فرهنگ مصادیق:انتظار و آمادگی نظامی
مرزبانی و سنگرداری در دوران غیبت
انتظار، نخست یک آرمان و عقیده است، و سپس در عمل و عینیت آشکار میگردد، و انسان منتظر به مرزبانی و پاسداری از حوزه جغرافیایی و فرهنگی و ایدئولوژیکی خود و همکیشان و هممسلکان خویش میپردازد، و همواره در موضع دیدهبانی است، و هوشیارانه و تیزنگرانه، به افقهای دور و نزدیک مینگرد، و هر تحرک و تحول و نقل و انتقالی را در اردوگاههای دشمن زیر نظر میگیرد، و در سنگر دفاع ایدئولوژیکی و زمینی و جغرافیایی، دشمن را از پیشروی باز میدارد، و در صورت فراهم بودن زمینه، به تهاجم نیز دست مییازد. و بدین گونه برای تحقق هدفها و آرمانهای خویش که برای تحقق آنها انتظار میکشد، از هیچ تلاشی فروگذار نمیکند. این است که جامعه منتظر، همواره به آمادگی نظامی و دفاعی فراخوانده شده است. و تهیه ابزار جنگ و قدرت از هر مقوله و با هر کیفیت، تکلیف گشته است. این آمادگی مخصوص زمانی ویژه، یا دورانی که بهظاهر تهاجمی علیه جامعه منتظر صورت گرفته است نیست؛ بلکه این آمادگی، باید همیشه و در سراسر دوران زندگی و زمان تکلیف وجود داشته باشد. عن أبی عبد اللّٰه الجعفی قال قال لی أبو جعفر محمد بن علی (علیهماالسلام) کم الرباط عندکم قلت أربعون قال لکن رباطنا رباط الدهر ... [۱] ابوعبدالله جعفی می گوید: امام باقر (علیهالسلام) از من پرسید: مدت مرزبانی نزد شما چقدر است؟ گفتم: چهل روز. امام گفت: لیکن مدت مرزبانی ما تا همیشه است... برای روشن شدن این تعلیم والا و بنیادین امام پنجم، معنای «رباط» و «مرابطه» را توضیح میدهیم: «رباط» و «مرابطه» به معنای مرزبانی و سنگر داری و دیدهبانی است. و این معنا نوعاً در خطوط مقدم و در مرزهای نزدیک به دشمن و بیگانه صورت میگیرد. مجاهدان در اسلام دو نوعاند: نخست آنان که، در زمان جنگ، به ستیز و نبردی رسمی و رویاروی با دشمن دست یازند، و به کارزار با دشمنان بپردازند. دیگر آنان که در غیر زمان جنگ به مرزبانی میپردازند، یعنی زمانی که جنگ و ستیز و رویارویی در کار نیست، اما مرزها و سرزمینهای اسلامی، همواره با خطر احتمالی هجوم بیگانه و دشمن رو به رو است. در این صورت مرزبانی و سنگر داری و دیدهبانی تکلیف است، و حضور در خطوط مقدم برای پیشگیری احتمالی لازم است. در اینجا موضوع «ربط» و «مرابطه» پیش میآید یعنی مرزبانی و آمادگی برای دفع تهاجم احتمالی، و حراست از سرزمین اسلامی. مسلمانان در جامعه اسلامی، در زمانی که جنگی نیز در کار نباشد به مرزبانی و حفظ مرزهای اسلامی مکلفاند، و هر کس بهنوبت باید در مرزها حضور یابد و پاسداری کند. بنابراین «مرابطه» و «رباط» «چنانکه فقها در کتاب جهاد گفتهاند: آن است که مؤمنان در مرزها اقامت گزینند... و آمادگی کامل داشته باشند، تا در هنگام حمله و تهاجم ناگهانی دشمن، دفاع کنند، و کشور را نجات دهند». کمترین زمان مرابطه و مرزبانی سه روز و بیشترین دوران آن چهل روز است. و اگر کسانی بیش از چهل روز، در مرزها مقاومت کردند، پاداشی چون پاداش مجاهدان دارند. این نوع «مرابطه» و مرزبانی در زمان غیبت و حضور امام فرق نمیکنند...» [۲] معنای دیگر «مرابطه» و «رباط» (مرزبانی و سنگر داری)، پیوند و رابطه با امام، و در خدمت امام زیستن و مرزبان دستورها و خواستههای امام بودن است، به این معنا که: «جامعه مؤمنان با امام خویش ارتباط برقرار کنند، و به ریسمان ولایت امام چنگ در زنند، و با او همپیمان شوند، و به یاری امام متعهد گردند. این قسم از «مرابطه» واجب عینی بر هر فرد است، نیابت بردار نیست، و پایهای از پایههای ایمان است. و عملی بدون آن پذیرفته نمیشود.» [۳] گواه بر این موضوع، افزون بر احادیث و آیات ضرورت انتظار و آمادگی، آیه و احادیثی ویژه است. قرآن کریم می گوید: یا ایها الذین آمنوا، اصبروا و صابروا، و رابطوا، و اتقوا الله لعلکم تفلحون. [۴] ای مؤمنان! شکیبا باشید و پایداری ورزید، و برای مرزبانی حاضر یراق باشید، و از خدا بترسید، شاید رستگار گردید. امام صادق (ع) در تفسیر این آیه قرآن فرموده است: اصبروا علی المصائب، و صابروا علی الفرائض، و رابطوا علی الائمه، علیهم السلام. [۵] در برابر مشکلات شکیبایی ورزید، و در انجام تکلیفها و مسئولیتها پایدار باشید، و با امامان رابطه برقرار کنید. و در تفسیر برهان از امام باقر (ع) در تفسیر این آیه چنین نقلشده است: ... اصبروا علی اداء الفرائض، و صابروا عدوکم، و رابطوا امامکم المنتظر. [۶] ... در انجام واجبات شکیبا باشید، و در برابر دشمن پایداری کنید، و با امام منتظر و در حضور او باشید. و در حدیث دیگری امام صادق (ع) چنین فرموده است: امام صادق (ع): ... و رابطوا، قال (ع): المقام مع امامکم ... [۷] ... «رابطوا» به معنای حضور نزد امام است... امام باقر (ع) در سخنی که آوردیم، مردم را به همین معنا توجه میدهند: یعنی از جمله «رباطنا رباط الدهر: ما در همه زمانها مرزبان و سنگر دار و مرز دارانیم.» امام، طبق آنچه در جامعه اسلامی مرسوم بود، و همگان از آن تکلیف آگاهی داشتند (یعنی نوبت در مرزبانی و مرزداری، و سه روز یا چهل روز و واجب کفایی بودن آن)، موضوع برتر و تکلیف مهمتری را نیز بازگفتند، که ما در همه دوران و همه زمانها مرزدار و مرزبانیم، و شیعه ما باید پیرو ما باشد و همواره و همیشه هوشیارانه به حراست و حفاظت از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی سرزمینهای اسلامی و دین اسلام بپردازد، و از این مهم و واجب لحظهای غفلت نورزد. علامه مجلسی در تفسیر این حدیث گفته است: ای یجب علی الشیعه ان یربطوا انفسهم علی طاعه امام الحق، و انتظار فرجه، و یتهیاوا لنصرته: بر شیعه واجب است که حاضر یراق و گوش به فرمان امام بر حق باشند، و در انتظار فرجش بسر برند، و برای یاری او آماده باشند.» [۸] بنابراین، شیعه در همه دوران عمر خویش مرزدار و مرزبان و سنگرنشین است. و در این خصلت چون امامان خویش و امام منتظر است، یعنی «رباط» (سنگرداری و مرزبانی) شیعه چون «رباط» امام، در همه دورانها و تمام روزها و روزگاران است. امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز خود را «مرابط، مرزبان و مرزدار» خوانده است، در نامه به شیخ مفید: من عبدالله المرابط فی سبیله ... [۹] (این نامه) از بنده خدا است بندهای که مرزبان و مرزدار راه خدا است... «مرابط: مرزبان و مرزدارم در برخی احادیث، به امام مهدی (علیهالسلام) اطلاق شده است. امام باقر (علیهالسلام): فی هذه الآیه: «یا ایها الذین آمنوا، اصبروا ... و رابطوا...» نزلت فینا، و لم یکن الرباط الذی امرنا به بعد، و سیکون ذلک من نسلنا المرابط [۱۰] در تفسیر این آیه: «ای مؤمنان شکیبا باشید ... و برای مرزبانی حاضر یراق...»، این آیه درباره ما نازلشده است و هنوز «رباط» و مرزبانی که به ما دستور داده شده است تحقق نیافته است. و این مرزبانی در آینده از فرزندان ما، که «مرابط» و مرزباناند تحقق خواهد یافت. مؤلف «مکیال المکارم»، در ذیل این حدیث می گوید: «آنچه از دقت در سخنان امامان (علیهم السلام) برای من آشکار شده، این است که مقصود از «مرابط» در این حدیث امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. و علت نامگذاری حضرت به این نام روشن است.» [۱۱] بنابراین، امت نیز چون امامشان، مرابطان و مرزبانان و مرزداران حماسههای جاوید اسلام و تشیعاند، و از این نظر نیز همسان و همآوا با امامشان حرکت میکنند، و با او چنین پیوندی ناگسستنی و ارتباطی استوار و بیعتی نیرومند دارند، و همیشه هوشیار و بیدار و آمادهاند، و همه ابزارهای قدرت را طبق دستور قرآن کریم: «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ: [۱۲] و تا آنجا که میتوانید نیرو آماده کنید»، باید فراهم سازند و در اختیار داشته باشند. اینگونه سنگرداران چون مجاهدان نزد خداوند عزیز و گرامیند. و درباره ایشان رسیده است: پیامبر اکرم (صلیالله علیه و آله و سلم): کل میت یختم علی عمله، الا المرابط فی سبیل الله، فانه ینموله عمله الی یوم القیامه ... [۱۳] مرده، (دوران) عملش پایان مییابد، مگر مرزداران راه خدا که ایشان عملشان رشد میکند (و افزون میگردد و تداوم مییابد) تا روز قیامت... چنانکه درباره شهید رسیده است: «الشهید ینمو عمله: شهید (پس از مرگش) عملش رشد میکند و فزونی مییابد. و شاید علت این باشد که اعمال دیگران همه، در پرتو مجاهدت آنان (مرزبانان)، امکانپذیر میگردد.
