امر به معروف و نهی از منکر - مقاله
نویسنده: خدامراد سلیمیان
محتویات
مقدمه
قرآن مجید یکی از صفات برجسته مؤمنان را امر به معروف و نهی از منکر دانسته، میفرماید: «والمؤمنون والمؤمنات بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف وینهون عن المنکر» [۱] ؛ «مردان مؤمن و زنان مؤمن دوستان یکدیگرند، به نیکی فرمان میدهند و از ناشایست باز میدارند.» علاوه بر این خداوند امر به معروف و نهی از منکر را نشانه بهترین امت ذکر فرموده است: «کنتم خیر امة اخرجت للناس تامرون بالمعروف وتنهون عن المنکر» [۲]؛ «شما بهترین امتی هستید که برای مردم پدیدار شدهاید: به کار پسندیده فرمان میدهید، و از کارهای ناپسند باز میدارید.» علی علیه السلام در کلامی بسیار ارزشمند و شگفت انگیز دربارهٔ ارزش امر به معروف و نهی از منکر چنین فرموده است: «وما اعمال البر کلها والجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف والنهی عن المنکر، الا کنفثة فی بحر لجی [۳]؛ «همه کارهای خوب و جهاد در راه خدا، در مقایسه با امر به معروف و نهی از منکر چیزی جز آب دهانی که در دریایی ژرف انداخته شود نیست.»
آثار و برکات امر به معروف و نهی از منکر
۱. فلاح و رستگاری: «ویامرون بالمعروف وینهون عن المنکر واولئک هم المفلحون» [۴]؛ «و به خوبی فرمان دهند و از بدی باز دارند، اینان رستگارانند.» ۲. تقویت مؤمنین: علی علیه السلام فرمود: «فمن امر بالمعروف شد ظهور المؤمنین [۵]؛ کسی که امر به معروف کند، مسلمانان را تقویت کرده است.» ۳. اهل معروف شدن: علی علیه السلام فرمود: «وامر بالمعروف تکن اهله [۶]؛ امر به معروف کن تا اهل معروف باشی.»
آثار ترک امر به معروف و نهی از منکر
۱. محروم شدن از برکت وحی: رسول گرامی اسلام فرمود: «اذا عظمت امتی الدنیا نزعت منها هیبة الاسلام واذا ترکت الامر بالمعروف والنهی عن المنکر رمت برکة الوحی [۷]؛ هرگاه امت من به دنیا بها دهد، شکوه اسلام از آنان گرفته میشود و هرگاه امر به معروف و نهی از منکر را واگذارد، از برکت وحی محروم گردد.» ۲. نزول انواع عذابهای الهی: هم چنین آن حضرت صلی الله علیه و آله فرمود: «لتامرن بالمعروف ولتنهن عن المنکر او لیعمنکم عذاب الله [۸]؛ یا امر به معروف و نهی از منکر کنید یا عذاب خدا همه شما را فرا میگیرد.» ۳. گرفته شدن برکتهای الهی: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «لا یزال الناس بخیر ما امروا بالمعروف ونهوا عن المنکر وتعاونوا علی البر فاذا لم یفعلوا ذلک نزعت منهم البرکات [۹]؛ مردم تا زمانی که به خوبی فرمان دهند و از زشتکاری باز دارند و در کارهای نیک همیاری کنند، در خیر و خوبی خواهند بود، اما هرگاه چنین نکنند، برکتها از آنان گرفته شود.» امام صادق علیه السلام فرمود: خدای عزوجل دو فرشته را فرستاد تا شهری را بر سر مردمش واژگون کنند. چون به آن شهر رسیدند، مردی را در حال دعا و تضرع دیدند... پس یکی از آن دو نزد خدای تبارک و تعالی برگشت و گفت: پروردگارا! من به آن شهر رسیدم اما دیدم فلان بنده ات تو را میخواند و به درگاه تو زاری میکند. خداوند فرمود: دستوری که به تو دادم انجام ده. او مردی است که هرگز به خاطر من چهرهاش از خشم تغییر نکرده است. [۱۰]»
شرایط آمر و ناهی
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «لا یامر بالمعروف ولا ینهی عن المنکر الا من کان فیه ثلاث خصال: رفیق بما یامر به رفیق فیما ینهی عنه، عدل فیما یامر به عدل فیما ینهی عنه، عالم بما یامر به عالم بما ینهی عنه [۱۱]؛ امر به معروف و نهی از منکر نکند مگر کسی که سه خصلت در او باشد: در آنچه به آن امر و یا از آن نهی میکند، طریق مدارا پیش گیرد، در امر و نهی خود به عدالت رفتار کند و به آنچه امر و نهی میکند، دانا باشد.»
مردهای در میان زندگان
علی علیه السلام فرمود: «من ترک انکار المنکر بقلبه ویده ولسانه فهو میت بین الاحیاء [۱۲]؛ کسی که در برابر منکر با دل و دست و زبان خویش اعتراض نکند، او مردهای است در میان زندگان.»
عذر نامقبول
رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: «لا یحقرن احدکم نفسه ان یری امرا لله تعالی فیه مقال، فلا یقول: یا رب خشیة الناس! فیقول: فایای کنت احق ان تخشی [۱۳]؛ مبادا کسی از شما در جایی که پای امری از خدا در میان است و باید سخن بگوید [با سکوت کردن] خود را کوچک کند، زیرا [فردای قیامت] نمیتواند بگوید: خدایا! از ترس مردم بود. چون خداوند جواب میدهد: سزاوارتر آن بود که از من بترسی.» نوشته را با کلامی بیدار کننده از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به پایان میبریم که امروزه مصادیق بارز آن در جامعه عینیت یافته است و هشداری است برای کسانی که آرزوی نیل به سعادت دارند. آن حضرت فرمودند: «کیف بکم اذا فسدت نساؤکم وفسق شبابکم، ولم تامروا بالمعروف ولم تنهوا عن المنکر؟!... کیف بکم اذا امرتم بالمنکر ونهیتم عن المعروف؟!... کیف بکم اذا رایتم المعروف منکرا والمنکر معروفا [۱۴]؛ چه حالی خواهید داشت آن گاه که زنانتان فاسد و جوانانتان نابکار شوند و شما به خوبیها فرمان ندهید و از زشتکاری منع نکنید؟... چه حالی خواهید داشت آن گاه که به زشتکاری فرا خوانید و از خوبیها باز دارید؟... چه حالی خواهید داشت آن گاه که خوب را زشت دانید و زشت را نیکو؟»
