فرهنگ مصادیق:کسب وکارهای کشاورزی، راهی برای نجات تولید ناخالص داخلی
در ایالات متحده آمریکا، نسبت سهم میزان ارزش افزوده کسب و کار کشاورزی در مقایسه با سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی به GDP ، ۱۳ برابر بوده است. این نسبت در کشورهای در حال توسعه دارای جمعیت بالا، ۳٫۳ و در کشورهای در حال گذار، ۲ و در کشورهای؛ کشاورزی محور تنها ۰٫۶ برابر است.
ه گزارش صدای اقتصاد ۲۰ درصد اشتغال کشور و ۱۲ درصد تولید ناخالص داخلی از کشاورزی است. بر اساس خلاصه گزارش تحولات اقتصادی ایران بانک مرکزی در شش ماه اول سال ۱۳۹۳ ارزش افزوده گروه کشاورزی به قیمتهای ثابت سال ۱۳۸۳ به میزان ۱۰۱۰۴۷ میلیارد برآورد شد که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۳٫۲ درصد افزایش نشان میدهد. همچنین در شش ماه اول سال ۹۳، رشد تولید ناخالص داخلی در گروه کشاورزی، ۳٫۲ درصد بوده است. این در حالی است که در نیمه اول سال گذشته، رشد تولید ناخالص داخلی این بخش، ۶٫۹ درصد بوده است.
البته گروه کشاورزی در میزان رشد تولید ناخالص داخلی، در رتبه سوم گروههای مختلف اقتصادی قرار دارد. همچنین گروه کشاورزی کمترین سهم فعالیت اقتصادی را در رشد تولید ناخالص داخلی داشته است. در کشورهای مختلف دنیا، سهم کشاورزی در تولید ناخالص داخلی و سهم آن در اشتغال متفاوت است. البته در گزارشهای بین المللی، به کسب و کار کشاورزی و ایجاد اشتغال آن توجهای ویژهای شده است. براساس گزارشی که مؤسسه پژوهشهای برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی دربارهٔ وضعیت کسب و کارهای کشاورزی در کشورها منتشر کرده است، کسب و کار و مشاغل کشاورزی در تولیدناخالص داخلی کشورهای جهان، نقشی مهم و اساسی ایفا میکند.
طبق این گزارش، سهم بخش کشاورزی و کسب و کار کشاورزی از تولید ناخالص داخلی (GDP) در تعدادی از کشورها در گزارش سال ۲۰۰۸ توسعه جهان از سوی بانک جهانی ارایه شده است. مطابق این آمار، میانگین سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی در کشورهای صحرای جنوبی آفریقا حدود ۳۲ درصد بوده است، علاوه بر آن سهم ارزش افزوده بخش کسب و کارهای کشاورزی در این کشورها ۲۱ درصد بوده است که در مجموع سهم کشاورزی (مستقیم و غیرمستقیم) در GDP به ۵۳ درصد رسیده است. مقدار سهم ارزش افزوده کشاورزی و ارزش افزوده کسب و کار کشاورزی در کشورهای پردرآمدتری مانند مکزیک به ترتیب ۹ و ۲۷ درصد و در کشور صنعتی ایالات متحده آمریکا به ترتیب ۱ و ۱۳ درصد است. همچنین سهم ارزش افزوده کسب و کارهای کشاورزی از GDP با وجود کاهش سهم ارزش افزوده کشاورزی در GDP، در فرآیند توسعه اقتصادی، افزایش مییابد. پیش بینی میشود در سال ۲۰۳۰ مجموع ارزش افزوده کشاورزی و کسب و کارهای آن در قاره آفریقا به یک تریلیون دلار برسد که در مقایسه با ۳۱۳ میلیون دلار در سال ۲۰۱۰ رشدی معادل ۳۰۰ درصد خواهد داشت. بنابراین، این میتواند بالاترین نقش را در توسعه اقتصادی کشورهای آفریقایی ایفاء کند. (World Bank, 2011).
مطابق مطالعه ویلکینسون و روچا (۲۰۰۸)، سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی در کشورهای کم درآمد ۳۹ درصد و سهم ارزش افزوده کسب و کار کشاورزی، ۲۲ درصد از تولید ناخالص داخلی است. با افزایش درآمد کشورهای رو به توسعه، این سهمها به ترتیب به ۱۶ و ۳۲ درصد هستند و با افزایش بیشتر درآمد، سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی به ۸ درصد و سهم ارزش افزوده کسب و کار کشاورزی به ۲۷ درصد رسیده است. این سهمها در سال ۲۰۰۸ در ایالات متحده آمریکا به ترتیب، ۱ و ۱۳ درصد بوده است. همچنین سهم صنایع کشاورزی در کل صنعت، در کشورهای کشاورزی محور، ۶۱ درصد، در کشورهای در حال گذار، ۳۷ درصد و در کشورهای پر درآمدتر رو به توسعه، ۳۷ درصد هست.
این گزارش همین طور میافزاید: مطالعات متعددی در مورد کشور برزیل صورت گرفته است که طبق آنها، سهم کشاورزی در تولید ناخالص داخلی از ۲۴٫۳ درصد در سال ۱۹۵۰ به ۹٫۶ درصد در ۲۰۰۳ کاهش یافته است. اما با احتساب کسب و کار کشاورزی، وضعیت متفاوت میشود. از این رو، به نظر میرسد که برای بررسی اهمیت کشاورزی در اقتصاد یک کشور، مفهوم گسترده تر کسب وکار کشاورزی لازم و مناسب تر باشد. سنجش تولید این بخش با استفاده از تحلیل جدول داده-ستانده و حسابهای ملی برزیل نشان میدهد با وجودی این که سهم کشاورزی در سال ۲۰۰۰ برابر ۷٫۶ درصد از تولید ناخالص داخلی بوده است، سهم کسب و کار کشاورزی، ۲۷ درصد گزارش شده است. این ارقام در سال ۲۰۰۳، به ترتیب، ۹٫۶ و ۳۱ درصد برآورد شده است. رونق برزیل از دهه ۱۹۹۰ میلادی ناشی از گسترش شدید فعالیتهای کسب و کار کشاورزی بوده است (فوتوسو و گولهوتو 3 .(2000
طبق این گزارش با توسعه اقتصادی کشورها، سهم کشاورزی در تولید ناخالص داخلی و اشتغال کاهش مییابد. اما توسعه کسب و کار کشاورزی موجبات رشد اقتصادی، کاهش فقر و تغییرات ساختاری در اقتصاد کشورها را فراهم میسازد. رابطه میان کشاورزان و مصرف کنندگان، محرک مهم رشد در بخشهای کشاورزی و غیرکشاورزی روستایی است. کسب و کار کشاورزی، تقاضا کننده خدماتی مانند حمل و نقل، لجستیک، عرضه کننده نهادهها و مواد اولیه برای بخشهای صنعتی مانند منسوجات، فرآوری مواد غذایی بوده و میتواند نقش مهمی در درآمد صادراتی کشورها داشته باشد. میان کسب و کار کشاورزی و کاهش فقر روستایی خرده مالکان، ارتباط قوی و مؤثری وجود دارد.
در اغلب اوقات بسیاری از فعالیتهای اقتصادی کسب و کار کشاورزی توسط دولتها و سیاستگذاران نادیده گرفته میشود. در حالی که طی فرآیند توسعه کشورها، سهم زیاد و فزایندهای از رشد اقتصادی مربوط به این گونه فعالیتها است (استرینگر، 2001).
بانک جهانی (۲۰۰۷)، با مطالعه این شرایط در کشورهای در حال توسعه نشان داد که با افزایش درآمد و رشد اقتصادی این کشورها، سهم کسب و کار کشاورزی در تولید ناخالص داخلی این کشورها افزایش مییابد. برای نمونه در کشوری مانند اوگاندا با سرانه تولید ناخالص داخلی معادل ۱۵۰ دلار (با قیمتهای ثابت سال ۲۰۰۰)، به ترتیب سهم کشاورزی و کسب و کار کشاورزی درGDP ، ۴۰ درصد و ۲۰ درصد است. این در حالی است که در کشوری مانند آرژانتین با تولید ناخالص داخلی سرانه حدود ۸۰۰۰ دلار این سهمها به ترتیب به ۱۰ درصد و ۳۰ درصد تغییر کرده است. همچنین در این مطالعه به این نکته نیز اشاره شده است که با صنعتی شدن کشورها از سهم بخش کشاورزی در GDP نیز تا حدودی کاسته خواهد شد، اما سهم کسب و کار کشاورزی در GDP افزوده میشود.
گروه همکاری ارزیابی (ECG) بانک جهانی (۲۰۱۱)، توسعه کسب و کار کشاورزی رقابتی و نیز کشت و صنعتها را برای ایجاد اشتغال و فرصتهای درآمدی و نیز افزایش تقاضا برای محصولات کشاورزی ضروری دانسته است. به باور این گروه، به منظور افزایش بهره وری فعالیتهای تولیدی در بخش کشاورزی، بهبود فرصتهای بازار برای خرده مالکان، افزایش فرصتهای انتقال مواد غذایی به جمعیت در حال رشد شهری و در نهایت بهبود رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه، سرمایه گذاری در کسب و کار کشاورزی لازم است.
با توسعه اقتصادی کشورها، ساختار اقتصادی آنها تغییر شکل مییابد و دو عامل سرمایه و نیروی کار از کشاورزی غیر صنعتی به کشاورزی صنعتی در حال گسترش و سایر بخشهای خدماتی مرتبط انتقال مییابد. بر همین اساس، با افزایش توسعه اقتصادی کشورها، نسبت ارزش افزوده تولید شده ناشی از توسعه کسب و کار کشاورزی به ارزش افزوده کشاورزی نیز افزایش مییابد. در ایالات متحده آمریکا، نسبت سهم میزان ارزش افزوده کسب و کار کشاورزی در مقایسه با سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی بهGDP ، ۱۳ برابر بوده است. این نسبت در کشورهای در حال توسعه دارای جمعیت بالا، ۳٫۳ و در کشورهای در حال گذار، ۲ و در کشورهای؛ کشاورزی محور تنها ۰٫۶ برابر است.
