فرهنگ مصادیق:توبه نصوح چیست و چه ثمراتی دارد؟
پرسش
توبه نصوح چیست و چه ثمراتی دارد؟
پاسخ
پاسخ این سؤال را میتوان از آیه ۸ سوره «تحریم» به دست آورد. خدای متعال در این آیه راه نجات از آتش دوزخ را نشان داده است، میفرماید: (ای کسانی که ایمان آوردهاید! به سوی خدا بازگردید و توبه کنید، توبه خالصی)؛ «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَی اللّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً».
آری، نخستین گام برای نجات، توبه از گناه است، توبهای که از هر نظر خالص باشد، توبهای که محرک آن فرمان خدا و ترس از گناه، نه وحشت از آثار اجتماعی و دنیوی آن بوده باشد، توبهای که برای همیشه انسان را از معصیت جدا کند و بازگشتی در آن رخ ندهد.
میدانیم: حقیقت «توبه» همان ندامت و پشیمانی از گناه است، که لازمه آن تصمیم بر ترک در آینده است، و اگر کاری بوده که قابل جبران است، در صدد جبران برآید، و گفتن استغفار نیز بیانگر همین معنی است، و به این ترتیب، ارکان توبه را میتوان در پنج چیز خلاصه کرد: «ترک گناه ـ ندامت ـ تصمیم بر ترک در آینده ـ جبران گذشته ـ استغفار».
در این که: «توبه نصوح» چیست؟ تفسیرهای زیادی برای آن ذکر کردهاند، تا آنجا که بعضی شماره تفسیرهای آن را بالغ بر بیست و سه تفسیر دانستهاند، ولی همه این تفسیرها تقریبا به یک حقیقت بازمی گردد، یا شاخ و برگها و شرائط مختلف توبه است.
از جمله این که: «توبه نصوح» آن است که واجد چهار شرط باشد: پشیمانی قلبی، استغفار زبانی، ترک گناه، و تصمیم بر ترک در آینده.
بعضی دیگر گفتهاند: «توبه نصوح» آن است که واجد سه شرط باشد: ترس از این که پذیرفته نشود، امید به این که پذیرفته شود، و ادامه اطاعت خدا.
یا این که: «توبه نصوح» آن است که: گناه خود را همواره در مقابل چشم خود ببینی و از آن شرمنده باشی!
یا این که: «توبه نصوح» آن است که: مظالم را به صاحبانش بازگرداند، و از مظلومین حلیت بطلبد، و بر اطاعت خدا اصرار ورزد.
یا این که: «توبه نصوح» آن است که: در آن سه شرط باشد: کم سخن گفتن، کم خوردن، و کم خوابیدن.
یا این که: «توبه نصوح» آن است که: توأم با چشمی گریان، و قلبی بیزار از گناه باشد... و مانند اینها، که همگی شاخ و برگ یک واقعیت است، و این توبه خالص و کامل است.
در حدیثی از پیغمبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله وسلّم) میخوانیم: هنگامی که «معاذ بن جبل» از توبه نصوح سؤال کرد، در پاسخ فرمود: «أَنْ یَتُوبَ التّائِبُ ثُمَّ لایَرْجِعُ فِی ذَنْب کَما لایَعُودُ اللَّبَنُ إِلَی الضَّرْعِ»؛ (آن است که شخص توبه کننده، به هیچ وجه بازگشت به گناه نکند، آن چنان که شیر به پستان هرگز باز نمیگردد!).[۱]
این تعبیر لطیف، بیانگر این واقعیت است که: «توبه نصوح» چنان انقلابی در انسان ایجاد میکند که راه بازگشت به گذشته را به کلی بر او میبندد، همان گونه که بازگشت شیر به پستان غیر ممکن است.
این معنی که در روایات دیگر نیز وارد شده، در حقیقت، درجه عالی «توبه نصوح» را بیان میکند و گرنه، در مراحل پائین تر ممکن است بازگشتی باشد که بعد از تکرار توبه، سرانجام منتهی به ترک دائمی شود.
سپس، به آثار این «توبه نصوح» اشاره کرده، میافزاید: (امید است با این کار پروردگار شما گناهانتان را ببخشد و بپوشاند)؛ «عَسی رَبُّکُمْ أَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ».
(و شما را در باغ هائی از بهشت وارد کند که نهرها از زیر درختانش جاری است)؛ «وَ یُدْخِلَکُمْ جَنّات تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الاَ نْهارُ».
(این کار در روزی خواهد بود که خداوند پیامبر و کسانی را که با او ایمان آوردند خوار و موهون نمیکند) «یَوْمَ لایُخْزِی اللّهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ».
(این در حالی است که نور [ایمان و عمل صالح] آنها از پیشاپیش و از سوی راستشان در حرکت است)؛ و عرصه محشر را روشن میسازد، و راه آنها را به سوی بهشت میگشاید «نُورُهُمْ یَسْعی بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ».
در اینجاست که آنها رو به درگاه خداوند آورده، (میگویند: پروردگارا! نور ما را کامل کن و ما را ببخش که بر هر کار قادری)؛ «یَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَ اغْفِرْ لَنا إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْء قَدِیرٌ».
در حقیقت این «توبه نصوح»، پنج ثمره بزرگ دارد:
نخست، بخشودگی سیئات و گناهان.
دوم، ورود در بهشت پر نعمت الهی.
سوم، عدم رسوائی در آن روز که پردهها کنار میرود و حقایق آشکار میگردد و دروغگویان تبهکار، خوار و رسوا میشوند، آری در آن روز پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلّم) و مؤمنان، آبرومند خواهند بود، چرا که آنچه گفتند به واقعیت میپیوندد.
چهارم این که: نور ایمان و عمل آنها از پیشاپیش و سمت راست آنها حرکت میکند و مسیر آنها را به سوی بهشت روشن میسازد.
پنجم این که: توجهشان به خدا بیشتر میگردد، لذا رو به سوی درگاه خدا میآورند و از او تقاضای تکمیل نور و آمرزش کامل گناه خویش میکنند.[۲]
