فرهنگ مصادیق:عید فطر - ویکی شیعه

عید فطر

مقدمه

عید فطر روز اول ماه شوال است. این روز از مهم‌ترین اعیاد مسلمانان و در کشورهای اسلامی، معمولاً تعطیل رسمی است. در این روز، روزه حرام است و مسلمانان نماز عید برگزار می‌کنند. پرداخت زکات فطره در این روز بر مسلمانان واجب است. به مناسبت عید فطر، در ایران از سال ۱۳۹۰ شمسی با تصویب مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان ۲روز (روز عید و فردای آن) تعطیل است.

معنای فطر

معنای کلمه «فطر» در لغت، گشودن و باز شدن چیزی است. کلمه «انْفَطَرَتْ» در قرآن کریم از همین ریشه است: «إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ». و نیز گفته شده «تَفَطَّرَتْ» و «انْفَطَرتْ» به یک معنا است و «افطار» و «عید فطر» نیز از همین ریشه است؛ زیرا روزه‌دار دهانش را در وقت مغرب و روز عید فطر بر خوردنیها و آشامیدنیها باز می‌کند.

تعیین عید فطر

نوشتار اصلی: راه ثابت شدن اول ماه
عید فطر اولین روز ماه شوال است؛ از این رو، با رؤیت هلال ماه شوال در پایان روز ۲۹ ماه رمضان و یا گذشت ۳۰ روز از اول ماه رمضان، آغاز ماه شوال و عید فطر ثابت می‌شود.
بر اساس برخی روایات، ماه رمضان، پیوسته ۳۰ روز است و هیچ‌گاه کمتر از آن نمی‌شود. گروهی از قدما نیز بدان قائل بودند. اما در مقابل، بعضی روایات بیان می‌کند که ماه رمضان همچون دیگر ماه‌ها در نوسان است؛ می‌تواند ۲۹ یا ۳۰ روزه باشد. بیشتر فقها قائل به این دیدگاه‌اند.

در قرآن

مفسران گفته‌اند که مقصود از «و لتکبرالله» در «وَ لِتُکمِلُوا الْعِدَّهَ وَ لِتُکبِّرُ‌وا اللَّـهَ عَلَیٰ مَا هَدَاکمْ وَ لَعَلَّکمْ تَشْکرُ‌ونَ» تکبیرهایی است که در شب عید فطر وارد شده است.
براساس روایات منظور از «تزکی» و «فَصَلَّیٰ» در آیات «قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَکیٰ» و «وَ ذَکرَ اسْمَ رَ‌بِّهِ فَصَلَّیٰ» دادن زکات فطره و خواندن نماز عید است.

در روایات

به نقل از جابر، از امام باقر(ع)، پیامبر(ص) فرمود:
«چون روز اول ماه شوال شود، منادی ندا می‌دهدای مؤمنان صبحگاهان به سوی جایزه هایتان بشتابید». سپس فرمود: «ای جابر جایزه‌های خدا، جوایز این پادشاهان نیست». سپس فرمود: آن روز، روزِ جایزه هاست».

پیامبر خدا(ص)

«فرشتگان روز عید، سر کوچه‌ها و گذرها می‌ایستند و می‌گویند: «بشتابید به سوی پروردگار کریم که عطای بسیار می‌دهد و گناهان بزرگ را می‌آمرزد».

امام علی(ع) -در برخی عیدها

«این، عید کسی است که خداوند، روزه او را پذیرفته و عبادتش را قبول کرده است و هر روزی که در آن، خدا معصیت نشود، آن روز عید است.» امام حسن مجتبی(ع) در روز عید به مردمی نگاه کرد که به بازی و خنده مشغول بودند. رو به اصحاب خود کرده، فرمود: «خدای متعال، ماه رمضان را به عنوان میدانی برای مسابقه آفریدگانش آفرید تا به وسیله فرمانبُرداری از خدا، به سوی رضای الهی سبقت بگیرند. گروهی پیش افتاده، برنده شدند و گروهی هم عقب مانده، محروم گشتند. پس شگفت از خنده کننده بازیگر است در روزی که نیکوکاران پاداش می‌یابند و کوتاهی کنندگان، ناکام می‌شوند. به خدا سوگند، اگر پرده کنار رود، نیکوکار سرگرم نیکوکاری خود خواهد شد و بدکار، گرفتار بدکاری خویش».
امام رضا(ع) فرمود:
«روز فطر، از آن جهت عید قرار داده شده است که مسلمانان، اجتماعی داشته باشند که در آن روز گرد هم آیند و برای خدا بیرون آیند و او را بر نعمت‌هایی که به آنان داده شده است، بستایند و روز عید، روز تجمع، روز خوردن روزه، روز زکات، روز شوق و روز نیایش است؛ و برای آن که اولین روز از سال است که خوردن و آشامیدن در آن حلال است؛ چرا که ماه رمضان، اولین ماه سال نزد اهل حق است. پس خداوند، دوست داشت که در چنین روزی، همایشی داشته باشند تا خدا را حمد و ستایش کنند و در این روز، تکبیر در نماز، از آن روی بیش از روزهای دیگر قرار داده شده که تکبیر، بزرگداشت خداوند و ستایش و ثنای او بر نعمت هدایت است، آن گونه که خداوند فرموده است: «تا خداوند را بر این که هدایتتان کرد، بزرگ بدارید و باشد که شکر گزارید». و در آن روز، دوازده تکبیر قرار داده شده است؛ چون در هر دو رکعت، دوازده تکبیر است هفت تکبیر در رکعت اول و پنج تکبیر در رکعت دوم قرار داده شده و آن دو، یکسان نشده‌اند؛ چرا که مستحب است نماز واجب، با هفت تکبیر آغاز شود. از این رو در این جا با هفت تکبیر آغاز شده است. و در رکعت دوم، پنج تکبیر است؛ چرا که تکبیرهالاحرام نمازها در شبانه روز، پنج تکبیر است، و برای این که تکبیرها در هر دو رکعت، فرد فرد باشند.»

احکام و آداب

شب عید

خواندن دعا و نماز و قرائت قرآن؛ حضرت علی(ع) می‌فرماید: اگر بتوانی شب عید فطر و شب عید قربان و... را مراقبت کنی، چنان کن و در این شب‌ها دعا و نماز و قرآن، بسیار بخوان.
در شب اول ماه شوال، خواندن دعای استهلال، هنگام دیدن هلال ماه مستحب است.
زیارت امام حسین(ع) در این شب مستحب است. غسل کردن در شب عید مستحب است. روایت شده که قبل از غروب شب عید فطر غسل شود، آن‌گاه که می‌داند آن شب، شب عید است. نیز روایت شده که اواخر شب عید، غسل شود.
بنابر قول مشهور متأخران، زمان وجوب زکات فطره غروب شب عید فطر است. برخی زمان آن را طلوع فجر روز عید دانسته‌اند.
نماز؛ امام صادق(ع) به نقل از حضرت علی(ع) فرمود: هر کس در شب عید فطر، دو رکعت نماز بخواند، که در رکعت اول حمد یک بار و هزار بار سوره «قل هو الله احد»، و در رکعت دوم، حمد و یک بار سوره «قل هو الله احد» را بخواند، از خدای متعال چیزی درخواست نمی‌کند، مگر آنکه خداوند به او عطا می‌کند.
تکبیر بعد از نمازها؛ (به نقل از معاویه بن عمار) شنیدم که امام صادق(ع) می‌فرمود: در عید فطر تکبیر است. گفتم: کِی؟ فرمود: در نماز مغربِ شب عید فطر و عشا و نماز صبح و نماز عید. سپس قطع می‌شود. و این همان کلام الهی است که «لِتُکمِلُوا الْعِدَّهَ وَلِتُکبِّرُ‌وا اللَّـهَ عَلَیٰ مَا هَدَاکمْ» (شما را به کمال برسانید و خدا را بر این که هدایتتان کرده، تکبیر بگویید). و تکبیر، آن است که بگوید: «الله اکبر الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر، و لله الحمد علی ما هدانا، و له الشکر علی ما اولانا.
احیاء (شب زنده داری)؛ امام کاظم(ع) می‌فرماید: علی بن ابی طالب(ع) فرمود: این، مرا شادمان می‌سازد که هر شخص در طول سال، خودش را در چهار شب (برای عبادت) فارغ سازد: شب عید فطر، شب عید قربان، شب نیمه شعبان و شب اول ماه رجب. امام باقر(ع) فرمود: پدرم علی بن حسین(ع) شب عید فطر را در مسجد می‌ماند و تا صبح نماز می‌خواند و شب زنده داری می‌کرد و می‌فرمود:ای پسرم این شب کمتر از شب قدر نیست.

روز عید

از مستحبات مؤکد روز عید فطر غسل است. آغاز وقت آن طلوع فجر است؛ لیکن در اینکه پایان وقت غسل، پیش از بیرون رفتن برای نماز عید است یا زوال خورشید (وقت نماز ظهر) و یا غروب آفتاب، اختلاف است. گزاردن نماز عید در عصر غیبت مستحب است؛ لیکن در عصر حضور و حاکمیت امام(ع) واجب می‌باشد. مستحب است قبل از نماز عید خوراکی ای، بویژه خرما بخورند. گفتن تکبیرات، به گونه‌ای که وارد شده پس از نماز مغرب و عشای شب عید و نیز نماز صبح و نماز عید بنابر قول مشهور مستحب است. روزه گرفتن در روز عید فطر حرام و توسعه دادن بر خانواده در خوردنی و غیر آن و نیز خواندن دعای ندبه مستحب است. مسافرت کردن در روز عید پس از طلوع خورشید و پیش از گزاردن نماز عید در فرض وجوب آن، حرام و در غیر این صورت، مکروه است.

تعطیلات عید فطر

عید فطر یکی از اصلی‌ترین عیدهای مسلمانان در کشورهای مختلف عربی و غیر عربی است که با تعطیلات مراکز دولتی، بانک‌ها و مدارس از ۲ تا ۱۲ روز همراه است. در ایران ادارات دولتی به مناسبت عید فطر، فقط یک روز (همان روز عید فطر) تعطیل بود؛ ولی از سال ۱۳۹۰ شمسی با تصویب مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان تعطیلات عید فطر به دو روز (روز عید و فردای آن) افزایش یافت.

فهرست منابع

قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، دار احیاءالثراث العربی، بیروت، ۱۴۰۴ق.
خزاعی، حسین بن علی، رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تفسیر القرآن، اسلامیه، تهران، بی‌تا.
طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، جامعه مدرسین، قم، بی‌تا.
طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، موسسه اعلمی، بیروت، ۱۴۱۸ق، ۱۹۹۸م.
ابن طاووس، اقبال الاعمال، بیروت، چاپ اعلمی، ۱۴۱۷ق، ۱۹۹۶م.
آملی، محمد تقی، مصباح الهدی فی شرح عروه الوثقی، تهران، ۱۳۱۰ق.
حلبی، ابوالصلاح، تقی الدین بن نجم الدین، الکافی فی الفقه، محقق رضا استادی، کتابخانه عمومی امیرالمومنین(ع)، اصفهان، ۱۴۰۳ق.
یزدی، سید کاظم طباطبایی، العروه الوثقی فیما تعم به البلوی(محشی)، جامعه مدرسین، ۱۴۱۹ق.
ابن بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، مصحح: غفاری، علی اکبر، جامعه مدرسین، قم، ۱۴۱۳ق.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالحدیث، قم، ۱۴۲۹ق.
شریف رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، مصحح: صالح، صبحی، هجرت، قم، ۱۴۱۴ق.
نوری، حسین بن محمد تقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، موسسه آل البیت علیهم السلام، قم، ۱۴۰۸ق.
شیخ مفید، مسارالشیعه، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.

پانویس

منبع: ویکی شیعه - تاریخ برداشت :۹۵/۳/۱۲

بازگشت به نماز عید فطر