فرهنگ مصادیق:فروش وقف وتبدیل آن (۲)
نویسنده : رسول گلی زاده
۵۰۷. شخصی مؤسسه تولیدی را که با سند عادی خریده، با سند عادی و قولنامه به فروش میرساند و ثمن معامله را تحویل گرفته و مثمن و مبیع را تحویل خریدار میدهد و معامله شرعاً انجام میشود و خریدار هم پس از تحویل آن مؤسسه مشغول تولید در آن میگردد پس از گذشت مدتی از معامله اداره اوقاف مدعی موقوفه بودن زمین کل آن منطقه میگردد . یعنی چندین روستاکه زمین آن مؤسسه هم در بین آنها و جزئی از کل است . آیا فروشنده و مالک آن در این خصوص ضمانی دارد؟ و نسبت به خریدار مسئولیتی دارد یا خیر؟
بسمه تعالی موقوفه قابل خرید و فروش و استملاک نیست. اگر به طریق شرعی ثابت شود که زمین مؤسسه تولیدی فروخته شده وقف است فروشنده ضامن ثمن آن برای خریدار است.
۵۰۸. زمین موقوفهای که اجاره آن باید در شب نوزدهم ماه مبارک رمضان خرج شود قسمتی از آن در مسیر جاده قرار گرفته و بقیه هم در حال تخریب و از بین رفتن است سؤال ما این است که آیا میتوانیم ما بقی زمین را بفروشیم یا خیر در صورتی که اجاره آن سرجای خودش باشد و اگر میتوانیم بفروشیم، از پول آن زمین دیگر بخریم وقف نمائیم یا خرج مسجد نیمه کاره نمائیم. خواهشمندیم دستورات لازم را جهت حفظ نمودن موقوفه مرقوم فرمائید.
بسمه تعالی با امکان استفاده از وقف در جهت وقف فروش آن جائز نیست و اگر استفاده از آن ممکن نیست مواردی مسوغ فروش وقف هست که در کتب مربوطه از جمله تحریرالوسیله حضرت امام خمینی (ره) با شرائط آن ذکر شده است، و در هر صورت باید زیر نظر متولی شرعی و با نبود شخص خاص حاکم شرع باشد، والله العالم.
۵۰۹. در شهرستان ... رقبهای وجود دارد که عواید آن قسمتی صرف مخارج تعزیه داری و باقیمانده بین ارحام موصی تقسیم میگردد، در وصیت نامه مذکور فروش ثلث و اجاره بیش از ۳ سال آن منع شده است و همچنین قید گردیده که اوصیا حق ندارند اراضی موقوفه را به کسی اجاره دهند که در آن احداث بنا نمایند.با توجه به اینکه مورد بحث در حال حاضر کلاً در داخل شهر و در منطقه خدمات شهری و مسکونی قرار گرفته است و استفاده از آن جز با احداث بناهای مسکونی و تجاری و اداری و غیره ممکن نیست و از طرف دیگر در بخشی از آن اراضی سازمانها و مؤسسات با بودجه دولتی اقدام به احداث بناهای اداری نمودهاند و بانکها نیز به علت شرائط مندرج در وصیتنامه از اعطای وام و خدمات لازم به مستأجرین خودداری مینمایند و این وضع باعث رکود آبادانی و پیشرفت شهر و موقوفه شده است و چنانچه نظر موصی در مورد عدم اعطای حق تملک اعیان در اراضی که داخل شهر قرار گرفته مراعات شود موقوفه غیر قابل استفاده و بدون درآمد باقی خواهد ماند که در این صورت امکان انجام نیات موصی نیز میسر نخواهد شد و از طرفی مشکلات بسیار زیادی برای ساکنین و مقامات دولتی و مؤسسات به وجود خواهد آمد، لذا مستدعی است با عنایت به مشکلات ایجاد شده موافقت فرمایند به منظور رفع محذورات یاد شده این قسمت از نظر موصی در ایجاد اراضی موقوفه رعایت نشود و حق تملک اعیان به افراد و مؤسسات متقاضی داده شود تا ضمن احیای موقوفه افراد نیز تشویق به اجاره راضی بشوند.
بسمه تعالی موقوفه را نمیتوانند به افراد یا مؤسسات تملیک کنند و آنها نمیتوانند تملک کنند و مالک نمیشوند و همانطور که در جواب استفتاء قبل مرقوم شده میتوانند مشکل را حل کنند، بلی اگر استفاده از وقف در جهت وقف ممکن نباشد مگر به احداث بناء یا اجاره بیش از سه سال میتوانند آن را برای احداث بناء یا بیش از سه سال اجاره دهند و به وقف عمل کنند، ولی باید با نظر متولی شرعی باشد، والله العالم.
۵۱۰. شخصی وصیت کرده است که خانهام را بفروشید و مصرف مسجد و حسینیه بنمائید و خانه مذکوردارای چند اصله درخت نخل خرما میباشد و این نخلها هم برای خیرات و مبرات است، حال که موکل میخواهد خانه را بفروشد خریدار میگوید همراه با نخلها میخرم و بدون نخل خانه را نمیخرد و با توجه به اینکه نخلها برای خیرات در نظر گرفته شده است تکلیف چیست لطفاً بیان فرمائید.
بسمه تعالی در فرض مرقوم نمیتوانند نخلها را بفروشند و بایددر خیرات از آنها استفاده کنند بلی اگر خیرات شامل صرف پول خود نخل در مسجد و حسینیه هم باشد میتوانند بفروشند و پول آن را صرف در مسجد و حسینیه کنند، لکن اگر نخل اینطور اختصاص به خیرات داده شده که با وجود عین عوائدش صرف در خیرات شود نمیتوانند آن را بفروشند، والله العالم.
۵۱۱. مکانی است وقف برای مکتب خانه که ساختمان مخروبه آن هنوز به جاست و قبلاً هم چندین سال متمادی در آن کلاس درس برقرار بود اما الان چون مدارس آمده آن مکان هیچ استفاده ندارد و حتی اسباب اذیت همسایه همجوار نیز میباشد و با وجود این مشکلات و عدم استفاده از آن مکان به هیچ عنوان، آیا اجازه می فرمائید که آن مکان را بفروشند به همان همسایه و از پول آن در جای دیگر برای کتابخانه یا پایگاه و یا امور عامه دیگر استفاده نمایند.
بسمه تعالی فروش وقف جائز نیست.
۵۱۲. مسجد امیرالمؤمنین(ع) دارای فرشی است که بسیار مستعمل و تقریباً فرسوده است و برای استفاده در مسجد مفید نمیباشد ولکن دارای ارزش ریالی بالا در حدود بیش از دو میلیون تومان میباشد لطفاً بفرمایید:با توجه به اینکه فرش وقفی میباشد آیا فروش آن جایز است؟
بسمه تعالی اگر قابل استفاده است فروش آن جایز نیست.
۵۱۳. در صورت جواز آیا میشود علاوه بر فرش مورد نیاز مسجد باقیمانده پول را در مایحتاج دیگر مسجد از قبیل خرید و نصب کولر و تعمیر مسجد و سایر نیازمندیها مصرف کرد؟
بسمه تعالی حکم فروش آن ذکر شد و در موارد جواز فروش احتیاط آن است که پول را صرف در مماثل وقف بکنند، یعنی برای مسجد فرش تهیه کنند، والله العالم.
۵۱۴. ۱- اگر ملک وقفی را کسی به نفع خود بفروشد و خریدار آن را صاحب شود در صورتی که تعدادی به خریدار گفته باشند این ملک موقوفه است آیا خرید ملک موقوفه برای خریدار جایز است یا خیر چگونه؟ ۲- اگر فردی اراضی موقوفه را فروخته باشد آیا وراث آن میتوانند به جای اراضی آن اراضی دیگری را به موقوفه واگذار کنند یا باید اراضی خود موقوفه به آن برگردد؟
بسمه تعالی۱-۲- وقف قابل خرید و فروش نیست و با فروش از وقف بودن خارج نمیشود.
۵۱۵. مردم از قدیم الایام برای ساختن سه مدرسه زمین در اختیار آموزش و پرورش گذاشتهاند و نیت آنها این بوده که این زمینها را ما وقف مدرسه نمودیم که مادام العمر به عنوان مدرسه استفاده شود و مردم هم در ساختن ساختمان آن مشارکت نیروی انسانی و مصالح داشتهاند و از هر کس سؤال میشود میگویند ما این نیرو و مصالح را وقف مدرسه نمودهایم مسئولین ذیربط (آموزش و پرورش) هم اکنون تصمیم به فروش آن گرفتهاند. لذا خواهشمند است هر چه سریعتر حکم شرعی را در این زمینه بیان نمائید.
بسمه تعالی اگر زمینها را برای ساختن مدرسه در آن واگذار کردهاند فروش آنها جایز نیست.
۵۱۶. شخصی مقداری از باغ و آب را وقف نموده است و درحال حاضر از دنیا رفته است و چون کسی روی این باغ کار نمیکند لذا سودی از آن حاصل نمیشود و در نتیجه از بین خواهد رفت، آیا میتوان این باغ و آب را فروخت و به جای آن مثلاً زمین یا مغازهای برای وقف خریداری نمود؟
بسمه تعالی اگر انتفاع از وقف در جهت وقف ممکن است فروش آن جایز نیست.
۵۱۷. دهات و مزارع موقوفه خاص براساس قوانین و مقررات اصلاحات ارضی به زارعین صاحب نسق واگذار گردیده و در نتیجه نحوه پیاده کردن و شیوه کاربرد نظر واقف کاملاً تغییر داده شده و اصولاً عمل به وقف نیز منتفی گردیده عواید وقف باقی نمانده و متولی نیز ممنوع المداخله شده بدین ترتیب تقاضا میشود نظریه شرعی حضرتعالی را در رابطه ماده واحده قانون ابطال اسناد فروش رقبات آب و اراضی موقوفه مصوب ۲۸/۱/۶۳ که مقرر میدارد از تصویب این قانون کلیه موقوفاتی که بدون مجوز شرعی به فروش رسیده یا به صورتی به مالیکت درآمده باشد به وقفیت خود بر میگردد و اسناد مالکیت صادر شده باطل و از درجه اعتبار ساقط است و اینکه برخی ادارات ثبت سال هاست از تاریخ تصویب قانون مزبور اقدام به ابطال اسناد صادر نمینمایند و ضرر و زیان بسیاری به منافع موقوفه وارد میشود اعلام فرمایند.
بسمه تعالی وقف قابل تبدیل و تغییر و واگذاری و خرید و فروش نیست و امور ذکر شده موجب خروج وقف از وقفیت نمیشود و صادر کردن سند مالکیت برای زمین موقوفه جایز نیست و اعتبار ندارد و هر مقدار از اجرت و منافع وقف مطابق نظر واقف صرف نشده ضامن هستند و باید بپردازند و هرگونه تصرف در وقف باید زیر نظر متولی شرعی و صلاح وقف باشد و در غیر اینصورت حکم غصب را دارد.
۵۱۸. ابوی اینجانب موقع حیات خویش یک قطعه زمین چنارزار را وقف امام حسین(ع) نموده است از طرفی هم روستای ما از وجود مسجد محروم است.۱-آیا میشود مورد موقوفه را خرج مسجد بنمایم؟۲-در صورت امکان به علت اینکه دست ما نیز خالی است عنایت فرمائید تا ما بتوانیم از یک باب مسجد برخوردار هم جهت عبادت و هم تعزیه داری امام حسین(ع) استفاده نمائیم.۳-اگر نمیشود عین موقوفه را بفروشیم آیا میتوانیم درختهای کاشته شده را فروخته خرج مسجد نمایم.
بسمه تعالی موقوفه را نمیتوان فروخت نه زمین وقفی را و نه اصل درختهای وقفی را بلکه باید عوائد وقف را صرف در جهت وقف کند، والله العالم.
۵۱۹. شخصی نذر کرده بود که هر جا باشد همراه خودش یک حسینیه بسازد، این ملک را فروخت و جای دیگر سکونت کرد، آیا برای خریدار آن زمین حسینیه هم واجب است که در آن جا حسینیه بسازد با فروش زمین قبلی یا خیر؟
بسمه تعالی اگر وقف محقق شده است تغییر و تبدیل و فروش آن جائز نیست و در غیر اینصورت اختیار با مالک است.
۵۲۰. روستای مسکونی ما حدود یکصد و چهل هکتار بوده که از قدیم و ندیم در اختیار زارعین بوده، عامه اهالی محل میدانیم بعضی از زمینهای فوق از دو دانگ تا چهار دانگ و یا نصف آن وقف برای تکایا بود و سند وقفی موجود است، متأسفانه اداره اوقاف شهرستان و مسئولین امر کوچکترین تحرکی از خودشان نشان ندادهاند. و مردم هم در سال ۴۲ ثبت ملکی و سند اصلاحات ارضی گرفتهاند آیا اعتبار ملکی و تصرف آن و محصولات سالیانه مشروع و مجاز خواهد بود و هر نوع تصرف آن جایز میباشد(بیع، تبدیل، هبه و ارث).
بسمه تعالی هر مقدار از زمینها که وقفیت آن محرز و مسلم باشد خرید و فروش و تبدیل و نقل و انتقال آن شرعاً باطل است و هر گونه تصرف در آن منوط به رعایت احکام وقف و قرارداد با متولی شرعی است.
۵۲۱. اگر کسی چیزی را از قبیل فرش، رادیو، ضبط، ساعت دیواری، پرده و ... را وقف مسجدی نماید آیا میتوان بدون اجازه و دخالت آن شخص مورد وقف شده را فروخت و صرف دیگر مخارج مسجد نمود؟
بسمه تعالی وقف قابل خرید و فروش نیست.
۵۲۲. عدهای از خیرین ظروفی را جهت اطعام طعام مؤمنین در مجالس عزاداری ائمه معصومین(ع) و استفاده عمومی تقدیم مسجد و حسینیه کردهاند که جزء اموال مسجد و حسینیه به حساب میآید از آنجایی که ظروف مذکور مستهلک شدهاند و خبر از نیت اهداء کنندگان نیست که آیا وقف نمودهاند یا خیر. در فرض مذکور آیا میشود از طریق فروش، این ظروف را تبدیل به احسن نموده و ظروف جدید را جایگزین آن بنمایند؟
بسمه تعالی در فرض مرقوم اگر استفاده از این ظروف امکان پذیر نیست به طوری که اگر فروخته نشود موجب از بین رفتن آن میشود میتوان با فروش، آن را تبدیل به احسن نمود.
۵۲۳. زمینی وقف مدرسه بوده در زمان ستمý شاهی بدون توجه به وقف ساختمان شهرداری ساخته شده است، و اکنون تقریباً بلااستفاده گردیده، و با وجود کوچک بودن ساختمان به درد مدرسه هم نمیخورد و در آینده هم تعریض شده جزء خیابان خواهد شد، در حال حاضر هم در اختیار یکی از مراکز فرهنگی است، تکلیف شرعی را بیان فرمائید.
بسمه تعالی وقف قابل خرید و فروش و تغییر و تبدیل نیست و از موقوفه باید در جهت وقف استفاده شود و اگر زمین وقف منفعت بوده باید اجاره آن را تصرف کننده به متولی شرعی وقف بپردازد تا در جهت وقف مصرف شود.
۵۲۴. شخصی در زمان حیاتش منافع یک قطعه زمین را جهت عزاداری امام حسین(ع) وقف نموده زمین مزبور در طرح قرار گرفته و واقف هم فوت کرده، اجازه می فرمائید زمین موقوفه را بفروشند و وجه آن را خرج مسجد محل کنند؟
بسمه تعالی در فرض سؤال، فروش زمین جایز نیست و باید در جهت وقف مصرف شود.
۵۲۵. کتابخانهای را که در راه پله فوقانی حجرههای مدرسه جامع و آشپزخانه و حسینیه آن که وصل به مسجد جامع میباشد، بدون اجازه متولی خاص خراب کردند و جزء مسجد قرار دادند آیا نماز خواندن در مکان جائز است یا خیر؟
بسمه تعالی اگر وقف بودن محلی به عنوان خاص ثابت باشد تبدیل آن جائز نیست، ولی اگر وضعیت وقف معلوم نباشد باید عمل افراد صالح و متدین، حمل بر صحت شود.
۵۲۶. احتراماً اینجانب بیمارستانی ساخته و قربت الی الله آن را وقف نمودهام و در وقفنامه تولیت را به خودم اختصاص دادهام و در اجرای وقفنامه بیمارستان و درمانگاه را تحویل وزارت بهداشت و درمان دادهام چون اختلافی در تولیت ایجاد نمودند وزارت بهداشت صورت مجلس بر خلاف وقفنامه و فتوای مرقوم تنظیم و به امضاء بنده رسانیده لذا با تقدیم وقفنامه و صورت مجلس ۲۸/۱۰/۷۲ مستدعی است مرقوم فرمائید تغییر وقفنامه و شرایط مذکور در آن و اقداماتی که مسئولین وزارت بهداشت برخلاف وقفنامه و نظر متولی انجام دادهاند جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی تغییر و تبدیل موقوفه یا تصرفات غیرمجاز در موقوفه در غیر جهت وقف جایز نیست و موجب ضمان است، و تغییر و تبدیل شرایط وقف و چگونگی استفاده از آن باطل و بی اعتبار و بی اثر است.
۵۲۷. بانوئی قطعه زمینی که یک دانگ از ششدانگ میباشد را وقف نموده که دارای باغات ،بیوتات، قنوات و انهار و مزارع و مراتع و اراضی و غیره بوده است و متولی زمین مذکور زمین فوق الذکر را به شخصی اجاره داده و چون پس از انقضاء مدت اجاره موفق به بازپس گرفتن آن نشده زمین را به اداره اوقاف واگذار نموده و چون در همان زمان عدهای از اهالی قریه مذکور قطعات زمینی را وقف کرده بودند لذا متولی و اداره اوقاف تمامی املاک دایر و آباد را که دارای محسنات قید شده در بالا بوده است به متصرف واگذار نموده و زمین بایری را که هیچگونه آبادی در آن وجود نداشته از او دریافت نموده که طبق اظهارات متولی و اداره محترم اوقاف میگوید تبدیل به احسن کردهایم حال از آن مرجع عالیقدر مسلمین جهان تقاضا میشود در مورد اینکه آیا متولی و اداره محترم اوقاف حق تعویض زمین دایر و آباد که دارای درآمد بوده را با زمینی بایر داشته، فتوای مبارک را امر و ابلاغ فرمائید.
بسمه تعالی بعد از ثبوت وقف شرعاً تبدیل و تغییر آن جایز نیست.
۵۲۸. اطراف زمین مزروعی اراضی متعلق به موقوفه، که قبلاً مزورعی بوده ساختمان شده جهت منزل مسکونی یا بعداً میشود و از کشت و زرع افتاده است ولی زمین موقوفه کنار آن ساختمان منزل واقع شده که با مساحت کم نمیشود برای موقوفه خانه سازی کرد و نه قابل کشت زیرا که همسایه ساختمان مانع محصور شده است بنابراین زمین موقوفه بلااستفاده است و رها شده است حضرتعالی اجازه می فرمائید که اینگونه زمین موقوفه را با زمین دیگری با در نظرگرفتن صلاح وقف معاوضه کرد و در صورتی که معاوضه آن را اجازه نمی فرمائید آیا اجازه می فرمائید که اینگونه اراضی موقوفات برای مدت مدیدی مثلاً نود و نه ساله اجاره داده شود، به هر حال استدعا میشود جواب آن را مرقوم فرمائید.
بسمه تعالی با امکان استفاده از وقف ولو با اجاره دادن آن تبدیل آن جایز نیست و در فرض سؤال باید زیر نظر متولی شرعی و در جهت وقف از وقف استفاده شود.
۵۲۹. واقفی قطعه زمینی را جهت احداث گورستان وقف کرده و عدهای اقدام به تصرف این قطعه زمین نموده و آن را به زمین فوتبال تبدیل نمودهاند از آن مرجع معظم تقاضا داریم حکم شرعی مسئله را بیان فرمایند.
بسمه تعالی اگر زمین ملک شرعی واقف بوده و آن را وقف قبرستان کرده و تحویل متولی برای دفن اموات داده حکم وقف بر آن مترتب میشود و تبدیل آن و تغییر آن به زمین ورزش جایز نیست.
۵۳۰. قسمتی از مدرسه علمیه که وقف بوده تخریب گردیده و جهت احداث ساختمان تجاری واگذار گردید که قمست اعظمی از آن بعللی به وقف برگشته و بخش کمتری در ملکیت اشخاص باقی مانده آن قسمت که به وقف برگشته به وسیله متولیان و یا اداره اوقاف اجاره بندی و اکنون هم در تصرف مستأجرین متصرف قرار دارد.سؤال: آن قسمت که به وقف برگشته که در اجاره متصرفین فعلی میباشد را میشود تجدید اجاره نمود و متصرفین همانند گذشته استیفای منافع نمایند یا باید خلع ید نمود و مغازهها را تخریب و عرصه آن را ضمیمه مدرسه مذکور نمود؟
بسمه تعالی مدرسه موقوفه و عرصه آن که وقف انتفاع بوده و هست تبدیل آن به وقف منفعت به صورت مغازه و غیره شرعاجایز نیست، بلکه باید آن را به حالت سابق برگردانند و ابقاء مساحتهای تصرف شده به صورت مغازه و غیره و دریافت اجاره بهاء از متصرفین صورت شرعی ندارد و شرعاً جایز نیست.
۵۳۱. آیا میتوان مدرسه علمیه را به صورت مدرسه دولتی درآورد یا اینکه باید رفع تصرف شده و به صورت مدرسه علمیه آنچنان که وقفنامه اشاره دارد درآید؟
بسمه تعالی تغییر مدرسه علوم دینی و تبدیل آن به مدرسه علوم جدیده و اجاره دادن برای این کار جایز نیست، باید از مدرسه موقوفه در خصوص همان جهت وقف استفاده شود.
۵۳۲. غسالخانهای است که مربوط و متصل به گورستان که وقف برخود اهالی آنجاست مدتی است که از طرف بهشت زهرا بسته شده آیا میشود این مکان را تبدیل به کتابفروشی و نوارخانه و یا پایگاه بسیج قرار داد و اجاره آن را صرف در خود همان گورستان نمایند رأی مبارک چیست و آیا اجازه می فرمائید یا خیر؟
بسمه تعالی غسالخانه وقفی قابل اجاره دادن و تغییر و تبدیل نیست.
۵۳۳. موقوفهای است که مصرف آن کمک به زواری است که عازم کربلای معلی باشند. به لحاظ اینکه سالها است مصرف این موقوفه معطل مانده، مستدعی است اجازه فرمایند از باب اقرب به نظر واقف عواید مذکور موقتاً به زوار امام رضا (ع) کمک شود.
بسمه تعالی با امکان عمل به وقف ولو به مصرف در زواری که فعلاً به کربلا مشرف میشوند (در صورت موافقت با جهت وقف) نباید تغییر دهند.
۵۳۴. آیا زمینی که وقف بر دارالتعلیم قرآن بوده است و ساختمان شده به نام دارالتعلیم قرآن، میشود نام او را عوض کرد و به نام پایگاه آموزشی قرار داد و برای کارهای دیگری مورد استفاده قرار داد از قبیل ورزش؟
بسمه تعالی در فرض سؤال جایز نیست.
۵۳۵. مسجدی نسبت به جمعیت محل خیلی کوچک و قدیمی است و بزرگ کردن آن ضرورت دارد عدهای میگویند مسجد مذکور را خراب نمایند و مقدار لازم هم از حیاط مسجد به او اضافه کنند همان جای مسجد اول با هم مسجد بشود حیاطی هم برای وضوخانه و دستشوئی باقی بماند و عدهای نظرشان این است مسجد قدیمی بماند حیاط مسجد را مسجد درست کنند در این صورت حیاطی برای مسجد باقی نمیماند از محضر حضرتعالی تقاضا می نمائیم از جهت شرع و مصلحت کدام یک از نظریه را انتخاب کنیم که اشکالی نداشته باشد؟
بسمه تعالی باید طوری عمل کنند که تغییر وقف صدق نکند بنابراین اگر قسمت مربوط به حیاط مسجد را مسجد و قسمت مسجد را حیاط نمایند خلاف احتیاط است، والله العالم.
۵۳۶. در جنب مسجد جدید الاحداث مکانی به مساحت حدود ۶۰ متر مربع قرار داشته است که قبل از ساختمان مسجد جدید به عنوان مسجد قدیم محل استفاده قرار داشته است اینک پس از ساخت مسجد جدید که به حمدالله دارای سالنی به مساحت حدود ۴۰۰ متر مربع به نحو خوبی ساخته شده و مورد بهره برداری قرار میگیرد و دیگر نیازی به محل مسجد قدیمی که در گوشه حیاط این مسجد قرار گرفته و به علت قدمت در حال فرسودگی میباشد، نیست و از طرفی دیگر گروه فرهنگی این مسجد جهت فعالیتهای فرهنگی از قبیل ایجاد کتابخانه و محل پایگاه مقاومت نیاز به مکان مزبور دارد با توجه به اهمیت فعالیت عزیزان بسیجی و برادران گروه فرهنگی تقاضا دارد اجازه فرمائید که محل مسجد قبلی پس از تخریب از حالت مسجدیت خارج و به عنوان کانون فرهنگی مسجد و پایگاه مقاومت بازسازی و مورد استفاه قرار گیرد.
بسمه تعالی مسجد به هیچ عنوان از مسجد بودن خارج نمیشود و تغییر آن جایز نیست، والله العالم.
۵۳۷. کلیه اراضی روستا موقوفه میباشد که از زمانهای قدیم و سالهای گذشته قبل از انقلاب اسلامی مردم این روستا به کشاورزی سنتی به روی اراضی مشغول بودهاند اکنون بیشتر اراضی به منازل مسکونی تبدیل گردیده است، لازم به توضیح است که نصف اراضی موقوفه سید الشهداء(ع) و نصف دیگر آن موقوفه فقراء و شبهای جمعه و طلاب میباشد.اهالی روستا فاقد مسجد میباشند و تکلیف اهالی در زمینه احداث مسجد در زمین وقفی را مشخص نمائید تا در صورت داشتن مجوز شرعی بتوانیم مسجدی را در این روستا احداث نمائیم.
بسمه تعالی باید موقوفه در همان مواردی که واقف تعیین کرده صرف شود.
۵۳۸. شخصی طی وقفنامه رسمی قطعه زمینی در یکی از محلات را وقف مسجد نموده زمین موصوف به جهت ابعاد محدود و به جهت عدم سکونت شیعه در آن منطقه تا به حال در این راستا مورد استفاده قرار نگرفته مضافاً اینکه در فاصله ۱۰۰ متری مکان مزبور، مسجد با شکوهی ساخته شده و در آن به انجام فرائض دینی پرداخته میشود با عنایت به وضعیت، این مکان استدعا داریم کیفیت استفاده از زمین مزبور را بیان نمائید.
بسمه تعالی با فرض تمامیت وقف با قبض معتبر در آن باید بر طبق وقف عمل شود و قابل تغییر نیست، والله العالم.
۵۳۹. در همسایگی مسجد خانه کلنگی وجود دارد که صاحبان خانه قسمتی از آن را بخشیده و مقداری را هم مردم خریدهاند و جزو صحن مسجد (حیاط) میشود، از آنجائیکه زمین و مسجد لب خیابان واقع شده ساختن مغازه یا مکانی شبیه آن برای مخارج مسجد یا ساختن کتابخانه چه حکمی دارد، البته حیاط مسجد هم لطمهای وارد نمیشود؟
بسمه تعالی اگر برای صحن مسجد بخشیده و خریدهاند جایز نیست به مغازه تبدیل کنند مگر این که هنوز وقف نشده و صاحبان پول به آن راضی باشند.
۵۴۰. افراد خیری طی وقفنامههای عادی اقدام به ایجاد موقوفات و رقباتی نموده تا عواید آنها در امورات خیر هزینه گردد با عنایت به عدم دوراندیشی لازم در مفاد وقفنامه در خصوص کیفیت هزینه این عواید رعایت مصلحت و غبطه وقف ملحوظ نگشته حال واقف متوجه نواقص وقفنامه گردیده و در راستای مصلحت وقف باید وقفنامه اصلاح گردد. با عنیات به اینکه واقف در قید حیات بوده استدعا داریم جواز یا عدم جواز اصلاح وقفنامه را امر به ابلاغ نمائید.
بسمه تعالی بعد از وقف و تحقق قبض معتبر در آن واقف نسبت به وقف اجنبی میشود و حق تغییر وقف ولو به عنوان اصلاح را ندارد ، والله العالم.
۵۴۱. ما اهالی روستا مسجد کوچکی داشتیم چون جایش ضیق بود جلو آن مسجد جدیدی ساختهایم و مسجد قدیم جلو مسجد جدید را گرفته و مانع دید مسجد شده حالا ما میتوانیم این مسجد قدیم را تخریب و از حیاط آن مسجد جدید قرار دهیم؟
بسمه تعالی تغییر وقف جایز نیست، والله العالم.
۵۴۲. ما قطعه زمین داریم که برای احداث منزل کافی نیست و یک قطعه زمین متصل به صورت کرت در کنار ما است که متعلق به حسینیه سادات است ما به سادات یک قطعه زمین بزرگ تر و بهتر و حاصل خیز در محل دیگری پیشنهاد و درخواست نمودهایم که آن قطعه را به ما بدهند و آنها با این پیش شرط با درخواست ما موافقت نمودهاند که از آن حضرت استفتاء شود و در صورت موافقت ایشان زمین مورد درخواست ما را به ما اعطاء نمایند.
بسمه تعالی زمین اگر وقف حسینیه است تغییر و تبدیل آن شرعاً جایز نیست، ولی اگر ملک خاص سادات محل باشد اختیار آن با مالکین شرعی آن است.
۵۴۳. حدود ده سال پیش مبلّغ روحانی در منزل میزبان خود مسئله وضعیت معیشتی آقایان اهل علم در قم را مطرح و سپس میزبان محترم تصمیم به وقف مؤبد ملکی را مینماید تا از عایدات آن به روحانیون بی بضاعت و یا کم بضاعت کمک شود سپس با تشکیل جلسهای در حضور امام جمعه وقت بنا براین گذارده میشود که این ملک وقف روحانیون مستقر در یک مدرسه خاص باشد. و با صلاحدید هیئت امناء آن مدرسه مصرف گردد حال با توجه به اینکه عایدات این موقوفه در قم طبق نظر واقف مصرف نمیشود بلکه در کارهای دیگر مصرف میشود از جمله ساختمان سازی و صرف مکتب خواهران و از طرفی نیز مدرسه موصوف پس از چندین سال متروکه بودن مجدداً فعال شده و بیش از پنجاه طلبه شبانه روزی در آن به تحصیل علوم دینی اشتغال دارند و با توجه به اینکه این مدرسه در حال حاضر شعبهای از حوزه علمیه قم میباشد و واقف نیز در قید حیات بوده و به این نحوه مصرف رضایت بیشتری دارد آیا جایز است این ملک با نظر واقف آن، وقف بر این مدرسه شود یا خیر؟
بسمه تعالی از وقف باید در جهت وقف استفاده شود و تغییر وقف جایز نیست، والله العالم.
۵۴۴. در مسجدی میتوان اطاقی برای پایگاه مقاومت ساخت که از آن برادران عزیز حزب الله در امور پایگاه استفاده کنند؟
بسمه تعالی تغییر وقف است و جایز نیست.
۵۴۵. شخصی ششدانگ عرصه و اعیان یک باب منزلش را به قرار شفاهی شهود وقف بر محل تدریس قرآن و بیان احکام شرع و تشکیل جلسات عزاداری ائمه(ع) و دیگر استفادههای مشروع نموده اما در تنظیم وقفنامه محضری موجود در سوابق مورد استفاده از موقوفه را « بر زینبیه که محل تدریس نسوان و مسائل و احکام شرع و ذکر مصائب آل اطهار قرار گیرد» قید کرده با عنایت به اینکه موقوفه مذکور متولی داشته و به علت بلااستفاده بودن وضع موجود ساختمان به کمک مؤمنین و خیرین تخریب و در طرح بازسازی علاوه بر ساخت سالن اجتماعات و مستحدثات لازم تعدادی دکاکین نیز ساخته شد و دارای عواید میباشد.اولاً: با توجه به قید استفاده نسوان در وقفنامه محضری آیا امکان مزبور مختص استفاده زنان میباشد و یا اینکه استفاده عموم مجاز است؟ثانیاً: عواید حاصله از رقبات در چه مواردی مصرف شود؟
بسمه تعالی اگر محرز است که واقف منزل مذکور را برای محل تدریس قرآن و بیان احکام شرع و تشکیل جلسات عزاداری وقف نموده است باید مطابق نظر واقف عمل شود بلی امور ذکر شده به مرد یا زن اختصاص ندارد هر گروه میتوانند مطابق نظر واقف استفاده نمایند و در هر صورت تصرف موقوفه باید زیر نظر متولی شرعی و به صلاح وقف باشد و تبدیل وقف به چیز دیگر جائز نیست و شخصی که تغییر داده لازم است به صورت اولیه برگرداند.
۵۴۶. منزلی حدود یک قرن پیش یک گوشه آن به حد ۶ متر به صورت یک اتاق کوچک به عنوان نمازخانه وقف شده است اولاً مکان مورد نظر سالها است بلا استفاده و به صورت یک مخروبه میباشد، دوماً چون واقف آن را برای اهالی مخصوصاً آنهائیکه از حمام قدیمی ده استفاده میکردند وقف نموده و آن حمام هم به صورت قدیمی و غیر بهداشتی درآمده و خلق الله نماز را خیلی راحت در جوار حمام و داخل مسجد جامع که نزدیک است اقامه میکنند. سوماً به علت تغییرات در بافت کوچه و معابر روستا از ناحیه ساکنین و اهالی محل کوچهها پهن تر گشته است، مکان فوق اصلاً مورد استفاده قرار نمیگیرد و به صورت سدی جلوی راه و گذر قرار گرفته است لذا خواهشمند است نظر معظم له را اعلام فرمائید، آیا میتوانیم به عنوان باز شدن راه مردم آن مکان را تخریب نمائیم و به کوچه اضافه کنیم؟
بسمه تعالی تغییر وقف جایز نیست مگر اینکه ضرورت غیرقابل چشم پوشی در میان باشد.
۵۴۷. ساختمانی از طرف شخصی وقف تحصیل طلاب حوزه علمیه شده است و برای آن متولی خاص انتخاب کرده است اما از آن جا که مدارس شهرستانی برای رسمیت یافتن میبایست زیر نظر حوزه عملیه قم باشند و شرایط تعیین شده از طرف مدیریت حوزه علمیه قم با شرایط متولی مدرسه تطبیق نمیکند، در حال حاضر ساختمان مذکور بلا تکلیف مانده است و امکان تأسیس حوزه و تربیت طلاب وجود ندارد، در چنین شرایطی اداره آموزش و پرورش شهرستان به منظور حفظ کاربری ساختمان، پیشنهاد استفاده از آن به منظور آموزش قرآن دانش آموزان با عنوان «کانون قرآن» را داده است و بر این پیشنهاد اصرار زیاد دارد، مستدعی است ضمن تعیین تکلیف، ما را از وضعیت پیش آمده رهایی دهید.
بسمه تعالی اگر ساختمان وقف مدرسه علمیه شده و تحویل متولی شرعی شده تبدیل آن به چیز دیگر جائز نیست و اگر وقف تمام نشده اختیار آن با مالک میباشد.
۵۴۸. یک اصله درخت گردو که وقف روضه خوانی امام حسین(ع) میباشد در ملکی واقع شده که اینجانب خریداری کردهام و مبلغ ملک را پرداخت نمودهام درخت مذکور واقع شده است در داخل سالن دامداری که میسازیم و نصف درخت را ماشین باری به آن زده و قطع شده است لذا خواهشمند است راهنمایی کنید که آیا میتوانیم درخت دیگری را وقف بنمائیم یا خیر؟
بسمه تعالی قطع کردن درخت گردوی وقفی جائز نیست.
۵۴۹. ۱- شخصی در وصیت خود چنین نوشته است که چهل من زمین به انضمام دو ساعت آب وقف است که همه ساله مال الاجاره آن در ایام عاشورا و در تکیه مصرف عزاداری حسینی شود. پسر او بعد از فوت موصی و واقف چون نمیدانستند به مصرف غیر موقوف علیهم خرج کردند آیا این مدت را ضامنند یا خیر؟۲-زمینی وقف بر ایام عاشورا و دهه صفر شد و متولی آن هم معین شده اما مستأجر بدون اجازه متولی عواید را در جای دیگر خرج کردند آیا در این مدت که به جای دیگر خرج کردند ضامنند یا خیر؟
بسمه تعالی اگر عوائد وقف در غیر جهت وقف صرف شده ضامن دارد و حکم در هر دو مسئله همین است.
۵۵۰. زمین موقوفه ایست که مال الاجاره آن صرف مدرسه علوم دینیه میشده و صاحب همجوار زمین موقوفه میخواهد زمین موقوفه را با زمین خودش شامل نموده خانه مسکونی بسازد، و او در عوض زمین موقوفه مغازه یا زمین دیگری که نفعش دو برابر زمین موقوفه است بدهد، آیا تبدیل زمین موقوفه به مغازه اش یا با زمین او که نفعش دو برابر است اجازه می فرمائید؟
بسمه تعالی با امکان استفاده از وقف درجهت وقف تغییر و تبدیل آن جایز نیست، والله العالم.
۵۵۱. در چندین سال قبل شخصی مدرسه علمیهای با وقف نامه و شرایط خاص وقف نموده، بعد از خراب شدن ساختمان مدرسه ورثه واقف کل زمین مدرسه مزبور را به بانک فروخته ا ند ولی به سعی و تلاش یکی از تجار محترم شهرستان مقدار باقی مانده از زمین مزبور را از بانک خریداری و به وقف برگرداند و مجدداً زمین مزبور را به نام خودش با شرایط جدید وقف نموده و خود را متولی آن قرار داده اینک پس از بیان این شرح موارد ذیل مورد سؤال میباشد.آیا وقف دوم روی وقف اول و تبدیل نام مدرسه اشکال شرعی ندارد؟
بسمه تعالی وقف دوم صحیح نیست هر چند تغییر نام مانع ندارد، ولی اگر بنائی در آن احداث کرده میتواند آن را وقف کند، و این وقف دوم نیست.۱-آیا وقف دوم با علم به وقف بودن زمین ذکر شده حق تعیین متولی و ناظر بر خلاف متولی و ناظر وقف اول را دارد؟۲-آیا واقف دوم حق جعل ناظر بعد از گذشت سیزده ماه از تنظیم وقف نامه اولیه خودش را دارد؟۳- آیا بر فرض صحت مراتب قبلی ناظر جعل شده از طرف متولی بعد از قبول حق استعفاء دادن را دارد؟بسمه تعالی ۱- نسبت به آنچه قبلاً وقف شده نمیتواند تغییر دهد، ولی اگر خودش بنائی کرده میتواند در آن متولی و ناظر تعیین کند.۲- بعد از وقف واقف نمیتواند ناظر تعیین کند.۳- اگر نظارت او صحیح واقع شده و او قبول کرده نمیتواند استعفاء دهد.
۵۵۲. زمینی که در السنه مردم مشهور به وقف است در حالیکه وقف نامه کتبی و رسمی ندارد اگر بخواهند در این زمین مرده شورخانهای احداث نمایند دربارهٔ احداث این مرده شور خانه نظر شریفتان بیان فرمائید.
بسمه تعالی شهرت به وقفت کفایت میکند، و نباید تغییر داده شود بنابراین در فرض مرقوم نباید مرده شورخانه بسازند، والله العالم.
۵۵۳. در رژیم طاغوت در جریان اصلاحات ارضی موقوفات را اعم از عام و خاص از ید متولیان و ادارات اوقاف و امور خیریه خارج و بدون در نظر گرفتن شرایط موقوفات به زارعین صاحب نسق واگذار گردید؟با توجه به موارد فوق الذکر مورد استفتاء از محضر مبارک این است که :آیا کسی میتواند با توجه به سند اصلاحات ارضی خود را مالک دانسته و مجدداً موقوفات را وقف نموده و متولی تعیین نماید؟
بسمه تعالی حکم کلی مسئله روشن است که موقوفات باید در جهت وقف و زیر نظر متولی شرعی مصرف شود و تغییر و تبدیل آن و وقف مجددش جائز و صحیح نیست ولی مسائل نزاعی باید در دادگاه حل شود.
۵۵۴. حدود ۴۵ سال قبل مردم روستا تصمیم به ساخت حمام گرفتند و شخصی مکان آن را داد و در آن حمام ساختند و سالها مورد استفاده اهالی محل قرار گرفت ولی حالا بر اثر عدم استفاده و هزینه زیادی که دارد تبدیل به منزل مسکونی شده است حال سؤالهای زیر پیش آمده :آیا زمین وقف است یا خیر؟در صورتی که وقف است این نفری که آن را تبدیل کرده باید چه کند؟اگر باید با اجازه حاکم شرع خریداری نماید با بهای امروز و یا روز تصرف؟در هر حال تکلیف این سرمایه گذاری ۱۵ میلیون تومان در آن زمین ۱۵۰ متری چیست؟
بسمه تعالی اگر زمین را به قصد ساختن حمام برای اهالی روستا در اختیار قرار داده در مفروض سؤال وقف است و تغییر و تبدیل آن جائز نیست و موضوع خاص نیاز به رسیدگی دارد که موکول است به مسئولین مربوطه در اداره اوقاف.
۵۵۵. دیگها و ظروفی قدیمی (مسی) وقفی که از کار افتادهاند و غیر بهداشتی میباشند و در تکایای دیگر هم از آنها استفاده نمینمایند آیا میشود تبدیل به احسن کرد یا خیر؟
بسمه تعالی تبدیل ظروف مسی وقفی اگر قابل استفاده باشد ولو با سفید کردن، جائز نیست.
۵۵۶. یک باب حمام قدیمی وجود دارد چندین سال است بر اثر سهل انگاری مسئولین مربوطه و اهالی محل به صورت خرابهای درآمده است کانون فرهنگی و ورزشی جوانان مساجد قصد دارد این حمام را تعمیر کند و با توجه به سخنان بسیار مهم و ارزشمند اخیر مقام معظم رهبری در دیدار با جوانان از این محل به عنوان خانه جوان استفاده نماید تا اولاً از این محل تاریخی حفظ و نگهداری شود و ثانیاً استفاده بهینه از این محل برای فعالیتهای جوانان کانون نماید، لذا خواهشمند است دستورات لازم را در این زمینه مبذول فرمائید.
بسمه تعالی زمین حمام اگر وقف باشد و بتوان از آن درجهت وقف ولو با تعمیر استفاده نمود تبدیل آن به چیز دیگر جائز نیست و اگر وقف یا ملک شخصی نباشد اختیار آن با مسئولین مربوطه است.
۵۵۷. مالکین زمینی به مساحت حدود ۳ هزار متر مربع، قسمتی از آن را که حدود ۱۲۰۰ متر مربع بوده است را برای مسجدی اختصاص دادهاند حدود پنج متر مربع از آن زمین که بین مسجد مذکور و بقیه ملک مالکین قرار دارد، برای ساختن گلدسته اختصاص داده شده بود، اما به علت مسائل مختلفی مانند وجود عقب نشینی، عدم موافقت شهرداری و هزینه سنگین و غیر لازم بودن، موضوع ساختن گلدسته منتفی شده است مالکین آن تکه زمین که واقفین زمین مسجد مذکور نیز میباشند به زمینی که برای ساختن گلدسته در نظر گرفته شده بود احتیاج دارند، تکه زمین مذکور به وسیله دیواری از مسجد مورد بحث جدا شده و تصرف آن توسط مالکین مذکور ضرر یا نقصانی برای مسجد ندارد، آیا تصرف مالکین یا همان واقفان مسجد نسبت به تکه زمینی که برای گلدسته اختصاص داده شده بود به خاطر احتیاجی که به آن برای تکمیل سهم اختصاصیشان دارند از نظر شرعی جایز است؟
بسمه تعالی پس از تمام شدن وقفیت زمین و تحویل دادن به متولی وقف یا در اختیار مردم قرار دادن، قابل تغییر نیست ولو از سوی واقف بلی اگر وقفیت تمام نشده باشد اختیار با مالک است.
۵۵۸. زمینی را مالک وقف مسجد کرده است بعد از خودش وراث، این قطعه زمین را وقف حسینیه کردهاند آیا حکم مسجد را دارد و یا حکم حسینیه؟
بسمه تعالی مسجد حسینیه نمیشود، و اگر وقف سابق که بعنوان مسجد شده صحیح و تمام باشد وقف دوم باطل است.
۵۵۹. زمین موقوفهای را که شخصی متصرف بود مقداری از آن را برای تأسیس ساختمان به شخصی واگذار کرد و آن شخص با آگاه بودن به اینکه این زمین وقف است و موقوفه دارد باید موقوفه را خرج کند مقدار زمین مزروعی خود را به شخص متصرف زمین وقفی واگذار کرده و یا بهتر بگوئیم بخشیده، با فرض بر اینکه طرفین نمیدانستند زمین موقوفه را نباید به کسی واگذار کنند و در مقابل چیزی بگیرند.سؤال این است تصرف این زمین مزروعی که طرف به او بخشیده چه صورت دارد و آیا مالکیت برای شخص میآورد یا نه آنچه حکم الله هست مرقوم بفرمائید، محل حاجت است.
بسمه تعالی زمین موقوفه قابل بخشش نیست و هر گونه تصرف در وقف باید طبق وقفنامه و زیر نظر متولی شرعی موقوفه و صلاح وقف باشد.
۵۶۰. اگر کسی زمینی را جهت ساخت دبیرستان دخترانه وقف نماید آیا میتوان در آنجا چیزی دیگری مثلاً خانه معلم یا مدرسه دیگر درست نمایند؟
بسمه تعالی اگر زمین موقوفه را تحویل داده باشد باید بر طبق وقف عمل شود و نباید تغییر داده شود، والله العالم.
۵۶۱. فاطمیهای ساخته شده ولی حالا خیلی کوچک است لذا معتمدین محل بنا دارند که فاطمیهای بزرگ درست کنند از نظر اهالی به مصلحت است که فاطمیه حاضر را بفروشند و با مبلغی بیشتر بتوانند فاطمیه بزرگ تری درست کنند، نظر مبارک شما در این مورد را مرقوم بفرمائید.
بسمه تعالی اگر فاطمیه وقف است فروش آن جایز نیست.
۵۶۲. پدرم زمینی را از برادر مرحومش به ارث برده و در قید حیات بوده که این زمین را وقف دارالقرآن کرده شواهد هم بر این وقف موجود است به دلیل اینکه زمین در جنب امامزاده بوده است متولی و متصدیان امامزاده بر خلاف غبطه وقف قطعه زمین را بابت اموات و قبر بفروش میرسانند، خواهشمند است نظر مبارک را در این خصوص بفرمائید آیا چنین چیزی جائز است؟
بسمه تعالی اگر وقف است تغییر آن جایز نیست و امر آن با متولی شرعی آن با مراعات جهت وقف است، والله العالم.
۵۶۳. واقفی وقفی نمودهاند تا درآمد این وقف از طریق اجاره یا غیره صرف مسجد شود آیا میشود این منزل مسکونی در این زمین را تبدیل به چیز دیگری نمود که درآمد آن باز هم صرف مسجد شود؟ علاوه بر اینکه در صورت تبدیل شدن درآمد بیشتر هم میشود.
بسمه تعالی اگر زمین و منزل مسکونی قابل استفاده در جهت وقف است نباید تبدیل شود، والله العالم.
۵۶۴. در کنار مسجد چند باب دکان ساخته شده که کرایه آن دکانها را به فقراء بدهند و اگر چیزی باقی بماند برای ذخیره خود مسجد باشد اگر احتیاج به تعمیر داشته یا سایر چیزهای دیگر که مربوط به خود مسجد است نیاز پیدا کند حالیه در آن جا دو رأی پیدا شده یک رأی میگوید که عایدات این دکانها به همان حالت سابق بماند که الوقوف حسب ما یوقفها، یک رأی دیگر میگوید باید عایدات دکانها به امام جماعت بدهند که با مردم نماز جماعت میخواند بفرمائید که نماز جماعت واجب تر است و یا کما فی السابق رفع نیاز فقراء؟
بسمه تعالی به هر حال عایدات مغازه به همان نحوی که وقف شده باید مصرف شود و تغییر آن جائز نیست و مواردی که ذکر شده مجوز تغییر نمیشود.
۵۶۵. در روستائی علاوه بر حسینیه (تکیه) محلی به عنوان سقاخانه وجود دارد که سقاخانه نسبت به مسجد و حسینیه در موقعیت مکانی مناسبی قرار نگرفته است و محتاج تجدید بنا میباشد. جهت تبدیل به احسن هیئت امناء، محل دیگری در نزدیکی مکان فعلی سقاخانه را انتخاب نمودهاند که با مخالفت عدهای مبنی بر شرعی نبودن این انتقال به علت وفقی بودن مکان مواجه شده، آیا این تغییر به عنوان تبدیل به احسن نمودن مکان مذکور جائز است یا خیر؟
بسمه تعالی تبدیل نمیشود و انتقال ممکن نیست بلی میتوانند سقاخانه دیگری در محل دیگر احداث کنند، ولی سقاخانه اول به حال اول باقی است والله العالم.
۵۶۶. فرد خیری زمین خود را با شرط احداث مدرسه و زمین ورزش فقط برای دانش آموزان مدارس وقف مینماید. مستدعی است اعلام فرمایید :آیا از زمین صدرالذکر میتوان غیر آنچه که مد نظر واقف بوده است بهره برداری نمود یا خیر؟آیا با نظر مسئولین مافوق در وزارت آموزش و پرورش میتوان در ازاء گرفتن امکاناتی به سازمان دیگری واگذار نمود یا خیر؟
بسمه تعالی الوقوف علی حسب ما یوقفها اهلها و هیچگونه تغییر و تبدیل در وقف جایز نیست، والله العالم.
۵۶۷. هیئت امناء سالن قدیمی حسینیه که یک طبقه بود با مجوز شرعی آن را تخریب و در زیر زمینش دستشویی و توالت برای حسینیه و عموم ساخته و استفاده مینماید و طبقه همکف به صورت حسینیه بهره برداری میشود حال هیئت امناء با هزینه شخصی در طبقه فوقانی چند باب اطاق احداث نمودند تا به اجاره واگذار گردد و درآمد آن هزینههای جاری حسینیه را پرداخت نماید واگذاری آن جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی تغیر و تبدیل وقف جائز نیست.
۵۶۸. در وقفنامه مکان مصرف منافع مورد وقف در همان روستا ذکر شده، بنا به حوادثی که پیش آمده آیا مصرف منافع مورد وقف در غیر محل جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی الوقوف علی حسب ما یوقفها اهلها به هر طور وقف شده باید به همان طور عمل شود و تغییر جایز نیست، والله العالم.
۵۶۹. فرد خیری حیاط مسکونی خود را وقف زینبیه نموده و مدتی در آن عزاداری شده است حال عدهای زینبیه جدید ساختند، آیا میشود زینبیه قبلی را فروخته صرف و خرج زینبیه جدید کرد؟
بسمه تعالی وقف قابل خرید و فروش و تغییر و تبدیل نیست و از موقوفه باید در همان جهت وقف استفاده شود.
۵۷۰. عدهای از اهالی به علت نیاز محل به حسینیه و مسجد اقدام بخرید قطعه زمین نموده و به نیت ساخت حسینیه و مسجد وقف نموده و در اختیار اداره اوقاف و امور خیریه قرار دادند، قسمتی از زمین ساخته و اکنون مورد استفاده مردم محل میباشد و قسمتی از زمین که به نام مسجد وقف شده به صورت زمین باقی مانده است آیا شرعاً میتوان با تغییر کاربری در زمین مذکور ساختمان دیگری غیر از مسجد بنا کرد؟
بسمه تعالی پس از انشاء وقف و تحویل موقوفه به متولی آن هیچ گونه تغییری در آن جایز نیست.
۵۷۱. جهت ذخیره سازی آب برای حسینیه محلی ساخته شد و هم اکنون منبع آب دیگری نیز جهت ذخیره سازی آب احداث گردید و منبع آب قبلی تقریباً در وسط حیاط حسینیه قرار گرفته و هیچگونه استفادهای از آن نمیگردد.الف: آیا تخریب آن از نظر شرعی دارای اشکال بوده و تخریب کننده آن ضامن احداث مجدد آن یا پرداخت خسارت به بانیان احداث منبع میباشد؟ب: آیا کسی که چیزی را با پول ثلث میتی برای احداث بنائی در اماکن عمومی مثل مسجد یا حسینیه و... هزینه مینماید شخصاً میتوان در آن اعمال نظر نماید و یا اینکه اداره آن به عهده هیأت امناء یا متولی آن محل میباشد؟
بسمه تعالی الف-مادامی که از مال موقوفه میتوان در جهت وقف استفاده کرد تبدیل و تخریب آن جایز نیست.ب-اگر واقف شخص خاصی را متولی موقوفه قرار داده او متولی شرعی محسوب میشود.
۵۷۲. روستائی دارای مقداری اراضی وقفی است که نظر به پراکندگی ،بازده آن اندک میباشد لذا متولیان و متصدیان قصد تبدیل و تعویض و یکی نمودن این اراضی به منظور بازده بهتر دارند آیا اجازه می فرمائید؟
بسمه تعالی مورد ذکر شده مجوز تبدیل و تعویض موقوفه نمیباشد.
۵۷۳. اهالی روستایی به خاطر تخریب حسینیه محل، قصد دارند این مکان را که وقف حسینیه میباشد بنایی احداث نمایند که طبقه اول آن حسینیه و طبقه دوم آن مسجد باشد. آیا احداث یک طبقه به نام مسجد جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی تغییر وقف جایز نیست.
۵۷۴. طبق رسومات گذشته افرادی ظروف مسی برای مسجد وقف و یا بهتر نیت میگذاشتند و الان طبق گفتههای متصدی و متولی، آنها اصولاً قابل استفاده برای مراسم مسجد نیست و در ۱۲ ماه سال در گوشه انبار مسجد انداخته شده است و در آینده نیز از این گونه ظروف استفاده نخواهد شد حالا میشود ظروف به درد خور را فروخت و تبدیل به اشیاء قابل استفاده نمود یا خیر؟
بسمه تعالی اگر وقف بودن آنها شرعاً ثابت نباشد فروش و تبدیل آن با اجازه حاکم شرع مانع ندارد ولی اگر ظروف مسی سفید شود و تمیز نگهداشته شود اولی و احسن است.
۵۷۵. زمینی جهت احداث مسجد وقف شده و شخصی با قولنامه عادی رایج در روستا با مشخصاتی که فتوکپی آن پیوست میباشد فروخته است نظر شرع و قانونی نظام مقدس اسلام خرید و فروش این زمین وقف شده چه حکمی دارد در زمین مورد بحث به قصد وقف ابدی خریداری شده و بعداً با قیمت بیشتری به فروش رفته است.
بسمه تعالی اگر زمین پس از خریداری وقف شده و تحویل متولی شرعی یا جهت وقف داده شده باشد وقف تمام است و قابل خرید و فروش نیست و اگر وقف تمام نیست ولو از جهت اینکه قبض معتبر در وقف حاصل نشده باشد فروش آن بلامانع است.
۵۷۶. حسینیه شهداء اجناس اسقاطی و از کار افتاده دارد خواهشمند است دستور فرمائید از طرف دفتر محترم نمایندگی، فروش اجناس فوق را به شورای اسلامی و هیئت امنای حسینیه فوق الذکر واگذار کرده تا اجناس اسقاطی فروخته شود و به جای آن اجناس مورد نیاز و قابل استفاده خریداری و جایگزین گردد، خداوند به مقام معظم رهبری طول عمر با برکت عنایت فرماید.
بسمه تعالی اگر به هیچ وجهی اجناس مذکور در خود آن حسینیه قابل استفاده نیست، و حسینیههای دیگر هم با مراعات الاقرب فالاقرب نیاز ندارد در این صورت متولی شرعی حسینیه با در نظر گرفتن مصلحت وقف میتواند بفروشد و به مصرف حسینیه برساند.
۵۷۷. اینجانب به موجب سند عادی موازی هیجده قصب زمین که ۴۵۰ متر مربع میباشد خریداری کردهام که پس از خرید متوجه شدهام اراضی مزبور حدود ۵/۲ دانگ آن مشاعاً وقف بوده و استفتاء مینمایم آیا معامله فوق باطل است یا خیر و تکلیف اینجانب چیست؟
بسمه تعالی در فرض سؤال معامله نسبت به مقداری که وقف بوده باطل و نسبت به بقیه صحیح است و شما حق فسخ اصل معامله و مطالبه پولی که دادهاید را دارید.
۵۷۸. آیا اجناس مستهلک مسجد را میتوان فروخت از درآمد حاصله آن در خرید اجناس مورد نیاز و یا ساخت بناء مسجد هزینه نمود؟
بسمه تعالی اگر در خود آن مسجد و مساجد دیگر به هیچ وجهی قابل استفاده نباشد فروش آن مانع ندارد.
۵۷۹. اگر ملکی را وقف بر اشخاص سازند، و موقوف علیهم ناچار به فروش موقوفه گردید مانند آنکه موقوفه مورد نیاز حتمی دولت جمهوری اسلامی ایران برای منافع کشور باشد و موقوف علیهم را ملزم به فروش موقوفه کنند آیا موقوف علیهم باید با پول آن ملک دیگری را خریداری کرده و آن را عوض موقوفه وقف نمایند، یا لازم نیست و میتوانند از آن استفاده کنند؟ و اگر موقوف علیهم ملزم به فروش نشود ولی نتوانند از موقوفه به صورت موقت یا دائم استفاده کنند، و از این بابت پولی دریافت نمایند، آیا باید پول ملک دیگری تهیه کرده و عوض موقوفه وقف سازند یا لازم نیست و میتوانند از آن استفاده کنند؟ آیا در این حکم زمین و قنوات یکسانند یا خیر؟
بسمه تعالی باید با آن پول ملک دیگری را خریداری و در همان جهت وقف اول وقف نمایند.
۵۸۰. به استحضار میرساند که اینجانب یک قطعه باغ انگوری را چند سال است که وقف سید الشهداء کردهام به این عنوان که ۲/۱ حاصل آن را احیاء کننده بردارد و ۳/۲ حاصل از آن را در راه سیدالشهداء مصرف نمایند ولی عاملی برای آن تعیین نکردهام، تا یکی دو سال پیش خودم او را به این نحو عمل مینمودم ولی دو سال است که خودم مریض و پیر شدهام دیگر نمیتوانم و کسی هم از اهالی به این قیمت و حتی به دو سهم مال احیاء کننده هم حاضر نیست احیاء کند و دو سال است که رها شده و باغ از بین میرود و درختهایش میافتد و از آنجا که فقط درختهای انگور مورد وقف است نه زمین آن و کسی هم پیدا نمیکنم برای احیاء و آبیاری آن و فرزندان من هم در تهران میباشند و هیچگونه دخالتی ندارند لذا از محضر حضرتعالی تقاضا دارم تا اجازه بفرمائید آن را بفروشم و پول آن را در عزای سید الشهداء و یا در هر راهی که صلاح میدانید مصرف نمایم چون هیچ راه چارهای جز فروش ندارد.
بسمه تعالی اگر به هیچ نحو قابل استفاده در جهت وقف نیست، میتوانید آن را بفروشید و با پول آن چیزی تهیه و وقف کنید که عواید آن صرف در جهت وقف شود، والله العالم.
۵۸۱. منزلی است حدود دویست مترمربع که چند سال گذشته وقف بر یکی از مساجد شهر شده است این منزل متصل به مسجدی میباشد، کانون هم به تمامی معنی مخروب و بی فایده است به گونهای که قابل تعمیر و استفاده نمیباشد، احداث جدید ساختمان در این زمین مقرون به صرفه نیست و منافع این ملک میبایست به تولیت آن که به عهده امام جماعت مسجد واگذار گردد و مابقی صرف تعمیر منزل و افطاری ماه مبارک رمضان و روضه خوانی در شبهای جمعه در این مسجد شود با توجه به مطالب فوق متمنی است نظر به صلاح و نیاز مبرم مسجد به توسعه آن، حضرت اجازه ولایی بفرمائید زمین مذکور به مسجد ملحق گردد طول عمر و سلامت حضرتعالی را خواهانم.
بسمه تعالی تغییر وقف جائز نیست بلی اگر استفاده از منزل موقوفه مذکور به هیچ وجه در جهت وقف امکان ندارد جائز است با نظر حاکم شرع آن را برای مسجد بخرند و جزء مسجد قرار دهند و با پول آن نیز منزلی مناسب بخرند و مطابق نظر واقف وقف نمایند و منافع آن را به مصرف امام جماعت و افطار ماه مبارک رمضان و روضه خوانی برسانند.
۵۸۲. محلی که قبلاً جهت غسالخانه وقف و ساخته شده فعلاً متروکه گردیده آیا فروش آن جایز است یا خیر و یا فرشهای مسجد که کهنه شده آیا فروش آنها جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی اگر غسالخانه وقف است خرید و فروش آن جایز نیست مگر اینکه به هیچ و جه در جهت وقف قابل استفاده نباشد که در این صورت تبدیل آن به چیزی که نزدیکتر به نظر واقف باشد بلامانع است و فرش مسجد اگر قابل استفاده در آن مسجد یا مساجد دیگر نباشد فروش آن مانع ندارد.
۵۸۳. فرشهای مستعمل و مستهلک مسجدی به قصد تبدیل به احسن بفروش رسیده بعد از خرید فرشهای تازه، مبلغی زیاد بیاید، آیا میتوان آن را صرف تعمیر و تأمین و تهیه مایحتاج همان مسجد نمود؟
بسمه تعالی با فرض صحت فروش فرشهای مسجد مبلغ زیادی باید صرف تهیه فرش شود و اگر در آن مسجد نیاز نباشد در مساجد دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
۵۸۴. قطعه زمین موقوفهای را شهرداری بدون اینکه خریداری نماید در مسیر خیابان قرار داده و اکنون تسطیح و محل رفت و آمد وسیله نقلیه است اجازه می فرمائید متولی موقوفه زمین را به قیمت روز کارشناسی فروخته و وجه آن را تبدیل به احسن نماید؟
بسمه تعالی اگر استفاده از زمین موقوفه در جهت وقف امکان دارد تبدیل آن جائز نیست و در غیر اینصورت مانع ندارد.
۵۸۵. اینجانب متولی موقوفه مختصری هستم که جهت آن وقف در امور عزاداری و مجالس سوگواری حضرت ابا عبدالله الحسین (ع) و همچنین برای بازسازی حسینیه موقوفه (به حسب نیاز آن) و مازاد در تصرف خود متولی میباشد، موقوفه کشت و باغ است، باغ اولی که دارای ۱۸ درخت بود الان به خاطر خشک شدن فقط ۸ درخت دارد و بقیه تلف شده است و از باغ دومی نیز از میان ۱۳ درخت ۱۱ درخت مانده است و چون هر دو این باغها امروز در آبادی مردم افتاده است ناچاریم که آن را بفروشیم و از قیمت حاصله آن طبق شرائط واقف یا حسینیه موجود را بازسازی کنم و یا ملک دیگری بخرم، لذا از جنابعالی تقضا میکنم که به فروش آن (باغ) اجازه مرحمت بفرمائید.
بسمه تعالی اگر امکان استفاده از باغهای مذکور نیست و ما بقی درختها در معرض از بین رفتن هستند میتوانید آنها را فروخته و با پول آن باغ یا مکانی را تهیه کنید تا منافع آن در راه وقف مصرف شود.
۵۸۶. زمینی در این محل وقف بر حوزه علمیه گردیده، اکنون شهرداری برای تعریض خیابان میخواهد مقداری از این زمین را بخرد، مستدعی است حکم الله را بیان فرمائید.
بسمه تعالی خرید و فروش وقف جایز نیست مگر در موارد خاصی که در کتب مربوطه مذکور است، والله العالم.
۵۸۷. قطعات املاک و اراضی موقوفه به دلیل تغییر مجاری آب، و به هم خوردن املاک تخریب و تصرف مزارع، فاقد درآمد گردیده، به حدی که دیگر کسی حاضر به سرمایه گذاری روی آن نیست، و کلاً فاقد توجیه اقتصادی گردیده و به نظر میرسد بقای آن دیگر به مصلحت وقف نباشد . نهایتاً فروش اراضی و تبدیل به رقبات دیگر راه نجات موقوفه میباشد.لذا با فرض مذکور امکان شرعی فروش و خرید رقبه مناسب دیگر وجود دارد یا خیر؟
بسمه تعالی اگر استفاده از زمین موقوفه در جهت وقف حتی با اجاره دادن و صرف منافع آن در جهت وقف نیز ممکن نباشد فروش و تبدیل زیر نظر متولی شرعی موقوفه به صورت مرقوم اشکال ندارد.
۵۸۸. رقبات موقوفه از قبیل نخل و اراضی دیمی تقریباً فاقد درآمد گردیده، و هزینه آن بیش از درآمد آن میباشد، و به همین جهت به دلیل نداشتن درآمد سالها است که نیت واقف تقریباً تعطیل گردیده است.بر این اساس از آن مقام معظم تقاضامندیم که اجازه فرمایند با فروش این رقبات و خرید رقبات جدید و تبدیل به احسن موقوفه اقدام نموده، و در جهت نیت واقف به مسجد موقوفه کمک نمائیم.
بسمه تعالی در صورتی که املاک موقوفه مذکوره منفعت معتدبه ندارد فروش و صرف ثمن آن در خرید چیزی که دارای منفعت باشد اشکال ندارد و صرف درآمد حاصله از آن در ساخت و ساز مسجد، بلامانع میباشد.
۵۸۹. ساختمانی موسوم به (رباط) که در حدود ۱۲۰ سال قبل جهت استراحت قوافل در حال عبور و مرور ساخته شده است، و در حال حاضر با خصوصیات ذیل میباشد.۱- در حال خراب شدن است و احتمال خطر جانی نیز بسیار قوی است.۲- بعد از تحقیق و تفحص وقفنامه خاصی و متولی برای ساختمان پیدا نشده است. ۳- عبور و مرور قوافل به طور کلی از این مسیر انجام نمیگیرد. ۴- این روستا از مناطق محروم درجه سوم مملکت اسلامی میباشد.سؤال) اولاً آیا فروختن و اجاره دادن این ساختمان و صرف پول آن در کارهای عام المنفعه جائز است یا نه؟ ثانیاً علی فرض عدم صحت فروختن و یا اجاره دادن، آیا استفاده از آن در امور عام المنفعه مثل مدرسه ابتدائی، راهنمائی، دبیرستان، خانه بهداشت، ساختمان مخابرات و غیره جائز است یا نه؟ ثالثاً علی فرض جواز استفاده روستائی که ساختمان در آن واقع شده است کافی است و یا اینکه باید حد الامکان روستاهای همجوار نیز از آن بهره مند شوند؟بسمه تعالیفروش و اجاره آن جائز نیست ولی چنانچه استفاده از آن در جهت وقف به طور کلی ممکن نباشد استفاده از آن در مصالح عامه مانع ندارد ولی این کار باید به وسیله مسئولین دولتی یا شورای اسلامی انجام گیرد.
۵۹۰. حسینیه قدیمی دارای مقداری وسائل پذیرائی از قبیل (بشقابهای مسی، کاسه آبخوری برنجی، دیگهای مسی و لوازم دیگر) است که هم اکنون چند سال است مورد استفاده قرار نمیگیرد و در معرض اتلاف میباشد و تعمیر و نگهداری آن مقرون به صرفه نیست ملزومات فوق الذکر به وسیله افراد محلی وقف سیدالشهداء و یا به صورت نذر در اختیار حسینیه قرار گرفته است اکنون اگر اجازه بفرمائید یکجا به فروش رفته و وجه آن صرف خرید ملزومات جدیدی که همان مصارف را دارد بشود، ضمناً چون اینجانب به عنوان روحانی محل مسئول امورات شرعیه روستای مذکور نیز هستم درخواست اجازه مینمایم.
بسمه تعالی نمیتوانند بفروشند و اگر امکان استفاده از آن در همان حسینیه هست باید همانجا از آن استفاده کنند، بلی اگر امکان ندارد به حسینیه دیگر که امکان دارد ببرند و بنابر احتیاط سعی کنند به الاقرب فالاقرب ببرند.
۵۹۱. زمینی وقف آب انبار شده بود و مورد بهره بردرای قرار میگرفت و طبقه همکف آن گوشهای بنای مسجد و قسمت اعظم آن حسینیه میباشد، و این آب انبار برای تقریباً ۳۰ سال بدون استفاده افتاده و قابل بهره برداری برای مورد وقف نمیباشد، آیا با توجه به نیاز مبرم و اساسی جوانان و کتاب دوستان و عدم وجود یک فضای فرهنگی برای رفع نیازمندیهای اعتقادی و فرهنگی، اجازه می فرمائید که این مکان را به کتابخانه تبدیل نموده و از فضای همکف کما فی السابق به عنوان مسجد و حسینیه استفاده شود؟بسمه تعالیامر وقف با متولی شرعی آن است که با وجود متولی خاص او دخالت میکند و با نبود او حاکم شرع متولی است و اگر به هیچ نحو استفاده از وقف در جهت وقف ممکن نیست، میتوانند با نظر متولی شرعی در مطلق خیرات از جمله کتابخانه از آن استفاده کنند.
۵۹۲. یک باب گرمابه عمومی در سال ۱۳۶۶ از طرف صاحبش وقف و تولیت آن و همچنین درآمد مربوطه به کمیته امداد امام خمینی(ره) محول گردیده ولی گرمابه مزبور به علت پوسیده بودن ساختمان و تأسیسات و مخارج بیش از حد پس از سه سال فعالیت بلا استفاده مانده به طوریکه کسی حاضر نیست به راه اندازی آن اقدام نماید و از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه نمیباشد و چنانچه بازسازی هم گردد زیاد مورد استفاده نخواهد بود. هم اکنون حمام مزبور به صورت مخروبه و محل فساد و فسق درآمده که همسایگان گرمابه را متأذی کرده به طوری که غالباً زبان به شکایت گشودهاند و از سوئی فرد خیری آمادگی خود را اعلام داشته که حمام مزبور را تخریب و ساختمانی مجهز جهت زینبیه در آن محل احداث و تعداد چهار دوش حمام نیز به منظور عمل به وقف در محل تعبیه نماید، لذا از حضرتعالی استدعا دارد نظر مبارک خود را در این خصوص اعلام فرمائید.بسمه تعالیاگر قابل استفاده در جهت حمام حتی با تعمیر و ترمیم بنا نباشد تبدیل ساختمان حمام به ساختمانی که قابل تولید درآمد جهت صرف در جهت وقف باشد ولو به اینکه با اجاره دادن قابل استحصال درآمد از آن باشد مانع ندارد.
۵۹۳. مرحوم حاج ابوالقاسم کاشانی تعدادی واحد تجاری را وقف کرده و مصرف آن راچنین مقرر داشته:«منافع و اجاره عایدات را به حضور آیت الله آقای حاج شیخ عبدالکریم یزدی مقیم در قم برساند که وجه مرقوم را به مصرف آقایان سادات ذوالعز و الاحترام و اهل علم برسانند و بعد از حضرت آیت الله در نجف اشرف به هر یک از آیت الله صاحب رساله و صاحب رأی برسانند که ایضاً وجه مزبور به مصرف آقایان سادات اهل علم برسانند».بعد از فوت مرحوم آیت الله العظمی حائری به گواهی سوابق مدتی وجوه مذکور توسط آیات عظام آقا سید ابوالحسن اصفهانی ،آقا سید عبدالهادی شیرازی و آقا سید محسن حکیم پرداخت میشده، مستدعی است اذن فرمایند با توجه به شرائط موجود کشور عراق عواید موقوفه مذکور به سادات اهل علم در ایران پرداخت شود.بسمه تعالیاگر ارسال به نجف اشرف جهت تسلیم به سادات زیر نظر یکی از فقهای عظام ساکن آن بلد طیب میسور نباشد تسلیم آن فعلاً به سادات عفیف متدین ساکن ایران مانع ندارد.
۵۹۴. خارج کردن اموال مسجد اعم از اموال موقوفه و اموال اهداء شده آیا دارای اشکال شرعی میباشد؟
بسمه تعالی جایز نیست مگر در صورتی که احراز شود که وقف یا اهداء برای استفاده اعم از داخل و خارج است.
۵۹۵. تکلیف حق موقوفه و عمل به وقف آن قسمت از زمین موقوفه که به نام مبارک حضرت ابوالفضل احداث مسجد شده و فاقد درآمد شده چیست؟
بسمه تعالی حکم مسجد را ندارد، و میتوانند از متولی شرعی جهت نمازخانه آن را اجاره کنند و مال الاجاره صرف در جهت وقف شود.
۵۹۶. مصرف موقوفهای جهت مسجد و حمام و خیرات روستا است، مستدعی است نظر مبارک را در این خصوص که با توجه به مخروبه شدن حمام قبلی روستا حمامی در محلی جدید احداث شده است. آیا میتوان منافع موقوفه مارالذکر را در حمام جدید الاحداث صرف کرد یا خیر؟لازم به ذکر است که خیرات محل نیز مخروب و معدوم گردیده لیکن مسجد محل پابرجا و معمور است و نیاز به تعمیر نیز دارد.
بسمه تعالی اگر منظور واقف از مصرف خیرات، خیرات خاصی است در فرض سؤال جایز نیست عواید را در غیر سه مورد مذکور در وقف صرف نمایند و اگر مطلق کارهای خیر است و قرینه و دلیلی نیست که منظور خیرات خاصی باشد حمام جدید هم از خیرات محسوب است و متولی شرعی میتواند طبق وقف با مراعات همه جهات وقف عواید را در آن هم صرف نماید، والله العالم.
۵۹۷. بانوی سالمندی خانهای را که طبق وقفنامهای از اجداد به ایشان رسیده است، ظاهراً منظور واقف این بوده که اولاد ذکور خانواده از این خانه استفاده کنند و در آسایش باشند، ضمناً مقداری از آن را صرف روضه خوانی و مقداری صرف خرید روغن برای چراغ مسجد نمایند.از آنجا که اکنون خانه مخروبه گشته و بلا استفاده مانده است و قدرت تعمیر آن نیز وجود ندارد حال سؤال این است که آیا میتوان خانه مذکور را بفروش رساند و از درآمد آن جایی دیگر را خرید و یا آن را خرج تعمیر منزل موجود در روستا نمود؟
بسمه تعالی از وقف باید در جهت وقف استفاده شود و اگر امکان استفاده از آن نیست، متولی شرعی آن را به جای دیگر که قابل استفاده باشد تبدیل میکند، والله العالم.
۵۹۸. زمین موقوفهای در مجاورت حسینیه قرار دارد که به علت کثرت جمعیت حسینیه کوچک است و ظرفیت تمام جمعیت را ندارد لذا اهالی حاضر شدند زمینی مرغوب در جای دیگر با همان قیمت تحویل اوقاف نمایند و آن زمین را به حسینیه اضافه نمایند ولی اوقاف قبول این نقل و انتقال را موکول به اجازه و نظر یکی از مراجع داشته و گفته در صورت اجازه این نقل انتقال میگیرد لذا از آن مراجع عظیم الشأن در این خصوص خواستاریم تا این مشکل کمبود جا برای ایام عزاداری حل شود.
بسمه تعالی اگر زمین قابل استفاده در جهت وقف هست ولو با اجاره دادن آن و صرف مال الاجاره در جهت وقف تبدیل آن جایز نیست، و در غیر اینصورت با نظر متولی شرعی و مراعات جهت وقف مانع ندارد.
۵۹۹. درآمد حاصله از زمینی زراعی وقف بزرگداشت و برپائی مراسم عزاداری سرور شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین (ع) گردیده و هزینه کرد فوق نیز طی دهها سال در محلی خاص انجام پذیرفته است. قابل ذکر است که در متن وقف نامه محل خاصی ذکر نگردیده است، آیا میتوان نسبت به تغییر محل هزینه اقدام نمود و یا اینکه عمل دهها سال گذشته موجب الزام بر ادامه روال ماضی خواهد شد.
بسمه تعالی اگر معلوم نیست که برای خصوص آن محل وقف شده و وقفنامه مطلق است میتوانند در جای دیگر صرف در عزاداری کنند، هر چند احوط ادامه همان روال گذشته است.
۶۰۰. کتابخانهای است جنب حسینیه محل که متعلق به آن و دارای کتابهای موقوفه میباشد حال با توجه با افتتاح کتابخانهای با امکانات وسیع تر (از طرف فرهنگ و ارشاد اسلامی) در آن محل، این کتابخانه متروکه مانده است. در ضمن این مرکز به کتابهای مذکور نیاز دارد. آیا انتقال این کتب وقفی به کتابخانه جدیدالتأسیس که دولتی است، جایز است نظر مبارک را مرقوم فرمائید.
بسمه تعالی اگر وقف برای خصوص کتابخانه اولی نباشد، نقل آن به جای دیگر با مراعات جهت وقف مانع ندارد، والله العالم.
۶۰۱. حقیر متولی بخشی از موقوفات امام حسین(ع) در منطقه میباشم .مردم آن منطقه بنا به علاقهای که به حضرت رسول اکرم(ص) و ذریه زهرای اطهر(س) و ائمه معصومین(ع) خصوصاً امام حسین(ع) دارند تعدادی از نخیلات خود را طلباً لمرضات الله وقف موالید و شهادت آن بزرگواران مینمایند تا در موقع تولد یا شهادت برای آنها اقامه مجلس شود و این رسم دیرینه از قدیم الایام تا حال در آن منطقه بوده و هست. مطلبی که قصد دارم به استحضار حضرتعالی برسانم آن است که نخیلات موقوفه به طور پراکنده و اندک است به طوریکه جمع آوری عایدات آن با مخارج از عایدات نخیلات فوق الذکر بیشتر میشود لذا بنا به مسئله تبدیل به احسن استدعای آن را دارم که معظم له نظر مبارک را در مورد فروش نخیلات مذکور و سپس خرید آن در یکجا مرقوم فرمایند، لازم به تذکر است که بعضی از واقفین زنده و بعضی هم در قید حیات نیستند.
بسمه تعالی معلوم است که با امکان استفاده از نخیلات و صرف عواید در جهت وقف، تبدیل جایز نیست و در غیر اینصورت تبدیل به احسن مانع ندارد و تشخیص آن با متولی میباشد.
۶۰۲. شخصی ثلثه خود را زمین قرار داد . گفته باید باقیات صالحات بماند .نسل اول طبق وصیت عمل کرد، اما نسل بعدی بر اثر اختلاف سلیقه و تعدد متولی طبق وصیت نمیتواند انجام وظیفه کنند آیا حضرتعالی اجازه می فرمائید که زمین مزبور را تبدیل به احسن برای مراکز علمی و یا مؤسسات دینی از مسجد و غیره مصرف کنند جواب شرعی را مرقوم فرمائید. و السلام
بسمه تعالی در تغییر و تبدیل وقف، باید نظر واقف عمل شود.
۶۰۳. احتراماً به استحضار میرساند یک باب منزل مسکونی و ۱۰ ساعت آب از سوی مرحوم مغفور برای اقامه عزاداری سالار شهیدان حضرت حسین ابن علی (ع) با تولیت اینجانب وقف شده است ولی متأسفانه به دلیل نیاز به تغییر منزل مسکونی و عدم درآمد، عزاداری در مکان دیگر برگزار میشود و به استحضار میرساند با توجه به توسعه مسجد و درخواست از سوی مؤمنین برای در اختیار گرفتن منزل مزبور برای مسجد با شرط اقامه عزاداری حکم شرعی آن چه میباشد، در صورت منفی بودن جواب آیا در اختیار گذاشتن مقداری از ملک که دخل در عزاداری ندارد به عنوان هدیه از سوی متولی برای مسجد امکان دارد یا خیر؟
بسمه تعالی تغییر وقف جایز نیست، و باید ازمنزل در جهت وقف استفاده شود، بلی اگر به هیچ وجه استفاده از آن در جهت وقف ممکن نباشد میتوانند با نظر متولی شرعی در مطلق خیرات از جمله مذکور در سؤال از آن استفاده نمایند، والله العالم.
۶۰۴. شخصی زمینی به مساحت ۱۲۰۰ متر مربع جهت دفن اموات وقف نمود تا کنون در مساحت ۲۰۰ متر دفن اموات شده است با توجه به اینکه در بقیه این زمین از طرف بهداشت دفن ممنوع گردید و این زمین به صورت مخروبه و بلا انتفاع درآمد آیا در زمین مذکور (قسمت دفن نشده) احداث یک دستگاه ساختمان جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی اگر وقف با شرائط آن محقق و تمام شده است در صورتی که انتفاع به وقف در جهت وقف که دفن اموات است ممکن نباشد، میتوانند با نظر متولی شرعی از زمین در امور خیریه استفاده کنند، والله العالم.
۶۰۵. عدهای از زائرین محترم بقاع متبرکه طبق معمول قبل که برق نبوده، بر اثر ناآگاهی مبادرت به نذر و روشن کردن شمع در اینگونه اماکن میکنند که این کار نه تنها نفعی برای امامزاده ندارد بلکه چربی و دود آن باعث از بین بردن کاشیکاری و آینه کاری و در نتیجه ضرر و زیان به امامزاده و آلوده کردن محیط امامزاده و مزاحمت برای زائرین میشود.لذا مستدعی است در نامهای وجه شرعی آن را بیان نمایید تا انشاءالله مفید به حال امامزادگان علیهم السلام باشد و آیا اصل نذر چه وجهی دارد؟
بسمه تعالی در حال حاضر که روشنائی اماکن مذهبی با برق تأمین میشود نذر شمع وجهی ندارد و شرعاً صحیح نیست و اختیار مصرف وجوه با شخص نذر کننده است.
۶۰۶. قطعه زمینی در روستا وقف روضه خوانی حضرت ابا عبدالله الحسین(ع) گردیده اما چند سالی است به صورت راه درآمده و بلا استفاده مانده (چون تمام زمینهای اطراف آن مسکونی شده و راه آب آن تغییر یافته) و امکان زراعت در آن وجود ندارد.از محضر حضرتعالی درخواست میشود اجازه فرمائید این قطع زمین جهت ساختن ساختمان مخابرات مورد استفاده قرار گیرد، ضمناً متولی این زمین در قید حیات است.
بسمه تعالی میتوانند زمین رابرای ساختمان از متولی شرعی اجاره کنند با مراعات مصلحت و مال الاجاره زیر نظر متولی صرف در عزاداری آن حضرت شود، والله العالم.
۶۰۷. به استحضار میرسانم که کاروانسرایی در ۴۰ الی ۵۰ سال پیش در روستائی مورد استفاده قرار میگرفت و مقداری موقوفه برنج (شالی) داشت که در تعمیر این کاروانسرا خرج میشد، بعدها به خاطر وجود امکانات، این کاروانسرا مخروبه شد و زمین آن را تبدیل به خانه بهداشت کردند، از آنجایی که خانه بهداشت از طرف مرکز بهداشت تأمین شده و لازم ندارد که موقوفه خرج تعمیرش شود و از طرفی برق و نظافت مسجد محل از جایی تأمین نمیشود و اگر شرعاً ممکن باشد دستور بفرمایید که این موقوفه را صرف مخارج مسجد کنیم.
بسمه تعالی در فرض مرقوم اگر عمل به وقف ممکن نیست میتوانند زیر نظر متولی شرعی عوائد را صرف در مطلق خیرات از جمله مخارج مسجد بنمایند، والله العالم.
۶۰۸. احتراماً به استحضار حضرتعالی میرساند که چون روستای ما فاقد حسینیه میباشد بنا داریم حسینیهای را انشاء الله بنا کنیم ولی زمین مناسبی برای این بناء مقدس وجود ندارد غیر از اینکه کنار مسجد یک منزلی است که یکی دوخانه از آن منزل که هرکدام ۱۰ تا ۱۲ متر بیشتر نیست وقف میباشد ولی الان دیگر استفادهای ندارد به این صورت که یکی از آن خانهها را پر کاه میکنند و یکجا هم (خیلی معذرت میخواهم) یک الاغ داخل آن میباشد لذا استفادهای مناسب ندارد لذا از آن رهبر فرزانه تقاضا داریم در صورت امکان اجازه فرموده تا بتوانیم در این مکان مناسب که وسط روستا و کنار مسجد واقع شده حسینیهای بنا نهیم، ضمناً این ملکی بوده که این یکی دو خانه هم همراه ملک وقف شده است.
بسمه تعالی اگر به هیچ وجه حتی با اجاره دادن قابل استفاده در جهت وقف نیست میتوانند از آن در جهت حسینیه استفاده کنند، والله العالم.
۶۰۹. یک قطعه زمین چندین سال پیش برای حمام عمومی محل وقف گردیده در مدت چند سالی حمام در آن مکان بوده و استفاده میشده اکنون دیگر در آن زمین حمامی وجود ندارد، انجمن و شورا و معتمدین محل تصمیم گرفتند که آن را به همسایگان آن زمین بفروشند و بهاء آن را برای امورات خیریه (مسجد و پل) و سایر طرحهای عمرانی محل استفاده نمایند، خواهشمند است ما اهالی را در این خصوص راهنمائی فرمائید ما چه کاری میتوانیم بکنیم که شرعاً جائز باشد؟
بسمه تعالی فروش آن جائز نیست، و اگر امکان استفاده از آن در حمام نیست میتوانند در راه خیر دیگر، از آن استفاده کنند، والله العالم.
۶۱۰. شهرداری تصمیم به تعریض کوچه تنگ و باریکی دارد که محلهای را به خیابان ارتباط میدهد و باعث تسهیل رفت و آمد مردم آن محله میگردد و تعریض کوچه فوق از نظر کارشناسی به مصلحت محل است. در کنار کوچه فوق ساختمانی قدیمی در حدود ۳۰ مترمربع است که در دفتر نمره گذاری اداره ثبت به نام مسجد نمره گذاری شده ولی پیش نماز محل که فردی موثق و مسن و صادق است اظهار میدارد که ساختمان فوق مشکوک است که مسجد بوده یا غریب خانه. لطفاً بفرمائید در هر صورت اعم از آنکه ساختمان فوق مسجد باشد یا غریب خانه، آیا جائز است شهرداری مقداری از آن ساختمان را که در طرح تعریض قرار میگیرد و از نظر کارشناسی به مصلحت محل است تخریب نماید و طبق مقررات با اداره اوقاف از عهده غرامت آن برآید یا نه؟
بسمه تعالی تغییر و تبدیل وقف و جزء خیابان قراردادن آن جائز نیست مگر آنکه ضرورت لازم الرعایهای در بین باشد.
۶۱۱. ساختمانی به نام سقاخانه در زمین وقفی و حسینیهای در کنارحسینیه از قدیم بنا شده است. خیابان عمومی مردم که در کنار این سقاخانه قرار دارد هم اکنون موجب ضیقی این خیابان شده و اهالی میخواهند این سقاخانه را خراب کنند و چند قدم آن طرفتر داخل زمین وقفی حسینیه بسازند یا زیرش را تیرآهن بگذارند و سقاخانه را بالای تیرآهن بسازند تا عبور ومرور از زیر سقاخانه انجام گیرد و سقاخانه از جایش انتقال نیابد لذا از مقام ولایت عظمی استفتاء میشود که آیا اجازه می فرمائید یا نه؟
بسمه تعالی تغییر وقف جایز نیست مگر آنکه قانون لازم الرعایهای در بین باشد.
۶۱۲. حمامی با همت اهالی روستا روی قطعه زمینی که موقوفه بودن آن زمین مشخص نیست ساخته شده است و اکنون به صورت مخروبهای بلا استفاده درآمده است به علاوه جهاد سازندگی حمام دیگری ساخته که مورد استفاده میباشد چون حمام مخروبه قدیمی کنار حسینیه واقع است در نظر است محل حمام به آشپزخانه حسینیه تبدیل گردد با توجه به بررسی و تحقیقی از اهالی و نتیجتاً نامعلوم بودن وضعیت زمین حمام از حیث موقوفه بودن متمنی است نظریه اعلام فرمائید.
بسمه تعالی در صورتی که حمام بلا استفاده باشد و امکان استفاده در جهت وقف از آن نباشد، میتوانند در مطلق کارهای خیر از آن استفاده کنند که از آن جمله الحاق آن به حسینیه است.
۶۱۳. یک قطعه زمین جهت احداث حمام از طرف مالک خیری وقف گردیده و پس از احداث حمام درآمد آن جهت اقامه عزای امام حسین(ع) صرف میشد الان پس از گذشت سالهای زیاد ساختمان حمام به خاطر عدم درآمد کافی و مقرون به صرفه نبودن آن خود به خود متروکه وتخریب گردیده و بلا مصرف میباشد این در حالیست که اکثر قریب به اتفاق از اهالی محل در منزل خود حمام داشته و مشکلی جهت کارهای ضروری ندارند.لذا از آن مقام مرجعیت و ولایت خواهانم ما را در تصرف این ملک وقفی جهت احداث مدرسه اجازه فرموده تا از این طریق مشکل تحصیل دانش آموزان این روستا در سطح ابتدائی رانداشته نباشیم.
بسمه تعالی اگر آن حمام به هیچ وجه در جهت نیت واقف قابل استفاده نیست در مطلق کارهای خیر از جمله مدرسه سازی، میتوان استفاده نمود.
۶۱۴. پدر من قطعه زمینی را وقف نمودند تا در صورتی که احتیاج به بنای مسجد و حسینیه باشد زمین واگذار گردد، از آنجائی که پدرم بی سواد بودند در توضیح شفاهی خود مکان را برای کارهای عام المنفعه وقف نمودند، این در حالی است که محل ما حدود سیصد خانورا میباشد تا چندین سال آینده به مسجد و حسینیه نیاز ندارد اما به مدرسه شدیداً نیازمند است . لذا مستدعی است با توجه به مطالب فوق نظر حضرتعالی را مرقوم فرمائید.
بسمه تعالی اگر پدرتان زمین را برای کارهای عام المنفعه وقف نمودند میتوانید آن را برای مدرسه واگذار نمائید.
۶۱۵. شخصی در زمان گذشته مقدار زمینی را وقف کرده که حاصل این زمین را در ماه محرم و صفر ده روز در منزل خودش برای امام حسین(ع) روضه خوانی کند پسر متولی میگوید من پیر شدم و قوت من نمیگیرد که کار کنم و از درآمد این زمین ده روز در منزل روضه خوانی کنم و امروز خرج چقدر زیاد است و زمین نامبرده اینقدر درآمد ندارد، سؤال اینجاست آیا میشود تمام درآمد آن زمین را مثلاً در دهه عاشورا به حسینیه بدهم و خرج کنند، و یا در دهه عاشورا یک شب یا یک روز غذا درست کنم و به عزاداران حسینی بدهم یا خیر؟ اگر نمیتوانم آیا میشود زمین را تبدیل به چیز دیگر کرد یا خیر؟
بسمه تعالی اگر ممکن است باید به همان طور که وقف شده عمل شود، و اگر ممکن نیست هر طور ممکن است در روضه خوانی صرف کنند.
۶۱۶. قطعه زمینی وقف شده تا در آن حسینیه ساخته شود، اما به علت اینکه هیچ گونه درآمدی و هزینهای برای ساختن آن وجود ندارد یا کم و ناچیز است لذا سالهای زیادی (حدود بیست و پنج سال) است که بدون هیچ استفادهای باقی مانده است و هیچ مقدار از آن ساخته نشده است.حال سؤال این است که آیا میتوان قسمت بر خیابان این زمین را که طبق نقشه آن جزو حیاط حسینیه میباشد، به چند مغازه تبدیل کرد و آنها را اجاره بلند مدت داد تا هزینه ساختن حسینیه از این طریق فراهم شود؟
بسمه تعالی اگر وقف زمین برای حسینیه با قبض متولی شرعی تحقق پیدا کرده قابل تغییر و ساختن مغازه در آن نیست بلی در صورتی که امکان ساختن حسینیه در آن نیست میتوانند در مطلق خیر از آن استفاده کنند، والله العالم.
۶۱۷. چنانچه برابر مقررات زمین وقفی با زمین غیر وقفی معاوضه شود با توجه به اینکه زمین معاوضه شده وقفنامه ندارد لکن به عنوان رقبه موقوفه مورد معاوضه محسوب میگردد، حکم وقف را دارد یا خیر؟
بسمه تعالی در موارد جواز معاوضه باید زمینی که عوض وقف قرار داده شده وقف شود در همان جهتی که زمین اول وقف آن بوده است، والله العالم.
۶۱۸. حمام قدیمی روستا که توسط بانویی وقف نموده و اکنون مخروبه شده و دیوارهای مخروبه حمام به علت بلا استفاده بودن تخریب گردیده و خاکهای اضافه را بیرون برده و محدوده حمام را دیوار کشی نمودهاند و مکان آن در کنار مسجد واقع شده است و مسجد روستای مذکور در ماه رمضان و محرم گنجایش جمعیت روستا را ندارد و فضای بهتر از مکان مذکور برای توسعه مسجد وجود ندارد آیا حضرتعالی اجازه میدهید در این زمین وقف شده فضای مسجد را گسترش دهند ضمناً در حال حاضر روستای فوق حمامی را که توسط جهاد سازندگی در اوایل انقلاب احداث شده مورد استفاده عمومی قرار میگیرد ونیاز به مکان وقف شده نمیباشد. والسلام
بسمه تعالی اگر حمام قابل استفاده نیست وتعمیر آن و استفاده از آن در جهت وقف ممکن نیست میتوانند از آن در مطلق خیرات از جمله توسعه مسجد استفاده کنند ولی حکم مسجد پیدا نمیکند، والله العالم.
۶۱۹. دیگهای بزرگ مسی که وقف عموم و به نام افراد مشخص میباشد که به دلیل مستهلک شدن و هزینه بالای قطع آن قابل استفاده نمیباشد و در انبار موجود میباشد، آیا میشود آنها را تبدیل به احسن نمود و وقف همان افراد کرد؟آیا ظروف وقف شده که قابل استفاده نیست با اجازه وقف کننده یا وارثین وقف کننده میتوان آنها را تبدیل به احسن نمود؟سماورهایی جهت استفاده عموم از بدو تأسیس حسینیه و مسجد وقف شده است که به دلیل فرسودگی قابل استفاده نیست و مشخص نیست چه کسی وقف نموده است آیا میشود آنها را تبدیل به احسن نمود؟
بسمه تعالی اگر امکان استفاده از ظروف، دیگها و سماورهای موقوفه در آن حسینیه و مسجد نیست به حسینیه و مسجد دیگر داده شود و چنانچه به هیچ وجه قابل استفاده نباشند تبدیل آنها به احسن اشکال ندارد.
۶۲۰. احدی از خیرین شهرستان واحد مسکونی جهت راه اندازی مهد کودک در یکی از محلههای آن شهرستان به این سازمان وقف نموده است. لذا از آنجائی که تعداد زیادی مهد کودک خصوصی در شهرستان راه اندازی گردیده و امکان ادامه کار مهد کودک به صورت دولتی وجود ندارد و از طرفی واحدهای اداری در حال واگذاری به بخش غیر دولتی میباشند و به لحاظ اینکه تعدادی کودک بی سرپرست در آن شهرستان در یک مجتمع غیر قابل سکونت در حال نگهداری میباشند آیا این سازمان اجازه دارد از واحد موقوفه مذکور جهت نگهداری کودکان بی سرپرست فوق الذکر استفاده نماید . ضمناً دسترسی به شخص وقف کننده وجود ندارد.
بسمه تعالی اگر استفاده از مکان مذکور در رابطه با مهد کودک امکان ندارد بهره برداری از آن در مطلق کار خیر از جمله منظور مذکور مانعی ندارد.
۶۲۱. پنج دانگ و نیم از قنات و مزرعه روستا را وقف عزاداری ابا عبدالله الحسین (ع) نمودهاند هم اکنون روستا با مهاجرت اهالی به شهر از سکنه خالی میباشد . با توجه به اینکه طبق نظر واقف نتوانستیم وقف را انجام بدهیم . آیا میتوانیم با اجازه حضرتعالی در شهر که بهتر میشود استفاده کرد از برادران روحانی و مردم جهت روضه خوانی مراسم عزاداری را برگزار کرد؟
بسمه تعالی باید هر طور وقف شده همانطور عمل شود بلی اگر امکان نداشته باشد میتوانید در جای دیگر علم کنید، والله العالم.
۶۲۲. بخشی از درآمد موقوفه اختصاص به طلاب مدرسه علمیه نجف اشرف داشته است مدرسه مذکور بالغ بر چهل سال قبل تخریب و آثاری از آن نمیباشد لذا استدعا دارد با عنایت به مراتب معروضه و عدم امکان صرف درآمد فوق در جهت وقف و با عنایت به نظر مبارک حضرت امام راحل، در صورت صلاحدید مقرر فرمایید پرداخت عواید فوق الذکر به طلاب منطقه در ایران پرداخت شود.
بسمه تعالی در تحریرالوسیله حضرت امام خمینی (ره) جلد دوم کتاب الوقف مسئله ۶۲ فرمودهاند که در فرض خراب شدن مورد وقف، باید وقف در وجوه برّ صرف شود، بنابراین در فرض مسئله صرف عوائد فوق الذکر بر روال سابق مانع ندارد، والله العالم.
۶۲۳. تعداد ۱۹ اصله درخت نخل به عنوان وقف سید الشهداء امام حسین(ع) جهت روضه خوانی وقف گردیده که درآمد آن طبق روال برای روضه خوانی مصرف میگردیده، اکنون به جهاتی در نظر است که مبلغ درآمد را در غیر از روضه خوانی از قبیل طعام، و یا سایر مصارف در راه امام حسین(ع) خرج نمائیم، آیا شرعاً جایز است یا خیر؟
بسمه تعالی اگر وقف با قبض متولی شرعی تمام شده باشد نمیتوانید تغییر دهید، والله العالم.
۶۲۴. اینجانب متولی قرآنی هستم که بیش از یکصد سال قبل با دست نوشته شده، حال بیم آن میرود که از بین برود اگر اجازه می فرمائید آن را بفروشم وپولش را قرآن و مفاتیح برای استفاده مردم خریداری نموده در مسجد بگذارم.
بسمه تعالی فروش وقف جائز نیست مگر آنکه استفاده از آن به هیچ وجه ممکن نباشد که در آن صورت میتوانند طبق نظر متولی و مصلحت وقف تبدیل به احسن نمائید.
۶۲۵. شخص خیری عرصه زمینی را برای ساخت مسجد، درمانگاه، و منزل امام جماعت با مساحت مشخص وقف نموده است با توجه به مرحوم شدن شخص واقف جمعی از خیرین تصمیم به ساخت مکانهای فوق دارند که با رعایت حدود شرعی که واقف مشخص نموده مکانهای فوق را به صورت تجمیع و طبقاتی درست نمایند تا مورد استفاده بهینه مردم مسلمان قرار گیرد.تجمع مکانهای فوق با رعایت متراژ وقفنامه و ایجاد یک مجتمع فرهنگی، هنری، ورزشی برای مسجد در طبقات مربوطه چه حکمی دارد؟جهت استفاده بهتر و تجمیع مکانهای فوق که با نظر مساعد مسئولین اداره اوقاف و مرکز رسیدگی به امور مساجد، میباشد ساخت چند باب مغازه برای تأمین هزینههای مسجد چه حکمی دارد؟در صورت تجمیع اگر بدون کسر متراژ درمانگاه و خانه امام جماعت به صورت طبقاتی ساخته شود که در نهایت مسجد سطح زیربنای بیشتری پیدا مینماید در این صورت چه حکمی دارد؟
بسمه تعالی اگر هنوز وقف محقق نگشته، در صورتی که به گونهای عمل شود که خلاف نظر واقف و جهت وقف نباشد اشکال ندارد.
