فرهنگ مصادیق:ربا چیست؟
ربا چیست و چرا حرام است؟
پاسخ: ربا به معنی زیادی گرفتن در وام یا معامله است. پولی را شخصی وام میدهد و بیشترش را میگیرد، جنسی را میدهد و از همان جنس، مقدار بیشتری دریافت می كند.
در حدیثی میخوانیم: «لو كان الرّبا حلالاً لترك النّاس التّجارات» [۱] اگر ربا حلال باشد، مردم كسب و كار را رها می كنند.
امام رضا علیه السلام فرمود: اگر ربا شایع شود، راه وام و قرض الحسنه دادن بسته میشود. [۲]
گرفتن پول اضافه بدون انجام كار مفید یا مشاركت در تولید، نوعی ظلم و سبب پیدایش دشمنی و قساوت میشود.
گاهی بدهیهای تصاعدی ربا دهنده، او را ورشكسته و مجبور به قبول انواع ذلّتها و اسارتها می كند.
ربا در همه ادیان حرام است در سورهٔ نساء، آیه ۱۶۱ میخوانیم: «و اخذهم الرّبا و قد نهوا عنه» یهودیان با این كه از ربا نهی شده بودن، باز ربا میگرفتند. تهدیدهایی كه در قرآن برای ربا گرفتن و پذیرش حاكمیت طاغوت آمده حتی برای قتل و ظلم و شرابخواری و زنا نیامده است.
انفاق، دادن بلاعوض است و ربا، گرفتن بلاعوض.
انفاق، محبّت آور و ربا كینه آور است.
معمولاً از مردن انفاق كننده مردم عزادار میشوند و از مرگ رباخوار مردم شادند.
در قرآن هیچ گناهی به غیر از ربا، اعلام جنگ با خدا شمرده نشده است.[۳] [۴]
پیشرفت غرب به خاطر علم و صنعت است نه به خاطر رباخواری و وجود ربا در سیستم اقتصادی آنها.
خداوند قول داده كه ربا را محو كند؛ ولی انفاق و صدقات را افزایش دهد: «یمحق اللّه الرّبا و یربی الصّدقات» [۵] كلمه «محق» به معنای نقصان تدریجی است. «مُحاق» به ماه گفته میشود كه در شبهای آخر، آن چنان نورش كم میشود كه دیده نمیشود. مراد از «یمحق اللّه الرّبا» آن است كه خداوند بركت و آثار خوبی كه باید مال داشته باشد، از رباخوار میگیرد.
امام باقر علیه السلام فرمود: خبیثترین درآمدها، رباخواری است. [۶] همچنین در روایت آمده است: رباخوار در قیامت همچون دیوانگان محشور میشود. [۷]
حضرت علی علیه السلام فرمود: رباخوار را باید توبه دهند، همچنان كه افراد را از شرك توبه میدهند.
در نظام ربوی، سعادت و محبت و امنیت نیست، تكاثر و انتقام هست. اغنیا و اموالشان مورد نفرین و نالهٔ فقرایند. كینه و توطئه سرقت هر لحظه رباخواران را تهدید می كند. اشخاص رباخوار هم ضامن مالی هستند كه به ربا گرفته و هم زندگی و لقمه شان را حرام كردهاند و عبادتشان را باطل و حرص و طمع را بر خود حاكم كردهاند.
آنها در محاسبات خود تنها، به ذخیرهٔ دنیوی مینگرند؛ اما اشخاص مؤمن و كسانی كه اهل نماز و زكاتند، توجه به ذخیرهٔ اخروی دارند. «اقاموا الصّلاة و آتوا الزكاة لهم أجرهم عند ربّهم» [۸] كلمهٔ «عند ربّهم» نشانهٔ مقام و پاداش ماندگار است چون؛ خدا ثابت است، چیزهایی هم كه مربوط به خدا و رنگ الهی داشته باشند، ماندگار است.[۹]
خوشیها و مقامهای دنیوی گذراست و به قول قرآن: «فهل تری لهم من باقیة» [۱۰] آیا برای آنان بقایی میبینی؟ این منازل و باغها رفتنی است، اما آنچه نزد خداست ماندنی است. «انّ المتّقین فی جنّات و نهر. فی مقعد صدق عند ملیك مقتدر» [۱۱]
یكبار دیگر بین باغها و آبادانیهایی كه رها كردند و رفتند با این بوستانها و چشمه سارانی كه نزد خدای قادر متعال پایدارند، مقایسه كنید.
مزد حلال در قبال كاری است كه انجام میشود، رباخوار كه كاری انجام نمیدهد.
و اگر رباخوار بخواهد توبه كند، باید اموال را به صاحبانش برگرداند؛ زیرا او مالك آن پول و درآمد نیست.
