فرهنگ مصادیق:تهمت اخلاقی به دیگران

تهمت اخلاقی به دیگران

کتب مرتبط

ردیف	عنوان

مقالات مرتبط

ردیف	عنوان
۱	تهمت‌ - ویکی فقه
2	بهتان و تهمت
3	پرهیز از تهمت زدن
4	تهمت و پیامدهای منفی آن در روابط اجتماعی؟
5	تهمت-رساله اخلاقی آیت الله مظاهری
6	خدا برای تهمت انتقام می گیرد

موضوعات مرتبط

ردیف	عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف	عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف	عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف	عنوان

پایگاه‌های اینترنتی مرتبط

ردیف	عنوان

تهمت، ویرانگر شخصیت

یکی از گناهان بزرگی که آسیب های فردی و اجتماعی فراوانی را در پی دارد تهمت است. کسی که به دیگری تهمت می زند ، علاوه بر اینکه به دیگری ضرر می رساند، به خودش نیز لطمه می زند و روح خودش را نیز فرسوده و آلوده به گناه می کند.
تهمت چیست؟ تهمت عبارت است از اینکه انسان عیبی را به کسی نسبت دهد که در او وجود ندارد. تهمت از گناهان کبیره است و در قرآن مجید به شدت از آن نهی، و عذاب شدیدی برای آن ذکر گردیده است. امام صادق ‌می ‌فرماید : " گناه تهمت زدن به بی ‌گناه از کوه‌های عظیم نیز سنگین‌تر است."
افترا و تهمت در حقیقت بدترین نوع دروغ است و چنانچه اتهام شخص در غیاب وی باشد ، غیبت هم بشمار می آید و انسان در واقع مرتکب دو گناه شده است.
روزی یکی از یاران امام صادق (ع)، در خدمت ایشان رهسپار جایی بود . آن مرد در حالی که خدمتکارش از آنها عقب افتاده بود، او را فراخواند ، ولی خدمتکارش جوابی نداد، بار دوم و سوم نیز، او را صدا کرد، اما پاسخی نشنید . مرد خشمگین شد و دشنامی به غلام داد که در واقع تهمتی به مادر او بود.
راوی می گوید: امام صادق (علیه السلام)، با شنیدن این سخن زشت ، ناراحت شدند و او را متوجه زشتی سخنش کردند، اما او به جای اینکه بپذیرد که تهمتی زده است ، درصدد توجیه رفتار خود برآمد . امام صادق (ع) که متوجه شد او نمی خواهد بپذیرد که مرتکب گناه زشت تهمت شده است ، به او فرمودند : دیگر حق نداری با من رفت و آمد کنی...

اکنون ببینیم آثار سوء تهمت چبست ؟

تهمت سلامت جامعه را دیر یا زود خدشه دار می کند و عدالت اجتماعی را از بین می برد ،حق را باطل و باطل را حق جلوه گر می کند. تهمت افراد را بدون دلیل مجرم نشان می دهد ، و آبرو و حیثیت آنان را می برد . وقتی در جامعه ای تهمت رواج داشته باشد و مردم تهمت را بپذیرند و باورند کنند ، به این ترتیب ، حق در لباس باطل ، و باطل به صورت حق جلوه گر می شود.
در جامعه ای که تهمت رواج یابد ، حسن ظن را به سوء ظن و اعتماد عمومی مردم را از یکدیگر سلب می شود و زمینه ی هرج و مرج فراهم می گردد ، یعنی هرکس جرات می کند که هرچه می خواهد بر ضد کسی به زبان آورد و هر دروغ و تهمتی را می خواهد بیان کند .
در جامعه ای که تهمت فراوان باشد ، دوستی و صمیمیت جایش را به کینه و عداوت می دهد و مردم پراکنده و متفرق و بدون ارتباط با یکدیگر زندگی می کنند ، زیرا محبت از میان آنها رخت بربسته و هر فرد نگران است که مبادا مورد اتهام از سوی دیگری قرار گیرد.
تهمت آثار سوء فردی و اجتماعی فراونی دارد. امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: " هر گاه مؤمنی دیگری را متهم سازد و به او تهمت بزند ، ایمان از قلب او محو می شود ، همچنانکه نمک در آب حل می گردد. "
علت اینکه تهمت سبب می شود که ایمان شخص تهمت زننده از بین برود این است که ایمان با صداقت و راستی قرین و همراه است و تهمت در واقع دروغ بستن به دیگران است . لذا فردی که عادت به تهمت و دروغ بستن به دیگران پیدا کند ، دیگر نمی تواند در پی راستی و حقیقت باشد و به این ترتیب ایمان فرد تهمت زننده به تدریج از بین می رود و دیگر اثری از ایمان در قلبش باقی نمی ماند و جایگاهش دوزخ خواهد بود.
پیامبر (ص) در این باره فرمود: "هر کس به مرد یا زن با ایمانی بهتان بزند یا درباره ی کسی چیزی بگوید که در او نیست خداوند در قیامت او را بر تلی از آتش قرار می دهد تا از عهده ی گفته ی خود بیرون آید. "
تهمت دو گونه است : گاهی تهمت زننده با علم و آگاهی، گناه یا عیبی را به شخصی نسبت می‌دهد ، یعنی می‌داند كه آن شخص دارای این عیب نیست و یا این گناه از او صادر نشده است اما با این وجود ، آن عیب را به او نسبت می‌دهد. گاهی اتفاق بدتری می افتد ، یعنی خود شخص مرتكب عمل زشتی می شود و برای نجات خود از گرفتاری و فرار از مجازات ، آن عمل را به دیگری نسبت می‌دهد كه در اصطلاح به آن "افتراء" می گویند.
البته گاهی نیز تهمت زننده از روی ناآگاهی و ظن و گمان، چیزی را به شخصی نسبت می‌دهد که به آن "بهتان" گویند. ریشه ی صورت دوم همان سوء ظن و بدبینی نسبت به دیگران است كه موجب می‌شود برخی افراد هر كاری كه از دیگران صادر شود حمل بر بدی كنند. اكثر تهمت‌ها به سبب ناآگاهی و سوء ظن است، و لذا خداوند در قرآن می‌فرماید: " ای مؤمنان از بسیاری از گمان‌ها بپرهیزید ، زیرا بعضی از گمان‌ها گناه است"
البته كاملاً روشن است كه پیدایش ظن و گمان یا وهم و خیال در ذهن امری غیر اختیاری است و ثواب و عقاب در مورد افعال اختیاری است نه غیر اختیاری، بنابراین مقصود از آیات و روایاتی که انسان را از سوء ظن نهی می کند این است كه به گمان خود ترتیب اثر ندهید و از عمل بدون آگاهی اجتناب ورزید . زیرا بسیاری از كسانی كه بدون علم و بر اساس حدس و گمان عمل می‌كنند ، مرتكب گناه و معصیت می‌شوند، چنانچه در آیه ی دیگر می خوانیم : " از آنچه بدان علم نداری پیروی مكن " و در جای دیگر گروهی را به دلیل اینكه به سوء ظن خود ترتیب اثر دادند ، ملامت و سرزنش می‌كند و می‌فرماید: " شما بدگمان شدید و سوء ظن پیدا كردید و بر اساس آن عمل كردید ، پس هلاك و تباه گشتید."
سوء ظن گاهی پیامدهای جبران ناپذیری دارد. روانشناسنان در گزارش های خود به موارد متعددی اشاره کرده اند که افراد به دلیل سوء ظن اقدام به کشتن همسر خود کرده اند. این در حالی است که در بیشتر اوقات سوء ظن و تهمت آنها به همسر خود ، تنها وهم و قضاوت نادرست بوده و گمان آنها واقعیت نداشته است.
انسان با ایمان و درستکار نه تنها نباید به برادر و خواهر مؤمن خویش سوء ظن داشته باشد و به آن ترتیب اثر بدهد، بلكه باید عمل او را حمل بر صحت كند ، مگر اینکه دلیل محکمی بر زشتی عمل او و سوء ظن خود بیابد.
امیر مؤمنان علی (ع) در این رابطه می فرماید: « باید گفتار و كردار برادر دینی خود را به بهترین وجه توجیه کنی ، مگر اینكه یقین پیدا كنی که قضیه به گونه ای دیگر است و راه توجیه بر تو بسته باشد. »
محمد بن فضیل می‌گوید که به امام موسی کاظم گفتم : بعضی از افراد موثق برای من خبر آوردند كه یكی از برادران دینی درباره ی‌من مطلبی گفته كه آ ن را نمی‌پسندم . از او در این باره سؤال كردم، او انكار کرد و گفت که چنین چیزی را نگفته است. تكلیف من چیست؟ حضرت فرمود: « ... اگر پنجاه فرد عادل در نزد تو گواهی بدهند كه فلانی درباره ی تو چنین مطلب نادرستی را مطرح ساخته است تو باید آنان را تكذیب کنی ، و برادر دینی خود را تصدیق كنی و آنچه را كه باعث ریختن آبروی او می شود اشاعه ندهی ...»

اکنون ببینیم که در برابر شنیدن یک تهمت چه کار باید کرد؟

قرآن کریم در آیه 6 از سوره "حجرات" پاسخ این پرسش را می دهد و می فرماید : « ای مومنان هرگاه فاسقی خبری برای شما آورد (تصدیق نکنید) تا ( آنگاه که ) تحقیق کنید . مبادا با سخن فاسقی ، شما از روی نادانی به قومی رنجی رسانید و سرانجام پشیمان گردید.» پس از نظر قرآن هرگاه خبر و تهمتی در باره کسی شنیدیم ، وظیفه داریم ابتدا درمورد آن تحقیق کنیم و از درستی یا نادرستی آن آگاه شویم و در هر حال ، قضاوت فوری و بدون مدرک و تحقیق، ممنوع است.
اسلام از طرفی تهمت را حرام دانسته و از مؤمنان خواسته است تا از سوء ظن به یكدیگر اجتناب ورزند و بدون دلیل قطعی کسی را به عیبی متهم نکنند و از طرف دیگر به آنها دستور داده است تا خود را در معرض تهمت قرار ندهند و از گفتن سخنان و انجام اعمالی كه موجب سوء ظن می‌شود پرهیز كنند.
حضرت علی (ع) در این زمینه فرمود: « كسی كه خود را در معرض تهمت قرار دهد ، نباید كسی را كه به او بد گمان می‌شود ملامت و نكوهش كند.»
به همین جهت است كه در اخبار و روایات تأكید شده كه مؤمنان باید از هم نشینی با افراد فاسق و گناهكاران بپرهیزند، زیرا رابطه داشتن با آنان موجب می‌شود كه مردم نسبت به مؤمنان بدبین شوند و در نتیجه به آن‌ها تهمت بزنند.
اگر ما به این نکته توجه داشته باشیم که تهمت زدن به دیگران ،علاوه بر اینکه به آنها ضررها ی جدی می زند ، روح ما را نیز آلوده می کند و ضرر و زیان معنوی فراوانی به خود ما نیز وارد خواهد کرد ، در این صورت هرگز حاضر نمی شویم که مرتکب این گناه بزرگ شویم.

از اینکه با ما همراه بودید سپاسگزاریم. امیدواریم که در پرتو ایمان و عمل صالح رستگار و پیروز باشید.

پا نویس

منبع: سایت رادیو پشتو - تاریخ برداشت: 12/06/94