فرهنگ مصادیق:امانت و امانتداری در سیره اهل بیت (علیهم السلام)

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت (علیهم السلام)

مقدمه

معمولاً انسان در زندگی به انسان های امین نیازمند می شود، تا مال، وسیله، راز یا مطلب مهمی را نزد آنها به امانت بسپارد. حفظ امانت دیگران، مراعات اعتماد آنها و احترام به احساسات پاک انسانی است. همه ادیان مقدس الهی، خصوصاً اسلام در تقویت این صفت نیک توصیه های فراوانی کرده اند.
یکی از خصلت های بسیار نیکو و پسندیده ای که درباره آن زیاد سفارش شده، امانتداری و بازگرداندن بموقع و همراه با حفظ سلامت امانت است و در مقابل هم، خیانت در امانت مکرر نهی شده است. معمولاً انسان در زندگی به انسان های امین نیازمند می شود، تا مال، وسیله، راز یا مطلب مهمی را نزد آنها به امانت بسپارد. امانت گذاری ناشی از اعتماد به امانت گیرنده است. حفظ امانت دیگران، مراعات اعتماد آنها و احترام به احساسات پاک انسانی است. همه ادیان مقدس الهی، خصوصاً اسلام در تقویت این صفت نیک توصیه های فراوانی کرده اند. خداوند متعال که خود بهترین و بزرگ ترین امین و نگهبان است، از هـر گـونـه دغل بازی و خیانت پاک و مبرا می باشد. پیامبران هم که رهبران جامعه دینی هستند و در همه ابعاد پیوسته الگوی زیبا و کامل زندگی و معونیت هستند.

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت(ع)

در قرآن کریم پیامبران به عنوان امانتداران و انسان‌های امین معرفی شده‌اند. نام برخی از آنها همانند حضرت موسی، نوح، هود، صالح، شعیب و لوط به عنوان فرستادگان امین پروردگار ذکر شده است.

خـداونـد در قـرآن نـسـبـت بـه حـفظ امانت و سپردن آن به دست صـاحـبـانشان می فرماید:
«ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهـلـهـا...»؛
«خـداونـد به شما فرمان می دهد که امانت ها را به صاحبانش بدهید.»

در جـایـی دیگر درباره خیانت نکردن در امانت می فرماید:
«فان امـن بـعضکم بعضا فلیود الذی اوتمن امانته ولیتق الله ربه...»
«و اگـر کـسی از شما دیگری را امین دانست، آن کس که امین دانسته شده امانت را باز دهد و باید از خدا بترسد.»

در همین زمینه «امانت و امانتداری» در سیره اهل بیت(علیهم السلام) را بخوانید:

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت(ع)

سبب خیر و خوبی

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لا تَزالُ اُمَّتى بِخَیرٍ ما تَحابّوا وَ تَهادَوا وَ أَدَّوُا الامانَهَ؛
امّت من تا هنگامى که یکدیگر را دوست بدارند، به یکدیگر هدیه دهند و امانتدارى کنند، در خیر و خوبى خواهند بود.

علت منزلت امیرالمومنین(ع) نزد پیامبر(ص)

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
اُنظُر ما بَلَغَ بِهِ عَلىٌّ علیه السلام عِندَ رَسولِ اللّه صلى الله علیه و آله فَالزَمهُ فَإِنَّ عَلیّا علیه السلام إِنَّما بَلَغَ ما بَلَغَ بِهِ عِندَ رَسولِ اللّه صلى الله علیه و آله بِصِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ الامانَهِ؛
بنگر على علیه السلام با چه چیز آن مَقام را نزد پیامبر خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) پیدا کرد همان را پیروى کن. همانا على (علیه السلام) آن مقام را نزد پیامبر خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) با راستگویى و امانتدارى بدست آورد.

امانت ابن ملجم را هم بر می گردانم

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
اِتَّقُوا اللّه، وَ عَلَیکُم بِأَداءِ الامانَهِ إِلى مَنِ ائتَمَنَکُم فَلَو أَنَّ قاتِلَ أَمیرِالمُؤمِنینَ علیه السلام ائتَمَنَنى عَلى أَمانَهٍ لأَدَّیتُها إِلَیهِ؛
تقواى الهى پیشه کنید و امانت را به کسى که شما را امین دانسته است، باز گردانید، زیرا حتّى اگر قاتل امیرالمؤمنین (علیه السلام) امانتى را به من بسپرد هر آینه آن را به او بر مى گردانم.

سبب افزایش روزی

امام على (علیه السلام) فرمودند:
اَلامانَهُ تَجُرُّ الرِّزقَ، و َالخیانَهُ تَجُرُّ الفَقرَ؛
امانتدارى روزى مى آورد و خیانت در امانت فقر.

توجه به امانتداری

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لا تَنظُروا إِلى کَثرَهِ صَلاتِهِم وَ صَومِهِم وَ کَثرَهِ الحَجِّ و َالمَعروفِ و َطَنطَنَتِهِم بِاللَّیلِ، و َلکِنِ انظُروا إِلى صِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ الامانَهِ؛
به زیادى نماز و روزه و حج و احسان و مناجات شبانه مردم نگاه نکنید، بلکه به راستگویى و امانتدارى آنها توجه کنید.

امانتدار باش حتی برای...

امام على (علیه السلام) فرمودند:
لا تَخُن مَنِ ائتَمَنَکَ وَ إِن خانَکَ و َلا تُذِع سِرَّهُ و َإِن أَذاعَ سِرَّکَ؛
به کسى که تو را امین قرار داده است خیانت مکن هر چند او به تو خیانت کرده باشد و راز او را فاش مساز اگر چه او راز تو را فاش ساخته باشد.

به این شخص امانت مسپار

امام على (علیه السلام) فرمودند:
لا تَمَنَنَّ مَلولاً؛
شخص به ستوه آمده و رنجیده را امین مشمار.

سزای خائن به امانت

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
مَن خانَ أَمانَهً فِى الدُّنیا وَ لَم یَرُدَّها إِلى أَهلِها ثُمَّ أَدرَکَهُ المَوتُ ماتَ عَلى غَیرِ مِلَّتى و َیَلقَى اللّه وَ هُوَ عَلَیهِ غَضبانٌ؛
کسى که در دنیا به امانتى خیانت کند و آن را به صاحبش برنگرداند و آنگاه بمیرد بر دین من نمرده است و با خدا دیدار مى کند در حالى که بر او خشمگین است.

به غیر امین امانت نسپار

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
مَنِ ائتَمَنَ غَیرَ أَمینٍ فَلَیسَ لَهُ عَلَى اللّه ضَمانٌ لأَنَّهُ قَد نَهاهُ أَن یَاتَمِنَهُ
هر کس به فردى غیر امین امانت بسپارد، خداوند ضامن او نیست، زیرا او را از امانت سپارى به غیر امین بازداشته است.

اهمیت مواظبت از امانت

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لَیسَ مِنّا مَن یُحَقِّرُ الامانَهَ حَتّى یَستَهلِکُها إِذَا استُودِعَها؛
از ما نیست کسى که امانت را کوچک بشمارد و از آن مواظبت نکند و در معرض تلف شدن قرار بدهد.

غبطه هنگام مرگ

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
إِنَّهُ قالَ لِبَعضِ شیعَتِهِ ـ عَلَیکُم بِالوَرَعِ و َالاِجتِهادِ، وَ صِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ الامانَهِ و َالتَّمَسُّکِ بِما أَنتُم عَلَیهِ، فَإِنَّما یَغتَبِطُ أَحَدُکُم إِذا انتَهَت نَفسُهُ إِلى هاهُنا، وَ أَومى بِیَدِهِ إِلى حَلقِهِ؛
همانا ایشان به بعضى از شیعیان خود فرمودند: بر شما لازم است پرهیزکارى و تلاش و راستگویى و امانت دارى و چنگ زدن به مذهب خود، زیرا هر یک از شما به هنگام جان دادن، غبطه او را خواهند خورد.

سبب دوستی خدا و پیغمبر(ص)

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
إِن أَحبَبتُم أَن یُحِبَّکُمُ اللّه و َرَسولُهُ فَأَدّوا إِذَا ائتُمِنتُم و َاصدُقوا إِذا حَدَّثتُم وَ أَحسِنوا جِوارَ مَن جاوَرَکُم؛
اگر مى خواهید که خدا و پیغمبر شما را دوست بدارند وقتى امانتى به شما سپردند رد کنید و چون سخن گویید راست گویید و با همسایگان خود به نیکى رفتار نمایید.

مکارم 10 گانه

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
اَلمَکارِمُ عَشرٌ، فَإنِ استَطَعتَ أن تَکونَ فیکَ فَلتَکُن... : صِدقُ الَبسِ، وَ صِدقُ اللِّسانِ، و َأداءُ الامانَهِ، و َصِلَهُ الرَّحِمِ، و َإقراءُ الضَّیفِ، وَ إطعامُ السّائِلِ، وَ المُکافاهُ عَلىَ الصَّنائعِ، و َالتَّذَمُّمُ لِلجارِ، و َالتَّذَمُّمُ لِلصّاحِبِ، و َرَأسُهُنَّ الحَیاءُ؛
مکارم ده تاست: اگر مى توانى آنها را داشته باش ... : استقامت در سختى ها، راستگویى، امانتدارى، صله رحم، میهمان نوازى، اطعام نیازمند، جبران کردن نیکى ها، رعایت حق و حرمت همسایه، مراعات حق و حرمت رفیق و در رأس همه، حیا.

خیر دنیا و آخرت

امام على (علیه السلام) فرمودند:
أَربَعٌ مَن أُعطیَهُنَّ فَقَد أُعطىَ خَیرَ الدُّنیا و َالخِرَهِ صِدقُ حَدیثٍ و َأَداءُ أَمانَهٍ وَ عِفَّهُ بَطنٍ و َحُسنُ خُلقٍ؛
چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده است: راستگویى، اداء امانت، حلال خورى و خوش اخلاقى.

امانت و امانتداری در سیره اهل بیت(ع)

آزمون امانتداری

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
لا تَغتَرّوا بِصَلاتِهِم و َلا بِصیامِهِم، فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَما لَهِجَ بِالصَّلاهِ و َالصَّومِ حَتّى لَو تَرَکَهُ استَوحَشَ ، وَ لکِنِ اختَبِروهُم عِندَ صِدقِ الحَدیثِ و أداءُ الامانَهِ؛ فریب نماز و روزه مردم را نخورید، زیرا آدمى گاه چنان به نماز و روزه خو مى کند که اگر آنها را ترک گوید، احساس ترس مى کند، بلکه آنها را به راستگویى و امانتدارى بیازمایید.

صفتی امیدوار کننده

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
إِذا رَأَیتَ مِن أَخیکَ ثَلاثَ خِصالٍ فَارجُه ُ: اَلحَیاءُ و َالمانَهُ و َالصِّدقُ؛
هر گاه در برادر (دینى) خود سه صفت دیدى به او امیدوار باش: حیا، امانتدارى و راستگویى.

سبب قرب به پیامبر(ص) در قیامت

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
أَقْرَبُکُمْ مِنِّی غَداً فِی الْمَوْقِفِ أَصْدَقُکُمْ لِلْحَدِیثِ وَ آدَاکُمْ لِلْأَمَانَهِ وَ أَوْفَاکُمْ بِالْعَهْدِ وَ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ أَقْرَبُکُمْ مِنَ النَّاس‏؛
نزدیک ترین شما به من در قیامت، راستگوترین، امانتدارترین، وفادارترین به عهد، خوش اخلاق ترین و نزدیک ترین شما به مردم است.

اداى امانت حتی به کارگر

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
ثَلاثٌ لَیسَ لاَحَدِ النّاسِ فیهِ رُخصَهٌ: بِرُّ الوالِدَینِ مُسلِما کانَ اَؤ کافِرا وَ الوَفاءُ بِالعَهدِ لِمُسلِمٍ اَو کافِرا وُ الاَمانَهُ اِلى مُسلِمٍ کانَ اَؤ کافِرا؛
سه چیز است که ترک آن براى هیچ کس جایز نیست: نیکى به پدر و مادر مسلمان باشند یا کافر، وفاى به عهد با مسلمان یا کافر و اداى امانت به مسلمان یا کافر.

صفات پیامبران

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
إِنَّ اللّهَ عَز َّوَ جَلَّ لَم یَبعَث نَبیّا إِلاّ بِصِدقِ الحَدیثِ و َأَداءِ المانَهِ إِلَى البَرِّ و َالفاجِرِ؛
خداى عزوجل هیچ پیامبرى را نفرستاد، مگر با راستگویى، و برگرداندن امانت به نیکوکار و یا بدکار.

خیانت در امانت = فقر

امام موسى کاظم (علیه السلام) فرمودند:
اَداءُ الاَمانَهِ وَ الصِّدقُ یَجلِبانِ الرِّزقَ، و َالخیانَهُ و َالکَذِبُ یَجلِبانِ الفَقرَ وَ النِّفاقَ؛
اداى امانت و راستگویى روزى را زیاد مى ‏کند و خیانت و دروغگویى باعث فقر و نفاق مى‏ شود.

برترین ایمان

امام علی(علیه السلام) فرمودند:
أفضَلُ الإیمانِ الأمانَهُ؛(24)
برترین ایمان، امانتدارى است.

دروغگو امانتدار نیست

امام على (علیه السلام) فرمودند:
لَیسَ لِکَذوبٍ اَمانَهٌ، وَ لا لِفُجورٍ صیانَهٌ
دروغگو امانتدار نیست و بدکار، نگهدارنده اسرار.

از نشانه های منافق

رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
ثَلاثٌ مَن کُنَّ فیهِ فَهُوَ مُنافِقٌ وَ اِن صامَ وَ صَلّى وَحَجَّ وَ اعتَمَرَ و َقالَ «اِنّى مُسلِمٌ» مَن اِذا حَدَّثَ کَذِبَ وَ اِذا وَعَدَ اَخلَفَ وَ اِذَا ائتُمِنَ خانَ؛
سه چیز است که در هر کس باشد منافق است اگر چه روزه دارد و نماز بخواند و حج و عمره کند و بگوید من مسلمانم، کسى که هنگام سخن گفتن دروغ بگوید و وقتى که وعده دهد تخلف نماید و چون امانت بگیرد، خیانت نماید.

پیامبر امین

ابن شهر آشوب نقل می کند:
کانَ النَّبىّ صلى ‏الله ‏علیه ‏و ‏آله قَبلَ المَبعَثِ مَوصوفا بِعِشرینَ خَصلَهً مِن خِصالِ الاَنبیاءِ لَوِ انفَرَدَ واحِدٌ بِاَحَدِها لَدَلَّ عَلى جَلالِهِ فَکَیفَ مَنِ اجتَمَعَت فیهِ؟! کانَ نَبیّا اَمینا، صادِقا، حاذِقا، اَصیلاً، نَبیلاً، مَکینا، فَصیحا، عاقِلاً، فاضِلاً، عابِدا، زاهِدا، سَخیا، کمیا، قانِعا، مُتَواضِعا، حَلیما، رَحیما، غَیورا، صَبورا، مُوافِقا، مُرافِقا، لَمیُخالِط مُنَجِّما وَ لا کاهِنا و لا عَیافا؛
رسول اکرم صلى ‏الله‏ علیه ‏و ‏آله پیش از مبعوث شدن، بیست خصلت از خصلت‏هاى پیامبران را دارا بودند، که اگر کسى یکى از آنها را داشته باشد، دلیل عظمت اوست؛ چه رسد به کسى که همه آنها را دارا باشد، آن حضرت پیامبرى امین، راستگو، ماهر، اصیل، شریف، استوار، سخنور، عاقل، با فضیلت، عابد، زاهد، سخاوتمند، دلیر و با شهامت، قانع، متواضع، بردبار، مهربان، غیرتمند، صبور، سازگار، و نرم‏خو بودند و با هیچ منجّم (قائل به تأثیر ستارگان)، غیب‏گو و پیش‏گویى هم‏نشین نبودند.

پانویس

منبع: سایت مشرق نیوز - تاریخ برداشت: 94/10/21

بازگشت به حفظ امانت