کتابخانه:احکام نگاه و پوشش

احکام نگاه و پوشش

مشخصات کتاب

نویسنده	سید مجتبی حسینی
زبان	فارسی
ناشر	نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها،
محل انتشارات	قم
تاریخ نشر	۱۳۸۵
شابک	۹۷۸-۹۶۴-۵۳۱-۰۲۷-۹
دانلود	PDF

مقدمه

«پرسش گری» از آغاز آفرینش انسان، رخ نمایی کرده؛ بربال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده؛ بربرگ زرد خود شیطان را فرونشانده و در این میان، مقام آدمیت را نشان داده است، آفتاب کوفه چه زیبا فرموده است:
«من احسن السوال علم» و «من علم احسن السوال»
هر سوال از علم خیزد هم جواب همچنانکه خار و گل از خاک و آب
آری! هر که سوال هایش آسمانی است، دانش و بینش پاسخش خواهد بود.
پویایی و پایانی «جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش های حقیقت طلبانه و پاسخ های خردورزانه است.
از افتخارات ایران اسلامی، آن است که از سویی، سرشار از جوانانی پاک دل، کمال خواه و پرسش گر می باشد و از دیگر سوی، از مکتبی غنی برخوردار است که معارف بلند آن، گوارانوش دل های عطشناک پرسش گر و دانش جو است.
اداره مشاوره و پاسخ معاونت آموزش و تبلیغ نهاد، محفل انسی فراهم آورده است، تا« ابر رحمت» پرسش ها را به «زمین اجابت» پذیرا باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانیم سنگ صبور جوانان اندیشمند و بالنده ایران پرگهرمان باشیم، به خود خواهیم بالید.
شایان ذکر است در راستای ترویج فرهنگ دینی، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها با همکاری گروه های علمی، بیش از ۵۰ هزار پرسش دانشجویی را در موضوعات مختلف اندیشه دینی، مشاوره، احکام و غیره پاسخ داده است.
این اداره دارای هشت گروه علمی و تخصصی، به شرح زیر است:
۱. گروه قرآن و حدیث؛
۲. گروه احکام؛
۳. گروه فلسفه، کلام و دین پژوهی؛
۴. گروه اخلاق و عرفان؛
۵. گروه تربیتی و روان شناسی؛
۶. گروه اندیشه سیاسی؛
۷. گروه فرهنگی و اجتماعی؛
۸. گروه تاریخ و سیره.
آن چه پیش رو دارید، بخشی از سوالات فقهی درباره احکام روابط، نگاه پوشش آن است که توسط محقق ارجمند حجة الاسلام سید مجتبی حسینی(زید عزه) پاسخ داده شده است. ویژگی های این مجموعه و شوه تنظیم آن در چد نکته ذیل بیان می شود:
الف. پاسخ پرسش ها همراه با ماخذ و مستندات آن آورده شده است.
ب. پاسخ های هم مضمون با عبارت یکسان و روان تحریر شده است؛ از این رو بیشتر پاسخ ها به صورت اقتباس می باشد.
ج. جهت اتفاق و اطمینان بیشتر علاوه بر مستند سازی پاسخ ها، از دفاتر مراجع بزرگوار نیز استفتا گردیده است.
د. در تنظیم کتاب، نظر حضرت امام خمینی(ره) به عنوان اولین فتوا آمده و فتاوای دیگر مراجع بزرگوار که نامش به ترتیب حروف الفبایی در ذیل می آید، سپس ذکر گردیده است:
۱. حضرت آیة الله حاج شیخ محمد تقی بهجت (دام ظله العالی)
۲. حضرت آیة الله حاج شیخ میرزا جواد تبریزی (دام ظله العالی)
۳- حضرت آیة الله حاج سید علی حسینی خامنه ای (رهبر معظم انقلاب) (دام ظله العالی)
۴- حضرت آیة الله حاج سید علی حسینی سیستانی (دام ظله العالی)
۵- حضرت آیة الله حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی (دام ظله العالی)
۶- حضرت آیة الله حاج شیخ محمد فاضل لنکرانی (دام ظله العالی)
۷- حضرت آیة الله حاج شیخ حسین نوری همدانی (دام ظله العالی)
۸- حضرت آیة الله حاج شیخ ناصر مکارم شیرازی (دام ظله العالی)
۹- حضرت آیة الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی (دام ظله العالی)
لازم به ذکر است که در متن کتاب تنها به ذکر اسامی مراجع بزگوار به اختصار اکتفا شده است، لذا از ساحت آن بزرگواران پوزش می طلبیم و از درگاه خداوند متعال برای ایشان دوام عزت و سلامتی مسئلت داریم.
ه. در این کتاب تنها به بیان احکام تکلیفی «واجب و حرام» و احکام وضعی «باطل و صحیح» بسنده شده و از بیان احکام استحبابی خودداری شده است.
برآنیم با توفیق خداوند، به تدریج ادامه این مجموعه را تقدیم شما خوبان کنیم.
پیشنهادها و انتقادهای سازنده شما، راهنمای ما در ارائه شایسته و پربار مجموعهه هایی از این دست خواهد بود.
در پایان از تلاش های مخلصانه مولف محترم و مجموعه همکاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص حجج اسلام سید محمد تقی علوی و صالح قنادی که در بازخوانی و آماده سازی این اثر تلاش کرده اند، تشکر و قدردانی می شود و دوام توفیقات این عزیزان را در جهت خدمت بیشتر به مکتب اهل بیت(ع) و ارتقاء فرهنگ دینی جامعه- به ویژه دانشگاهیان- از خداوند متعال مسالت داریم.
والله ولی التوفیق
معاون آموزش و تبلیغ نهاد
سید محمد رضا فقیهی

فصل اول : نگاه به نامحرم

قرآن و نگاه نامحرم

پرسش ۱. آیا درباره نگاه به نامحرم آیه ای در قرآن هست؟
((قل للمومنین بعضوا من ابصارهم)).؛ « به مومنان بگو: چشم های خود را از نگاه به نامحرم فرو گیرند».
(( و قل للمومنات یغضضن من ابصارهن)).« و به زنان با ایمان بگو: چشم های خود را از نگاه هوس آلود فروگیرند».
گفتنی است اگر انسان به خوبی بداند؛« عالم محضر خداوند است» و باور کند هیچ یک از اعمال و حرکات ما از دید الهی پنهان نیست و این مطلب را بارها و بارها به خود تلقین کند تا به مرحله احساس و باور قلبی برسد ترک عملی که موجب ناخشنودی خداوند است کاری ممکن و شدنی می باشد.
پیامبر بزرگ اسلام (ص) در حدیثی می فرماید:« یابن آدم... و ان نازعک بصرک الی بعض ما حرمت علیک فقد اعنتک علیه بطبقتین فاطیق»؛« فرزند آدم!... اگر چشمت بخواهد تو را به نگاه حرام بکشاند من دو پلک در اختیار تو قرار داده ام، پس آنها را فرو بند».
و نیز پیامبر(ص) می فرماید:« هر چشمی در روز قیامت گریان است، مگر سه چشم؛ چشمی که از خوف خداوند بگرید و چشمی که از محارم الهی بسته گردد و چشمی که در راه خدا بیدار بماند».
حضرت صادق(ع) در حدیثی نورانی می فرماید:« النظر سهم مسموم من سهام ابلیس من ترکها لله عزوجل لا لغیره اعقبه امنا وایمانا یجد طعمه»؛ « نگاه ناروا تیری مسموم از تیرهای شیطان است. هر کس آن را تنها به خاطر خدا ترک کند، خداود آرامش و ایمانی به او می دهد که طعم گوارای آن را در خود می یابد».
امیر مومنان (ع) می فرماید:« هر کس چشمش را آزاد بگذارد، حسرتش زیاد می گردد».
با مراقبت درونی و دوری از زمینه های بیرونی و سپردن دل و روح خود به خداوند از دستبرد شیطان می توان محفوظ ماند و اگر انسان با وجود مواظبت و پاسداری از دل و چشمش گاهی فریب خورد و نگاهی نا به جا انداخت، می تواند با توبه فوری، این خطا را جبران کند و اثر سوء آن را از جان و روحش پاک کند.
مهم این است که نگاه حرام به صورت عادت در نیاید و قبح آن شکسته نگردد، یعنی باید هوشیار باشد و از دل و چشم خود نگهابانی دهد و اگر گرفتار خطا شد با سلاح توبه دشمن را ناکارا کند. چون اگر چشم رها و آزاد گردد و به هر صورت و هر منظره ای نگاه کند، این کار عادت و ملکه انسان می شود و در روایتی از امام عسکری(ع) آمده است: برگرداندن صاحب عادت از عادتش مانند معجزه است.
اگر انسان به خوبی بفهمد که بسیاری از آلودگی ها و انحرافات از یک نگاه ناروا که نگاه های بعدی را به دنبال داشته و استغفار و توبه ای همراه آن نبوده، سرچشمه گرفته، همین فکر، عامل کنترل بسیار مهمی است که انسان بیدار و هوشیار را از خطا حفظ می کند.

نگاه های حرام

پرسش ۲- نگاه های ممنوع و حرام کدام است؟
نگاه های حرام عبارت است از:
۱. نگاه به چهره آرایش کرده زن.
۲. نگاه به زیور آلات زن.
۳. نگاه به عکس بی حجاب زن آشنا.
۴. نگاه با ریبه (ترس افتادن به حرام).
۵. نگاه به بدن مرد نامحرم (به جز صورت و دست ها).
۶. نگاه به تمام بدن زن نامحرم (به جز صورت و دست ها تا مچ).
۷. نگاه هوس آلود (هر چند به صورت و دست ها و یا به بدن هم جنس).

نگاه های حلال

پرسش ۳. نگاه های جایز و حلال کدام است؟
نگاه های جایز عبارت است از:
۱. نگاه به زن روستانشین،
۲- نگاه به عکس بی حجاب زن ناشناس،
۳- نگاه هم جنس به هم جنس (به جز عورت)،
۴- نگاه به زن به منظور ازدواج (با شرایط خاص)،
۵- نگاه به زن بی حجاب که اگر سرزنش شود، تاثیر نمی پذیرد،
۶- نگاه به زن کهنسال که هیچ گونه رغبتی به ازدواج با او نیست،
۷- نگاه به زن غیر مسلمان؛ خواه از اهل کتاب باشد یا نه.

نگاه حرام

پرسش۴. آیا نگاه حرام جزء گناهان کبیره است؟
خیر، ولی اگر نگاه حرام به عمد تکرار و بر آن اصرار ورزیده شود، حکم گناه کبیره را پیدا می کند. ۱. از نظر برخی مراجع (آیات عظام بهجت و مکارم شیرازی).
۲. جاهایی که به طور معمول نمی پوشانند (مانند موها، گردن و دست ها).
۳. به جز جاهایی که به طور معمول می پوشانند.
پرسش ۵. حکم نگاه کردن به صورت نامحرم چیست؟ اگر گناه به طور «خیره» و نه از روی قصد و غرضی باشد، باز هم اشکالی دارد؟
همه مراجع (به جز صافی): نگاه به صورت نامحرم، اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد؛ ولی اگر با یکی از این دو مشخصه همراه باشد، جایز نیست.
آیه الله صافی: نگاه به قصد لذت حرام است و بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
تبصره: فرض مساله در رساله های عملیه، در مورد نگاه عمدی و پیوسته است؛ و گرنه نگاه اتفاقی به فتوای همه مراجع تقلید اشکالی ندارد.

نگاه به پای نامحرم

پرسش۶. آیا نگاه کردن به پای زن نامحرم، از مچ با پایین جایز است؟
همه مراجع (به جز مکارم): خیر، نگاه به پای زن از مچ به پایین نیز- هر چند بدون قصد لذت- حرام است.
آیه الله مکارم: آی، ولی بهتر آن است که نگاه نکند.

نگاه از آینه

پرسش۷. آیا نگاه به موهای زن نامحرم، از داخل آینه جایز است؟
همه مراجع: خیر، جایز نیست.
تبصره. حکم نگاه از آینه، شیشه، آب صاف و مانند آن، با عکس و فیلم زن تفاوت دارد. نگاه از داخل آینه به زن نامحرم جایز نیست؛ ولی نگاه به عکس و فیلم او- اگر ناآشنا باشد- بدون قصد لذت جایز است.

نگاه به زیبایی ها

پرسش۸. اگر انسان همان طور که از دیدن باغ و گلستان لذت می برد، از نگاه کردن به چهره زن لذت ببرد؛ آیا این کار حرام است و مصداق قصد لذت به حساب می آید؟
همه مراجع: این گونه نگاه ها چون جنبه لذت جنسی دارد، جایز نیست.

نگاه به مانتویی

پرسش۹. آیا نگاه به برجستگی های بدن زن نامحرم (مانند سینه و پشت) از روی لباس و مانتو جایز است؟
همه مراجع: اگر با قصد لذت لذت باشد و یا بترسد که به گناه بیفتد، نگاه به این مواضع جایز نیست.

نگاه به مرد

پرسش۱۰. آیا همان گونه که نگاه مرد به زن حرام است، نگاه زن به مرد نیز حرام است؟
همه مراجع (به جز بهجت و سیستانی): آری، نگاه زن به بدن مرد نامحرم {به جزء سر، گردن و دست ها و جاهایی که معمولا آن را نمی پوشانند} حرام است؛ هر چند بدون قصد لذت باشد.
آیات عظام بهجت و سیستانی: نگاه زن به بدن مرد نامحرم با قصد لذت حرام است و بنابر احتیاط واجب بدون قصد لذت افتادن به حرام هم نیز {به جز قسمتی از بدن که معمولا آن را نمی پوشانند مانند سر و دست ها} جایز نیست.
پرسش۱۱. حکم نگاه کردن زن به بازو و آرنج مرد نامحرم چیست؟
آیات عظام امام، خامنه ای، صافی: جایز نیست.
آیات عظام تبریزی، مکارم، سیستانی، نوری، فاضل و وحید، اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکالی ندارد.
آیت اله بهجت: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
پرسش۱۲. آیا زنان می توانند به حجم بدن مرد نامحرم (مانند پشت و سینه) از روی لباس نگاه کنند؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.

نگاه به استاد

پرسش۱۳. حکم نگاه پیوسته به صورت استاد زن، در هنگام درس چیست؟
همه مراجع(به جز صافی): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
آیه الله صافی: بدون قصد لذت نیز بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ ولی اگر نگاه اتفاقی باشد، اشکال ندارد.
پرسش ۱۴. استاد ما بد حجاب است و حجاب شرعی را رعایت نمی کند و در هنگام نوشتن مطالب روی تخته سیاه، دست و موهای سر او، بیش از اندازه ظاهر می شود، تکلیف ما چیست؟
آیات عظام امام، خامنه ای، صافی، فاضل و نوری: نگاه به او هر چند بدون قصد لذت، اشکال دارد.
آیه الله بهجت: نگاه به او، هر چند بدون قصد لذت، جایز نیست.
آیات عظام تبریزی، سیستانی، صافی، مکارم و وحید: اگر از زنان بی باکی است که او را امر به حجاب کنند، اعتناء نمی کند؛ نگاه به او- بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام- اشکالی ندارد.
پرسش۱۵. نگاه پیوسته دختران به چهره استاد نامحرم مرد، در کلاس درس چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.

نگاه به شاگردان

پرسش ۱۶. تکلیف استادی که به عده ای از دختران درس می دهد؛ ولی نمی تواد خود را از نگاه هوس آلود کنترل کند، چیست؟
همه مراجع، باید تدریس برای آنان را رها کند.

نگاه خواستگاری

پرسش ۱۷. در چه صورت می توانم به چهره، گردن و موهای دختری که قصد ازدواج با او را دارم، نگاه کنم؟
همه مراجع (به جز صافی): نگاه به دختر مورد نظر با شرایط ذیل جایز است:
۱. به قصد لذت و ریبه نباشد {هر چند بداند با نگاه لذت قهی پیدا می شود}.
۲. برای آگاهی از وضع جسمانی دختر باشد (پس اگر از حال او آگاه است، نگاه او جایز نیست).
۳. مانعی از ازدواج در میان نباشد (برای مثال دختر شوهر نداشته باشد).
۴. احتمال بدهد دختر او را رد نمی کند.
آیه الله صافی: با رعایت شرایط یاد شده، بنابر احتیاط واجب تنها به صورت و دست ها تا مچ اکتفا کند.
پرسش۱۸. می خواهم با دختری ازدواج کنم آیا می توانم، به طور پنهانی به موها و گردن او نگاه کنم یا اینکه در این نگاه رضایت و اجازه او شرط است؟
همه مراجع: اگر شرایط نگاه جایز را داشته باشد، رضایت دختر در آن شرط نیست.

نگاه های خیابانی

پرسش۱۹. شخصی قصد ازدواج دارد؛ آیا می تواد بدون قصد لذت به چهره و موهای خانم ها(مثلاً در خیابان) نگاه کند تا کسی را بپسندد و بعد از او خواستگاری کند؟
همه مراجع: این نوع نگاه ها جایز نیست.
تبصره. نگاه به دختر به منظور ازدواج با او، شرایطی دارد که با رعایت آن جایز می شود.

نگاه به نامزد

پرسش۲۰. آیا نگاه به بدن نامزد خود که هنوز نامحرم است- ولی محرم شدن قطعی است- جایز است؟
همه مراجع: خیر، نامزد نامحرم با سایر زنان تفاوتی ندارد.

نگاه ناخودآگاه

پرسش۲۱. با توجه به اینکه کلاس های دانشجویان دختر و پسر ا هم برگزار می شود، طبعاً ناخودآگاه چشم انسان به دختران نامحرم می افتد؛ حکم آن در صورتی که بدون قصد لذت باشد چیست؟
همه مراجع: اگر ناخودآگاه و بدون قصد لذت باشد، اشکال ندارد.
پرسش ۲۲. با وضعی که زنان بیرون می آیند و ما نیز مجبوریم به کوچه و خیابان برویم و چشم مان به آنان می افتد، تکلیف چیست؟
همه مراجع: نگاه اتفاقی به بدن و موی آنان حرام نیست؛ ولی باید از نگاه عمدی {و پیوسته} اجتناب کرد.
تبصره. نگاه به زنان بی بند و بار حکم خاصی دارد که در «نگاه به بی حجاب» آمده است.

نگاه به فامیل

پرسش ۲۳. نگاه به زنان نامحرم- به ویژه فامیل و آشنا- بدون قصد لذت و تنها از روی علاقه و محبت (مثلاً به چشم خواهری) باشد، چه حکمی دارد؟
همه مراجع ( به جز صافی): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، نگاه به صورت و دست ها تا مچ جایز است، ولی نگاه به جاهای دیگر {هر چند بدون قصد لذت} حرام است.
آیه الله صافی: نگاه به بدن آنان {هر چند بدون قصد لذت} حرام است و بنابر احتیاط واجب، به صورت و دست ها تا مچ نیز بدون قصد لذت نگاه نشود.

نگاه به محرم

پرسش ۲۴.زن و مرد محرم تا چه اندازه می توانند به بدن یکدیگر نگاه کنند؟
همه مراجع (به جز مکارم): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، می توانند به تمام بدن یکدیگر {به جز عورت} نگاه کنند.
آیه الله مکارم: اگر قصد لذت و ترس افتادن به حرام نباشد، می توانند تنها به آن مقداری که در میان محارم، نپوشاندنش معمول است، نگاه کنند و در غیر آن (مثلاً ما بین ناف تا زانوها) بنابر احتیاط واجب، نگاه به آن جایز نیست.

نگاه به همجنس

پرسش ۲۵. نگاه مرد به بدن مرد و زن به بدن زن، تا چه حدودی جایز است؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، می توانند به تمام بدن یکدیگر {به جز عورت} نگاه کنند.

نگاه به بد حجاب

پرسش ۲۶. نگاه کردن به موهای زنان بد حجاب- که هیچ گونه امر و نهی در آنان تاثیر ندارد- چگونه است؟
آیات عظام امام، صافی، خامنه ای، فاضل و نوری: بنابر احتیاط واجب، بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
آیات عظام سیستانی، تبریزی، مکارم و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
آیه الله بهجت: بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.

نگاه به روستایی

پرسش۲۷. در بعضی از مناطق ایران، زنان روستانشینی هستند که نوعاً خود را نمی پوشانند؛ آیا می توان بدون قصد لذت به آنها نگاه کرد؟
آیات عظام امام، خامنه ای، صافی، فاضل و نوری: بنابر احتیاط واجب، بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
آیات عظام تبریزی، سیستانی و وحید: چنانچه از زنان بی باکی است که اگر او را امر به حجاب کنند اعتنا نمی کنند نگاه به آنان بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام، اشکال ندارد.
آیات عظام مکارم و بهجت: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندراد.

نگاه به زنان اهل تسنن

پرسش ۲۸. آیا نگاه به مو و بدن زنان اهل تسنن جایز است؟
همه مراجع: خیر، نگاه به آنان همان حکم نگاه به زنان شیعه را دارد.

نگاه به مسلمانان خارجی

پرسش۲۹. حکم نگاه کردن به زنان مسلمان که در کشورهای خارجی فاقد حجاب و پوشش اسلامی اند، چگونه است؟
آیات عظام امام، خامنه ای، صافی، فاضل و نوری: بنابر احتیاط واجب، بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
آیات عظام تبریزی، سیستانی، مکارم و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد (مگر اینکه از زنانی باشند که اگر آنان را نهی کنند بپذیرند).
آیه الله بهجت: نگاه به آنان جایز نیست؛ هر چند بدونقصد لذت باشد.

نگاه به غیر مسلمان

پرسش ۳۰. آیا نگاه کردن به زن غیر مسلمان که پوششی ندارد، جایز است؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد؛ تنها نگاه به جاهایی از بدنشان که معمولاً آن را نمی پوشانند، جایز است.

نگاه به کهنسال

پرسش ۳۱. آیا نگاه کردن به مو، گردن دست های زن کهنسال جایز است؟
همه مراجع: بدون قصد لذت، اشکال ندارد.
پرسش ۳۲. حکم نگاه به زنان کهنسالی که چهره و موهای خود را آرایش و تزیین کرده اند، چیست؟
همه مراجع: در فرض مذکور، نگاه به آنان جایز نیست.

نگاه پسر بچه

پرسش ۳۳. آیا پسر بچه ممیز، می تواند به مو و بدن نامحرم نگاه کند؟
همه مراجع (به جز مکارم و تبریزی): پسر بچه ممیز تکلیف ندارد و نگاهش به زن بی اشکال است؛ ولی بنابر احتیاط واجب، زن باید بدن و موی خود را از پسر بچه ممیزی که نگاهش به زن، باعث تحریک شهوت او می شود، بپوشاند.
آیات عظام تبریزی و مکارم: پسر بچه ممیز تکلیف ندارد و نگاهش به زن بی اشکال است؛ ولی بهترست زن بدن و موی خود را از او بپوشاند.
تبصره. حکم «نگاه پسر بچه ممیز به زن بی اشکال است» در رساله های عملیه نیامده است؛ ولی از آنجا که فقیهای یکی از نشانه های تکلیف را بلوغ می دانند، پسر بچه ممیز مشمول آن قرار نمی گیرد.

نگاه به زیور آلات

پرسش ۳۴. حکم نگاه به زیور آلات زن نامحرم از روی لباس چیست؟
آیات عظام امام، خامنه ای، فاضل و نوری: بنابر احتیاط واجب نگاه به آنها جایز نیست.
آیات عظام بهجت، خامنه ای، تبریزی، صافی، مکارم و وحید: نگاه به آنها جایز نیست.
آیه الله سیستانی: نگاه به گردنبند و مانند آن جایز نیست؛ ولی نگاه به الگو و دستبند آنان- بدون قصد لذت- اشکال ندارد.
پرسش ۳۵. نگاه کردن مردان به حلقه ازدواج یا انگشتر عقیق خانم ها چه حکمی دارد؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه ای، فاضل و صافی: نگاه به آن جایز نیست.5
۵. امام، استفتاءات، ج۳، (احکام حجاب)، س ۳۶، خامنه ای، استفتاء، س ۴۷۷ و دفتر: بهجت، فاضل و صافی.
آیات عظام سیستانی، مکارم و نوری: بدون قصد لذت اشکال ندارد.
آیه الله تبریزی: نگاه به انگشتری که به طور معمول نزد زنان بزرگسال متعارف است اشکال ندارد؛ حتی اگر زنان جوان از آن انگشتر استفاده کنند.
آیه الله وحید: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.

نگاه به ورزشکاران

پرسش۳۶. آیا دیدن ورزش فوتبال، کشتی و مانند آن، که مردان با شورت و زیر پوش بازی می کنند، از نزدیک برای زنان جایز است؟
همه مراجع (به جز بهجت، تبریزی و سیستانی): خیر، نگاه زن به بدن مرد نامحرم، جایز نیست؛ هر چند بدون قصد لذت باشد.
آیه الله بهجت: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
آیه الله تبریزی: اگر به قصد لذت یا ترس افتادن به گناه باشد، نگاه به بدن آنان جایز نیست.
آیه الله سیستانی: در ورزش فوتبال اگر نگاه با قصد لذت یا ترس افتادن به گناه باشد، حرام است و در ورزش کشتی بنابر احتیاط واجب، بدون قصد لذت نیز جایز نیست.

نگاه به فیلم ورزشی

پرسش۳۷. حکم تماشای کشتی گیران و سایر ورزشکاران با بدن نیمه برهنه از تلویزیون برای بانوان چگونه است؟
آیات عظام امام، سیستانی، فاضل، نوری و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده هم نشود، اشکال ندارد.
آیات عظام بهجت، صافی و مکارم: با توجه به اینکه نگاه به این نوع برنامه باعث فساد و تعییج شهوت می شود، جایز نیست.
آیات عظام تبریزی و خامنه ای: اگر به طور غیر زنده پخش شود و قصد لذت و ترس افتادن به حرام نباشد، اشکال ندارد.
تبصره. پاسخ یاد شده در جایی است که مردان ورزشکار و کشتی گیر، ناشناس باشند و گرنه به فتوای مراجع تقلید، تماشای آن حرام است.

نگاه به دختر بچه

پرسش ۳۸. آیا نگاه کردن به مو و بدن دختر نابالغ جایز است؟
آیات عظام امام، خامنه ای و سیستانی: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد؛ ولی بنابر احتیاط {مستحب}به جاهایی (مانند ران، شکم و سینه} که معمولاً انها را می پوشانند، نگاه نکند.
آیات عظام فاضل، مکارم و نوری: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد، ولی بنابر احتیاط واجب به جاهایی {مانند ران، شکم و سینه} که معمولاً آنها را می پوشانند، نگاه نکند.
آیه الله بهجت: اگر دختری است که خوب و بد را می فهمد، بنابر احتیاط واجب نگاه به او-خواه با قصد لذت باشد یا بدون آن- جایز نیست.
آیات عظام تبریزی، صافی و وحید: اگر دختری است که خوب و بد را می فهمد نگاه به او{هر چند بدون قصد لذت} جایز نیست.
پرسش ۳۹. از دخترانی که کوچک و با چادر می باشند خوشم می آید، چون معنویت خاصی دارند؛ آیا نگاه کردن به آنها اشکال دارد؟
همه مراجع: اگر نگاه به آنان بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.

نگاه به پسر بچه

پرسش ۴۰. حکم نگاه زن به بدن پسر بچه ممیز (به جز عورت او) چیست؟
همه مراجع (به جز بهجت): بدون قصد لذت اشکال ندارد. آیه الله بهجت: اگر خوب و بد را می فهمد، بنابر احتیاط واجب نگاه به بدن او جایز نیست.

نگاه به عورت بچه

پرسش۴۱. نگاه کردن به عورت بچه چه حکمی دارد؟
آیات عظام امام، سیستانی، فاضل، مکارم و نوری: نگاه کردن به عورت بچه ممیزی که خوب و بد را می فهمد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ هر چند از پشت شیشه و مانند آن باشد.
آیات عظام بهجت، خامنه ای، تبریزی، صافی و وحید: نگاه کردن به عورت بچه ممیزی که خوب و بد را می فهمد، جایر نیست؛ هر چند از پشت شیشه و مانند آن باشد.

فصل دوم : عکس و فیلم نامحرم

عکس و فیلم ناشناس

پرسش ۴۲. نگاه مرد به عکس و فیلم بی حجاب زن ناشناس، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و مفسده ای در بین نیاشد، اشکال ندارد.
تبصره. هر چند تعبیر «بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه» در برخی منابع ذکر نشده؛ ولی این مسائله مورد اتفاق تمامی فقیهان است.

نگاه خواستگاری به عکس

پرسش ۴۳. آیا مرد می تواند برای آگاهی از خصوصیات جسمی و زیبایی دختری که می خواهد با او ازدواج کند، عکس یا فیلم او را مشاهده کند؟
در صورتی که دختر، فامیل و آشنا، چه حکمی دارد؟
همه مراجع، اگر بدون قصد لذت باشد، اشکال ندارد؛ هر چند آن دختر از فامیل و آشنایان باشد.

عکس و فیلم آشنا

پرسش۴۴. نگاه کردن به عکس و فیلم های زنان فامیل وآشنا که در آن بدون حجاب مشاهده می شوند، چگونه است؟
آیات عظام امام، تبریزی و نوری: اگر از زنانی اند که به حفظ حجاب شرعی پایبند هستند، نگاه کردن به عکس و فیلم آنان حرام است.
آیات عظام بهجت و فاضل: بنابر احتیاط واجب نگاه کردن به عکس و فیلم آنان، جایز نیست.
آیات عظام سیستانی، مکارم و وحید: اگر از زنای اند که به حفظ حجاب شرعی پایبند هستند، بنابر احتیاط واجب نگاه کردن به عکس و فیلم آنان جایز نیست.
آیات عظام خامنه ای و صافی: نگاه کردن به عکس و فیلم آنان (به ویژه در مواردی که در معرض هتک و فساد باشند)، حرام است.
پرسش ۴۵. نگاه به عکس و فیلم برخی از فامیل ها و آشنایان که از نظر حجاب بی بد و بار و بی باک هستند، حکمش چیست؟
آیات عظام امام، تبریزی، سیستانی، مکارم و وحید، اگر باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
آیات عظام بهجت، فاضل و صافی: بنابر احتیاط و اجب نگاه به عکس وفیلم آنان، جایز نیست.
آیه الله خامنه ای: نگاه کردن به عکس و فیلم آنان جایز نیست.

عکس از دنیا رفته

پرسش ۴۶. حکم مشاهده و فیلم زنان فامیل که از دنیا رفته اند، چیست؟
همه مراجع، حکم نگاه به عکس و فیلم دوران حیات آنان را دارد و هیچ تفاوتی نمی کند.

عکس بازیگران

پرسش ۴۷. اخیراً از بازیگران زن پوستر هایی تهیه شده است. برخی از آنان موهای خود را بیرون انداخته اند و بعضی دیگر لباس های تنگ و اندام نما پوشیده و عکس انداخته اند، در این مورد حکم چگونه است؟
همه مراجع: اگر نشر و نگاه به آنان باعث مفسده گردد، جایز نیست.

نگاه به عکس دختر

پرسش ۴۸. نگاه کردن به عکس بدون حجاب دختر بچه های ممیز، چگونه است؟
همه مراجع: اگر با قصد لذت نباشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.

عکس دوران کودکی

پرسش ۴۹. دیدن عکس دوران کودکی زنان نامحرم، در صورتی که پوشش کافی نداشته باشند، چه حکمی دارد؟
همه مراجع (به جز سیستانی): اگر نگاه به آن باعث هتک آنان و تحریک شهوت نشود، اشکال ندارد.
آیه الله سیستانی: اگر عکس یاد شده از وضع کنونی زن حکایت کند و او را نیز بشناسد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست.

فیلم های صدا و سیما

پرسش ۵۰. نگاه به فیلم های ایرانی و خارجی که در آنها حجاب رعایت نمی شود و از صدا و سیما پخش می شوند، چه حکمی دارد؟
همه مراجع:اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و باعث مفاسد و انحرافات اخلاقی نشود، اشکالی ندارد.

فیلم های وزارت ارشاد

پرسش ۵۱. نگاه به فیلم های مجاز داخلی و خارجی که به وسیله وزارت ارشاد اجازه داده شده است، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر{در حد ابتذال نبوده} و بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و باعث مفاسد و انحرافات اخلاقی نشود، اشکالی ندارد {خواه فیلم داخلی باشد یا خارجی}.

پخش زنده و غیر زنده

پرسش ۵۲. حکم تماشای زن بی حجاب در رسانه های تصویری به صورت غیر زده وزنده چیست؟
همه مراجع (به جز تبریزی و خامنه ای): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد و تفاوتی بین پخش زنده و غیر زنده نمی کند.
آیه الله تبریزی: بین پخش زنده و غیر زنده تفاوت است. اگر به طور غیر زنده پخش شود و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد و اگر به طور زنده باشد، نگاه به آن {هر چد باعث مفسده نیز نشود} جایز نیست.
آیه الله خامنه ای: بین پخش زنده و غیر زنده متفاوت است. اگر به طور غیر زنده پخش شود و بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد و اگر به طور زنده باشد، بنابر احتیاط واجب، نگاه به آن {هر چند باعث مفسده نیز نشود} جایز نیست.
تفاوت فیلم و عکس پرسش ۵۳. آیا نگاه به فیلم با نگاه به عکس زن نامحرم بی حجاب، تفاوت دارد؟
همه مراجع (به جز تبریزی و خامنه ای)؛ بین فیلم و عکس تفاوتی در حکم نیست و فیلم همان عکس متحرک است.
آیه الله تبریزی: بین فیلمی که به طور غیر مستقیم و غیر زنده پخش می شود و عکس تفاوتی در حکم نیست؛ ولی نگاه به فیلم زنده، حکم نگاه به شخص را دارد و با عکس فرق می کند.
آیه الله خامنه ای: بین فیلمی که به طور غیر مستقیم و غیر زنده پخش می شود و عکس تفاوتی در حکم نیست؛ ولی نگاه به فیلم زنده بنابر احتیاط واجب حکم نگاه به شخص را دارد و با عکس فرق می کند.

مشاهده نامحرم در چت

پرسش ۵۴. آیا در چت با نامحرم در اینترنت، می توان به چهره بی حجاب او که از دوربین کامپیوتری مشاهده می شود، نگاه کرد؟
همه مراجع (به جز تبریزی و خامنه ای): اگر بدون قصد لذت وترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکل ندارد.
آیه الله تبریزی: نگاه به آن {هر چند باعث مفسده نشود} جایز نیست.
آیه الله خامنه ای: بنابر احتیاط واجب، نگاه به آن{هر چند باعث مفسده نیز نشود} جایز نیست.

عکس و فیلم مبتذل

پرسش۵۵. نگاه به فیلم های مبتذل که بیشتر زنان غیر مسلمان در آن بازی می کنند- در صورتی که موجب تحیک انسان نشود- چه حکمی دارد؟
همه مراجع (به جز تبریزی و سیستانی): با توجه با اینکه دیدن این گونه فیلم ها به طور معمول شهوت برانگیز و مقدمه ارتکاب گناه می باشد، نگاه به آنها حرام است.
آیه الله تبریزی: نگاه به فیلم هایی که موجب تحریک شهوت بر حرام یا ترویج فساد در جامعه باشد، جایز نیست.
آیه الله سیستانی: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه نیز باشد، بنابر احتیاط واجب نگاه به زنان جایز نیست.

عکس مبتذل غیر مسلمانان

پرسش ۵۶. نگاه کردن به عکس های عریان و برهنه زنان و مردان غیر مسلمان چه حکمی دارد؟
آیات عظام امام، تبریزی، خامنه ای، سیستانی، فاضل و وحید: اگ با قصد لذت باشد، حرام است و بنابر احتیاط واجب بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
آیات عظام بهجت، صافی، مکارم و نوری: نگاه به آن جایز نیست؛ هر چند بدون قصد لذت باشد.

دفع افسد به فساد

پرسش ۵۷. آیا به منظور جذب جوانان و نرفتن آنان به سمت برنامه های مبتذل ماهواره ای، جایز است کمی در پخش فیلم های رسانه های داخلی تساهل ورزید؟
همه مراجع: خیر، این کار جایز نیست.

عکس و فیلم آموزشی

پرسش۵۸. نگاه کردن به عکس های عریان موجود در کتاب های پزشکی که آموزش ان برای دانشجویان ضروری است، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتان به حرام باشد، اشکال ندارد.
تبصره. فرض مساله جایی است که نگاه به عکس های یاد شده، جهت آموزش برای دانشجویان ضروری باشد.
پرسش ۵۹. دیدن فیلم های آموزشی (غیر ضروری) یا جست و جوی اینترنتی که شامل برخی صحنه های مهیج است، چه حکمی دارد؟
همه مراجع (به جز تبریزی و سیستانی): نگاه به این فیلم ها و صحنه ها- که مهیج و شهوت برانگیز است- جایز نیست.
آیه الله تبریزی: نگاه به این فیلم ها که باعث تحریک شهوت بر حرام و یا ترویج فساد در جامعه می شود، جایز نیست.
آیه الله سیستانی: نگاه به این فیلم ها و صحنه ها با قصد لذت، حرام است و بنابر احتیاط واجب بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.

فیلم آموزش جنسی

پرسش ۶۰. حکم نگاه به فبلم های روش آموزش جنسی چیست؟
همه مراجع (به جز تبریزی و سیستانی): نگاه به این گونه فیلم ها که به طور معمول با نگاه شهوت برانگیز همراه است، جایز نیست.
۳.
آیه الله تبریزی: نگاه به این نوع فیلم ها که باعث تحریک شهوت بر حرام و یا ترویج فساد در جامعه می شود، جایز نیست.
آیه الله سیستانی: اگر به قصد لذت و شهوت باشد، حرام است و بدون آن نیز بنابر احتیاط واجب جایز یست.

فیلم تحریک زنا شوئی

پرسش ۶۱. آیا زن و شوهر برای تحریک جنسی، می تواند به فیلم های سکس و مبذل نگاه کنند؟
همه مراجع (به جز تبریزی): خیر، تحریک شهوت به وسیله فیلم های مبتذل و جنسی، جایز نیست.
آیه الله تبریزی: نگاه به فیلم هایی که باعث تحیک شهوت بر حرام و با ترویج فساد در جامعه می شود، جایز نیست.
پرسش۶۲. اگر شوهر اصرار زیاد کند بر اینکه یا او فیل مبتذل نگاه کنم، تکلیف چیست؟
همه مراجع (به جز تبریزی و سیستانی)، اطاعت از شوهر در این زمینه واجب نیست و نگاه به این نوع فیلم ها- که به طور معمول با نگاه شهوت برانگیز همراه است- جایز نیست.
آیه الله تبریزی: اطاعت از شوهر در این زمینه واجب نیست ونگاه به فیلم هایی که باعث تحریک برحرام یا ترویج فساد در جامعه می شود، جایز نیست.
آیه الله سیستانی: اطاعت از شوهر در این زمینه واجب نیست و نگاه به این نوع فیلم ها اگر با قصد لذت باشد، حرام است و چنانچه بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز باشد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
تبصره. اطاعت از شوهر، جایگاه خاصی دارد و مورد یاد شده از این قبیل نیست.

نگاه متاهل به فیلم

پرسش ۶۳. آیا در مشاهده فیلم های شهوت انگیز، بین فرد متاهل و مجرد تفاوتی دارد؟
همه مراجع: نگاه به فیلم های محرک و شهوت انگیز، جایز نیست و بین مجرد و متاهل تفاوتی ندارد.

سانسور فیلم مبتذل

پرسش ۶۴. دیدن فیلم های مبتذل به منظور سانسور کردن آن، چه حکمی دارد؟
آیات عظام امام، خامنه ای، فاضل و مکارم: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، برای مامورا نظارت در مقام انجام دادن وظیفه قانونی، به مقدار ضرورت اشکال ندارد؛ ولی باید از قصد لذت اجتناب کنند و واجب است افرادی که برای نظارت و بررسی گمارده می شوند از جهت فکری و روحی زیر نظر راهنمایی مسئولین باشند.
آیات عظام بهجت، صافی و وحید: فیلم ها که همیشه با نگاه شهوت برانگیز همراه است، جایز نیست.
آیه الله سیستانی: اگر با قصد لذت باشد، حرام است و اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، بنابر احتیاط واجب، نگاه کردن به آن جایز نیست.

ارضای شهوت با فیلم

پرسش۶۵. اگر با مشاهده فیلم های شهوت انگیز، مقداری از شهوت انسان فروکش کند و در جلوگیری از ارتکاب حرام موثر باشد، چه حکمی دارد؟
آیا مشاده آن به این منظور جایز است؟
همه مراجع: نگاه به این فیلم های شهوت برانگیز، جایز نیست و توجیه یاد شده، مجوز ارتکاب حرام دیگر نمی شود.

برنامه های ماهواره ای

پرسش۶۶. نظر مراجع بزرگوار تقلید را درباره مشاهده برنامه های ماهواره بیان کنید؟
آیات عظام خامنه ای و مکارم: استفاده از برنامه های مفید و مشروع (مانند برنامه های علمی و قرآنی) هر چند فی نفسه مانعی ندارد؛ ولی با توجه به اینکه برنامه هایی که از طریق این دستگاه پخش می شود غالباً در بردارنده آموزش افکار گمراه کننده و تحریف حقایق و برنامه های لهو و فساد هستند، استفاده از ماهواره جایز نیست.
آیات عظام بهجت و صافی: استفاده از برنامه های مستمل و فساد و مخرب جایز نیست.
آیات تبریزی: چنانچه نگاه کردن آنها باعث تهییج شهوت برحرام با ترویج فساد در جامعه باشد، جایز نیست و در غیر این صورت باید مراعات مقررات و قوانین شود.
آیه الله سیستانی: استفاده از ماهواره اگر مفسده نداشته باشد، جایز است و دیدن فیلم های مستهجن جایز نیست و تهیه آن در صورتی که اطمینان پیدا شود دیگران از ان استفاده بدی نمی کنند، اشکال ندارد.
آیه الله فاضل: استفاده از برنامه های مفید و مشروع آن اشکال ندارد؛ ولی مشاهده برنامه های مشتمل بر فساد و مخرب جایز نیست و اگر در این زمینه مقرراتی وجود دارد، باید رعایت شود.

آنتن ماهواره

پرسش۶۷. حکم خرید و فروش آنتن ماهواره چیست؟
آیات عظام امام و وحید: اگر منافع حرام و نامشروع آن بیش از منافع حلال آن باشد- به گونه ای که منافع حلال بسیار نادر گردد- خید و فروش آن جایز نیست و اگر قانونی در این زمینه وجود دارد باید مراعات گردد.
آیات عظام خامنه ای و مکارم: دستگاه مذکور، هر چند ازآلات مشتری است که قابلیت استفاه حلال را دارد؛ ولی چون غالباً از آن بهره برداری حرام می شود و افزون بر این بهره گیری از آن در خانه، مفاسد دیگری را هم در بر دارد، بنابر این خرید و استفاده از آن در خانه جایز نیست، مگر برای کسی که اطمینان دارد از آن استفاده حرام نمی کند و نصب آن در خانه نیز مفسده دیگری در بر ندارد و اگر قاونی در این زمینه وجود دارد، باید رعایت شود.
آیات عظام تبریزی وفاضل: خرید و فروش آن در صورتی که به منظور استفاده حرام نباشد، اشکال ندارد. {و اگر قانونی در این زمینه وجود دارد} باید بر طبق آن عمل شود.
آیه الله صافی: خرید و فروش و استفاده مشروع از آن، در صورتی که مجتهد جامع شرایط به ملاحظه مصالح مهمه ای آن را ممنوع نکرده باشد، اشکال ندارد.
آیه الله سیستانی: خرید و فروش آن جایز نیست؛ مگر در صورتی که اطمینان پیدا کند که خود و یا دیگران از آن استفاده حرام نمی کنند.
آیه الله بهجت: به توجه به اینکه استفاده از منافع حرام و نامشروع آن، بیش از منافع حلال است- به گونه ای استفاده مشروع آن بسیار نادر است- خرید و فروش آن جایز نیست.
تبصره۱- مراجع تقلید در اصل جواز خرید و فروش آلات مشترکی که دارای منافع حلال و حرام بده و نیز در حرمت آلاتی که منافع مقصود و غالبی آن نامشروع بوده و یا استفاده از منافع حلال و مشروع آن در بین مردم بسیار نادر بوده، اختلاف نظر ندارند؛ بلکه اختلاف نظر تنها در مورد و مصداق آن است؛ یعنی، آیا استفاده از برنامه های علمی و قرآنی دستگاه ماهواره، در بین مردم در حد وقور است یا اینکه این دستگاه منافع حرام و نامشروعش بسیار بوده و به گونه ای است که زمینه دریافت برنامه های فاسد و مخرب را کاملاً فراهم می سازد؟ هر یک از مراجع تقلید در این زمینه (مصداق) برداشت و نظری داشته و در قالب فتوا ارائه داده اند و عده ای از آنان به فتوای کلی اکتفا نموده و تشخیص آن را به عرف واگذار کرده اند.
تبصره۲. با توجه به اینکه مساله ترویج دستگاه ماهواره در کشور ایران بعد از رحلت امام خمینی مطرح گردید؛ از این رو نظر ایشان در خصوص ماهوار در دست نیست؛ ولی با توجه به مساله ۲ از کتاب تحریرالوسیله (در باب مسائل مستحدثه)، می توان نظر ایشان را به دست آورد که در متن به آن اشاره شده است.
پرسش ۶۸. در صورتی که فروشنده آنتن ماهواره، بداند که خریدار آن را به منظور استفاده حرام تهیه می کند، حکم این معامله چیست؟
آیات عظام امام، خامنه ای و مکارم: فروش آن به خریدار یاد شده، جایز نیست.
آیات عظام تبریزی و فاضل: تنها دانستن باعث نمی شود که فروش آن حرام گردد؛ ولی {اگر در این زمینه قانونی وجود داشته باشد} باید بر طبق آن عمل کند.
آیه الله صافی: تنها دانستن باعث نمی شود که فروش آن حرام گردد؛ ولی اگر مجتهد جامع شرایط با ملاحظه مصالح مهمه ای، آن را ممنوع کرده باشد باید به آن عمل کند.
آیه الله سیستانی: خرید و فروش آنتن ماهواره جایز نیست، مگر در صورتی که اطمینان پیدا شود که او و یا دیگران، از آن استفاده حرام نمی کنند.
آیه الله وحید:اگر منافع مشروع و حلال ان بسیار نادر باشد، خرید و فروش آن جایز نیست و در غیر این صورت تنها دانستن باعث نمی شود که فروش آن حرام گردد و اگر در این زمینه قانونی وجود دارد، باید مراعات گردد.
آیه الله بهجت: با توجه به اینکه منافعع مشروع و حلال ماهوار بسیار نادر است، خرید و فروش آن جایز نیست.

استفاده از اینترنت

پرسش۶۹. حکم استفاده از اینترنت را بیان کنید.
همه مراجع: اینترنت از الات مشترک است؛ از این رو استفاده از سایت های مشروع و حلال اشکال ندارد.
پرسش۷۰. در مراجعه به سایت های اینترنتی خارجی، زیاد با موارد خلاف شرع مواجه می شویم با اینکه در مسیر تحقیقات و ارتباط با تکنولوژی روز ناچار به استفاده از امکانات اینترنتی هستیم و با توجه به اینکه این گونه سایت ها نهایتاً اثر سوء خود را بر روی انسان می گذارد؟
همه مراجع: استفاده از سایت های اینترنت در اموری که شرعاً حلال است، اشکال ندارد.

شغل کافی نت

پرسش ۷۱. حکم شغل کافی نت چیست؛ با توجه به اینکه اینترنت کاربردهای مختلف اعم از حلال و حرام دارد و به رغم کنترل، ممکن است عده ای به طور پنهانی بر روی برخی سایت های غیر مجاز بروند؟
همه مراجع: با توجه به اینکه اینترنت از آلات مشترک است، فروش آن جایز است، مگر طوری باشد که اشاعه منکرات و فحشا صدق کند که در این صورت حرام می شود.

ظهور عکس توسط مرد

پرسش ۷۲. ظهور فیلم های عکاسی و میکس به وسیله مرد، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر زن را نشناسد و برهنه و عریان نباشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
پرسش ۷۳. حکم گرفتن عکس بدون حجاب که ظاهر کننده آن مرد نامحرم می باشد، چگونه است؟
همه مراجع: اگر ظاهر کننده او را نشناسد و باعث مفسده نیز نشود، اشکال ندارد.

فیلم برداری مجالس

پرسش ۷۴. در حالی که می دانیم مردان فامیل و آشنا فیلم ما را مشاده می کنند، آیا بر ما (زنان) جایز است، بدون حجاب در مقابل فیلم بردار ظاهر شویم؟
همه مراجع: خیر، باید حجاب خود را رعایت کنید.
پرسش ۷۵. آیا جایز است زن در جشن های عروسی، بدون اجازه شوهرش عکس بیندازد؟
همه مراجع: اگر عکس گیرنده زن و با محرم باشد و ظاهر کننده او را نشناسد و باعث مفسده نیز نباشد، عکس انداختن اشکال ندارد و اجازه شوهر در اینجا لازم نیست.

فصل سوم : گفت و گوی نامحرم

گفت و گوی علمی با نامحرم

پرسش ۷۶. آیا صحبت کردن زن با مرد نامحرم که به نیت خیر و یا برای درس باشند، اشکال دارد؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.
تبصره: گفت وگو با جنس مخالف اگر ادامه یابد، به طور معمول زمینه علاقه را ایجاد می کند، از این رو لازم است کنترل شود.

گفت و گو به قصد ازدواج

پرسش۷۷. آیا صحبت کردن با کسی که قصد داریم در آینده با او ازدواج کنیم، گناه است؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.

چت در اینترنت

پرسش۷۸.چت (Chat) در اینترنت به صورت گفتاری و یا نوشتاری با جنس مخالف- با این شرط که از حدود شرعی خارج نشویم (مثلاً برای تبادل نظر)- چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
تبصره: اگر جنس مخالف زن جوان باشد، بهتر است گفت و گو با او {هر چند بدون قصد لذت هم باشد} ترک شود.

چت با جنس مخالف

پرسش ۷۹. چت کردن با جنس مخالف و رد و بدل کردن صحبت های معمولی، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: در صورتی که خوف فتنه و کشیده شدن به گناه وجود داشته باشد، جایز نیست.
پرسش ۸۰. حکم چت کردن با شخصی را که از جنسیت او بی اطلاعیم، بفرمایید؟
همه مراجع (به جز بهجت و صافی): اگر ترس افتادن به حرام باشد، جایز نیست.۳ ۳. دفتر: همه.
آیات عظام بهجت و صافی: با توجه به اینکه درفرض یاد شده، چت با نامحرم در معرض فساد است، جایز نیست.
پرسش ۸۱. چت کردن با اشخاص مختلف، به انگیزه پیدا کردن فرد مورد نظر برای ازدواج با او، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
تبصره. فرض مسئله جایی است که شخص برای ازدواج آمادگی داشته باشد.

چت با غیر مسلمان

پرسش ۸۲. چت کردن با زنان غیر مسلمان و انجام صحبت های تحریک آمیز با آنان، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: حرام است.

نامه نگاری با نامحرم

پرسش ۸۳. نامه نگاری با نامحرم و طرح مسائل شهوانی از طریق ایمیل و یا چت، چه حکمی دارد؟
همه مراجع: طرح مسایلی که باعث ایجاد فتنه و فراهم آمدن زمینه فساد است، اشکال دارد.

گفت و گوی تلفنی

پرسش ۸۴. آیا در گفت و گوی زن و مرد نامحرم، فرقی بین گفت و گوی مستقیم و از راه دور (مانند اینترنت و تلفن) هست؟
همه مراجع: خیر، هیچ تفاوتی در حکم نمی کند و در هر دو مورد، اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.

داستان های شهوانی

پرسش ۸۵. آیا خواندن داستان های تحریک کننده جنسی اشکال دارد؟
همه مراجع: اگر باعث تحریک شهوت گردد، خواندن آن جایز نیست.

گفت و گو با نامحرم

پرسش ۸۶. برخی از زنان هنگام صحبت کردن، با آب و تاب و صدای نازک سخن می گویند؛ آیا مرد نامحرم می تواند به سخنان او گوش دهد و با او صحبت کند؟
همه مراجع: اگر تلذذ و یا ترس افتادن به گناه در میان باشد، گوش دادن به سخنان آنان جایز نیست.
پرسش ۸۷. آیا زن در هنگام صحبت کردن با مرد نامحرم، حتماً باید صدای خود را تغییر دهد و مردانه صحبت کند؟
همه مراجع (به جز فاضل): خیر، این کار لازم نیست؛ ولی نباید لحن صدای خود را نیز نازک نماید، به طوری که مرد را تحریک کند.
آیه الله فاضل: خیر، این کار لازم نیست؛ ولی بنابر احتیاط واجب نباید صدای خود را نیز نازک نماید، به طوری که مرد را تحریک کند.

سلام کردن به نامحرم

پرسش 88. آیا سلام کردن مرد به زن نامحرم و زن به مرد نامحرم، جایز است؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکل ندارد.
تبصره. اگر جنس مخالف دختر جوان باشد، بهتر است به او سلام نکند تا از لغزش در گناه در امان باشد.

شوخی با نامحرم

پرسش 89. شوخی کردن با نامحرم چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر با قصد لذت {جنسی} باشد یا بترسد که به گناه بیفتد، جایز نیست

شوخی با محارم

پرسش 90. آیا شوخی کردن با محارم خود جایز است؟
همه مراجع: اگر بدون قصد لذت جنسی و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.

تقلید صدا

پرسش 91. آیا تقلید صدای مردان به وسیله زن و برعکس جایز است؟
همه مراجع: اگر باعث استهزا و هتک دیگری نباشد، اشکال ندارد.2 2. خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س1219؛ نوری، استفتاءات، ج1، س461؛ دفتر:همه.

فصل چهارم : ارتباط دختر و پسر

اختلاط دانشجویان

پرسش 92. آیا در محیط دانشگاهی اختلاط بین پسران و دختران، اشکالی دارد؟
همه مراجع (به جز بهجت و صافی): اگر نگاه گناه آلود انجام نشود و ترس افتادن به حرام نباشد، اشکال ندارد؛ ولی با وجود آن سزاوار است که مسوولان کشورهای اسلامی، برنامه ای برای جدا ساختن مراکز تحصیلی پسران و دختران تنظیم کنند.
آیات عظام بهجت و صافی: با توجه به اینکه اختلاط دختر و پسر، در معرض فساد است، جایر نیست.

جشن مختلط

پرسش 93. برگزاری جشن ها و مراسم در دانشگاه که در آن دختر و پسرها مختلط، چه حکمی دارد؟
همه مراجع (به جز بهجت و صافی): اصل اجتماع دختر و پسرها در یک محیط فی نفسه اشکال ندارد؛ ولی اگر بانوان حجاب کامل را رعایت نکنند و آقایان نگاه گناه آلود داشته باشند و محرمات دیگری از قبیل موسیقی حرام و مانند آن انجام گیرد، اجتماع آنان در آن محل جایز نیست.
آیات عظام بهجت و صافی: با توجه به اینکه اختلاط دختر و پسر، در این گونه اجتماعات در معرض فساد است، جایز نیست.

شرکت در تشکیل مذهبی

پرسش 94. در یک تشکیل مذهبی فعالیت دارم که دختران و پسران در آن مختلط هستند! در بعضی مواقع احساس می کنم که ممکن است به گناه بیفتم، تکلیف چیست؟
همه مراجع: اگر ترس افتادن به گناه و مفسده در بین باشد، حضور در این تشکل ها جایز نیست.

اردوی دختر و پسر

پرسش 95. آیا دانشجویان دختر و پسر می توانند به طور مشترک، به اردوهای تفریحی و سیاحتی مسافرت کنند؟
همه مراجع: با توجه به اینکه اختلاط دختران و پسران باعث مفسده است، باید از آن اجتناب شود.

نشستن بر سر یک سفره

پرسش 96. آیا نشستن بر سر سفره ای که نامحرم وجود دارد، حرام است؟
همه مراجع: اگر کلمات مفسده انگیزه رد و بدل نشود و از نگاه های حرام خودداری گردد و نیز ترس افتادن به گناه در کار نباشد، اشکال ندارد.

حضور بانوان در ادارات

پرسش97. آیا کار خانم ها در ادارات که با نامحرم روبه رو می شوند و گفت وگو می کنند، اشکال دارد؟
همه مراجع: اگر حجاب شرعی رعایت شود و قصد لذت و یا ترس افتادن به گناه نباشد، اشکال ندارد.

تبصره. اگر زنان بخواهند در این گونه اجتماعات فعالیت و خدمت کنند، باید علاوه بر حفظ حجاب، از آرایش چهره خود بپرهیزند.