در ابدیّتى است که آنسوى دیوارِ مرگ نهفته است. آخرت هم، میدان «رقابت بینالمللى» است، تا امتیازات چه کسى بیشتر باشد و عنوان قهرمانىِ «فوز عظیم» را به خود اختصاص دهد.
بهقول یکى از دوستان: «فاتح، کسى است که «عکسالعملِ» خود را به کسى نشان نمىدهد و پیوسته آن را در «آلبومِ» خدا مخفى مىکند و در برابر اشک یتیمى بهراحتى «میرزا کوچک» مىشود.
بهراستى هم قهرمانان میدان اخلاص اندکند، نیز آمیختن قهرمانى به عاطفه هم کمیاب است.
همه در میدان و راه زندگى در حرکتند، امّا مگر هرکس مىرود، مىرسد؟ مگر هرکس مىدود، مىبرد؟
اىبَسا رونده و دوندهاى که «خارج از خطّ» پیشمىتازد و عاقبت هم خویش را مىبازد. باختن به «نَفْس»، شرمندگى دارد، مدالگرفتن پیشکش!...
برنده واقعى کیست؟ و باخت اصلى کدام است؟...
بگذشت زمان، دست به کارى نزدى
بر گردن لحظهها مهارى نزدى
صد توپ زدى، تمام را کردى «اُوت»
صد «پاس» گرفته، آبشارى نزدى
جواد محدثى
فصل اوّل: ورزش و ضرورت آن
تعریف ورزش
در تعریف ورزش گفتهاند:
«اجراى مرتب تمرینهاى بدنى بهمنظور تکمیل قواى جسمى و روحى، که به آن تربیت بدنى نیز گفته مىشود[۱] و تربیت بدنى، شبکهاى وسیع و متشکل از مجموعه حرکات مشخص و منظّم است که تحت قاعدهاى خاص صورت مىگیرد، و منظور از آن تأمین آمادگى جسمانى لازم براى فعالیتهاى روزانه و حفظ شادابى و طراوت افراد است[۲].
ضرورت ورزش
ورزش در تمام جوامع بهویژه در جوامع توسعهیافته و روبه توسعه، بهعنوان ضرورتى غیرقابل انکار مورد پذیرش قرار گرفته است. براى بسیارى از افراد که در طول روز، ساعتها به یک کار بىتحرک و یا کمتحرک و کسلکننده اشتغال دارند و همواره در معرض آلودگىهاى خاصّ زندگى صنعتى و فراصنعتى هستند، آمادگى و سلامت جسمانى، توان مقاومت در برابر بیمارىها و حفظ شادابى و نشاط، از مهمترین مسائل است. براى چنین افرادى یک برنامه ورزشى منظّم، ضرورى است[۳].
از این بالاتر امروزه تقریباً در تمام کشورها، برخى از اقسام ورزش بهعنوان یک حرفه و شغل، و براى عدّهاى نیز هنر محسوب مىشود. بنابراین، تربیت بدنى و ورزش، پاسخى است به یکى از نیازهاى بشرِ امروز.
هرچند ورزش براى سلامت بدن ضرورت دارد، ولى زیادهروى در آن نیز روانیست. گروهى اصلاً سراغ ورزش نمىروند و گاهى اظهار مخالفت دارند و گروهى نیز عمده وقت خود را صرف ورزش مىکنند.
ورزش فقط منحصر در چند عمل و حرکت بخصوص نیست. مىتوان گفت کار جسمى، یکى از بهترین ورزشهاست، چون ورزش وسیله است، نه هدف. از این منظر، ورزش از دیدگاه اسلام نهتنها امرى مباح و جایز شمرده شده بلکه در برخى موارد، ضرورى است؛ هرچند این کار و هر عمل دیگرى هرگز نباید همراه با کارِ حرام انجام پذیرد.
سؤال: آیا ورزشهایى که امروز موجود است مسلمانان مىتوانند بازى کنند یا نه؟
جواب: ورزشهایى که مایه قدرت جسمى یا روحى مسلمین مىشود، نهتنها جایز است بلکه در مواردى لازم است[۴].
ورزش و سلامت بدن
در همه دنیا، یکى از مهمترین اهداف ورزش را کسب سلامت جسم و تحریک و قدرت آن مىدانند.
امام خمینىقدس سره مىفرماید: اسلام جِدّ است. یک مسلک جِدّى است، هزل در آن نیست، لغو در آن نیست، سهو در آن نیست، بازى در آن نیست. آن بازیى که اسلام اجازه داده تیراندازى است، اسبسوارى، مسابقه در اسبسوارى، مسابقه در تیراندازى (که) آن هم جنگ است؛ حتى آن را رهان قرار دادهاند[۵]. یعنى (مىشود در آنها شرطبندى هم کرد و بردوباخت داشته باشد)
به همان اندازه که ورزش براى حفظ یا تأمین سلامت بدن پسندیده است و به آن سفارش شده، اگر از این اهداف عارى باشد مذموم و ناپسند است، چراکه در این صورت مصداق لهو و لعب پیدا کرده و حرام است.
نقش ورزش در گذران اوقات فراغت
فراغت را مىتوان شمشیر دولبهاى دانست که ممکن است به دو نتیجه کاملاً متفاوت منتهى شود، یا شخصیت فرد را در مسیر کمال شکوفا کند و یا برعکس، موجب فساد و تخریب فرد و جامعه شود.
براى کسانى که به کار و فعالیت جسمانى و بدنى در طول روز و ایّام کارى اشتغال دارند، بهترین وسیله براى پرکردن اوقات فراغت، مطالعه روزنامه و مجلّه و کتابهاى مفید است، ولى کسانى که در طول روز به کارهاى فکرى اشتغال دارند، یا تَحَرُّکِ بدنىِ زیاد ندارند و پیادهروى نمىکنند ورزشهاى سالم یکى از بهترین برنامههاى اوقات فراغت آنها خواهد بود.
جر دىباتلر[۶] در کتاب «مقدمه تفریحات سالم و بازى در جامعه» مىگوید: تفریحات سالم و ورزش، در گذراندن اوقات فراغت نقش سازندهاى در جامعه دارد. بازى و ورزش در اوقات فراغت کودکان و نوجوانان بیان نوعى حالتهاى روانى و عاطفى است.
ورزش زیاد
على بن سهل بن ابىطبرى (247-192ق.) که مهارتى در ورزش داشته مىگوید:
اگر این ورزشها و حرکات بدنى از حدِّ خودش تجاوز نماید، موجب جمعشدن مواد زاید بدن در زیر پوست مىشود و سپس همین فضولات جمع شده در زیر پوست، باعث ترکیدن پوست و پدیدآمدن جراحت و زخم مىگردد[۷].
ورزش زیاد باعث مىشود که ورزشکار دائماً احساس خستگى کند و به بىخوابى بیفتد و باعث ناراحتىهاى عضوى شود.
ورزش و شادى
جسم و جان ارتباطى دوسویه و مستقیم با هم دارند. آنجا که روانِ آدمى قوى و توانمند باشد، اندوه و ناراحتىِ جسم را زدوده، آن را توسنى بادپا مىسازد و هرگاه نشاطِ جسمى وجود نداشته باشد، دراثر تلاش و تکاپو راههاى خمودى و افسردگى روح، محو مىشود. ازاینرو گفتهاند:
«عقل سالم در بدن سالم است.»
رسولاکرمصلى الله وعلیه وآله مىفرمود:
«الهو و العبو فانّى اکره اَنْ یُرى فى دینکم غلظة»؛
ورزش و بازى کنید و تفریح داشته باشید، همانا من خوش ندارم که در دین شما خستگى و بىنشاطى دیده شود[۸].
و در سخنى دیگر مىفرماید:
خوب است پسر در خردسالى و نوجوانى بازیگوش و پرجنبوجوش باشد، تا در بزرگى خویشتندار و صبور و مقاوم گردد[۹].
امیرمؤمنان علىعلیهالسلام که بسیارى از پهلوانان و قهرمانان او را در ورزیدگى و پهلوانى مقتداى خود مىدانند در رازونیاز خود با خدا چنین آرزویى را مطرح مىکند:
«قَوِّ عَلى خِدْمَتِکَ جَوارِحى وَاشْدُدْ عَلى الْعَزیمَةِ جَوانِحى»[۱۰]؛ پروردگارا اندام مرا در راه خدمت به خودت قوى گردان و دلم را براى عزیمت به سویت محکم ساز.
نکته قابلتوجه این است که حضرت، قوّت و توانمندىِ جسمى را هدف نمىداند، بلکه خواستار آن است که وسیلهاى باشد تا بهتر بتواند در خدمت خالقِ یکتا قرار گیرد و به خلق خدا خدمت کند.
رهبر عزیز و ژرفاندیشمان حضرت امام خمینىقدس سره نیز فرمود:
از قدیم ورزشکاران ایران به یاد خدا و علىعلیهالسلام بودهاند و این رازِ برجستگىهاى آنان بوده است....
ورزشکاران به همان صورتى که ورزشِ جسمى دارند، ورزشِ روحى هم داشته باشند[۱۱].
هرکس در زندگى برنامه داشته باشد استفاده شایان از وقت و عمر خود مىبرد. امام رضاعلیهالسلام فرمود:
«بکوشید اوقات شبانهروزتان به چهار بخش تقسیم شود: قسمتى مخصوص عبادت و رازونیاز با پروردگار، ساعتى براى تأمین امور زندگى، بخشى مخصوص معاشرت با دوستان مورد اعتمادى که عیبهایتان را به شما بازگویند و در دوستى خالص باشند، ساعاتى را هم به استراحت و بهرهمندى از تفریحات سالم و لذّتهاى مشروع بگذرانید؛ که استفاده مطلوب از این قسمت، شما را بر انجام آن سه بخش دیگر توانا مىکند»[۱۲].
ورزش ارزشى
در معارف اسلامى، کسب سلامت و قدرت جسمى مطلوب است، امّا کسب ارزشهاى اخلاقى و تسلّط بر نفس بالاتر از آن دانسته شده است.
پیامبرصلى الله وعلیه وآله مىفرماید: «قوىترین شما کسى است که بههنگام خشم بر خویشتن مسلّط شود»[۱۳].
خوشبختانه ورزش باستانىِ ایران، آمیخته با اخلاق و معارف اسلامى بوده و در آن، تنها به تقویت جسم توجّه نشده، بلکه تعالى و پرورش روح و فکر ورزشکار نیز مدِّنظر ورزشکاران و متولیان امور ورزشى بوده است.
سایر ورزشها را نیز مىتوان با نام خدا آغاز کرد. احترام پیشکسوت را نگهداشت؛ در تشویقها صلوات فرستاد یا تکبیر گفت؛ در خوشحالىها سجده شکر بهجاآورد؛ نسبت به وطن، جوانمردى و تعهّد داشت؛ وقت بازى را با ساعات شرعى و ایّام برگزارى مناسبتهاى مذهبى تنظیم نمود؛ از بلندگوها، تماشاچیان را به ابراز احساسات ملى و انقلابى تشویق کرد و از هیجانات کاذب و اختلافافکن پرهیز داد. بهروى لباس ورزشکاران بهجاى کلمات بیهوده یا تبلیغ کالاهاى شرکتهاى سرمایهداران، جملات آموزنده نوشت.
پرهیز از آثار منفى و رایج در ورزش
ورزش مىتواند آثار مفید و زیبایى داشته باشد و گاهى مىتواند آثار زیانبارى نیز بهدنبال داشته باشد، ورزش نباید جامعه را از مسائل اساسى دور کند، یا حجابى بر نابسامانىهاى اجتماعى و ابزارى براى غفلتآفرینى از مسائل اصلى زندگى باشد. ورزش نباید جوانان را از تحصیل و فنآورى دور کند و آنان را به سمت لهو و لعب سوق دهد، شکست و پیروزىهاى ورزشى نباید موجهاى کاذب در جامعه ایجاد کند، قهرمانانِ ورزشى نباید بیش از حد بزرگ شوند. بهطورى که از دانشمندان و فرهیختگان و پرهیزکاران کشور نیز معروفتر باشند. بودجه محرومان و مستضعفان نباید صرف امور غیرضرورى و گاه بىفایده ورزشى یا تفریح و خوشگذرانىِ ورزشکاران شود.
ورزش کار و یا تماشاچى و یا هردو، نباید مورد بهرهبردارى اقتصادى سرمایهداران یا بهرهبردارىِ سیاسى جناحها و گروهها قرار گیرند.
بنابراین، ورزشى که سبب دشمنى شود و روحیه انسانى را به روحیه حیوانى تبدیل کند و ورزشکار یا تماشاچى را مورد سوءاستفاده قرار دهد و مردم را از مسائل اسلامى جامعه و دردهاى آن دور کند مخرّب است. جاى تأسف است که سنگر مدرسه و دانشگاه و کارگاه و اداره، براى مسابقات فوتبال تعطیل و نیمهتعطیل شود و در اثر هیجانات کاذب، گروهى از جوانان، در پارک و خیابان به رقص و پایکوبى بپردازند.
ورزشهاى مورد توصیه اسلام
اسلام نهتنها با ورزش مخالفتى ندارد بلکه بر انجام برخى ورزشها تأکید کرده است؛ حتّى شرطبندى و برد و باخت را در برخى از آنها مثل ورزشهاى شنا، تیراندازى و اسبدوانى مجاز دانسته است.
شنا
شنا یکى از محبوبترین ورزشها، در بین اقشار مختلف مردم است. فردى که شنا مىکند، نهتنها از این طریق احساس راحتى و نشاط مىکند بلکه در اثر شناکردن، قابلیتهاى جسمانى خود را ازقبیل استقامت دستگاه گردش خون و تنفس، قدرت، سرعت و انعطافپذیرى مفاصلِ شانه و مچ را افزایش مىدهد[۱۴].
پیامبراکرمصلى الله وعلیه وآله مىفرماید: بهترین سرگرمى مؤمن شناکردن است[۱۵].
در ارتباط با شنا لازم است به چند مطلب اشاره شود.
1. بهداشت آب
باید بهداشت و نظافت آب استخرها رعایت شود تا عارى از هرگونه آلودگى و میکروب باشد چون اگر بهداشتِ آب رعایت نشود، خود منبع میکروب و بیمارىهاى مختلف، بهخصوص بیمارى پوستى مىشود لذا لازم است آب استخرها هم گندزدایى شود و هم ضدعفونى شود. در موقع شنا بهخاطر بهداشت آب از لوازم آرایشى استفاده نشود. موهاى زائد بدن برطرف شود که خود مرکزى براى جمعشدن میکروب و ایجاد بیمارىها و انتقال آن است.
اگر کسى بیمارى مسرى دارد موظّف است در جاهاى عمومى شنا نکند که باعث بیمارشدن دیگران، شود.
محیط شنا
محوّطهاى که در آنجا براى شنا آماده مىشوند باید عارى از هرگونه آلودگى باشد. محوّطه باید جورى باشد که خانمها با آسایشخاطر به ورزش و شنا بپردازند، نامحرمى در آنجا رفتوآمد نکند و در جاهایى که استخرِ باز است سایر موازین شرعى در مورد پوشش خانمها رعایت شود که از جاهاى بلند (مثل ساختمانهاى بلند و...) در معرض دید نباشد، یا محل آمدوشد وسائل هوایى (هواپیما، چرخبال، تلىکابین و...) نباشد.
احکام شنا
سؤال: آیا شناکردن، در آب مصرفى مردم مثل (آبانبارها، سدها، برخى از چشمهها، رودخانهها...) جایز است؟
جواب: اگر سبب آلودگى مضرّ آب باشد یا مالک دارد و او راضى نیست، جایز نیست[۱۶].
سؤال: در حال حیض آیا مىشود در استخر شنا کرد، ازجهت آلودهشدن آب، حکم شرعى آن چیست؟
جواب: اگر سبب آلودگىِ مضرّ آب باشد یا مالک دارد و او راضى نیست، جایز نیست[۱۷].
سؤال: زیر دوش که بعد از شنا، دوشى گرفته مىشود که کلر استخر از بدن پاک شود، غسل چه صورت دارد؛ با توجّه به این که فقط اجازه مىدهند یک دوش گرفته شود، نه بیشتر؟
جواب: مانعى ندارد، ولى نباید بیش از مقدار مجاز آب بریزد.
سؤال: در حین آموزش شنا که شخص چنگ مىزند خود را نجات دهد، ضرررساندن به بدن مربى (که گاهى سیاه و کبود مىشود) چه حکمى دارد؟
جواب: در مقام اضطرار تکلیفاً جایز است ولو وضعاً دیه خود را دارد[۱۸].
شنا و روزهمسئله: اگر روزهدار عمداً تمام سر را در آب فروبرد اگرچه باقى بدنِ او از آب بیرون باشد، بنابر احتیاط واجب روزهاش را باید قضا کند[۱۹].
مسئله: اگر روزهدار تمام سر را زیر آب ببرد ولى مقدارى از موها بیرون بماند روزه باطل مىشود[۲۰].
مسئله: اگر فراموش کند که روزه است و سر را در آب فروبرد، یا دیگرى بهزور سر او را در آب فروبرد؛ چنانچه در زیر آب یادش بیاید که روزه است، یا آنکس دست خود را بردارد، باید فوراً سر را بیرون آورد و چنانچه بیرون نیاورد، روزهاش باطل مىشود[۲۱].
مسئله: اگر براى آنکه کسى را از غرقشدن نجات دهد، سر را در آب فروبرد، اگرچه نجاتدادن او واجب باشد، روزهاش باطل است[۲۲].
مسئله: اگر روزهدار بىاختیار در آب بیفتد و تمامِ سرِ او را آب بگیرد، یا فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد روزه او باطل نمىشود[۲۳].
سؤال: روزه کسى که با پوشیدن لباس مخصوص در آب فرومىرود بدون این که بدنش مرطوب گردد، (مثل لباس غواصان) چه حکمى دارد؟
جواب: اگر لباس به سرش چسبیده باشد، صحت روزهاش محل اشکال است و بنابر احتیاط واجب قضاى روزه آن روز لازم است[۲۴].
مسئله: زن در حال روزه کراهت دارد در آب بنشیند[۲۵].
توجه:
1. ورزشى که سبب ضعف بدنى شود در حال روزه مکروه است.
2. براى تمرین یا مسابقه ورزشى نمىتوان روزهخوارى کرد؛ بلکه مىتوان به مسافرت رفت و برگشت.
تیراندازى و اسبدوانى
تیراندازى و اسبدوانى ازجمله ورزشهایى است که مورد توجّه و توصیه اسلام قرار گرفته و چنانچه مسابقه همراه با برد و باخت نیز باشد اشکال ندارد. در مسابقه اسبدوانى و تیراندازى باید شرایط ذیل مراعات شود.
1 نوع حیوان و نوع اسلحه باید مشخص شود، مثلاً با اسب عربى است یا غیر آن و اسلحه کمرى است یا غیر آن.
2 هر دو حیوان یا هر دو اسلحه از نظر ضعف و قوّت و سلامت مساوى باشند، یعنى یکى ضعیف و دیگرى قوى، یکى سالم و دیگرى معیوب نباشد.
3 جایزهاى که قرار مىدهند کاملاً مشخص باشد، یعنى باید آن را ببینند یا طورى آن را توصیف کنند که ابهام نداشته باشد، پس اگر بگویند هر کسى باخت یک وعده به دیگران غذا بدهد و نوع و قیمت غذا معلوم نباشد صحیح نیست.
4 کیفیت تیراندازى ازنظر تعداد تیر، نشانه، محل رهاکردن تیر و مسافت تیراندازى و مسابقه ازنظر ابتدا و انتها براى هر دو طرف مشخص باشد[۲۶].
توجه: شرطبندى در مورد حیوانات بدینمعنى که دو حیوان مسابقه دهند، مثلاً دو حیوان را به جان یکدیگر بیندازند و صاحب حیوانى که مغلوب مىشود چیزى بپردازد، حرام است[۲۷].
ورزشهاى غیرارزشى
در اسلام هر عملى که برخلاف حکم عقل و شرع نباشد اشکال ندارد و با این وصف اگر براى هدفى مقدس باشد، عملى شایسته و مستحب و داراى ثواب خواهد بود. بنابراین هرنوع ورزش و مسابقهاى که شرایط زیر را داشته باشد جایز است:
الف. براى سلامتى ورزشکار ضررى نداشته باشد.
ب. از ابزار قمار در آن استفاده نشود.
ج. فرد یا گروه برنده از بازنده چیزى دریافت نکند و درخواست کار یا خدمتى نداشته باشد.
پس بسیارى از مسابقههاى علمى و آموزشى و ورزشى که امروزه در جهان برگزار مىشود و شرایط فوق را داراست اشکال ندارد.
توجه:
1. اگر در ورزش و مسابقه جایزه برندگان را دولت یا مؤسسه و سازمان خاصّى بپردازد و از بازنده چیزى دریافت نشود اشکال ندارد[۲۸].
2. هرگونه ورزش و مسابقهاى که با وسایل قمار، مانند پاسور و نرد انجام شود حرام است؛ هرچند بردوباختى در کار نباشد[۲۹].
3. ورزش و مسابقهاى که همراه با برد و باخت باشد، یعنى شرط شود که برنده از بازنده چیزى دریافت کند یا بازنده، کارى براى برنده انجام دهد، هرچند از ابزار قمار، استفاده نشود، حرام است[۳۰].
4. شطرنج و هر چیزى که وسیله قمار بوده، اگر بهطور کلّى از ابزار قماربودن خارج شده و حالت اوّلیه خود را ازدست داده است و امروزه مثلاً بهعنوان وسیله بازى فکرى از آن استفاده مىشود، بازى با آن، بدون بردوباخت، اشکال ندارد[۳۱]، ولى براى کسى که مىداند هنوز جزو ابزار قمار است یا نمىداند حالت قبلى خود را ازدست داده یا نه جایز نیست[۳۲].
5. بردوباخت در مسابقه تیراندازى و اسبدوانى، اشکال ندارد[۳۳].
6. ورزش و مسابقهاى که سبب ضرررساندن به سلامتى و بدن افراد مىشود، حرام است[۳۴].
فصل دوم: بانوان و ورزش
اهمیت تربیت بدنى براى بانوان
ورزش، زن و مرد نمىشناسد. اگر مقاومت در برابر بیمارىها و حفظ سلامت و آمادگى بدن براى مردان لازم است این ضرورت براى زنان نیز وجود دارد، و اگر مرد براى انجام بهتر وظایف و بهعهده گرفتن مسئولیت نیاز به جسمى سالم دارد، زن هم براى بهتر انجامدادن وظایف اجتماعى و خانوادگى نیاز به جسم سالم دارد.
مخالفان ورزش بانوان
برخى مخالف ورزش زن هستند و مىگویند زنهایى که ورزش مىکنند صفت زنانه خود را ازدست مىدهند، بهخصوص ورزشهاى سنگین مثل فوتبال، والیبال، بسکتبال، اسکى. همچنین زن دراثر ورزش لطافت خود را ازدست مىدهد. روزنامه «دیلىمیرور» در انگلستان اعلام کرد ازنظر علمى ثابت شده که ورزش، دختران و زنان را بدترکیب و زشت مىکند. دخترانى که ورزش مىکنند صدایشان کلفت و جثّهاى درشت و قوى مانند مردان پیدا مىکنند.
پروفسور «لودویک بروکوب» کارشناس ورزشى، در مسابقات المپیک مکزیک، وضعیت 911 دختر ورزشکار را مورد بررسى قرار داد و مشاهده کرد نیمى از این دختران اندامى درشت شبیه مردان پیدا کردهاند.
موافقان ورزش بانوان
در مقابل برخى موافق ورزش بانوان هستند و مىگویند تحقیقات نشان داده است که شروع عادت ماهانه در دختران و زنان ورزشکار، دیرتر از غیرورزشکار است. این تأخیر خود تأثیرات مثبتى براى دختران دربردارد، ازجمله این که رشد طبیعى اندامها را بیشتر خواهد نمود.
ورزش بانوان ازنظر اسلام
اسلام موافق هیچکدام نمىباشد، بلکه نظریه متعادل و متناسب به کیفیت خلقت زن و نیاز فردى و اجتماعى و شأن و منزلت وى را تأیید مىکند. از آنجا که زن از لطافت جسمى خاصى برخوردار است و به مقتضاى زندگى خود باید همیشه طراوات و لطافت زنانه خود را حفظ کند، اگر ورزش هم مىکند ورزشى باشد که با وضعیت جسمانى و روحیّات او سازگارى داشته باشد و جسم و روح او را آزرده نکند بلکه به او شادابى دهد و او را براى نقش مهم مادرى و همسرى آماده کند. همانگونه که براى مردان، ورزشى که براى سلامت مضرّ باشد حرام و ممنوع است، براى بانوان نیز حرام است، افزون بر این، زن مسلمان داراى شأن و احترامى است که در ورزش نیز باید این احترام و شأن حفظ شود. براى مثال، دوچرخهسوارى و دویدن در معابر عمومى با شأن زن مسلمان سازگار نیست. البته اگر محلهاى مخصوصى براى اینگونه ورزشها در نظر گرفته شود، و در معرض دید نامحرمان نباشد اشکال ندارد.
سؤال: به نظر شما این که گفته شده زنان مىتوانند سوار دوچرخه و موتورسیکلت شوند و چادر سیاه براى زنان کراهت دارد، چیست؟
جواب: دوچرخهسوارى و موتورسوارى بانوان موجب جلبنظر مردان و معرض فتنه و به فساد کشیدهشدن اجتماع است و منافى با عفت بانوان است، و لازم است ترک شود، چادر داخل در عنوان رداء است و رداء مشکى کراهت ندارد[۳۵].
سؤال: حکم دوچرخهسوارى و موتورسوارى خواهران با مانتو در سطح شهر،با توجه به آثار سوء اجتماعى و اخلاقى آن چیست؟
جواب: با توجه به پیامدهاى سویى که اینگونه امور دارد، لازم است از آن پرهیز شود و به وسوسههایى که این و آن مىکنند توجه نکنید[۳۶].
در حدیثى از امام معصومعلیهالسلام نقل شده که:
زنها بر اسب سوار نشوند، این کار موجب تهییج و فساد خواهد شد[۳۷].
ورزشهاى رزمى بانوان
ورزشهایى که اسلام به آنها اهمیّت داده و یا شرطبندى بر آن را جایز دانسته و از مصداق لهو خارج کرده، بدینجهت است که رزمى بوده و توان رزمى مسلمین را بالا مىبرد. این ورزشها عبارتند از سوارکارى، تیراندازى و شنا.
خداوند متعال در قران کریم مىفرماید: «در برابر آنها (دشمنان) آنچه توانایى دارید، از نیرو و اسبان سوارى آماده و مهیا سازید»[۳۸].
ویژگىهاى جسمى و رزمى زنان عامل مهمّى است که باید هنگام بحث از توسعه رشتههاى ورزشى مورد توجّه قرار گیرد. ورزشهاى سنگینى که نیازمند توانایى بالاى بدنى و استقامت و تحرّک فراوانند، هیچ تناسبى با جسم و روان زن، ندارند، و آثار نامطلوبى بهجاى مىگذارند[۳۹].
سؤال: آیا بانوان مىتوانند در کلاسهاى اسلحه و تیراندازى با رعایت حجاب شرکت کنند؟
جواب: با رعایت وظایف شرعیه و عدم مفسده مانع ندارد[۴۰].
سؤال: در صورت نبودن مربّى خواهر، آیا براى برادران جایز است با درنظر گرفتن لزوم امر (ارتش بیست میلیونى) به خواهران آموزش نظامى دهند؟
جواب: آموزش نظامى براى خواهران مانع ندارد ولى اگر مربّى مرد است باید اجتناب شود[۴۱].
فصل سوم: ورزش بانوان و نگاه نامحرمان
مکان ورزش بانوان
مکان ورزش بانوان، اعم از شنا یا غیر آن، چه از نظر موقعیّت و چه ازنظر نقشه مهندسى و ساختوساز و نماى داخلى باید بهگونهاى باشد که شأن و منزلت زن مسلمان و نیز عفاف و حرمت حریم معنوى وى را محفوظ نماید تا تمام بانوان علاقهمند بتوانند با خاطرى آسوده به ورزش دلخواه خود بپردازند. نکته دیگرى که نباید ازنظر دور داشت در مکانهاى ورزش مشترک در دو شیفت جداگانه آقایان و بانوان فعالیّت دارند، حساسیت این امور بیشتر است و دقّت و نظارت افزونترى مىطلبد، تا جایى که تصاویر مورد استفاده بر سالنها یا تابلوها یا زیر شیشه میزها و تراکتها و دیوارنوشتهها در شأن هر گروه باشد و از تصاویر و نوشتههاى محرّک و مفسدهبرانگیز پرهیز شود.
مقدار پوشش زن از نامحرم
چیزى که خواهران باید بدانند این است که نباید به بهانه ورزش و تربیت بدنى اندام و چهره آنها در معرض دید و تماشاى نامحرمان قرار گیرد و ملعبهاى براى بهرهگیرىها و چشمچرانىها بشوند[۴۲].
در اینجا بهطور اجمالى درباره حجاب و ضرورت پوشش بانوان مسائلى را ذکر مىکنیم:
مسئله1: زن باید تمام بدن خود را از نامحرم بپوشاند، بهجز دستها تا مچ و صورت؛ بهمقدارى که در وضو شسته مىشود و احتیاط مستحب است که مقدار بیشترى بپوشاند.
مسئله2: اگر صورت و دست، آرایش و زینت داشته باشد پوشاندن لازم است.
ارتباط با نامحرم
در اسلام فعالیت اجتماعى زنان منع نشده است ولى مسئله مهم حفظ جایگاه ویژه بانوان و حفظ عفاف و حجاب آنان و مراعات عفت عمومى است چنانچه بانوان در ارتباط با نامحرم بتوانند تمام وظایف شرعى خود را مراعات کنند ازنظر اسلام نیز ممنوعیتى ندارند، لذا داشتن مربّى غیرهمجنس یا مسافرت با مردان نامحرم یا صحبت با آنان یا نشستوبرخاست با آنان مشروط به همین است و باید توجّه داشته باشند که علل و انگیزه رابطه و مراوده با نامحرم چیست؟ انگیزه رابطه و مراوده مىتواند شغلى و اجتماعى باشد یا جنسى و شهوانى.
علل و انگیزههاى ارتباط افراد نامحرم گوناگون است ممکن است دختر و پسر نامحرم انگیزههاى مشترک و یا جداگانهاى براى روابط خود داشته باشند.
1. انگیزه شغلى و اجتماعى
اگر ارتباط زن و مرد نامحرم صرفاً انگیزه کارى و مسائل اجتماعى مورد نیاز باشد و هیچگونه انگیزه شهوانى در میان نباشد و در نحوه رفتار نیز مراعات حدود شرعى بشود و خوف به گناهافتادن نباشد و مفسدهاى نیز نداشته باشد، اشکال ندارد.
2. انگیزه جنسى
اگر انگیزه روابط بین دو جنس مخالف انگیزه جنسى باشد، ازنظر احکام اسلام غیرمجاز و ممنوع شمرده شده و هیچگونه پوشش ظاهرى مجوز آن نخواهد بود. گاهى برخى افراد براى مشروع جلوهدادن این روابط نامشروع سخنانى برخلاف انگیزه اصلى بر زبان جارى مىکنند که رابطه ما رابطه خواهر و برادرى است، در میان دخترها و پسرها اینگونه توجیهات بیشتر است، چراکه این رابطه شادمانى زیادترى را موجب خواهد شد، ولى دختر و پسر نامحرم با این تعابیر هرگز خواهر و برادر نخواهند شد و روابط آنان با این بهانه مشروع نخواهد گشت، گاهى انگیزه ارتباط به دلیل شهرت اجتماعى طرف مقابل است، مانند علاقهمندى به ورزشکارانى که در میادین ورزشى مدال کسب کردهاند.
استفتاء: آیا یک خانم مىتواند به یک ورزشکار مرد در هر رشتهاى علاقه داشته باشد و بهخاطر کسب شهرت و کسب مقام و مدالهاى ورزشى، عکس و پوستر او را به دیوار اتاقش بزند؟
جواب: اگر شأنیت مفسده دارد اجتناب لازم است بلکه اولى ترک آن است مطلقا[۴۳].
مسئله: اگر مرد و زن نامحرم در محل خلوتى باشند که کسى در آنجا نباشد ودیگرى هم نتواند وارد شود چنانچه بترسند که به حرام بیفتند از آنجا بیرون بروند[۴۴].
تماشاى ورزشکاران
یکى از مهمترین نعمتهاى الهى، قدرت بینایى است، انسان باید از این نعمت بزرگ در راه کمال و ترقى خود استفاده کند، مىتواند به تماشاى مناظر زیباى طبیعت بپردازد و به عظمت خالق یکتا بیندیشد، ولى باید از نگاه به نامحرمان و مکانهایى که بهگونهاى تجاوز به حقوق دیگران محسوب مىشود پرهیز کند.
پیامبراسلامصلى الله وعلیه وآله فرمود: «نگاه به نامحرم تیرى از تیرهاى شیطان است. کسى که نگاه به نامحرم را از ترس خدا ترک کند، خداوند ایمانى به او عطا مىکند که حلاوت آن ایمان را در قلبش مىیابد»[۴۵].
اکنون مىپردازیم به ذکر برخى از مسائل نگاه:
الف: تماشاى ورزش بانوان
بانوان مىتوانند به تماشاى ورزش بانوان بروند و نیز هنگام ورزش مىتوانند بدن یکدیگر را نگاه کنند؛ امّا نگاه شهوانى و نگاهى که مفسده برانگیز باشد و نیز نگاه به شرمگاه (عورتین) دیگران حرام است، خواه آن زن جوان باشد یا پیر، زشت باشد یا زیبا[۴۶]
سؤال: نگاهکردن زنان در استخر شنا به بدن زنان چه حکمى دارد؟
جواب: نگاهکردن زن به بدن زن دیگر با قصد لذّت حرام است[۴۷].
سؤال: بعضى بعد از شنا مىآیند مایو خود را در زیر دوشى که درب ندارد و دیگران او را مىبینند بیرون مىآورند انسان چشمش به عورت آنها مىافتد چه حکمى دارد؟
جواب: نگاه عمدى به عورت دیگرى حرام است، اگرچه از پشت شیشه یا در آیینه یا آب صاف و مانند اینها باشد و احتیاط واجب آن است که به عورت بچّه ممیّز هم نگاه نکنند[۴۸]. ولى تماشاى ورزش بانوان براى آقایان جایز نیست و از آنجا که نگاه مرد به بدن زن نامحرم حرام است بانوان باید بدن خود را بهجز صورت و دستها تا مچ از نگاه نامحرم بپوشانند.
سؤال: آیا زن مىتواند با لباسهاى گشاد و با روسرى و شلوار در پیش مرد نامحرم ورزش کند؟
جواب: از این عمل احتراز شود[۴۹].
ب: اختلاط زن و مرد در ورزشگاه
از دستورهاى پیامبراسلامصلى الله وعلیه وآله است که فرمودند: «نگذارید بین زن و مرد اختلاط برقرار شود، چه آن که اگر بین آنها اختلاط و آمیختگى باشد دردى بىدرمان شما را فراخواهد گرفت»[۵۰].
سؤال: برخى در حال زمینهسازى براى شرکت زنان در ورزشگاه جهت تماشاى مسابقات مردان مىباشند، از آنجا که در این مکانها غالباً توسط طرفداران تیمهاى ورزشى، حرکات غیراخلاقى صورت مىگیرد و تبعات سوئى را بههمراه دارد، آیا زمینهسازى و شرکت زنان در این مکانها که موجب هتکحرمت آنها مىشود چه صورت دارد؟
جواب: هرگاه موجب فساد یا هتکحرمت احکام اسلامى گردد، جایز نیست[۵۱].
سؤال: اختلاط زن و مرد در ورزشگاه براى تماشا و تشویق ورزشکاران چه حکمى دارد؟
جواب: جایز نیست[۵۲].
برهنگى در ورزش
برهنگى خارج از حدود الهى و شئون انسانى در ورزش، از ارمغانهاى شوم استعمارگران زمانهاى بسیار دور در یونان است. که اختلاط در ورزش دختران و پسران بود. افراد در ورزش بنا به فرمان لیگورگ موظّف بودند، بدون لباس باشند، و از تعلیمات دختران بدین شیوه مقاصد و اهدافى داشتند[۵۳]. متأسفانه امروزه نیز برهنگى در ورزش وجود دارد. در حالى که در اغلب موارد، برهنگى، براى ورزشکردن ضرورتى ندارد.
رسالتى که بر دوش بانوان ورزشکار و متولّیان است، این است که در عمل نشان دهند پرداختن به ورزش و انجام مسابقههاى ورزشى براى بانوان، هرگز بهمعناى فاصلهگرفتن از ضوابط دینى و ارزشهاى اسلامى نیست، بلکه هدف از این امر، یافتن توانایى بیشتر براى نزدیکشدن به همین ارزشها و معیارهاست. بنابراین لازم است براى رعایت حدود و مسائل شرعى در زمان برگزارى مسابقهها از هیچ کوششى دریغ نکنند[۵۴].
لباس ورزشکاران
لباس ورزشى و ورزش نباید بازیچه تبلیغات تجارى واقع شود. استفاده از لباسهایى که فرهنگ غربى را اشاعه مىدهد به فتواى همه مراجع تقلید حرام است.
سؤال: نظر جنابعالى در مورد پوشیدن لباسهایى که عکس یا علامت مربوط به کشورهاى غربى روى آن نقش بسته است، یا چیزهاى مبتذل (مثل آرمهاى گروهها) یا وسائل موسیقى و قمار و اینها... چیست؟
جواب: استفاده از اینگونه لباسها که ترویج فرهنگ غیرمسلمین است اشکال دارد[۵۵].
سؤال: استفاده از پوشاک متداول ملل کافر و دولتهاى غربى، چگونه است؟
جواب: بر مسلمان سزاوار است از لباسهایى که موجب تشبّه به کفّار است، استفاده نکنند، و از امورى که شعار کفّار است، مانند صلیب باید اجتناب نمود[۵۶].
فصل چهارم عکس و فیلم ورزشکاران
پانویس
- ↑ لغتنامه، على اکبر دهخدا.
- ↑ ورزش در اسلام، حسین صبورى.
- ↑ همان.
- ↑ استفتائات، آیةاللَّه مکارم، ص225، م780.
- ↑ صحیفه نور، امام خمینى، ج16، ص61.
- ↑ . George S.butler
- ↑ ورزش در اسلام، حسین صبورى، ص104.
- ↑ من لایحضرهالفقیه، ج3، ص493.
- ↑ من لایحضرهالفقیه، ج3، ص493؛ بحارالانوار، ج60، ص631.
- ↑ مفاتیحالجنان، دعاى کمیل.
- ↑ کلمات قصار، پندها و حکمتهاى امام خمینىرحمة الله، ص182.
- ↑ دررالکلام، سخنان گوهربار امام رضاعلیهالسلام، حسین حائرى کرمانى.
- ↑ بحارالانوار، ج77، ص150. (اشدکم من ملک نفسه عند الغضب)
- ↑ برگزیده مقالات علمى، ورزشى بانوان، اداره کل ورزش بانوان کشور، ص70.
- ↑ نهجالفصاحه، ص319، ح1527.
- ↑ استفتاء از آیةاللَّه بهجت.
- ↑ استفتاء از آیةاللَّه فاضل.
- ↑ استفتاء از آیةاللَّه بهجت.
- ↑ توضیحالمسائل، حضرت امام، م1608.
- ↑ همان، م1611.
- ↑ همان، م1615.
- ↑ همان، م1618.
- ↑ همان، م1612.
- ↑ آیةاللَّه خامنهاى، استفتاء.
- ↑ توضیحالمسائل، حضرت امام، م1657.
- ↑ شرح لمعه، کتاب السیق و الرمایة.
- ↑ همان.
- ↑ استفتائات، ج2، ص10، ص22.
- ↑ استفتائات، ج2، ص8، 9، س18ù15.
- ↑ همان، ص19.
- ↑ به فتواى برخى از مراجع تقلید، بازى با شطرنج در هرصورت حرام است.
- ↑ استفتائات، ج3، ص10، ص21.
- ↑ واجبات و محرمات در شرع اسلام، على مشکینى، ص107.
- ↑ قاعده لاضرر یک قاعده مهم فقهى است.
- ↑ استفتائات، آیةاللَّه تبریزى، ص469، م2177.
- ↑ استفتائات، آیةاللَّه مکارم، 1736.
- ↑ وسائلالشیعه، ج3، ص25.
- ↑ سوره انفال، آیه60.
- ↑ مرکز پژوهشهاى صداوسیما، ویژهنامه ورزش.
- ↑ استفتائات، حضرت امام، ج3، وظایف اجتماعى زن.
- ↑ همان، استفتائات، آیةاللَّه مکارم، م1650.
- ↑ برگزیده، مقالات علمى ورزشى بانوان، اداره کل ورزش بانوان کشور، ص7.
- ↑ استفتاء، آیةاللَّه بهجت.
- ↑ توضیحالمسائل، حضرت امام، ص292، م2452.
- ↑ میزانالحکمه، ج10، ص78؛ (النّظر سهمّ مسمومٌ من سهام ابلیس فمن ترکها خوفاً من اللَّه اعطاء اللَّه ایماناً یجد حلاوته فى قلبه).
- ↑ العروةالوثقى، ستر و ساتر، ص549، ج1؛ تحریرالوسیله، ج2، ص164، 242.
- ↑ توضیحالمسائل، امام خمینى، م2445؛ آقاى فاضل، م2582؛ آیةاللَّه تبریزى، م2447.
- ↑ همان، امام خمینى، م2443؛ آقاى فاضل، م2581؛ آیةاللَّه تبریزى، م2445.
- ↑ استفتائات، حضرت امام، ج2، (نظر و لمس و صداى نامحرم).
- ↑ قال رسولاللَّه: باعدوا بین انفاس الرجال و النساء فانه اذا کانت المعاینه و اللقاء کان الداء الذى لا دواء له.
- ↑ استفتائات، آیةاللَّه مکارم.
- ↑ استفتاء، آیةاللَّه بهجت.
- ↑ تاریخ فلسفه غرب، ترجمه نجف دریا هندى، ج1، ص163.
- ↑ ویژهنامه ورزش، مرکز پژوهشهاى صدا و سیما.
- ↑ استفتائات، آیةاللَّه خامنهاى، نقل ازجمله نصیحت، شماره149.
- ↑ استفتائات، آیةاللَّه تبریزى، ص507، س2225.
