فرهنگ مصادیق:عده یعنی چه؟
فرآوری: آمنه اسفندیاری
مقدمه
عِدِّه مدت زمانی است که زن پس از جدایی یا مرگ شوهرش باید از ازدواج خودداری کند. این مدت با توجه به نوع پایان ازدواج (مرگ همسر یا طلاق یا فسخ نکاح)، نوع ازدواج (دائم یا موقت) و شرایط باروری زن یا بارداری او متغیر است. فلسفهٔ وضع عده جلوگیری از اختلاط نسل و احترام به رابطهٔ زناشویی سابق و تعبد است.
در صورتی که زن در هنگام عده با مردی ازدواج کند ازدواج آنان باطل است و در صورت آگاهی از حکم عده ازدواج آن مرد و زن با یکدیگر برای همیشه حرام است. همچنین شوهر در هنگام عده طلاق رجعی حق دارد از طلاق رجوع کند. بطور کلی در عدهٔ طلاق رجعی حقوق و تکالیف زن و شوهر نسبت به یکدیگر همچنان برقرار است؛ مثلاً شوهر باید به زن نفقه بدهد، در صورت مرگ یکی دیگری از او ارث میبرد و اگر در زمان عده طلاق رجعی رابطهٔ جنسی خارج از چارچوب ازدواج با شخصی از جنس مخالف برقرار کنند به حد زنای محصنه یعنی سنگسار محکوم خواهند شد.
سوال
آیا خواستگاری از زنی که در ایام عده شوهر قبلی است، اشکال دارد؟
دربارهٔ این پرسش باید گفت، عدهٔ زن، یا رجعی است و یا بائن. (در عده رجعی، مرد میتواند پس از طلاق تا وقتی زن در عدّه است، بدون عقد دوباره به زن رجوع کند، ولی در عده بائن، مرد حقّ رجوع به همسر خود را ندارد) و خواستگاری نیز یا به صورت تصریح و بیپرده صورت میگیرد و یا به صورت تعریض و کنایه.
به لحاظ شرعی و قانونی، خواستگاری از زنی که در عدهٔ رجعی است، با تصریح و یا با کنایه، حرام است، چرا که زنی که در عده رجعی است، هنوز در حکم زوجه است، ولی اگر آن زن در عدهٔ بائن باشد، هر چند خواستگاری از وی با تصریح جایز نیست، ولی بطور تعریض و با اشاره، اشکالی ندارد. (گلپایگانی، سید محمد رضا، مجمع المسائل، ج، ص ۲۵۶، دار القرآن الکریم، قم، دوم، ۱۴۰۹ هق؛ امامی، سید حسن، حقوق مدنی، ج، ص 270)
آیه ۲۳۵ سوره بقره نیز در همین زمینه میباشد.
سوال
زنی که در عده وفات زنا کرده، آیا بعد از تمام شدن عده میتواند با زانی (همان مرد) ازدواج نماید؟
آیة الله خامنهای(دام ظلّه):
در فرض سوال میتواند ازدواج کند.
امام خمینی(ره):
میتواند، زنا در عده وفات موجب حرمت ابدی نمیشود.
آیة الله بهجت(ره):
میتواند، زنا در عده وفات موجب حرمت ابدی نمیشود.
آیة الله تبریزی(ره):
میتواند عقد نماید، اگر چه احتیاط مستحب آن است که با او ازدواج نکند.
آیة الله سیستانی(دام ظلّه):
میتواند، زنا در عده وفات موجب حرمت ابدی نمیشود.
آیة الله شبیری زنجانی(دام ظلّه):
میتواند، زنا در عده وفات موجب حرمت ابدی نمیشود.
آیة الله صافی گلپایگانی(دام ظلّه):
میتواند عقد نماید، اگر چه احتیاط مستحب آن است که با او ازدواج نکند.
آیة الله مکارم شیرازی(دام ظلّه):
میتواند، زنا در عده وفات موجب حرمت ابدی نمیشود.
آیة الله نوری همدانی(دام ظلّه):
میتواند عقد نماید، اگر چه احتیاط مستحب آن است که با او ازدواج نکند.
آیة الله وحید خراسانی(دام ظلّه):
میتواند عقد نماید.
یک استفتاء از آیة الله خامنهای دام ظله:
سوال: در علم پزشکی امروز گاه زنان با بستن لوله رحم به طور دائم نابارور میشوند. آیا این زنان هم جهت ازدواج موقّت نیاز به نگهداشتن عده دارند در صورتی که به طور قطع و یقین اختلاط میاه صورت نمیپذیرد؟
جواب: در هر صورت، اگر مدخول بها باشد وبه۵۹۹ سن یائسگی نرسیده باشد، عدّه دارد.
چند استفتاء از آیة الله مکارم شیرازی دام ظله:
سوال
آیا میتوانم در مورد مسئله شخصی که به احکام عدّه آشنا نبوده و در این دوران ازدواج کرده به شما مرجع عالیقدر رجوع کنم؟
مانعی ندارد ولی اگر صیغه عقد را خودشان خوانده باشند و آمیزش حاصل شده باشد راهی برای ازدواج آنان با هم وجود ندارد.
سوال
هرگاه زنی به خاطر شیردادن بچه، عادت ماهانه نبیند، تکلیف او برای طلاق چیست؟
سه ماه بعد از آخرین نزدیکی صبر میکند و بعد اجرای صیغه طلاق میشود، سپس عدّه سه ماه نگه میدارد.
فهرست منابع
سایت اسلام کوئیست
استفتائات موجود در واحد پاسخ به سوالات جامعة الزهراء قم
پایگاه اطلاع رسانی آیة الله خامنهای دام ظله
ویکی پدیا
پایگاه اطلاع رسانی آیة الله مکارم شیرازی دام ظله
