کتابخانه:عید سعید فطر و اعمال آن
| 200px | |
| زبان | فارسی |
|---|---|
| ناشر | موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | ۱۳۸۷ |
[منبع الکترونیکی]
لیست موضوعات
وقت نماز عيد
چگونگى نماز عيد
احكام كلّى عيد سعيد فطر
نكاتى درباره عيد فطر
وجوب زكات فطره و شرايط آن
احكام زكات فطره
نماز عيددر دو عيد و خواندن نماز مخصوص عيد مستحب است .۱
وقت نماز عيد
۱- وقت نماز عيد از طلوع آفتاب تا ظهر است .۲
۲- مستحب است نماز عيد قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخوانند.
۳- مستحب است در عيد فطر, بعد از بلند شدن آفتاب , افطار كنند و زكات فِطره را هم بدهند, سپس نماز عيد را بخوانند.۳
چگونگى نماز عيد
۱- نماز عيد فطر و قربان دو ركعت است با نُه قنوت و اينگونه خوانده مى شود:
- در ركعت اوّل نماز پس از حمد و سوره بايد پنج تكبير گفته شود, و بعد از هر تكبير يك قنوت , و بعد از قنوت پنجم تكبير ديگرى و سپس ركوع و دو سجده .
- در ركعت دوّم پس از حمد و سوره چهار تكبير گفته مى شود و بعد از هر تكبير يك قنوت و بعد از قنوت چهارم تكبير ديگرى و سپس ركوع و دو سجده و تشهد و سلام .(۴)
- در قنوت هاى نماز عيد هر دعا و ذكرى بخوانند كافى است , ولى بهتر است به اميد ثواب اين دعا را بخوانند: .۵
احكام كلّى
۱ تمام نمازهاى مستحبى , دو ركعت است , مگر نماز وتر و اعرابى .
ـ اَعرابى يعنى عرب صحرانشين ـ روايت شده است كه روزى يك عرب صحرانشين خدمت پيامبر اكرم (ص ) رسيد و عرض كرد كه مادر صحرا زندگى مى كنيم و با مدينه فاصله زياد داريم و نمى توانيم هر هفته به شهر بياييم و در نماز جمعه شركت كنيم , عملى به من بياموزيد تا در روز جمعه انجام دهم و فضيلت جمعه را دريابم , حضرت , نمازى به او ياد دادند كه جمعاً ده ركعت است , ابتدا دو ركعت و سپس دو نماز چهار ركعتى با آداب خاص كه در كتب ادعيه آمده است . محلقات مفاتيح الجنان (باقيات الصالحات ) نمازهاى مستحبى .
۲ هيچ كدام از نمازهاى مستحبى اذان و اقامه ندارد.
۳ در هيچكدام از نمازهاى مستحبى خواندن سوره پس از حمد لازم نيست , مگر آن كه خواندن سورهء معينى در آن شرط شده باشد.۶
________________________________________
۱ـ توضيح المسائل , م ۱۵۱۶
۲ـ توضيح المسائل , م ۱۵۱۷
۳ـ توضيح المسائل , م ۱۵۱۸
۴ـ همان , م ۱۵۱۹
۵ـ همان , م ۱۵۲۰
۶ـ العروةالوثقى , ج ۱ ص ۵۱۵ م ۱و تحريرالوسيله , ج ۱ ص ۱۶۵ م ۲
عيد سعيد فطر عيد فطر يكى از دو عيد بزرگ در سنت اسلامى است كه درباره آن احاديث و روايات بيشمار وارد شده است. مسلمانان روزه دار كه ماه رمضان را به روزه دارى به پا داشته و از خوردن و آشاميدن و بسيارى از كارهاى مباح ديگر امتناع ورزيده اند، اكنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستين روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند مى طلبند، اجر و پاداشى كه خود خداوند به آنان وعده داده است. اميرالمؤمنين على(عليه السلام) در يكى از اعياد فطر خطبه اى خوانده اند و در آن مؤمنان را بشارت و مبطلان را بيم داده اند. خطب اميرالمومنين على بن ابى طالب عليه السلام يوم الفطر فقال: ايها الناس! ان يومكم هذا يوم يثاب فيه المحسنون و يخسر فيه المبطلون و هو اشبه بيوم قيامكم، فاذكروا بخروجكم من منازلكم الى مصلاكم خروجكم من الاجداث الى ربكم و اذكروا بوقوفكم فى مصلاكم و وقوفكم بين يدى ربكم، و اذكروا برجوعكم الى منازلكم، رجوعكم الى منازلكم فى الجنه. عباد الله! ان ادنى ما للصائمين و الصائمات ان يناديهم ملك فى آخر يوم من شهر رمضان، ابشروا عباد الله فقد غفر لكم ما سلف من ذنوبكم فانظروا كيف تكونون فيما تستانفون (۱) اى مردم! اين روز شما روزى است كه نيكوكاران در آن پاداش مى گيرند و زيانكاران و تبهكاران در آن مايوس و نا اميد مى گردند و اين شباهتى زياد به روز قيامتتان دارد، پس با خارج شدن از منازل و رهسپار جايگاه نماز عيد شدن به ياد آوريد خروجتان از قبرها و رفتنتان را به سوى پروردگار، و با ايستادن در جايگاه نماز به ياد آوريد ايستادن در برابر پروردگارتان را و با بازگشت به سوى منازل خود، متذكر شويد بازگشتتان را به سوى منازلتان در بهشت برين، اى بندگان خدا، كمترين چيزى كه به زنان و مردان روزه دار داده مى شود اين است كه فرشته اى در آخرين روز ماه رمضان به آنان ندا مى دهد و مى گويد: «هان!بشارتتان باد، اى بندگان خدا كه گناهان گذشته تان آمرزيده شد، پس به فكر آينده خويش باشيد كه چگونه بقيه ايام را بگذرانيد.» عارف وارسته ملكى تبريزى درباره عيد فطر آورده است: «عيد فطر روزى است كه خداوند آن را از ميان ديگر روزها بر گزيده است و ويژه هديه بخشيدن و جايزه دادن به بندگان خويش ساخته و آنان را اجازه داده است تا در اين روز نزد حضرت او گرد آيند و بر خوان كرم او بنشينند و ادب بندگى بجاى آرند، چشم اميد به درگاه او دوزند و از خطاهاى خويش پوزش خواهند، نيازهاى خويش به نزد او آرند و آرزوهاى خويش از او خواهند ونيز آنان را وعده و مژده داده است كه هر نيازى به او آرند، بر آوره و بيش از آنچه چشم دارند به آنان ببخشند و از مهربانى و بنده نوازى، بخشايش و كارسازى در حق آنان روا دارد كه گمان نيز نمى برند.» (۲) روز اول ماه شوال را بدين سبب عيد فطر خوانده اند كه در اين روز، امر امساك و صوم از خوردن و آشاميدن برداشته شده و رخصت داده شد كه مؤمنان در روز افطار كنند و روزه خود را بشكنند فطر و فطر و فطور به معناى خوردن و آشاميدن، ابتداى خوردن و آشاميدن است و نيز گفته شده است كه به معناى آغاز خوردن و آشاميدن است پس از مدتى از نخوردن و نياشاميدن. ابتداى خوردن و آشاميدن را افطار مى نامند و از اين رو است كه پس از اتمام روز و هنگامى كه مغرب شرعى در روزهاى ماه رمضان، شروع مى شود انسان افطار مى كند يعنى اجازه خوردن پس از امساك از خوردن به او داده مى شود. عيد فطر داراى اعمال و عباداتى است كه در روايات معصومين(ع) به آنها پرداخته شده و ادعيه خاصى نيز آمده است. از سخنان معصومين(ع) چنين مستفاد مى شود كه روز عيد فطر، روز گرفتن مزد است. و لذا در اين روز مستحب است كه انسان بسيار دعا كند و به ياد خدا باشد و روز خود را به بطالت و تنبلى نگذراند و خير دنيا و آخرت را بطلبد. و در قنوت نماز عيد مى خوانيم: «... اسئلك بحق هذا اليوم الذى جعلته للمسلمين عيدا و لمحمد صلى الله عليه و آله ذخرا و شرفا و كرامة و مزيدا ان تصلى على محمد و آل محمد و ان تدخلنى فى كل خير ادخلت فيه محمدا و آل محمد و ان تخرجنى من كل سوء اخرجت منه محمدا و آل محمد، صلواتك عليه و عليهم اللهم انى اسالك خير ما سئلك عبادك الصالحون و اعوذ بك مما استعاذ منه عبادك المخلصون » بارالها! به حق اين روزى كه آن را براى مسلمانان عيد و براى محمد(ص) ذخيره و شرافت و كرامت و فضيلت قرار دادى از تو مى خواهم كه بر محمد و آل محمد درود بفرستى و مرا در هر خيرى وارد كنى كه محمد و آل محمد را در آن وارد كردى و از هر سوء و بدى خارج سازى كه محمد و آل محمد را خارج ساختى، درود و صلوات تو بر او و آنها، خداوندا، از تو مى طلبم آنچه بندگان شايسته ات از تو خواستند و به تو پناه مى برم از آنچه بندگان خالصت به تو پناه بردند. در صحيفه سجاديه نيز دعايى از امام سجاد(ع) به مناسبت وداع ماه مبارك رمضان و استقبال عيد سعيد فطر وارد شده است: «اللهم صل على محمد و آله و اجبر مصيبتنا بشهرنا و بارك لنا فى يوم عيدنا و فطرنا و اجعله من خير يوم مر علينا، اجلبه لعفو و امحاه لذنب و اغفرلنا ما خفى من ذنوبنا و ما علن ... اللهم انا نتوب اليك فى يوم فطرنا الذى جعلته للمؤمنين عيدا و سرورا و لاهل ملتك مجمعا و محتشدا، من كل ذنب اذنبناه او سوء اسلفناه او خاطر شرا اضمرناه توبة من لا ينطوى على رجوع الى.» پروردگارا! بر محمد و آل محمد درود فرست و مصيبت ما را در اين ماه جبران كن و روز فطر را بر ما عيدى مبارك و خجسته بگردان و آن را از بهترين روزهايى قرار ده كه بر ما گذشته است كه در اين روز بيشتر ما را مورد عفو قرار دهى و گناهانمان را بشوئى و خداوندا بر ما ببخشايى آنچه در پنهان و آشكارا گناه گردانيم ... خداوندا! در اين روز عيد فطرمان كه براى مؤمنان روز عيد و خوشحالى و براى مسلمانان روز اجتماع و گردهمائى قرار دادى از هر گناهى كه مرتكب شده ايم و هر كار بدى كه كرده ايم و هر نيت ناشايسته اى كه در ضميرمان نقش بسته است به سوى تو باز مى گرديم و توبه مى كنيم، توبه اى كه در آن بازگشت به گناه هرگز نباشد و بازگشتى كه در آن هرگز روى آوردن به معصيت نباشد. بارالها! اين عيد را بر تمام مؤمنان مبارك گردان و در اين روز، ما را توفيق بازگشت به سويت و توبه از گناهان عطا فرما.» (۳) ________________________________________ ۱- محمدى رى شهرى، ميزان الحكمه، ۷/۱۳۱ - ۱۳۲ ۲- ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى، المراقبات فى اعمال السنه، تبريز، ۱۲۸۱ ق ص ۱۶۷، مجله پاسدار اسلام، ش ۱۰۱، ص ۱۰ ۳- نك: ماهنامه پاسدار اسلام، شماره ۱۰۱، ارديبهشت ماه ۱۳۶۹ ص ۱۰ - ۱۱، ۵۰ رمضان، تجلى معبود (ره توشه راهيان نور) صفحه ۲۴۸ جمعى از نويسندگاننكاتى درباره عيد فطر امير المؤمنين(ع) در خطبه عيد فطر مى فرمايد: «الا و ان المضمار اليوم و السباق غدا الا و ان السبقة الجنة و الغاية النار». (۱) دنيا محل مسابقه است و آخرت زمان اجر گرفتن، بهشت جايزه برندگان اين مسابقه و جهنم جزاى بازندگان است. در روايتى از فرزند گراميش چنين آمده است: «مر الحسن (ع) فى يوم فطر بقوم يلعبون و يضحكون فوقف على رؤوسهم، فقال: ان الله جعل شهر رمضان مضمارا لخلقه، فيستبقون فيه بطاعته الى مرضاته، فسبق قوم ففازوا، و قصر آخرون فخابوا، فالعجب كل العجب من ضاحك لاعب في اليوم الذي يثاب فيه المحسنون و يخسر فيه المبطلون و ايم الله لو كشف الغطاء لعلموا ان المحسن مشغول باحسانه و المسى ء مشغول باسائته. ثم مضى ». (۲) در اين حديث، امام حسن (ع) انجام اعمال عبادى در ماه مبارك رمضان را، تشبيه به مسابقه بين افراد نموده اند و عيد فطر را زمان اخذ جوايز برندگان آن مى دانند. لذا حضرت على (ع) در ويژگى هاى عيد فطر مى فرمايند: ۱- روزى كه نيكوكاران ثواب مى برند. «هذا يوم يثاب فيه المحسنون ». ۲- روزى كه گنهكاران زيان مى بينند. «و خسر فيه المبطلون » ۳- شبيه ترين روز به روز قيامت است. «اشبه بيوم قيامكم ». چون در قيامت عده اى كه زيان كارند، تاسف مى خورند و غضبناك مى گردند و عده اى كه نيكوكارند رستگار و متنعم به نعمتهاى الهى مى شوند. ۴- روز عبرت گرفتن. «فاذكروا بخروجكم » وقتى از منازلتان براى خواندن نماز عيد خارج مى شويد، به ياد آوريد زمانى را كه از منزل بدن خود خارج خواهيد شد و سوى خداى خود خواهيد رفت. «من الاجداث الى ربكم » وقتى در جايگاه نماز خود مى ايستيد به ياد آوريد زمانى را كه در محضر عدل الهى مى ايستيد و از شما حسابرسى مى كنند. «و اذكروا وقوفكم بين يدى ربكم » وقتى از نماز به منازلتان بر مى گرديد به ياد آوريد زمانى را كه به منازل خود در بهشت خواهيد رفت. «و اذكروا منازلكم فى الجنة » ۵- روز بشارت غفران و بخشش الهى. «ابشروا عباد الله فقد غفر لكم ما سلف من ذنوبكم ». ________________________________________ ۱) من لا يحضره الفقيه، ج ۱، ص ۵۱۶. ۲) تحف العقول، ص ۱۷۰. كتاب: ره توشه راهيان نور ۱۳۷۷ش ۱۴۱۹ق ص ۱۱۷ وجوب زكات فطره و شرايط آن پس از پايان يافتن ماه مبارك رمضان ; يعنى در شب عيد فطر, افرادى كه داراى شرايط باشند, بايد زكاتى بپردازند كه مقدار و موارد مصرف آن خواهد آمد. اين زكات به نام زكات فطره خوانده مى شود. افرادى كه در شب عيد فطر داراى اين شرايط باشند زكات فطره بر آنها واجب است : ۱- بالغ باشد. ۲- عاقل باشد. ۳- بندهء كسى نباشد. ۴- فقير نباشد(۱). فردى كه داراى شرايط فوق باشد بايد زكات خود و كسانى كه در مغرب شب عيد فطر نان خور او هستند را بپردازد, كوچك باشند يا بزرگ , مسلمان باشند يا كافر, خرج آنان بر او واجب باشد يا نه , در شهر خود او باشند يا در شهر ديگر (يعنى حتى اگر فرزند او كه نان خور اوست به مسافرت رفته باشد بايد زكات او را بدهد) و همچنين مهمانى كه با رضايت او پيش از غروب شب عيد فطر وارد خانه اش شده باشد, بايد زكات او را بدهد.(۲) مقدار زكات فطره : هر نفرى يك صاع كه تقريباً ۳كيلو است .(۳) جنس زكات فطره : گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنج يا ذرت و مانند اينها(۴). وقت وجوب زكات فطره : شب عيد فطر.(۵) وقت پرداخت زكات فطره : از شب عيد تا ظهر روز عيد فطر و بهتر آن است كه در روز عيد بدهد و اگر نماز عيد مى خواند بنابر احتياط واجب قبل از نماز عيد بپردازد.(۶) مصرف زكات فطره : همان مصرف زكات مال است , گر چه احتياط مستحب آن است كه فقط به فقراى مؤمن واطفان آنها و به مساكين بدهد.(۷) ________________________________________ ۱ - توضيح المسائل , م ۱۹۹۱ ۲ - توضيح المسائل , م ۱۹۹۱و ۱۹۹۵ ۳ - توضيح المسائل , م ۱۹۹۱ ۴ - همان . ۵- تحرير الوسيله , ج ۱ص ۳۴۸ ۶ - تحرير الوسيله , ج ۱ص ۳۴۸ توضيح المسائل , م ۲۰۲۹ ۷ - توضيح المسائل , م ۲۰۱۴ ۷- فقيرى كه فطه به او مى دهند لازم نيست عادل باشد ولى احتياط واجب آن است كه به شرابخوار و كسى كه آشكارا معصيت كبيره مى كند فطره ندهند.(۷) ۸- به كسى كه فطره را در معصيت مصرف مى كند نبايد فطره بدهند.(۹) ۹- احتياط واجب آن است كه به يك فقير بيش از مخارج سالش و كمتر از يك صاع فطره ندهند. (۱۰) ۱- اگر فطره را كنار بگذارد, نمى تواند آن را براى خودش بردارد و مالى ديگر را براى فطره بگذارد.(۱۱) ۱۱- اگر در محل خودش مستحق پيدا شود احتياط واجب آن است كه فطره را به جاى ديگر نبرد و اگر به جاى ديگر ببرد و تلف شود بايد عوض آن را بدهد.(۱۲) ________________________________________ ۱ - توضيح المسائل , م ۱۹۹۲ ۲ - توضيح المسائل , م ۱۹۹۶ ۳ - توضيح المسائل , م ۱۹۹۷ ۴ - توضيح المسائل , م ۲۰۰۵ ۵ - توضيح المسائل , م ۲۰۰۶ ۶ - توضيح المسائل , م ۲۰۰۹ ۷ - توضيح المسائل , م ۲۰۱۶ ۹ - توضيح المسائل , م ۲۰۱۷ ۱۰ - توضيح المسائل , م ۲۰۱۸ ۱۱ - توضيح المسائل , م ۲۰۲۳ ۱۲ - توضيح المسائل , م ۲۰۳۵.
