فرهنگ مصادیق:قسم دروغ با کفاره و بی کفاره!
سوگنددربارهٔ قسم، قرآن طی دو آیه از آیات خودش دربارهٔ مجازات و کفاره قسم دروغ خوردن حرف زده. اما جالب اینه که بدونید هر قسم دروغی شامل این کفاره نمیشه. امروز میخوام دربارهٔ قسم دروغ، کفاره ش و اینکه چه جاهایی قسم دروغ کفاره نداره و چه جاهایی اصلا قسم نیست صحبت کنم.
اول اینکه قرآن میگه:«لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فی أَیْمانِکُمْ وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلیم» [۱]
یعنی:«خدا شما رو در بیهودگی قسم هاتون مواخذه نمیکنه. بلکه شما رو بخاطر اونچه که قلبهاتون بدست میاره مواخذه میکنه و خدا آمرزنده و بردباره.»
حالا منظور از قسمهای بیهوده توی این آیه چیه؟ قسمهای بیهوده قسمهایی هستن که در واقع قسم نیستند و انسان در حالت غیرعادی اون قسمها رو بر زبون میاره یعنی در حالتهایی مثل عصبانیت، دیوانگی، مستی و ... ! اینگونه قسمها اصلا قسم حساب نمیشن و خداوند متعال، کسی رو که چنین قسمهایی رو در حالت غیرعادی(عصبانیت و مستی و ...) خورده میشن رو براشون مجازاتی در نظر نمیگیره بلکه فقط قسمهایی که در حالت عادی و در صحت عقل، خورده میشن رو محاسبه میکنه. باید یادآور بشم که قسم باید با الفاظی مثل «والله»،«بالله»،«تالله» یا عبارات فارسی ای مثل «به خدا» و یا عبارات دیگه به هر زبون دیگهای، که توی اون کلمهٔ خدا ، مورد قسم خوردن واقع میشه، باشه.بنابراین عبارتهایی مثل «به امام حسین قسم»،«به جان مادرم»،«به روح رسول الله قسم» و عباراتی مثل اینها، اصلا قسم محسوب نمیشن.
البته اینکه این عبارات قسم، محسوب نمیشن صرفا به این معناست که اگه کسی اینها رو قسم خورد و بعدا هم به قسمش عمل نکرد، کفاره نداره. و به این معنا نیست که اگه کسی به این عبارتهای قسم و مثلا گفت که به امام حسین قسم، فلان کار رو انجام میدم و بعدا بگه چون عبارت «به امام حسین قسم»، قسم محسوب نمیشه پس من فلان کار رو انجام نمیدم. فقط درصورتیکه پیش خودش به امام حسین قسم خورده که فلان کار رو انجام بده و کسی نشنیده، میتونه فلان کار رو انجام نده چون قسمش قسم نبوده . اما اگه به دیگران بگه که به امام حسین قسم، من فلان کار رو انجام میدم، بعدا نمیتونه اون کار رو انجام نده. نه از این لحاظ که به امام حسین قسم خورده(چون این اصلا قسم نیست) بلکه از این لحاظ که چون به دیگران گفته فلان کار رو انجام میدم، اگه انجام نده دروغ گفته و گناه کبیره مرتکب شده.
اما قرآن در آیهای دیگه میگه:«لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فی أَیْمانِکُمْ وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَیْمانَ فَکَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَهِ مَساکینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْریرُ رَقَبَهٍ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَهِ أَیَّامٍ ذلِکَ کَفَّارَهُ أَیْمانِکُمْ إِذا حَلَفْتُمْ وَ احْفَظُوا أَیْمانَکُم»[۲]
یعنی:«خداوند شما را بخاطر سوگندهای بیهوده مواخذه نمیکنه بلکه بخاطر سوگندهای(باقصد و در حالت عادی) شما رو مواخذه میکنه. پس کفارهٔ اینگونه سوگندها،غذادادن به ده مسکین از میانه(غذای متوسط) ی آنچه که خانواده تان را غذا میدهید یا پوشاندن آنها(پوشاندن ده فقیر) یا آزاد کردن یک بنده است. پس اگر کسی نتوانست(این کارها را)، پس سه روز روزه(بگیرد). این کفاره یسوگندهای شماست هنگامیکه سوگند میخورید. و سوگندهایتان را حفظ کنید»
توی آیه بالا گفته که اگه کسی در حالت عادی(صحت عقل) ، قسم بخوره و به قسمش عمل نکنه باید کفارهٔ این کارش رو بجا بیاره و کفاره قسم دروغ هم اینه که یا ده فقیر رو سیر کنه از غذای معمول و متعارفی که خودش و خانواده ش میخورن یا اینکه به ده فقیر رو لباس بپوشونه و یا اینکه یک برده رو اسیر کنه و اگر نتونه هیچکدوم از این سه کار رو انجام بده و در توانش نباشه، باید سه روز روزه بگیره.
البته این آیه کفارهٔ هر قسم دروغی نیست.
قسم به دو نوع تقسیم میشه:
۱- قسم مربوط به گذشته ۲- قسم مربوط به آینده
قسم مربوط به گذشته اینه که فرد قسم میخورده که مثلا: «والله دیروز درس خوندم». در حالیکه اصلا درس نخونده و داره قسم دروغ میخوره. این قسم چون به انجام کاری در گذشته اشاره داره، کفاره نداره و فقط فرد بخاطر قسمی که خورده گناه کرده و باید توبه کنه.
قسم مربوط به آینده اینکه که فرد قسم میخوره که مثلا: «والله فردا درس میخونم». فردا میرسه و ایشون اصلا درس نمیخونه و به قسمش عمل نمیکنه. این قسم کفاره داره و فرد باید یکی از موارد کفاره رو که توی بالا براتون بیان کردم رو اجرا کنه و چون قسم دروغ هم خورده گناهکاره و باید توبه هم بکنه.
