فرهنگ مصادیق:آداب تلاوت قرآن چیست؟
تلاوت قرآن
برای تلاوت قرآن، آداب خاصّی هست از جمله:
۱. در حال طهارت و با وضو به تلاوت قرآن بپردازید.
۲. در حالی که مسواک کردهاید قرآن را تلاوت کنید.
۳. با صوت زیبا تلاوت کنید.
۴. با جَهر متوسّط بخوانید؛ نه با صدای آهسته باشد و نه با صدای بسیار بلند.
۵. در حال تلاوت، با اَدَب و با طمأنینه و رو به قبله باشید؛ چه نشسته و چه ایستاده و اگر نشسته میخوانید، تکیه نکنید.
۶. از روی «مصحف» تلاوت کنید، که نگاه در «مصحف» و تلاوت از روی آن آثار خاصّی دارد و در روایات روی این موضوع تأکید شده است.
در روایتی از رسول اکرم صلی الله علیه وآله نقل شده است: «لیس شیء أشدّ علی الشّیطان من القرائه فی المحصف نظراً[۱] چیزی برای شیطان سختتر و کوبنده تر از تلاوت قرآن نیست، آن هم از روی مصحف و با نگاه کردن در آن».
۷. قبل از شروع بگویید: «أستعیذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم؛ یعنی به خداوند شنوا و دانا، از شیطان رانده شده پناه میبرم» و یا بگویید: «أعوذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم» و بعد بگویید: «بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم». سپس تلاوت را شروع کنید، تا با عنایت خدای متعال از دخالتهای شیطانی در نفس خود محفوظ بمانید.
قرآن میفرماید: «فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَی الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلی رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ؛[نحل، آیات ۹۸-۹۹] وقتی قرآن را تلاوت میکنی، پناه ببر به خدای متعال از شیطان مطرود. البته شیطان را بر آنانی که ایمان آورده و به پروردگارشان توکل میکنند، تسلّط و سیطرهای نیست».
۸. ترتیل را مراعات کنید؛ آن چنان تند نخوانید که حروف، کلمات، وقفها و فاصلهها به خوبی ادا نشود. همچنین فاصله زیاد و غیر صحیح در میان حروف و کلمات ندهید؛ به نحوی که حروف و کلمات جدا از هم و غیر مرتبط باشد. در مجموع، باید حروف و کلمات را خوب، روشن و در عین حال، متّصل و مرتبط به هم ادا کنید و وقفهای آیات را هم مراعات نمایید و طوری بخوانید که قلوب را به حرکت آورد و دلها را تکان دهد.
قرآن، خطاب به رسول اکرم صلی الله علیه وآله میفرماید: «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتیلاً؛[مزمل/۴] و قرآن را با ترتیل مناسب آن بخوان».
امام موسی بن جعفر از پدران بزرگوار خود نقل میکند: از رسول اکرم صلی الله علیه وآله در خصوص آیه «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتیلاً» سؤال شد و آن حضرت در توضیح و تفسیر آیه فرمود: «بیّنه تبیاناً و لاتنثره نثر الرّمل، و لا تهذّه هذا الشعر، قفو عند عجائبه، و حرّکوا به القلوب، و لا یکون همّ أحدکم آخر السّوره؛[۲] قرآن را روشن و واضح تلاوت کن و حروف و کلمات آن را جدا از هم و پراکنده مساز، مانند پراکنده ساختن دانههای ریگ از یکدیگر، و آن را سریع و تند تلاوت نکن، همانند تند خواندن شعر. وقتی به عجایب قرآن میرسید، توقف کنید و به تدبّر و تأمّل بپردازید و با تلاوت آن دلها را به حرکت آورید و با شتاب و بی تأمّل نخوانید؛ به نحوی که بخواهید زود به آخر سوره برسید».
۹. به هنگام تلاوت قرآن، به چیز دیگری فکر نکنید و متوجه آیات قرآن باشید.
۱۰. در آیات قرآن تدّبر کنید که در این صورت، از انوار، هدایتها، حقایق، معارف و دقایق و اسرار قرآن کریم، به اندازه خود بهره مند خواهید شد.
تلاوتی که در آن تدبّر نباشد، آن طور که شایسته است، فایدهای نخواهد داشت. البته این بدان معنا نیست که اگر کسی اهل تدبّر نباشد و یا معانی آیات را حتّی در حدّ ترجمه نداند، از تلاوت قرآن نتیجهای نخواهد برد! چنین کسی هم با مراعات قسمتی از آداب تلاوت، بهره خود را خواهد برد.
۱۱. حقّ آیات را مراعات کنید؛ به این معنا که به هنگام تلاوت قرآن، وقتی از رحمت و بهشت یاد میشود، خود را از آن رحمت محروم نبینید و وقتی به آیات عذاب و آتش و سخط و غضب میرسید، بترسید و به خدای متعال پناه ببرید که از اهل عذاب و آتش نباشید و مشمول سخط و غضب نگردید. وقتی به آیات تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید میرسید، به تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید حقّ بپردازید. هنگامی که به آیات استغفار و طلب عفو و بخشش میرسید، استغفار کنید و طلب عفو و مغفرت نمایید. آنجایی که به ذکر صالحان میرسید، از خدا بخواهید شما را نیز از آنان و در جمع آنان قرار دهد و آن گاه که به ذکر اهل طغیان و غفلت میرسید، از خدا بخواهید که شما را از ورود به جمع آنان حفظ کند.
امام صادق علیه السلام فرمود: «اذا مررت بآیه فیها ذکر الجنّه فاسأل اللَّه الجنّه، و اذا مررت بآیه فیها ذکر النّار فتعوّذ باللَّه من النّار؛[۳] به هنگام تلاوت قرآن وقتی به آیهای رسیدی که در آن ذکر بهشت شده است، از خدا بهشت را بخواه، و وقتی به آیهای رسیدی که در آن ذکر آتش به میان آمده است، به خدا پناه ببر از آتش».
پانویس
