آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده: فاطمه رحماني

مقدمه

نوشته‌ي پيش رو با عنوان « آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر» تحقيقي است، توصيفي - تحليلي كه با بررسي معاني لغوي و اصطلاحي آن، اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر، در قرآن و روايات و ذكر انواع آسيب‌هاي اختصاصي و عمومي و در پايان اثرات و عواقب ترك اين دو فريضه‌ی مهم الهي، سعي دارد خواننده را با اين مسئله‌ي مهم، بيشتر و بهتر آشنا سازد. شناخت ابعاد و زواياي امر به معروف و نهي از منكر يك اصل بنيادين است، كه تفكر مسلمانان را زلال و ناخالصي‌هاي آن را جدا مي‌كند و آنان كه اين اصل را به خوبي شناخته‌اند در دام چنين لغزشگاه‌هاي خطرناكي قرار نمي‌گيرند. بنابراين، لازمه‌ي شناخت اين آسيب‌ها، كسب آگاهي دقیق و روشن از آن‌هاست. اين پژوهش در نهايت به اين نتيجه مي‌رسد كه همان طور كه امر به معروف و نهي از منكر اهميت دارد، شناخت آسيب‌ها و آفت‌هاي آن هم مهم است و توسل به شيوه‌هاي فرهنگي و استفاده از استدلال‌هاي متين، بهترين راه براي اين امر است. چه بسا عدم آگاهی از این آسیب‌ها، عواقب و اثرات نا مطلوبی برجای مى‌گذارد که حتی منجر به نابودی یک ملت مى‌گردد. درمان این عواقب تنها از طریق رفع علت‌هاست که آن هم رواج امر به معروف و نهی از منکر با جذب نیروهای آگاه همراه با برنامه ریزی دراز مدت مى‌باشد.

فصل اول: كليات

با نگاهي گذرا به سرگذشت بشر در مي‌يابيم كه امر به معروف و نهي از منكر از پيشينه‌اي به قدمت انسان برخوردار است. هدف بعثت انبياء الهي نيز دعوت مردم به خير، صلاح، توحيد و بازداشتن آن‌ها از پيروي طاغوت بوده است. حضور پيام آوران وحي در عرصه‌ی تحولات اجتماعي به اندازه اي چشمگير است كه مي‌توان گفت همه‌ي حركت‌هاي اصلاحي و دگرگوني‌هاي سازنده در جامعه بشري در پرتو امر به معروف و نهي از منكر تحقق يافته است. اميرالمؤمنين علي علیه السّلام فرمودند: «قِوامُ الشَرِّيعَةِ الْاَمْرُ بِالْمَعروفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ» قوام و جوهره‌ي وجودي شريعت، امر به معروف و نهي از منكر است. «امر به معروف» انتشار خوبي‌ها و افشاندن بذر نيكي‌ها در كشتزار جان آدمي است تا با به ثمر رسيدن هر بذر، گلي از درون آن شكفته شود و در نتيجه جامعه گلزاري، از ارزش‌ها، نيكي‌ها و فضيلت‌ها گردد. «نهي از منكر» بارش قطرات زلال باران بر سرزمين گنهكار است كه، شعله‌هاي معصيت را خاموش مي‌سازد و به گسترش تيرگي‌هاي قلبش پايان مي‌بخشد و چنين ويژگي‌هايي است كه اين دو فريضه‌ی نوراني را بر ساير فرائض امتيازي بزرگ بخشيده است. قرآن كه در رأس كتاب‌هاي آسماني است به طرز زيبا و شگفت آوري مسئله‌ی امر به معروف ونهي از منكر را از جنبه‌هاي گوناگون به تصويركشيده است. در قرآن شريف، آيات بسياري در اين باره آمده است. امر به معروف و نهي از منكر از مسائل مهمي است كه در مكتب ساير پيامبران نيز به آن توجه خاص شده و از اصول اساسي دين محسوب مي‌شود. در اخبار و روايات اسلامي نيز موضوع امر به معروف و نهي از منكر، مورد توجه و تأكيد فراوان قرارگرفته است و با توجه به اين روايات و تأكيدات فراوان آن، به اهميت اين موضوع ومسئله بيشتر پي مي‌بريم. امر به معروف و نهي از منكر در عين حال كه يك دستور ديني است و براي اجراي آن شرايط و مقرراتي در شرع مقدس اسلام بيان شده است، يك جهاد اجتماعي نيز مي‌باشد. ناصر، مكارم شيرازي: در پيامي به همايش «آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر» در دانشگاه سمنان، اين فريضه ي الهي را از اركان مهم تعليمات اسلام دانستند و نيز، فرمودند: امر به معروف و نهي از منكر، نوعي جهاد اجتماعي است كه سبب اجراي ساير احكام اسلام مي‌گردد و به همان اندازه كه اين دو فريضه اهميت دارد آسيب‌هاي آن هم مهم است و فرمودند: توسل به شيوه‌هاي فرهنگي و استفاده از استدلال‌هاي متين، بهترين راه براي امر به معروف و نهي از منكر است. ايشان در پايان فرمودند: اين فريضه‌ی الهي را كه ضامن پاكي و قداست جامعه است، احياء كنيد و اميد موفقيت همه‌ی شما عزيزان را از خداوند خواستارم. بدون شك فراگيري روش‌هاي صحيح اين رفتار، امري ضروري است، تا با اعمال صحيح آن، بر ميزان اثر بخشي آن افزوده شده و از خطرات اجتماعي رفتارهاي دور از شأن اين فريضه‌ی الهي كاسته شود. موضوع اين مقاله، بررسي اهميت وجايگاه اين دو فريضه و برخي آسيب‌هاي اختصاصي و عمومي امر به معروف و نهي از منكر است كه درجه اهميت اين مسئله را نشان مي‌دهد. در ادامه‌ی اين مقاله، به اثرات و عواقب ترك اين دو فريضه پرداختيم و در نتيجه به نكاتي بسيار جالب و ارزنده دست يافتيم. در پايان متذكر مي‌شويم كه: هيچ ضرورت عقلي و علمي ايجاب نمي‌كند كه «آسيب شناسي» و «درمان» در يك اثر مورد تحقيق قرار گيرد. بلكه ضرورت علمي و عقلي چه بسا خلاف اين مطلب را به ذهن مي‌آورد، زيرا اين دو مقوله، دو تحقيق جداگانه مي‌طلبد. بر اين اساس، صاحب اين قلم در صدد است در مقاله‌ی آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر باید پيشنهاد‌هايي اساسي براي رفع معضلات اجرايي امر به معروف و نهي از منكر را در آثاري جداگانه مطرح كرد.

تعريف و تبيين موضوع:

امر به معروف و نهي از منكر، يعني: امر كردن به انجام كارهاي شايسته و نهي كردن از انجام كارهاي ناشايست است. امر به معروف و نهي از منكر و شناخت آسيب‌هاي آن، يكي از اصول عملي اسلام و از مهم‌ترين فرائض ديني در اسلام و فقه اسلامي است. موضوع امر به معروف و نهي از منكر در كتب فقهي شيعه، بالاتر از حدّ يك واجب الهي معمولي مطرح شده و در رديف ضروريات دين از آن ياد شده كه منكر آن در صورت آگاهي، كافر شناخته شده است. واژه ي آسيب در لغت؛ به معناي؛ صدمه، خطر، آفت، زخم و... است و در اصطلاح به معناي عدم التزام به هنجارهاي مورد قبول جامعه، آسيب شناخته مي‌شود. بنابراين، آسيب شناسي به معناي آن است كه در عمل، «‌بايد‌ها‌» چه ميزان رعايت نگرديده است. بهترين راه شناخت اين دو فريضه، مراجعه به شرع مقدس كه همان عقل خارجي است، مي‌باشد و از طريق عقل مي‌توان معروفات و منكرات را شناخت؛ زيرا عقل سليم مي‌تواند خوب و بد را از هم تشخيص دهد. از اين طريق مي‌توان فهميد، معروف كدام است و منكر چيست.

فصل دوم: آشنايي با معاني آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر

معناي آسيب، امر، نهي، معروف، منكر از لحاظ لغوي:

آسيب:

درلغت به معناي زخم، ضرب، صدمه، تعب و رنج، مشقت، آفت، نكبت، بلا، فتنه، خطر، گزند، آزار، كوفتگي ، زيان، خسارت، كوب، ضربه و چيزهاي ديگر به كار رفته است.

امر:

جمع امور، به معني فرمان دادن، فرمان ، حكم، كار و حادثه . - در مفهوم واژه‌ی امرگفته‌اند: «هو الطلب مع الاستعلاء»، امر همان خواستن يا برتري است كه مترادف با فرمان است. - امر كلمه‌اي سه حرفي عربي است كه اگر به صورت مصدر به كار برده شود معناي آن در زبان پارسي: فرمودن، فرمان دادن، دستوردادن، وادار نمودن، واداشتن و چنان چه به صورت اسم به كار برده شود معناي آن فرمان، فرمايش، دستور و واداري خواهد بود .

نهي:

باز داشتن، منع كردن، خلاف امر. (نهي از منكر)؛ باز داشتن از كار بد ، جلوگيري كردن. - در مفهوم واژه نهي گفته‌اند: «النهي الزجر عن الشيء» - «نهي بازداشتن از چيزي است ». - نهي كلمه‌اي سه حرفي عربي است كه اگر به صورت مصدر به كار برده شود معناي آن در زبان پارسي: باز داشتن و جلوگيري كردن كسي از كاري يا گفتاري يا كرداري و چنان چه به صورت اسم به كار برده شود معناي آن در زبان ما، بازداري و جلوگيري كسي از كاري يا گفتاري يا كرداري خواهد بود .

معروف:

المعروف: کار نیکو از نظر شرع و عقل، بر خلاف منکر المعروف:(عرف): مشهور، شناخته شده، نيكويي، رزق، طاعت خدا . - واژه «معروف»: در لغت به معناي شناخته شده و مقصود آن كارهايي است كه مورد تأييد عقل و شرع است . - معروف: كلمه‌اي پنج حرفي عربي و اسم مفعول از فعل عرف يعرف است و معناي آن به زبان فارسي: دانسته شده، شناخته شده مي‌باشد. معناهاي نامي، نامدار، نامور، نامبردار، بلند آوازه و سرشناس نيز براي معروف نوشته‌اند .

منكر:

المنکَر: کار ناپسند از نظر مردم، کار زشت و ناپسند از نظر شرع المنکِر: انکار کننده، کسی که چیزی یا دیگری را نشناسد . منکر: از ماده‌ی «انکار» و «نکر»: ناشناخته، ناپسند، زشت و قبیح که جمع آن منکرات و مناکر می‌باشد . واژه «منكر»: نيز به معني ناشناخته و مقصود از آن كارهايي است كه مورد نكوهش عقل و شرع است . منكر: كلمه‌اي چهار حرفي عربي و اسم مفعول از فعل -مزيد- انكر ينكر است و معناي آن به زبان فارسي: نادانسته، ناشناخته و بي‌نشان... است. معناهاي ناروا، بد، قبيح، ناشايسته نيز براي منكر گفته‌اند .

امر به معروف:

يعني: امر به انجام كار‌هاي شايسته و پسنديده.

نهي از منكر:

يعني: نهي از انجام كار‌هاي ناشايست و ناپسند .

معناي آسيب و آسيب شناسي، معروف و منكر از لحاظ اصطلاحي:

آسيب:

آسيب و انحراف و يا كج روي، مفاهيمي معادل و مشابه هستند. مفهوم مشتركي كه در اين دو واژه مي‌توان يافت عبارت است از: عدم التزام به آن چه كه بايد باشد. بنابراين، عدم التزام عملي به هنجارهاي مورد قبول جامعه، آسيب شناخته مي‌شود. بنابراين، آسيب شناسي به معناي آن است كه در عمل، «بايد‌ها» چه ميزان رعايت نگرديده است . 2-2-2- آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر: هرگونه آفت و خطر و گزند و ناراحتي كه ممكن است به اين دو، واجب الهي، در مرحله‌ي شناخت و اجرا، از ناحيه‌ی اجرا كننده و اجرا شونده، وارد آيد و اين عمل ظريف را با اشكال و گزند و آسيب مواجه كند، مي‌باشد.

معروف:

كارهايي كه اسلام آن‌ها را واجب كرده . - اسمي است كه براي هر كاري، با عقل و شريعت نيكو شناخته شده . - هركار نيكي كه علاوه بر نيكي آن، انجام دهنده‌اش، آن را به اين وصف(نيكي) بشناسد .

منكر:

كارهايي كه اسلام آن‌ها را حرام نموده . - چيزي كه به زشتي شناخته شده . - هركار بدي كه انجام دهنده‌ي آن، خودش آن را به اين وصف -بدي- بشناسد و يا توسط ديگري شناسانده شود .

فصل سوم: اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر در قرآن و روايات

اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر در قرآن و روايات:

اهميت امر به معروف و نهي از منكر:

انسان موجودی اجتماعی است و ضرورت زندگی اجتماعی، انسان را مجبور می‌کند تا از برخی خواسته‌های خود چشم‌پوشی نموده و رفتار خود را در چارچوب آن اجتماع، کنترل نماید، زیرا رمز بقای یک اجتماع به دلیل وجود قواعد تنظیم کننده‌ی رفتارهای اجتماعی است. در دین مبین اسلام، عامل کنترل عمومی، امر به معروف و نهی از منکر است. «اسلام همه‌ی پیروان خود را موظف ساخته که اگر دیدند به یکی از قوانین عمل نمی‌شود آرام نشینند و متخلف را به فرمانبرداری وادار کنند و از نافرمانی بازدارند » بنابراین نمی‌توان در یک جامعه از کنار مسائلی که سلامت آن را به خطر می‌اندازد بی‌تفاوت گذشت و امر به معروف و نهی از منکر، بزرگ‌ترین ضامن سلامت جامعه است. پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم، جامعه را به کِشتی و افراد را به مسافران آن تشبیه نموده و می‌فرماید: «اگر در میان مسافران کسی به ادعای آن که به اندازه‌ی خودش در کشتی سهم دارد و کشتی را سوراخ کند، سرانجام کشتی و مسافران آن غرق خواهد شد، ولی اگر دیگران از این عمل ناپسند او جلوگیری کنند خود و او را از هلاکت رهایی بخشیده‌اند ». مثال دیگر آمده «خداوند در سوره‌ی اعراف، آیات 163 تا 166 داستان قومی را به نام اصحاب سبت نقل می‌کند که در کنار دریا زندگی می‌کردند و از طرف خداوند به عنوان آزمایش دستوری به آن‌ها داده شد و آن این که صید ماهی را در روز شنبه، تعطیل کنند. گروهی از آنان، آن قوانین شرعی را رعایت نکردند و گروه دیگر آن‌ها را پند داده و نهی از منکر نمودند، اما آنان نپذیرفتند و لذا، خداوند گروهی را که امر به معروف و نهی از منکر می‌کردند نجات داد و بر گناهکاران عذاب دردناکی نازل کرد. » با توجه به مطلب یاد شده، اهمیت این دو فریضه‌ي الهی معلوم می‌شود چرا که، امر به معروف و نهی از منکر، علاوه بر اینکه یک وظیفه فردی است یک وظیفه اجتماعی می‌باشد. زیرا «مفاسد اجتماعی در جامعه، زمانی رواج پیدا می‌کند و اجرای احکام الهی زمانی دچار مشکل می‌شود که انسان به وظیفه‌ی خود در انجام این فریضه الهی در هر دو شکل فردی و اجتماعی آن اهتمام نورزد. » در برخی از سخنان امامان معصوم علیهم السّلام چنین آمده است: ـ امر به معروف و نهی از منکر مهم‌ترین واجبات و شریف‌ترین آن‌هاست . بنابراين اغلب تأكيد مي‌شود كه امر به معروف و نهي از منكر، نه تنها بر عالمان، بلكه بر همه‌ي مسلمانان واجب است . ـ واجبات دینی به سبب امر به معروف و نهی از منکر استوار می‌گردد . علی علیه السّلام فرمودند: «پایداری دین به امر به معروف و نهی از منکر و اقامه‌ی حدود است . «و هما من أسمی الفرائض و أشرفها، و بهما تقام الفرائض، و وجوبها من ضروریات الدین، و منکره مع الالتفاوت بلازمه و الالتزام به من الکافرین» [این دو « امر به معروف و نهی از منکر» از شریف‌ترین واجبات می‌باشند و به وسیله‌ی این‌ها واجبات برپا می‌شود. و وجوب این‌ها از ضروریات دین است که منکر آن در صورت توجه به لازمه‌ی انکار و ملزم شدن به آن، از کفار می‌باشد. ] در اصل هشتم قانون اساسی ج. ا. ا. درباره ي تحقق این فریضه‌ي مهم آمده: «در جمهوری اسلامی ایران، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر، وظیفه‌ای است همگانی، بر عهده‌ي مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت، شرایط، حدود کیفیت آن را قانون معین می‌کند. » آن چه كه قابل ذكر است اين است كه از طريق عقل مي‌توان معروفات و منكرات را شناخت. زيرا عقل سليم مي‌تواند عمل خوب و بد را از هم تشخيص دهد. از اين طريق مي‌توان فهميد معروف كدام است و منكر چيست. در هر حال به هنگام مراجعه به عقل سليم، در نظر داشتن دستورات شرع ضروري است . بنابراين امر به معروف و نهي از منكر، اصلي است كه در خود قرآن، با صراحت آمده و بعد در اخبار لغوي و آثار ائمه و بعد هم بزرگان و علماء دين در همه‌ی قرن‌ها، درباره ي اين اصل و اهميت آن سخن‌ها گفته و مطالبي نوشته‌اند .

اصلي كه ضامن بقاي اسلام است:

امر به معروف و نهي از منكر يگانه اصلي است كه ضامن بقاي اسلام است. اگر اين اصل نباشد، اسلامي نيست. رسيدگي كردن دائم به وضع مسلمين است. «دين اسلام كه جامعه را به هر مصلحت و كار نيك فرمان داده و از هر مفسده و كار زشت، نهي فرموده شأن امر به معروف و نهي از منكر را بسيار بزرگ شمرده و راجع به آن انواع تأكيدات و ترغيبات نموده و انتظام تمام تشكيلات اجتماعي و سياسي و حفظ شوكت و عظمت مسلمانان را به آن موقوف كرده است». قرآن كريم بعضي از جوامع گذشته را كه ياد مي‌كند و مي‌گويد اين‌ها متلاشي و هلاك شدند، مي‌فرمايد: به موجب اين كه در آن‌ها نيروي اصلاح نبود، نيروي امر به معروف و نهي از منكر نبود، حس امر به معروف و نهي از منكر در ميان اين مردم زنده نبود .

كم اهميت شدن اين اصل در دنياي اسلام:

اين امر يك بحث تاريخي لازم دارد تا روشن شود كه چطور شد در طول تاريخ، اين موضوع به اين عظمت و اهميت در دنياي اسلام به تحليل رفت و روز به روز كوچك‌تر شد. انصافاً در ميان ما شيعيان نيز اين مطلب خيلي كوچك شده است تا آن جا كه چند قرن است كه درباره ي امر به معروف و نهي از منكر در رساله‌هاي علميه مطلبي نمي‌نويسند. - امر به معروف و نهي از منكر موضوعي نيست كه از بين برود، هميشه وجود دارد و بايد در رأس مسائل قرار گيرد، هميشه بايد مطرح شود تا آن را فراموش نكنيم . براي تحقق واقعي فريضه‌ي امر به معروف و نهي از منكر در جامعه اسلامي، مي‌بايست، مسائل حاشيه‌اي و سطحي را كنار نهاد و با نگاهي ژرف‌تر و عميق‌تر به مقولات اجتماعي نگريست. به قول دكتر شريعتي: «نبايد گذاشت دامنه امر به معروف و نهي از منكر، فقط در ريش و پشم و لباس و آرايش و چيز‌هاي نا چيزي كه امرش و نهي‌اش زياد با هم فرقي ندارد... خلاصه شود». بلكه امر به معروف و نهي از منكر را بايستي در همان معناي اصيل و اسلامي آن در نظر بگيريم و عمل كنيم. در نتيجه، براي پويايي امر به معروف و نهي از منكر بايد اين مقوله را باور داشت كه: «در جامعه‌ی اسلامي، نه تنها علماء و شخصيت‌هاي رسمي سياسي، بلكه همه‌ی افراد زبده، روشنفكر، هر كسي مسئوول امر به معروف و نهي از منكرند و درجامعه‌ی اسلامي، هيچ كس نمي‌تواند در زندگي‌اش حالت بي‌تفاوتي و بي‌طرفي داشته باشد، چون مسئوول است. »

جایگاه امر به معروف در قرآن؛

مسئله امر به معروف از همان روزهای اول بعثت در مکه مورد عنایت اسلام بوده است. به عنوان مثال در سوره‌ی والعصر که در اوائل بعثت در مکه نازل شده است، در جمله‌ی «تَواصَوْا بِالحَقِّ و تَواصَوْا بِالصَّبْرِ» اشاره به امر به معروف می‌کند.

گروه‌هاي ويژه در امر به معروف و نهي از منكر:

گرچه امر به معروف و نهي از منكر بر همه مردان و زنان مؤمن واجب است ولي از گروه‌هايي، بيشتر خواسته شده است:

گروه ويژه؛

قرآن می‌فرماید: «وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ اُمِّةُ یَدْعُونَ اِلَی الْخَیْرِ وَ َیأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یََنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ...» آل عمران؛104 «از میان شما مسلمین گروهی ویژه باید مسئوول امر به معروف و نهی از منکر شوند». همان‌طور که در پیام این آیه آمده «دعوت کننده‌ی به خیر و معروف باید اسلام شناس، مردم شناس و شیوه شناس باشد، لذا بعضی از امت، این وظیفه را به عهده دارند، نه همه‌ی آن‌ها مِنْکُم اُمَّة» حساب این گروه از حساب وظیفه‌ی عمومی جداست. « این آیه مرحله‌ی خاصی از امر به معروف و نهی از منکر که توسط گروه ویژه و رسمی صورت می‌گیرد را بیان کرده» که این دسته باید با قدرت و امکانات وارد عمل شوند و جلوی منکرات را بگیرند، «مثال، برای ماشینی که در مسیر یک طرفه بر خلاف همه، رانندگی می‌کند، دو نوع برخورد لازم است، یکی آن که تمام رانندگان با بوق و چراغ مخالفت خود را با کار او اعلام کنند، دوم آن که پلیس، راننده را جریمه کند. »

انبياء؛

قرآن، اولین وظیفه‌ی همه‌ی انبیاء را امر به معروف و نهي از منكر می‌داند و می‌فرماید: «ما در میان هر امتی، پیامبری را مبعوث کردیم که مهم‌ترین وظیفه‌ی آنان دو چیز بود، یکی امر به یکتاپرستی که بزرگ‌ترین معروف‌هاست(أنِ اعبُدُوالله)، و دوم نهی از اطاعت طاغوت‌ها که بزرگ‌ترین منکرهاست «اِجتَنِبوُا الطّاغوتَ» در سوره‌ی اعراف ؛ 157 «...يـَأمُرُهُم بِالمَعرُوفِ وَ يَنهاهُم عَنِ المُنكَرِ... » مي‌خوانيم: «پیامبر اسلام که نام و نشانش در تورات و انجیل آمده، اولین وظیفه‌اش امر به معروف و نهي از منكر است. » «امر به معروف و نهی از منکر، سیره‌ی انبیاست، گرچه دیگران گوش ندهند، قرآن می‌فرماید: «وَ إِذا ذُکِّروا لَا یَذکُرُونَ» به فرموده امام باقر علیه السّلام: «همانا امر به معروف و نهي از منكر راه انبياء و شيوه‌ی صالحان است ».

ائمه معصومين؛

امام حسين علیه‌السّلام در برابر سخنان برادرش محمد حنفيه كه مي‌گفت: به طرف عراق نرويد! فرمود: «مي‌خواهم امر به معروف و نهي از منكر كنم تا به روش جدم رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم عمل كرده باشم».

علماء و دانشمندان؛

قرآن مي‌فرمايد: « چرا علماء، مردم را از حرام خواري و حرام گويي باز نمي‌دارند ؟» پيامبر بزرگوار اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم مي‌فرمايد: «ما مِن قَوْمِ عَمِلُوا بِالْمَعاصي و فيهِم مَن يَقدِر اَن يَنكُرعَلَيهِم فَلَم يَفعَل اِلَّا يُوشِك اَن يَعُمَّهُمُ اللهُ بِعَذابِ مِن عِندِه... » «قومي كه گناه كنند، در حالي كه ميان آن‌ها كساني باشند كه مي‌توانند بر اعمال آن‌ها اعتراض كرده، انكارشان كنند و بيزاري جويند و نكنند، نزديك باشد كه خداوند همه‌ي آن‌ها را به عذاب معذب فرمايد».

مسئوولين حكومتي؛

قرآن مي‌فرمايد: «نشانه حكومت صالحان و كساني كه قدرت و امكانات به آنان داديم، آن است كه در زمين، اقامه نماز مي‌كنند، زكات مي‌پردازند و امر به معروف و نهي از منكر مي‌كنند».

والدين؛

قرآن مي‌فرمايد: «خود و اهل خود را از آتش دوزخي كه آتش گيران آن انسان و سنگ است، حفظ كنيد».  منظور آنان را امر به معروف و نهي از منكر كنيم.

بزرگان جامعه؛

امام صادق علیه السّلام در نامه‌اي به ياران خود نوشت: «حتماً بزرگان و پيرمردان و قدرتمندان شما نسبت به جاهلان رياست طلب، از خود عطوفتي نشان دهند و دست كساني را كه تجربه‌اي ندارند، بگيرند، وگرنه، نفرين و لعنت به همه آنان خواهد رسيد».

پانویس

منبع: نام سایت (+پیوند لینک به نام سایت) - تاریخ برداشت (اگر نام کتاب و یا مجله بود با اطلاعات کامل درج شود)