فرهنگ مصادیق:محل نماز طواف
مسأله ۵۱۵ـ محلّ نماز طواف واجب ـ چنانکه گفتیم ـ پشت مقام ابراهیم است، ولى اگر فشار جمعیّت زیاد باشد، مى تواند در یکى از دو طرف مقام ابراهیم، یا عقب تر از مقام، نماز بخواند، به خصوص در مواقعى که جمعیّت طواف کننده به قدرى زیاد است که صفوف طواف کنندگان به پشت مقام ابراهیم مى رسد، و خواندن
نماز در آنجا مشکل مى شود، در این حال نباید اصرار بر خواندن نماز در نزدیکى مقام ابراهیم داشت، بلکه باید در جایى که این مشکل وجود ندارد خوانده شود، و کارهایى که بعضى از عوام انجام مى دهند، مانند این که گروهى دست به دست هم مى دهند، و حریمى براى نمازگزاران مورد نظر درست مى کنند، هیچ ضرورتى ندارد و اگر براى طواف کنندگان، یا سایر نماز گزاران ایجاد مزاحمت کند، خالى از اشکال نیست بلکه باید عقب تر بروند تا جایى که مزاحم طواف کنندگان نباشد.
سؤال ۵۱۶ـ این که فرمودهاید: «واجب آن است که نماز طواف را پشت مقام بجا آورند» پشت مقام تا چه اندازه است، آیا مى توان حدّ معیّنى براى آن فرض کرد؟
جواب: این امر عرفى است; یعنى مردم بگویند نماز او پشت مقام است.
سؤال ۵۱۷ـ شخصى با اعتقاد به این که حجر اسماعیل مقام ابراهیم است، نمازش را در آنجا بجا آورده است. وظیفه اش چیست؟ اگر بعد از تقصیر متوجّه شود، آیا اعمال بعد از نماز هم باید اعاده گردد؟
جواب: باید نمازش را در پشت مقام ابراهیم اعاده کند،
و اعاده اعمال بعد لازم نیست.
سؤال ۵۱۸ـ آیا نماز در پشت مقام ابراهیم حکم تکلیفى است، یا وضعى؟ به عبارت دیگر، اگر کسى (مثلا) نمازش را نزدیک دیوار زمزم بخواند، آیا نمازش باطل است، یا فقط معصیت کرده، ولى نماز صحیح است؟
جواب: خواندن نماز طواف واجب پشت مقام ابراهیم جزء شرایط است، و جنبه حکم وضعى دارد، ولى اگر بر اثر ازدحام نتواند نماز را پشت مقام بخواند، تا جایى که مزاحمتى براى طواف کنندگان نداشته باشد عقب تر مى رود.
سؤال ۵۱۹ـ هرگاه فردى به خاطر ازدحام یا نزدیک شدن وقت نمازهاى واجب نتواند نماز طواف را پشت مقام بخواند، آیا باید صبر کند تا خلوت شود، یا مى تواند فوراً نمازش را در جایى که مقدور است بخواند، ولو در ساعت هاى بعد، در جاى نزدیکتر مى تواند اعاده نماید؟
جواب: مى تواند در جایى که مقدور است بخواند، و صبر کردن براى نزدیکتر خواندن لازم نیست.
سؤال ۵۲۰ـ اگر کسى نماز طواف را در مکانى غیر از مقام ابراهیم بخواند، و با اعتقاد به صحّت آن، بقیّه اعمال را انجام دهد، وظیفه او چیست؟
جواب: فقط باید نماز را اعاده کند.
سؤال ۵۲۱ـ در یکى از روزنامه هاى عربستان مقاله اى تحت عنوان: «آیا جابجایى مقام ابراهیم مناسب است؟» به چاپ رسیده، و مطالبى در مورد لزوم این کار به منظور رفع مانع براى طواف کنندگان مطرح شده است. لطفاً بفرمائید:
الف) چنین اقدامى از نظر شرعى چه حکمى دارد؟
جواب: جابجایى مقام ابراهیم ضررى به امر طواف نمى زند; زیرا جایز است طواف در دو طرف مقام ابراهیم انجام شود; امّا از آنجا که مقام ابراهیم معیارى براى محلّ نماز «طواف واجب» است، و این تغییر سبب مى شود که معیار مزبور به هم بخورد، تغییر آن شرعاً مجاز نیست.
ب) در صورت عملى شدن این طرح، تکلیف حجّاج در مورد طواف و نماز طواف چیست؟
جواب: همان طور که گذشت براى طواف مشکلى
ایجاد نمى شود; زیرا طواف در پشت مقام نیز جایز است; امّا اگر خدایى نکرده آنها اقدام به چنین کار خلافى کنند، زائران باید محلِّ تقریبىِ فعلىِ آن را براى نماز «طواف واجب» در نظر بگیرند، و طبق آن عمل کنند.
سؤال ۵۲۲ـ گاه انسان مى داند که اگر نماز طواف را شروع کند، طواف کنندگان او را حرکت داده، جا بجا مى کنند; ولى در عین حال نماز را شروع مى کند. اگر این نماز را تمام کند صحیح است؟
جواب: اگر به امید این که بتواند آن را کامل کند انجام داده، و او را جا به جا نکردند، نماز او صحیح است، و اگر کمى جا به جا کنند، به طورى که صورت نماز به هم نخورد، و در حال جا به جایى سکوت کند، آن نیز مانعى ندارد.
سؤال ۵۲۳ـ شخصى مشغول نماز طواف بود که طواف کنندگان او را حرکت دادند. پس از استقرار ذکرى را که در حال حرکت خوانده بود تکرار کرد، ولى دوباره او را حرکت دادند، او نیز ذکر را تکرار کرد. آیا نمازش صحیح است؟
جواب: اگر طورى حرکت دادهاند که استقرار او از بین
رفته، تکرار ذکر مانعى ندارد; در غیر این صورت، تنها به قصد احتیاط تکرار کند، به شرط آن که از روى وسواس نباشد.
سؤال ۵۲۴ـ هنگامى که قسمتى از زمین مسجد الحرام نجس مى شود، کارکنان آنجا اقدام به تطهیر آن به روش غیر صحیح مى کنند. آیا نماز خواندن بر روى آن قسمت از زمین، که به روش فوق تطهیر شده و هنوز مرطوب است، جایز است؟
جواب: احتیاط آن است که در مکان دیگرى نماز بخواند; ولى اگر یقین به نادرستى روش آنها ندارد اشکالى ندارد، و جستجو در این امور لازم نیست.
سؤال ۵۲۵ـ آیا در نماز طواف رعایت تقدّم و تأخّر بین مرد و زن لازم است؟
جواب : لازم نیست ولى اگر به سهولت بتوان این مطلب را رعایت کرد، احتیاط رعایت آن است.
سؤال ۵۲۶ـ در موقع نماز طواف امکان ندارد که مردان و زنان طورى بایستند که محاذى هم نباشند، یا زنان جلوتر از مردان مشغول نماز نشوند. در این صورت نماز چه حکمى دارد؟
جواب: در این شرایط اشکالى ندارد.
سؤال ۵۲۷ـ آیا طواف عمره مفرده مستحب، حکم طواف واجب را دارد، که باید نماز آن پشت مقام ابراهیم باشد یا حکم طواف مستحبّى را دارد که مى توان در هر جاى مسجدالحرام آن را خواند؟
جواب: حکم طواف واجب را دارد و باید نماز آن پشت مقام ابراهیم باشد، البته به مقدارى که میسّر است.
