فرهنگ مصادیق:جایگاه همسایه داری در اسلام

جایگاه همسایه داری در اسلام

اهمیّت همسایه داری:

قرار گرفتن مراعات حق همسایه در کنار حق بندگی و نیکی به والدین، نشان از اهمّیت در منظر قرآن دارد. در روایات نیز بقیرات نغر و زیبایی دربارهٔ اهمّت همسایه داری آمده که به نمونه‌هایی اشاره می‌شود:

احترام همسایه بسان احترام به مادر

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "حُرْمَةُ الْجَارِ عَلَی الْإِنْسَانِ کَحُرْمَةِ أُمِّهِ؛" حرمت همسایه بر [عهده ] انسان مانند احترام به مادر است." همچنان که مادر را نباید آزار داد و بهشت رفتن منوط به رضایت مادر است، همسایه هم چنین است.

همسایه خوب نشانه سعادت

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءُ الْمَسْکَن وَ الْجَارُ الصَّالِحُ وَ الْمَرْکَبُ الْهَنِی ءُ؛ خانه و همسایه خوب و مرکب راهوار از خوشبختی مرد است." البته این موارد، مربوط به سعادت دنیا است، نه سعادت آخرت.

وصیّت علی علیه السلام در آخرین لحظات

علی علیه السلام فرمود: "اللَّهَ اللَّهَ فِی جِیرَانِکُمْ فَإِنَّهُمْ وَصِیَّةُ نَبِیِّکُمْ مَا زَالَ یُوصِی بِهِمْ حَتَّی ظَنَنَّا أَنَّهُ سَیُوَرِّثُهُمْ؛ خدا را! خدا را! دربارهٔ همسایگان [و حقوقشان را رعایت کنید] که وصیّت پیامبر شماست و همواره به خوشرفتاری با همسایگان سفارش می‌کرد تا آنجا که گمان بردیم برای آنان ارثی معین خواهد کرد."

معیار نیکوکار بودن

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اِذا اَثنی عَلَیْکَ جیرانُکَ اَنَّکَ مُحْسِنٌ فَاَنْتَ مُحْسِنٌ وَ اِذا اَثْنی عَلَیْکَ جیرانُکَ اَنَّکَ مُسِی ءٌ؛ هر گاه همسایگانت هنگام ثنا و سخن گفتن دربارهٔ تو، تو را نیکوکار بدانند، پس تو نیکوکاری، و اگر همسایه گانت بدکارت شمارند، تو بدکاری." چرا که ممکن است انسان در غیر محل خود عیوب خویش را پنهان کند و خوبی و بدی او شناخته نشود؛ ولی در همسایگی واقعیّت انسان آشکار می‌شود. به این جهت، فردی که همسایه‌ها نیکوکار بدانند، واقعاً نیکوکار است.

نقش همسایه در رفع بلا

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اِنَّ اللَّه تَعالی لَیَدْفَعُ بِالْمسْلِمِ الصَّالِحِ عَنْ مِأَةِ اَهْلِ بَیْتٍ مِنْ جیرانِهِ الْبَلاتر؛ به راستی خداوند بلند مرتبه به واسطه مسلمانان درستکار، بلا را از صد خانه همسایه اش دور می‌کند."بنابراین همچنان که خدا به برکت مکه عذاب را از اهل آن و به برکت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بلا را از مکّه و مدینه دور کرده، وجود همسایه مؤمن باعث رفع بلا از همسایه می‌شود.

اوّل همسایه، بعد خرید خانه

همسایه آن قدر در آرامش و امنیّت انسان نقش دارد که قبل از خرید منزل گرفتن امتیاز است مکانی و ساختمانی باید نسبت به همسایه‌ها دقت نمود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "الْتَمِسُوا الْجَارَ قَبْلَ شِرَاءِ الدَّارِ وَ الرَّفِیقَ قَبْلَ الطَّرِیقِ؛ پیش از خانه خریدن، همسایه را بجویید و پیش از سفر کردن، رفیق را بیابید!"
در روایت دیگر آمده است: "اَلْجارُ قَبْلَ الدَّارِ وَ الرَّفیقُ قَبْلَ الطَّریقِ وَ الزَّادُ قَبْلَ الرَّحیلِ؛ همسایه قبل از [خرید خانه، رفیق پیش از[ انتخاب ] راه و توشه قبل از حرکت [آماده باید شود]."
چون عیب خانه را می‌توان با تعمیر بر طرف کرد، ولی همسایه معیوب را به راحتی نمی‌توان اصلاح نمود.

بهشت رفتن منوط به همسایه داری است

فقط با اعمال عبادی، انسان بهشتی نمی‌شود؛ باید در کنار آن ارتباطات اجتماعی نیز سالم و صحیح باشد. یکی از آنها این است که همسایه‌ها از انسان راضی بوده و مورد آزار قرار نگرفته باشند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ عَبْدْ لَا یَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ؛ به بهشت نمی‌رود کسی که همسایه از شرّش در امان نباشد." چراکه خداوند برای بندگان خویش ارزش و عظمت قائل است و هرکس امنیّت بندگان را به هم زند، در پیشگاه او نیز از عذاب در امان نخواهد بود.

امان از همسایه بد

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اِسْتَعیدُوا بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ جارِ الْمُقامِ فَاِنَّ جارَ الْمُسافِرِ اِذا شاءَ اَنْ یُزایِلَ زایَلَ؛ از شرّ همسایه ماندنی به خدا پناه آورید که از همسایه مسافر می‌توان گریخت [ ولی از همسایه ماندنی راه گریزی نیست ]."
و در جای دیگر فرمود: "اَللَّهُمَ اِنّی اَعُوذُ بِکَ مِنْ جارِ السَّوْءِ فی دارِ الْمُقامَةِ فَاِنَّ جارَ الْبادیَةِ یَتَحَوَّلُ؛ خدایا! به تو پناه می‌برم از همسایه بد در خانه اقامت؛ زیرا همسایه صحرا رفتنی است."
معلوم می‌شود فقط شیطان خطرناک نیست که از او به خدا باید پناه برد؛ همسایه و رفیق بد نیز خطرناک است و ندا باید از دست آنها به خدا پناه برد.
و همچنین فرمود: "تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ ثَلابٍ فَواقِرَ جارِ سَوْءٍ اِنْ رَأی خَیْراً کَئَمَهُ وَ اِنْ رَأی شَرّاً اَذاعَهُ وَ زَوْجَةِ سَوْءٍ اِنْ دَخَلْتَ عَلَیْها لَسَنَتْکَ وَ اِنْ غِبْتَ عَنْها خانَتْکَ وَ اِمامِ سَوْءٍ اِنْ اَحْسَنْتَ لَمْ یَقْبَلْ وَ اِنْ اَسَأْتَ لَمْ یُغْفِرْ؛ از سه چیز به خدا پناه ببرید که پشت آدمی را می‌شکند: همسایه بد که اگر خوبی بیند، پنهان می‌کند و اگر بدی بیند؛ همسر بعد که اگر نزدش باشی، بد زبانی می‌کند و اگر از او غایب باشی، خیانت می‌کند؛ زپدار بد که اگر نیکی کنی، نپذیرد و اگر بدی کنی، نبخشاید."
و از این سه مورد، کمرشکن تر این است ه همسایه‌ای به موفقیّت اجتماعی انسان را بخواهد به خطر اندازد و آبروی او را که سرمایه اوست، نابود کند.

کیفیّت همسایه داری

در هر جامعه‌ای آداب و رسومی وجود دارد که مراعات آن در حق همسایه لازم و ضروری است. در کنار آنچه هر انسان از برخوردهای مناسب دار درک می‌کند، اسلام نیز سفارشاتی در مورد همسایه داری دارد که به اهمّ موراد آنها اشاره می‌شود:

احسان و نیکی

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اِنْ اَجْبَبْتُمْ اَنْ یُحِبّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ فَأَدُّوا اِذَا ائْتُمِنْتُمْ وَ اصْدَقُوا اِذا حَدَثْتُمْ وَ اَحْسِنُوا جِوارَ مَنْ جاوَرَکُمْ؛ اگر می‌خواهید خدا و پیامبرصلی الله علیه وآله شما را دوست بدارند، [سه کار انجام دهید:] چون امانت به شما می‌سپارند، وفا کنید و چون سخن می‌گویید، راست گویید و به همسایگان نیکی کنید."
همچنین فرمود: "خَیْرُ الْاَصْحابِ عِنْدَ اللَّهِ خَیْرُهُمْ لِصاحِبِهِ وَ خَیْرُ الْجیرانِ عِنْدَ اللَّهِ خَیْرُهُمْ لِجارِهِ؛ بهترین دوستان نزد خدا کسی است که برای دوستش بهتر است و بهترین همسایه کسی است که برای همسایه اش بهتر است."
و نیز فرمود: "اَحْبِبْ لِلنَّاسِ ما تُحِبُّ لِنَفْسِکَ تَکُنْ مُؤْمِناً وَ اَحْسِنْ مُجاوَرَةَ مَنْ جاوَرَکَ تَکُنْ مُسْلِماً؛برای مردم همان را بخواه که برای خویش می‌خواهی و به همسایه نیکی کن تا مسلمان باشی."
هرچه بر خود ناروادانی بدان بر دیگران تا که اندر زندگی بر این دوش عبادت کنی.

تفقد و دلجویی

امام علی علیه السلام فرمود: "مِنْ حُسْنِ الْجَوارِ تَفَقُّدُ الْجارِ؛ از [نشانه‌های ] نیکو همسایه داری کردن، دلجویی [از ]همسایه است."
نقل کرده‌اند که سید بحر العلوم شبانگاهی یک از شاگردانش را خواست و با تمام خشم و عصبانیّت بر او خروشید و گفت: در همسایگی مْو فردی است بینوا که با چند کودک خود گرسنه به سر می‌برد. چرا به حال آنها رسیدگی نمی‌کنی؟ شاگرد گفت: به خدا سوگند! نمی‌دانستم که آنها چنین مشکلی دارند. سید گفت: همین که نمی‌دانستی، مرا خشمگین کرده و الّا اگر می‌دانستی و اقدام نمی‌کردی، کافر بودی.

مبادا همسایه گرسنه بخوابد

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "لا یَشْبَعُ الْهُؤْ مِنُ دُونَ جارِهِ؛ نباید مؤمن بدون همسایه اش سیر شود [و همسایه گرسنه باشد]."
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "ما آمَنَ بی مَنْ باتَ شَبْعانَ وَ جارُهُ جائِعٌ قالَ وَ ما مِنْ اَهْلِ قَرْیَةٍ یَبیتُ وَ فیهِمْ جائِعٌ یَنْظُرُ اللَّهُ اِلَیْهِمْ یَوْمَ اِلْقیامَةِ؛ به من ایمان نیاورده است کسی که سیر بخوابد و همسایه اش گرسنه باشد. و نیز فرمود: اهل قریه‌ای که [سیر ]بخوابد، در حالی که در بین آنها گرسنه‌ای [خوابیده ] است، خداوند به آنها در روز قیامت نظر [رحمت ]نمی‌کند."

آزار نرساندن

اگر کسی نمی‌تواند خدمتی به همسایه کند، لااقل به او آزار و ازیت نرساند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ اَلْیوْمِ الآخِرِ فَلا یُؤْذی جارَهُ؛ کسی که ایمان به خدا و روز آخر (قیامت) دارد، همسایه اش را آزار ندهد." و امام رضاعلیه السلام فرمود: "یَسْعَ مِنَّا مَنْ لَمْ یَأْمَنَ جارُهُ بَوائِقَهُ؛ از ما نیست کسی که همسایه اش از شرّ او در امان نباشد."
و در روایت پیش گفته از پیامبرصلی الله علیه وآله خواندیم که: "به بهشت نمی‌رود کسی که همسایه اش از شرّش در امان نباشد."

صبردر مقابل آزار همسایه

نه تنها آزار انسان نباید به همسایه برسد، بلکه در مواردی لازم است انسان در مقابل آزار و اذیّت همسایه نادان و غافل صبر نماید. امام کاظم علیه السلام فرمود: "لَیْسَ حُسْنُ الْجَوارِ کَفَّ الأَذی وَلکِنْ حُسْنَ الْجِوارِ الصَّبْرُ عَلَی الْاَذی؛خوب همسایه داری کردن [فقط] این نیست که از اذیت خودداری کنی؛ بلکه نیکو همسایه داری نمودن این است که بر آزار و اذیت [های همسایه ] صبر کنی." به همین جهت است که صبر پاداش بی حساب دارد.
فاطمه زهراعلیها السلام در عصیبت بابا اشک می‌ریخت، امّا عده‌ای از همسایه‌ها از این عمل اظهار نارضایتی کردن. حضرت بیرون از مدینه می‌رفت و گریه می‌کرد، ولی با این حال، دعا در حق همسایه را فراموش نکرد و شب - تا صبح در حق همسایگان دعا کرد. وقتی امام حسن علیه السلام راز قفیة را پرسید، فرمود: "اَلْجارُ ثُمَّ الدَّارُ؛ اوّل همسایه، سپس [اهل ] خانه."

اکرام همسایه

پیامبر اکرم علیه السلام فرمود: "مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ فَلْیُکْرِمْ جارَهُ؛ هر کس به خدا و آخرت ایمان دارد، باید همسایه اش را گرامی بدارد." چرا که همه مردم بندگان خدا هستند و آنهایی که مؤمن و متدین هستند، قلبشان عرش الهی است و مؤمن به خدا، بنده خدا را آزار نمی‌دهد و دل کسی را نمی‌شکند که:
میازارم زخود هرگز دمی را
و از آن ترسم در آن جای تو باشد

گناه سرقت از همسایه

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "وَلکِنْ یَسْرِقَ الرَّجُلُ مِنْ عَشْرَةِ اَبْیاتٍ اَیْسَرُ لَهُ مِنْ اَنْ یَسْرِقَ مِنْ بَیْتِ جارِهِ؛ سرقت کرد مرد از ده منزل [گناهش کمتر و] آسان تر است از سرقت نمودن از خانه همسایه اش."
این نهایت درجه احترام همسایه را می‌رساند. گویند گرگان شکاری و دیگر درندگان نرعاً به گله‌های محل سکونت خویش حمله ور نمی‌شوند و سعی می‌کنند برای شکار مناطق دورتر را انتخاب کنند.

جرم بی عفتی با همسایگان

زنا و عمل منافی عفّت از گناهان بیکره و بزرگ است که آثار زیانبار دنیوی و اخروی را در پی دارد؛ ولی انج
ام این عمل زشت و ناشایست با همسایگان از جرم و عقاب بیشتری بر خورددار است، به جهت حفظ حرمت همسایه داری. از این گذشته، آثار سوء آن دامنگیز خود انسان و خانواده او نیز می‌شود. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "لَاَنْ یَزْنِیَ الرَّجُلُ بِعَشَرَةٍ خَیْرٌ لَهُ مِنْ اَنْ یَزْنِیَ بِاِمْرَأَةِ جارِهِ؛ زنا کردن مرد باده زن [غیر همسایه، خیلی گناهش کمتر است و در نتیجه ] بهتر است از آنکه با زن همسایه اش زنا کند."
و در جای دیگ فرمود: "اَلزَّانی بِحَلیلَةِ جارِهِ لا یَنْظُرُ اللَّهُ اِلَیْهِ یِوْمَ الْقیامَةِ وَ لا یُزَکّیهِ وَ یَقُولُ لَهُ اَدْخِلُ النَّارَ مَعَ الدَّاخِلینَ؛ کسی که با زن همسایه زنا کند، خداوند به او در روز قیامت نظر [رحمت ]نمی‌کند و پاکش نمی‌کند و به او می‌گوید: با دوزخیان به دوزخ داخل شو!"

حیا از همسایگان

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "لِیَسْتَحْیی اَحَدُکُمْ مِنْ مَلَکَیْهِ الَّذَیْنِ مَعَهُ کَما یَسْتَحْیی مِنْ رَجُلَیْنِ ضالِحَیْنِ مِنْ جیرانِهِ وَ هُما مَعَهُ بِاللَیْلِ وَ النَّهارِ؛ باید یکی از شما [آدمی ] از دو فرشته که همراه اویند، حیا کند؛ چنان که از دو مرد صالحی که همسایه اویند، حیا می‌کند و حال آنکه آن دو، شب و روز با اویند."

آثار همسایه داری نیکو

هر کار خیر و نیک آثاری دارد و از جمله خوب همسایه داری کردن، دارای آثار و برکات فراوانی است که به نمونه‌هایی اشاره می‌شود:

آبادی شهرها و طولانی شدن عمرها

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "حُسْنُ الْجَوارِ یَعْمُرُ الدِّیارَ وَ یُنْسِی ءُ فیِ الْاَعْمارِ؛ همسایه داری نیکو، شهرها را آباد می‌کند و عمرها را دراز می‌سازد."
از این رو، عامل اکثر بیماریها و مرگها، استرسها و ناراحتی هاست. انسانی که با همسایه‌ها خوب است و همسایه‌ها نیز با او خوبند، محلّه‌ای آرام خواهد داشت و در نتیجه، سلامتیها بیشتر و عمرها طولانی تر خواهد شد.
امام صادق علیه السلام نیز فرمود: "حُسْنُ الْجِوارِ یَعْمُرُ الدِّیارَ وَ یَزیدُ فیِ الْاَعْمارِ؛ نیکو همسایه داری کردن، شهرها را آباد و عمرها را افزایش می‌دهد."

دفع بلاها

در روایت پیش گفته از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله خواندیم که: "خداوند به احترام شخص مسلمان درستکار، بلا را از صدخانه همسایه اش دور می‌کند."

سعادت دنیا و آخرت

پیامبر اکرم علیه السلام فرمود: "مِنْ سَعادَةِ الْمَرْءِ... الْجارُ الصَّالِحُ؛ از سعادت مرد... [داشتن ] همسایه صالح است." و مفهوم سخن پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: "به بهشت نمی‌رود کسی که همسایه از شرش در امان نباشد." این است که خوب همسایه داری کردن، موجب بهشت رفتن است. در زندگی دنیایی نیز زندگی آرام و سعادت بخش بستگی به وجود همسایه دارد؛ چرا که اگر انسان در محل زندگی و بین همسایه‌ها آرامش داشته باشد بخشی در سعادت دنیوی او تأمین می‌باشد.

محبوبیت در نزد خدا و رسول صلی الله علیه وآله

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اگر می‌خواهید خدا و پیامبرش شما را دوست بدارند،... به همسایگان نیکی کنید!"

یک توصیه

در عرف جامعه معروف است که می‌گویند: "دوری و دوستی." این مطلب ریشه روایی هم دارد که توصیه شده است با بستگان ارتباط داشته باشید؛ ولی با هم همسایه نباشید که زمینه کینه و ناسازگاری را فراهم می‌سازد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "صِلُوا قَراباتِکُمْ وَ لا تَجاوِرُوهُمْ فَاِنَّ الْجِوارَ یُورِثُ بَیْنَکُمُ الضَّغائِنَ؛ با خویشاوندان ارتباط داشته باشید [و نیکی کنید]؛ و [لی ]همسایه شان نشوید که همسایگی میانتان باعث کینه‌ها می‌شود."

حق همسایگان

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "لِلْجارِ حَقُّ؛ برای همسایه حقی [بسیاری ]است." در این بخش، به اهم آنها اشاره می‌شود:
۱. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله دربارهٔ حقوق همسایه فرمود: "اِنِ اسْتَغاثَکَ اَغَثْتَهُ وَ اِنِ اسْتَقْرَضَکَ اَقْرَضْتَهُ وَ اِنِ افْتَقَرَ عُدْتَ عَلَیْهِ وَ اِنْ اَصابَتْهُ عَزَّیْتُهُ وَ اِنْ اَصابَهُ خَیْرٌ هَنَّأْتَهُ وَ اِنْ مَرِضَ عُدْتَهُ وَ اِنْ ماتَ اتَّبَعْتَ جَنازَتُهُ ؛ اگر کمک خواست، کمکش کنی و اگر قرض خواست، قرضش دهی و اگر ندار شد، تأمینش کنی و اگر مصیبت دید، تغریت گویی اگر خیری به او رسید، به او تبریک گویی و اگر بیمار شد، به عیادتش روی و اگر از دنیا رفت، به تشییع جنازه او روی."
و در ادامه فرمود: "وَ لا تَسْتَطِلْ عَلَیْهِ بِالْبَناءِ فَتَحْجُبَ عَنْهُ الرّیحِ اِلَّا بِأِذْنِهِ وَ اِذا اشْتَرَیْتَ فاکِهَةٍ فَاهْدِلَهُ فَاِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَادْخِلْها سِرّاً وَ لا تُخْرِجْ بِهاوُلْدَکَ تَغیظُ بِها وُلْدَهُ وَ لا تُؤْذِهِ بِریحِ قِدْرِکَ اِلَّا اَنْ تَعْرِفَ لَهُ مِنْها؛ و نباید خانه و ساختمان [خود را] بلندتر از او بسازی که راه هوا را بر او ببندی، مگر خود اجازه دهد و هرگاه میوه خریدی، به او هدیه بده و اگر این کار را نکردی، [لااقل ]مخفیانه به منزل ببر و مبادا فرزندانت میوه به دست از خانه خارج شوند که باعث ناراحتی فرزندان او می‌شود و با بوی دیگ [غذا] او را اذیّت نکن، مگر بدانی او نیز [چنان ]غذایی دارد."
۲. حق الشفعه: اگر کسی بخواهد خانه اش مشترک را بفروش برساند، همسایه‌ها حق تقدّم دارند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اَلْجارُ اَحَقُّ بِشُفْعَةِ جارِهِ یَنْظَرُ بِهاءَ اِنْ کانَ غائِباً اِذا کانَ طَریقَهُما واحِداً؛ همسایه برای خرید سهم همسایه مقدم است و اگر غایب باشد، منتظر او بماند؛ در صورتی که راهشان یکی باشد."
۳. تقدّم همسایه در خرید زمین و اموال: نه تنها همسایه در خرید خانه حق تقدّم و "حق الشفعه" دارد، بلکه در خرید زمین و املاک نیز حق تقدّم دارد. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اِذا اَحَدُکُمْ اَنْ یَبیعَ عَقارَهُ فَلْیَعْرِضْهُ عَلی جارِهِ؛ هرکس بخواهد زمین و آب خویش را بفروشد، [نخست ] باید به همسایه اش عرضه کند."

تذکر یک نکته

آنچه از حقوق بیان شد، برای عموم همسایگان است؛ ولی گاه همسایه به خاطر جهات دیگر حق بیشتری برخوردار است.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: "اَلْجیرانُ ثَلاثَةٌ فَجارٌ لَهُ حَقٌّ واحِدٌ وَ هُوَ اَدْنَی الْجیرانِ حَقّاً وَ جارٌ لَهُ حَقَّانِ وَ جارٌ لَهُ ثَلاثَ حُقُوقٍ؛ همسایگان سرگروه‌اند: همسایه‌ای که یک حق دارد که این گروه از همه حقّشان کمتر است، و همسایه‌ای که دو حق دارد و گروهی که سه حق دارد."
"فَاَمَّا الَّذی لَهُ حَقٌّ واحِدٌ فَجارٌ مَشْرِکٌ لا رَحِمَ لَهُ حَقُّ الْجَوارِ وَ امَّا الَّذی لَهُ حَقَّانِ فَجارٌ مُسْلِمٌ لَهُ حَقُّ الْاِسْلامِ وَ حَقُّ الْجِوارِ وَ امَّا الَّذی لَهُ ثَلاثَةٌ حُقُوقٍ فَجارٌ مُسْلِمٌ ذُورَحِمٍ لَهُ حَقُّ الْاِسْلامِ وَ حقُّ الْجَوارِ وَ حَقُّ الرَّحِمِ؛ امّا کسی که یک حق دارد، همسایه مشرکی است که از بستگان [انسان ] نیست. برای او فقط حق همجواری است [که قبلاً بیان شد] و امّا کسی که دو حق دارد، همسایه مسلمان است که حق اسلام و حق همسایگی دارد و امّا کسی که سه حق دارد، همسایه مسلمان خویشاوند است که حق اسلام [و مسلمان بودن ] و حق همسایگی و حق خویشاوندی دارد."
از مجموع آنچه بیان شد، اهمیّت همسایه داری و جایگاه و منزلت آن در اسلام روشن گردید و مشخص شد که سعادت دنیا و آخرت انسان و آرامش دنیایی و سعادت آخرتی او به اموری بستگی دارد که یکی از آنه همسایه داری کردن و همسایه نیک داشتن است.

جزای بدرفتاری با همسایگان

هر گناهی متناسب با خود مجازاتی دارد؛ از جمله، گناه همسایه آزاری است که در روز قیامت شخص همسایه آزار با دست و پای بریده محشور می‌شود.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله دربارهٔ آیه "یَوْمَ یُنْفَحُ فیِ الصُّورِ فَتَأْتُونَ اَفْواجاً"؛ روزی که در صور دمیده می‌شود و شما فوج فوج وارد محشر می‌شوید.
فرمود: "ده گروه از امّت من به صورت پراکنده و جدا از دیگ مسلمانان محشور می‌شوند:... هفتمین گروه کسانی هستند که "مُقَطَّعَةٌ اَیْدیهِمْ وَ اَرْجُلُهُمْ؛ با دستها و پایهای بریده محشور می‌شود."
و آنها همانهای هستند که "یُؤْذُونَ الْجیرانَ؛ همسایه‌ها را آزار می‌دهند."

پانویس

منبع:وبلاگ سرتل - 1395/02/23

بازگشت به احسان به همسایگان