فرهنگ مصادیق:سخن چین کیست؟ افتهای سخن چینی چیست؟
مقدمه
یکی از لغزشهای اخلاقی که مربوط به زبان میشود، سخنچینی است. این خصلت زشت را قرآن کریم و احادیث فراوانی مورد نکوهش قرار داده و به افراد سفارش میکنند، تا هم از سخنچینی پرهیز نمایند و هم به سخن افراد سخنچین ترتیب اثر ندهند؛ بلکه با روشهای صحیح و حساب شده، به مبارزه با سخنچینی اقدام نمایند.
به گزارش شفقنا، روزنامه آرمان در صفحه اخلاق خود نوشت: سخنچینی عبارت است از: شخصی سخن یا راز کسی را برای دیگری بازگو کند و بدین وسیله میان افراد، ناراحتی، اختلاف و درگیری ایجاد کند. در زبان قرآن کریم و احادیث پیشوایان، از سخنچینی با واژههای: نمّام، قتّات و سمایت کننده یاد شده است. در این نوشتار، زشتی، زیانها و مبارزه با سخنچینی را به طور خلاصه بررسی میکنیم:
زشتی سخنچینی
وظیفه هر مسلمانی است که برای حفظ اسرار زندگی افراد کوشا باشد و سخنی را که نزد او بیان میکنند آن را امانت بداند، اگر نگرانی و اختلافی میان دو مسلمان هست آن را برطرف کند و برای تحکیم مهر و محبّت و یگانگی و پیوند وحدت میان اهل ایمان تلاش نماید، امّا متأسفانه سخنچین و دو به هم زن، برخلاف این موازین اخلاقی رفتار میکند و از روی نادانی یا به منظور ایجاد ناراحتی و تخریب کسی، به سخنچینی اقدام میکند و به اختلافات دامن میزند. امام علی(ع) فرموده است: سخنچینی گناهی است که هرگز فراموش نمیشود.[۱]آن حضرت، سخنچینی را اخلاق افراد منافق و شیوه کسانی شمرده که از دایره دین داری خارج شدهاند.[۲]در حدیثی پیامبر عالی قدر اسلام(ص) فرمود: آیا میخواهید از شرورترین افراد به شما خبر دهم؟ افراد حاضر پاسخ دادند: آری،ای رسول خدا! آن حضرت فرمود: آنهایی که بسیار سخنچینی میکنند، در میان دوستان اختلاف و جدایی میاندازند و برای اشخاص بیگناه و پاک، در جست و جوی عیب و اشکال تراشی هستند.[۳]شیخ مصلح الدین، سعدی شیرازی، دربارهٔ زشتی و خطر اخلاقی و اجتماعی سخنچینی سروده است:
میـان دو کس جـنگ چـون آتش است
سخنچین بدبخـت هیزم کش است
کننـد این و آن خـوش دگـر بـاره دل
وی اندر میـان، کور بخـت و خـجل
مـیــان دو تــن، آتـش افــروخــتـن
نه عقل است و خود، در میان سوختن
گلستان
شاید شما خوانندگان گرامی، در خانواده، مدرسه، محل کار و بالاخره در ارتباط با خویشان، همسایگان و افرادی که معاشرت دارید، به نوعی با سخنچینی و زیانهای تفرقه انگیز؛ حتّی ایجاد کدورت و کینهتوزی و گاهی به وجود آمدن درگیری و خسارت مالی و جانی، برخورد کرده باشید و رنج هم بردهاید. آری، سخنچینی رفتار زبانی بسیار زشت و خطرناکی است و هیچ شخص با ایمانی مرتکب آن نمیشود، چون گاهی فتنهها و آشوبهای دردناکی در جامعه پدید میآورد. پیشوایان دینی، ما را از این خوی زشت و خطرناک منع کرده و زیانهای آن را بیان داشتهاند. امام علی (ع) فرموده است: إیاک والنّمیمه، فإنّها تزرع الضّغینه، و تبعّد عن ا... و عن النّاس.[۴]از سخنچینی سخت پرهیز کنید، زیرا سخنچینی بذر کینه را در دل میکارد و انسان را از خدا و مردم دور
(و جدا) میگرداند. امام جعفر صادق(ع) فرموده است: بزرگترین جادوگری، سخنچینی است، زیرا این خصلت میان دوستان جدایی میاندازد و افراد با صفا را به عداوت و دشمنی میکشاند، سبب ریختن خونها و آبرو و ویرانی خانوادهها میشود. نمّام و سخنچین، بدترین و شرورترین فردی است که روی زمین حرکت میکند.[۵]پیامبر گرامی اسلام فرمود: از غیبت و سخنچینی سخت پرهیز کنید، چون غیبت سبب باطل شدن روزه و سخنچینی موجب عذاب در قبر میگردد.[۶]شخصی غلامی را فروخت و به مشتری اعلام کرد، غلام از هر جهت لایق است، فقط سخنچین است. مشتری، با توجّه به این عیب اخلاقی، غلام را خریداری کرد، مدّتی گذشت و غلام کارهای مولای خود را خوب انجام میداد و مورد رضایت او هم رفتار میکرد. یک روز غلام به همسر مولای خود گفت: همسرت تو را دوست ندارد و تصمیم دارد همسر دیگری انتخاب کند، برای این که محبّت آن زن را از دل همسرت بیرون کنی، باید با کارد چند مو از پشت سر او قطع کنی تا مورد محبّت وی واقع شوی! به مرد هم گفت: همسر تو با مردی آشنا شده و برای رسیدن به وصال او تصمیم دارد، تو را به قتل برساند، در کمین او باش و از خود مراقبت کن. یک روز، مرد در حالی که در خواب و بیداری به سر میبرد، متوجّه شد که همسرش تصمیم کشتن او را دارد، حرکت کرد و همسر خویش را به قتل رسانید! قوم و خویشان زن هم ریختند و مرد را به قتل رساندند، آن گاه به خاطر درگیری قوم و قبیله زن و شوهر، افراد زیادی به قتل رسیدند.[۷]بی جهت نیست که یکی از گروههایی که حتّی اهل دوزخ از عذاب آنان اذیت میشوند، سخنچینان هستند.[۸]
مبارزه با سخنچینی
به منظور مبارزه با سخنچینی، باید تدابیر زیر را به کار گیریم: گوش به حرف سخنچین ندهیم و اهمیتی برای او و سخنش قایل نباشیم. قرآن کریم در این باره خطاب به پیامبر(ص) میفرماید: «از کسی که بسیار غیبت و عیب جویی میکند و سخنچین است، اطاعت مکن».(سوره قلم، آیه11) امام علی(ع) هم فرموده است: من نقل إلیک، نقل عنک.[۹] . امام علی(ع) فرمود: حرف سخنچین را خواه درست باشد خواه باطل، دروغ حساب کن.[۱۰]. همچنین آن حضرت فرمود: کسی که به گفتار سخنچین توجّه کرده و آن را تصدیق نماید، دوستی و رفاقت خود را با دیگران فاسد کرده و از دست میدهد.[۱۱]. شخصی نزد امام علی(ع) آمد و از کس دیگری سمایت کرد آن حضرت فرمود:ای مرد! ما دربارهٔ این گفتار تحقیق میکنیم، اگر درست بود مورد خشم ما هستی و اگر دروغ بود تو را مجازات میکنیم و اگر میل داری از سخن خویش صرف نظر کن، مرد با عذر خواهی حرف خود را پس گرفت.[۱۲]
پانویس
- ↑ غرر الحکم، ج 1، ص 50 و 31
- ↑ غرر الحکم، ج 1، ص 50 و 31
- ↑ اصول کافی، ج 2، ص 369
- ↑ غرر الحکم، ج 1، ص 149
- ↑ بحار الانوار، ج 60، ص 21.
- ↑ همان، ج 74، ص 67.
- ↑ سفینه البحار، ج 4، ص 567.
- ↑ سفینه البحار، ج 4، ص 567.
- ↑ همان، ج 5، ص 56
- ↑ غرر الحکم، ج 2، ص 715.
- ↑ همان، ج 1، ص 125.
- ↑ همان، ج 2، ص 658. 13. سفینه البحار، ج 4، ص 567.
