فرهنگ مصادیق:اخلاق اسلامی چیست؟
محتویات
مقدمه
اخلاق اسلامی اخلاقی است که در چارچوب اسلام است. اخلاق اسلامی سه بخش اصلی دارد.:
بخشهای اصلی اخلاق اسلامی
رابطه با خدا
کارهایی که آدمی باید در برابر خدا بکند، مانند نماز و روزه و دعا
رابطه با مردم
برخورد فرد و رفتارهایش با مردم و دیگر اعضای جامعه، مانند رفتار نقشهای خانواده و دوستی. عموماً منظور از اخلاق اسلامی بیشتر این بخش است.
رابطه با خود
چارچوب برخورد انسان با خودش، مانند حسد (رشک) و چگونگی غذا خوردن
خوی اسلامی، بهداشت اسلامی و احکام اسلام و دیگر چیزهای از این دست را نیز در بر میگیرد.
در کل ویژگیهای اخلاقی در اسلام بسیار مهم است، به گونهای که پیامبر اسلام فرمود: «(إنّما بُعِثْتُ لأُتَمِّمَ مَکارِم الأخلاق)» یعنی «براستى كه من براى به كمال رساندن مكارم اخلاق مبعوث شده ام».
روش اخلاقی اسلام
در روش اخلاقی اسلام، ملاک هر کار رضایت خداوند است. اسلام میگوید: ای انسان هر کاری که میکنی ببین آیا رضای خداوند در آن کار هست یا نه؟ در روش اخلاقی اسلام، تحسین و تقبیح مردم در رسیدن به بهشت و دوری از جهنّم، اهداف اصلی نیست، بلکه هدف اصلی رضایت خداوند است و چون هدف علم اخلاق، رسیدن انسان به سعادت و کمال است و از سوی دیگر سعادت و کمال انسان نیز در تحصیل رضای الهی است، پس اخلاق واقعی همان اخلاق اسلامی است چون زمینه کمال و سعادت انسان را فراهم میکند و دستیابی به آن برای همگان امکان پذیر است.
بهترین شاهد بر اینکه اخلاق واقعی، همان اخلاق اسلامی است، مطالعه حالات و داستان زندگی افراد بزرگ و عالیقدری چون علی (علیه السلام)، سلمان، اباذر، مقداد، و . . . میباشد که از طریق عمل به اخلاق و دستورات اسلامی توانستند به عالیترین درجات کمال و سعادت نایل شوند.
بهتر است برخی از شاخصههای اخلاق واقعی و مورد نظر اسلام بطور خلاصه بیان کنیم:
۱- تاکید بر مطابقت و یا عدم مطابقت مباحث با کتاب و سنت.
۲- تلاش در ارائه نظامی جامع که پاسخگوی همه پرسشهای اخلاقی باشد.
۳- ارائه تفسیری معتدل و هماهنگ با سایر مفاهیم اخلاقی.
۴- تقسیم و تربیت منطقی مباحث اخلاقی در سه بخش مطالعات مبنایی، توصیفی و تربیتی.
۵- توجه به ابزار تربیت اخلاقی و ترتیب طبیعی آنها و تاکید بر مشروعیت آنها.
۶- استفاده از تجربیات علمی پیشگامان و پیش کسوتان در تهذیب اخلاق.
۷- سعی در استخراج اصول و قواعد کلی اخلاق از خلال مصادیق وارد شده در کتاب و سنت.
۸- تبیین دیدگاه اسلام در حوزههای مختلف رفتاری و ملکات نفسانی به طور مستقل و البته با توجه به تاثیر متقابل آنها.
۹- توجه به تاثیر متقابل حوزه اندیشه، ملکات نفسانی و رفتار و کردار بر یکدیگر.
۱۰- توجه به جایگاه عقل، گرایشهای فطری و آثار و تجربیات عملی، در تفسیر و عمل به مفاهیم اخلاقی.
۱۱- تاکید بر رشد هماهنگ و متوازن استعدادهای اخلاقی و پرهیز از افراط و تفریط در آنها.
۱۲- توجه به وضعیت و شرایط خاص مخاطبان در به کار بستن دستورهای اخلاقی
