بررسی عوامل جامعه شناختی مرتبط با میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر در بین شهروندان شهر خلخال در سال 1394
بررسی عوامل جامعه شناختی مرتبط با میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر در بین شهروندان شهر خلخال در سال 1394 نویسنده: رشیدی آل هاشم، سیدرکن الدین؛ طحان، محسن هادی؛
پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 علمی-پژوهشی/ISC (36 صفحه - از 1 تا 36)
آدرس مقاله در پایگاه مجلات تخصصی نور: پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (از صفحه 1 تا 36) URL : http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1284324 بررسی عوامل جامعه شناختی مرتبط با میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر در بین شهروندان شهر خلخال در سال 1394 (36 صفحه) نویسنده : سیدرکن الدین رشیدی آل هاشم نویسنده : محسن هادی طحان چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی عاملهای جامعهشناختی مرتبط با میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر در بین شهروندان شهر خلخال در سال 1394 است. جامعه آماری پژوهش شامل تمام افراد 18 سال به بالای شهر خلخال میباشند (23635=N) که برمبنای فرمول کوکران 378 نفر به طور تصادفی- طبقهای برای نمونه آماری انتخاب شدند. برای دستیابی به اهداف پژوهش نیز از پرسشنامه محققساخته استفاده شده است که روایی پرسشنامه توسط 15 تن از استادان تایید شد و پایایی آنها در آلفای کرونباخ امربه معروف و نهی از منکر با مقدار ضریب (742/ 0)، احساس محرومیت نسبی با مقدار ضریب (752/ 0)، فردگرایی با مقدار ضریب (761/0)، رضایت اجتماعی با ضریب (882/0)، اثربخشی اجتماعی با ضریب (736/ 0)، اعتماد اجتماعی با مقدار ضریب (820/ 0)، احساس ناهنجاری اجتماعی با مقدار ضریب (751/ 0) و تحلیل هزینه و پاداش با مقدار ضریب (770/ 0) محاسبه شد. نتایج تحقیق نشان داد که سن افراد تاثیری بر میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر ندارد. نتایج آزمون تحلیل واریانس با مقدار F برابر (995/0) و سطح معنیداری (410/ 0) نشان میدهد که بین میانگین اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر گروههای مختلف سنی تفاوت معنیداری وجود ندارد. جنسیت بر میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر تاثیر نداشته است. نتایج آزمون مقایسهای T-test باT (407/ 1-) و سطح معنیداری (160/ 0) و همچنین میانگین نمرات میزان اهمیت به امر به معروف و نهی از منکر دو گروه جنسی نشان میدهد که به لحاظ آماری بین میانگین دو گروه تفاوت معناداری وجود ندارد، حال آن که جامعه ایران، به دلیل شالودههای سنتی و زیرساختهای فرهنگی خود، همچنان سهم بیشتری را در فراشدها و عملکردهای اجتماعی برای مردان قائل است. کلمات کلیدی امر به معروف, نهی از منکر, عوامل جامعه شناختی, شهروندان شهر خلخال پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 1) بـررسي عوامل جامعه شناختي مرتبط با ميزان اهميت
به امر به معروف و نهي از مـنکر در بـين شـهروندان شهر خلخال در سال ١٣٩٤
دکتر سيد رکن الدين رشيدي آلهاشم
محسن هادي طحان
تاريخ دريافت :٩٥/٩/٢٠ تاريخ پذيرش:٩٥/١٢/١٤
چـکيده
هدف از پژوهش حاضر بررسي عامل هاي جامعه شناختي مرتبط با ميزان اهميت بـه امر به معروف و نـهي از مـنکر در بين شهروندان شهر خلخال در سال ١٣٩٤ است . جامعه آماري پژوهش شامل تمام افراد ١٨ سال به بالاي شهر خلخال ميباشند (٢٣٦٣٥=N) که برمبناي فرمول کوکران ٣٧٨ نفر به طور تصادفي- طبقه اي براي نمونه آماري انـتخاب شدند. براي دستيابي به اهداف پژوهش نيز از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است که روايي پرسشنامه توسط ١٥ تن از استادان تأييد شد و پايايي آنها در آلفاي کرونباخ امربه معروف و نهي از منکر با مقدار ضريب (٠/٧٤٢)، احـساس مـحروميت نسبي با مقدار ضريب (٠/٧٥٢)، فردگرايي با مقدار ضريب (٠/٧٦١)، رضايت اجتماعي با ضريب (٠/٨٨٢)، اثربخشي اجتماعي با ضريب (٠/٧٣٦)، اعتماد اجتماعي با مقدار ضريب (٠/٨٢٠)، احساس ناهنجاري اجتماعي با مقدار ضريب (٠/٧٥١) و تحليل هزينه و پاداش بـا مـقدار ضريب (٠/٧٧٠) محاسبه شد. نتايج تحقيق نشان داد که سن افراد تأثيري بر ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر ندارد. نتايج آزمون تحليل واريانس با مقدار F برابر (٠/٩٩٥) و سطح مـعنيداري (٠/٤١٠) نـشان ميدهد که بين ميانگين اهميت به امر به معروف و نهي از منکر گروههاي مختلف سني تفاوت معنيداري وجود ندارد. جنسيت بر ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر تـأثير نـداشته اسـت . نتايج آزمون مقايسه اي T-test با(-٤٠٧/١) T و سـطح مـعنيداري (٠/١٦٠) و هـمچنين ميانگين نمرات ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر دو گروه جنسي نشان ميدهد که به لحاظ آماري بين ميانگين دو گـروه تـفاوت مـعناداري وجود ندارد، حال آن که جامعۀ ايران، به دليل شالودههاي سـنتي و زيرسـاخت هاي فرهنگي خود، همچنان سهم بيشتري را در فراشدها و عملکردهاي اجتماعي براي مردان قائل است .
امر به معروف، نهي از منکر، شـهروندان شـهر خـلخال، عوامل جامعه شناختي
کليدواژه ها: .
- نويسنده مسئول: استاديار دانشگاه امـام حسين (ع ) dsr.rashidi@gmail.com
- کارشناسي ارشد دانشگاه پيام نور استان تهران mht.sport69@gmail.com
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 2) مقدمه
انسان موجودي اجتماعي است و روابط اجتماعي براساس اصول فطري و عـقلي پيونـدهايي را بـين انسانها ايجاد کرده که به واسطه آن، افراد جامعه داراي سرنوشت مشترکي شـدهانـد. هـرگونـه رفتاري از هريک از اعضاي جامعه ميتواند در سرنوشت فرد و جامعه تأثيرگذار باشد. پـس بـراي حفظ و پايداري جامعه ، همگان نوعي مـسئوليت در بـرابر کـنش هـا و رفتارهـاي يکـديگر دارنـد. بـه همين دليل ، جامعه به يک کنترل اجتماعي نياز دارد. بـا نـگاهي جـامعه شناسـانه و بـا غـور در ادبيـات ديني و مذهبي، همواره به اين مهم دست مييابيم که کنترل اجـتماعي بـه شـکل گسترده خود با «امر به معروف و نهي از منکر» اساسـيتـرين ، منطقـيتـرين و کارآمـدترين آن مـيباشـد و درصـورت اجـراي آن، مـاندگاري و بهزيستي جامعه تضمين ميشود. امر به معروف و نهي از منکر در اصطلاح عبارت است از: «بـرانگيختن بـه انـجامدادن کار نيک يا باز داشـتن ديگـران از انجـام کارهـاي بـد بـا استناد به هنجارهاي ديني.» اصـل هـشتم قانون اساسي نيز به اين مهـم پرداختـه اسـت : «در جمهـوري اسلامي ايران، دعوت به خـير، امـر بــه معـروف و نهـي ازمنکـر وظيفـه اي اسـت همگـاني و متقابـل ، برعهده مردم نسبت به يکديگر، دولت نسبت به مـردم و مـردم نسبت به دولت ». در قرآن نيز، آيـات
١٠٤، ١١٠،و ١١٤ سوره مبارکه آل عمران، ١٥٧ اعراف، ٧١ توبه ،٤١ حج ، ١٧ لقمان، مـستقيما بـه اين فـريضه مهم اشاره کردهاند. همچنين سند چشم انداز بيست سـاله جمهـوري اسـلامي ايـران در سـال
١٤٠٤، هدفگيريها در ارتباط بـا اين فـريضه را طـرح کرده است . بيتوجهي بـه امـر بـه معـروف و نهي از منکر يکي از آسيب هـاي فـرهنگ و سبک زندگي جامعه امروزي ماست که با تأکيد بيش از حد بر ترجيح هاي شخصي و منافع فـردگرايانه در زنـدگي شهري معاصرنمود يافته و امر به معـروف و نهي ازمنکـر نقـش خـود را در جهـت جـلـوگيري از کـجـرويهـاي اجتمـاعي و نيـاز بـه افـزايش مشارکت شهروندان در امـور اجـتماعي دينـي از دست داده است .
بيان مسئله
انسان بـه عـنوان موجودي بافرهنگ براي نگهداشت روابط اجتماعي و ارزشهاي اخلاقـي ، از رويه هاي گوناگون پديده نظم اجتماعي را سـامان مـيدهد؛ بنـابراين هرگـاه ارزشهـاي اجتمـاعي و قـاعده هـاي رفتاري و هـنجاري رعـايت نـشود، نظم اجتماعي آسيب مي بيند. اين امــر بــه شـکل گيـري
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 3) کجروي هاي اجتماعي منجر مي شود. جامعه هاي بشري هـمواره در گـرداب کجرويهاي اخلاقـي و اجتماعي فرورفته و باعث زوال درونـي خود شدهاند. حال اگـر در جـامعه اسلامي ، همه اقشار جامعـه بـه صـورت زباني همديگر را از کجرويهاي اجتماعي باز دارند و در اين راسـتا، امـر بـه معـروف و نهي از منکر کـنند، رواج مـنکر کمينه ميشود.
مسئوليتي که هـر کـس در بـرابر جامعه و اعضاي آن دارد، از مـوضوعهايي اسـت که اسـلام آن را مهم قـلمداد کـرده است ، از اين رو، پافشاري بر انجام آن به عنوان فريضه دارد و در پي مسئوليت اجتماعي افراد در جامعه و قبال يکديگر بـه عـنوان واحد اجتمـاعي کـل اسـت (لـک زايـي، ١٣٨٥).
براساس اين وظـيفه دينـي، هر کـس عـلاوه بـر مسئوليت نگهداري و کنترل خـويشتن ، در برابر ديگران نيز مسئول است ؛ به گونه اي که هر فرد در جامعه بهزيستي خود را در گرو شـکل گـيري محيط سـالم در زندگي خود ميداند (حـسيني اجـداد، ١٣٩١: ٢١). نـگهداشت نـظم و امـنيـت ، مانـدگاري انـسجام جـامعه ، پيشـگيري از روي دادن جرم، شکل گيـري عـدالت اجتمـاعي، شـکوفايي اقتـصاد، ضـمانت اجراي احکام اسلامي، آباداني کشور، مبارزه با فـساد و نـابرابري و نـهادينه شدن حکومت اسلامي از جمله کارکردهاي عملياتي شـدن امـر بـه مـعروف و نـهي از مـنکر است . تعطيلي اين فريـضه اجتمـاعي بيشک ، سبب ناشناخته ماندن فلسفه ، هدفها و سازوکارهاي مناسب آن و در نتيجه ، ناکارآمـدي آن ميشود. بديهي است که براي پايان دادن به مظلوميت و مهجوريت اين مطالبه شرعي و قـانوني و رسيدن بـه وضعيت مطلوب، همانگونه که اصل هشتم قانون اساسي تأکيد و تصريح ميکند، لازم است امر به معروف و نهي از منکر به عنوان يک وظيفه همگاني و متقابل تلقي شود. در شهر مورد مطالعه ما [خـلخال] نـيز همچون شهرها و آباديهاي ديگر کشور، بيتوجهي بـه ايـن فريـضه وجـود دارد. لذا ما با مطالعه موردي اين فريضه در آنجا، در پي شناسايي زمينه هاي مرتبط با اهميت امر بـه معروف و نهي از منکر هستيم .
البته تـغيير تـدريجي سبک زندگي اسلامي، کم رنگ شدن روحيه دگرخواهي و از بـين رفـتن روحيه همبستگي اجتماعي را در پي داشته است . با تغيير سبک زندگي به سمت فردگرايي، اعـتمـاد و دلسـوزي براي ديگـران زايـل شـده اسـت ، بــه جــاي آن، فردگرايـي و عقـل ابـزاري بـا رويکـرد نفع گرايانه جايگزين شده است ، که فرد و جامعه را نسبت به سرنوشت ديگران بيتوجه کرده است .
مطالعه عوامل مرتبط يادشـده بـا کم رنگ شدن فـريضه امـر به معروف، در اين پژوهش مدنظر است .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 4) بر اين اساس، سؤال اصلي پژوهش اين است : عوامل جامعه شناختي مرتبط با ميزان اهميت بـه امر به معروف و نهي از منکر از ديدگاه شهروندان شهر خلخال چه ميباشند؟
اهـميت و ضـرورت پژوهش
شناسايي اهميت و ضرورت، نقش و جايگاه امر به معروف و نهـي از منکـر در جامعـه سـبب آگاهي اکثريت جامعه به اهميت فريضه امر به معروف و نهي از منکر مـي شـود. همچنـين شـناخت عوامل جـامعه شـناختي مرتبط بـا ميزان اهميت به اين امـر مهـم ، بـه آمـران و ناهيـان از منکـر کمـک خواهد کرد راه ها و شيوه هاي جديدي را در اينـ زمينه در پيش بگيرند. از سويي غفلت از اين نـوع تحقيقات موجب ميشود که موضوعاتي چـون امـر بـه معروف و نهي از منکر کـه از سـاز وکارهـاي مهم ديني براي کنترل اجتماعي و اصلاح جامعه است مغفول بماند و سـرانجام، مـوضوع مهـم تـضاد بين فرهنگ ذهني و عيني از مغفول ماندن اين ضرورت ناشي شده است .
سـؤال اصـلي تـحقيق
عوامل جامعه شناختي مرتبط با ميزان اهميـت بـه امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر از ديـدگاه شـهروندان شهر خلخال کدامها بوده و رابطه آنها با اين فريضه چگونه است ؟
سؤالاتهاي فرعي
١- رابـطه بين احساس ناهنجاري شـهروندان و امـر به معروف و نهي از منکر چگونه است ؟
٢- رابطه بين اعتماد اجتماعي شهروندان نسبت به هم و مسئولين و امر بـه معـروف و نهـي از منکـر چگونه است ؟
٣- رابطه بين رضايت اجتماعي شهروندان و امر به معروف و نـهي از منکر چگونه است ؟
٤- رابطه بين احساس عدم اثربخشي اجتماعي امر به معروف و نهي از منکر از سـوي شـهروندان و امر به معروف و نهي از منکر چگونه است ؟
٥- رابطه بين احساس محروميت نسبي شهروندان و امر بـه مـعروف و نهي از منکر چگونه است ؟
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 5) ٦- رابطه بين فردگرايي شهروندان و امر به معروف و نهي از منکر چگونه است ؟
٧- رابطه بين تحليل هزينه و پاداش از سوي شهروندان و امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر چگونـه است ؟
٨- رابـطه بـين اهميت به امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب متغيرهـاي زمينه اي (سن ، جنسيت ، وضعيت تأهل ، وضعيت اشتغال، قوميت ، پايگاه اقتـصادي ـ اجتمـاعي ) چگونه است ؟
هدف پژوهش
هدف اصلي اينـ پژوهـش شناسايي و تبيين عوامل جامعه شناختي مرتبط با ميزان اهميت به امـر به معروف و نهي از منکر در بين شهروندان شهر خلخال در سال ١٣٩٤ است .
اهداف فرعي پژوهش
١- شناسايي رابطه بين احساس نـاهنجاري شـهروندان بـا ميزان اهميت بـه امـر بــه مـعـروف و نـهـي از منکر.
٢- شناسايي رابطه بين اعتماد اجتماعي شهروندان نسبت به هم به مردم و مسئولين با ميزان اهميت به امر به معروف و نـهي از مـنکر.
٣- شـناسايي رابطه بين رضايت اجتماعي شهروندان با ميزان اهـميت بـه امر به معروف و نهي از منکر.
٤- شناسايي رابطه بين احساس عدم اثربخشي اجتمـاعي امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان بـا مـيزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر.
٥- شناسايي رابطه بـين احساس محروميت نسبي شهروندان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهـي از منکر.
٦- شناسايي رابطه بين فردگرايي شـهروندان بـا مـيزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر.
٧- شناسايي رابطه بين تـحليل هـزينه و پاداش از سوي شهروندان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 6) ٨- شناسايي تفاوت ميزان اهميت بـه امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب متغيرهاي زمينه اي (سن ، جنسيت ، وضعيت تـأهل ، وضـعيت اشـتغال، قوميـت ، پايگـاه اقتـصادي ـ اجتماعي ).
مباني نظري
آثار امر به معروف و نهي از منکر
يکي از راه هـاي شـناخت اهـميت يک موضوع، توجه به آثار و نتايج آن است . با بررسـي آثـار امر به معروف و نـهي از مـنکر ميزان اهميت آن بيشتر درک مي شود. در اينجا سـعي شـده اسـت بـه
مهم ترين آثـار امـر بـه معروف و نهي از منکر در چهار بخش و با چهار عنوان پرداخته شود:
الف ـ آثار معنوي
منظور از آثـار مـعنوي امر به معروف و نهي از منکر پيامدهايي است که در حوزه باورها و نيـز تحقق عـيني آنـ در جـامعه ، ظهور و بروز مي يابد. اين آثار را در محورهاي ذيل مي توان جست وجـو
کرد:
١ـ دعوت بـه اسـلام: امــر بــه معـروف و نهـي از منکـر مـردم را بـه اسـلام و ارزشهـاي آن فرامي خواند و به حيات طـيبه اي کـه در پرتـو عمل به اسلام تحقق مي يابد دعوت ميکند آنچه اسلام براي انسان ميخواهد، سعادت دنـيا و آخـرت اسـت .
٢ـ تحقق عيني ارزشها: منظور از تحقق عيني ارزشها اين است که باورها و اعتقـاداتي کـه مـؤمنان دارند، در عرصه عمل و جامعه خود را نشان بدهـد و تنهـا يـک سلـسله باورهـاي صـرفا ذهني نباشد. يکي از نتايج پربـار و حـياتبخش امر به معروف و نهي از منکر همين است .
٣ـ امنيت اعتقادي: اگر در جامعه اي بـه امــر بـه معـروف و نهـي از منکـر اهميـت داده شـود، ارزشـها تـبليغ و تـبيين گردد و آگاهي مردم نسبت به معروفها و مـنکرها از آگـاهي هاي سـطحي و جزيي به آگاهي هايي عميق و جامع ارتقاء يابد، چنين جامعه اي نـسبت بـه باورهـاي اصـيل واکـسينه شده، از سـلامت اعـتقادي بهرهمند و از امـنيت اعـتقادي بـرخوردار مي شود.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 7) ٤ـ تصحيح و حفظ اخلاق و فـرهنگ جـامعه : اگـر جامعـه اي بخواهـد اخـلاق و ارزشهـاي آن ماندگار بماند و دچار زوال و نـابودي نـشود، بهتـرين و مــؤثرترين وســيله پاسـداري از آن، امـر بـه معروف و نهي از مـنکر است .
٥ـ برخورداري از پاداشهاي الهـي : کـساني که امر به معـروف و نـهـي از مـنکـر مـي کننـد، از
پاداشهاي پروردگار بهرهمند خواهند شد، همانند پاداشي که در برابـر انجـامدادن نـمـاز، روزه و...
خـواهند داشت (عباسي ، ١٣٩٢: ١٢).
ب ـ آثار اجتماعي
امـر بـه مـعروف و نهي از منکر پديدهـاي اجـتماعي است و ارزندهترين آثـار آنـ نـيـز در اجتمـاع
نمود پيدا ميکند، از جمله :
١- اجراي احکام اسلامي : امر به معروف و نهي از منکر به عـنوان اصـل (نظـارت عمـومي ) يـا ضمانت (ضمانت اجرايي) قـوانين اسـلام مطرح اسـت ؛ بـدين مـعني که خداوند حکيم بـراي پياده شدن قوانين حياتبخش اسلام، علاوه بر همه پيش بيني هايي که کـرده، نظـارت بـر حـسن اجــراي آن را بـرعهده فرد فرد جامعه اسلامي ، از هر قـشري نـهاده اسـت . بـر اين اسـاس، هر مسلماني بـا امـر به معروف و نهي از منکر به اجراي صحيح احکام اسلامي کمک ميکند و در واقـع ، يـک نيـروي اجرايـي و ناظر جـدي آن مـحسوب مـي شود.
٢- عدالت اجتماعي : نظارت عمومي بـر حــسن اجــراي احـکـام عــدالت گــستر اســلام، زمينـه فراگيري عدالت اجتماعي را فراهم ميسازد و ضمن تعديل ثروتهاي جامعه ، زنـدگي عادلانـه اي براي اقشار مختلف مردم فراهم خواهد ساخت .
٣- سازندگي : با پياده شدن اصل مهم امر به مـعروف و نهي از منکر، هـر يـک از شـهروندان جامعه اسلامي يکديگر را به کار، تلاش و سازندگي ترغيب ميکنند و در نتيجه ، بندهاي اسارت و وابستگي گسسته و مملکت اسلامي علاوه بر داشتن حيات معنوي ، پرنشاط و آباد خواهد شد.
٤- اسـتواري نـظام اسلامي : اگر امر به معروف و نهي از منکـر در جامعـه رواج يابـد، کمـک شاياني به استحکام نظام اسلامي خواهد کرد، بدين ترتيب که دولت مردان و کارگزاران حکـومتي در برابر اعمال مردم احساس مسئوليت کـرده، تـلاش خواهند کرد که آنان را به اجراي احکام الهـي
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 8) وادار کرده، از هرگونه سستي و کجي بازدارند. از سوي ديگر، مردم نيز بر عملکرد دولت نظـارتي مستمر خواهند داشـت . در اين صـورت اعتماد متقابل دولت و ملـت بـه يکــديگر تـقويـت گـشته ، بـا پشت گرمي به هم نظام حکومتي را تداوم خواهند بخشيد (سيدي و عرب هاشمي ، ١٣٨٨: ٤).
٥- امنيت : هر جامعه اي براي پويايي و پايايي خود به آرامش و امنيت نياز دارد. امـنيت يکــي
از نيازهاي اساسي افراد و اجـتماعات اسـت که از راه امر به معروف و نهي از منکر تـأمين مـيشـود.
رونق کسب و کـار و تجـارت و سـامانيـابي امـور مختلـف فرهنگـي، اقتـصادي و سياسـي در هـر جامعه اي، به امنيت ارتباط دارد. اگر محيط خانه ، مدرسه ، دانشگاه، کارخانـه ، بــازار، شــهر و جـاده ايمن نباشد و اموال و نواميس مردم هر لحظه از سوي دزدان، زيادهخواهان و اراذل و اوباش تهديد شود، ترس و اضطراب و آشفتگي بر همگان سايه خواهد انداخت و آرامش و آسايش عمـومي از بين خواهد رفت و جرأت هر کـاري از مـردم گرفته خـواهـد شـد. اجـراي مقـررات دينـي و قـوانين اجتماعي و نظارت دائمي دستگاه هاي مربوط؛ مانند نيروهاي انتظـامي و نيـز مراقبـت هــاي عمـومي صالحان و نيکان، از زيادهخواهيهـا و تجـاوز فرصـت طلبـان و سـوءاسـتفاده کننـدگان جلـوگيري خـواهد کـرد و امـنيت و آرامش عمومي را به ارمغان خواهد آورد (برادري ، ١٣٩٤).
٦- کسب حلال: بعضي افراد براي پيدا کردن پول به هر کاري متوسل مـيشوند. اينـان به علت ناآگاهي و يا تربيت نادرست ، به دنبال کسب حلال نيـستند و تنهـا در ايـن فکرنـد کــه از راهـ هــايي مانند: تقلب ، رشوه، احتکار، قاچاق، گرانفروشي يـا کـم فروشـي و غيـر آن، بـر درآمـدهاي خـود بيفزايند. بيتوجهي بـه اين دست از خلافکاريها، سبب رواج درآمدهاي نامشروع در بـين مـردم و رخنه لقمه هاي حرام در زندگي افـراد ميشود که زيانهـا و آســيب هــاي جبـرانناپـذيري بـه دنبـال خواهد داشت . بنابراين ، بايد از راه امر به معروف و نهي از منکر، ناآگاهان را به شغل هاي حـلال و درآمدهاي مشروع آگاه ساخت و آنان را از کارهاي خلاف باز داشت . اجراي اين وظيفه الهي بـه حـدي ثمربخش است که گاهي چنين افرادي وقتي ميبينند جامعه به عنوان يک منکر به شغل آنان نگاه ميکند، خود به خود به دنبال کسب و کارهاي حـلال و درآمـدهاي مـشروع خواهنـد رفـت .
آبـاداني کـشور، باز پس گرفتن حقوق پايمالشده افراد، مبارزه با تبغيض ها و بـسياري از اصـلاحات اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي، از پيامدهاي مهم اجراي امر به معروف و نهـي از منکـر بـه شمار ميرود (برادري، ١٣٩٤).
٧- مصلحت عمومي جـامعه و طـرد نااهلان از پست هاي کليـدي : حـضرت علـي (ع ) در ايـن
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 9) زمينه مي فرمايند: خداوند امر به معروف و نهي از منکر را براي اصلاح توده هـاي ناآگـاه و نهـي از منکر را براي بازداشتن بي خردان واجب کرده اسـت (سـيدي و عرب هاشمي ، ١٣٨٨: ٥).
علاوه بر اين موارد، «اگر جلوي بي تفاوتي هاي اجتماعي گرفته نشود، ظرفيت ناهنجاري ها در جامعه گسترش مي يابد و نظارت و مراقبت شهروندان در قبال امور عمومي رخ نمي دهـد و در ايـنـ شـرايط ، کـنترلهاي پليسي هم نمي تواند جـلو رشـد آسـيب ها را بگيرد. درپي آن، هزينه هـاي اصـلاح اجتماعي افزايش مييابد و براي جلوگيري از دزدي ، خشونت و... بايد هزينه بـسياري کـرد. وقتـي اين نظارتها کم شود، کنترل اجـتماعي بـر دوش حـاکميت مي افتد و مجبور به استفاده از شيوه هـاي آمـرانه مـي شود و اين ، تنش بين حاکميت و جامعه را افزايش مي دهد» (شريعتي مزيناني ، ١٣٩٣).
ج- آثار اقتصادي
امر به معروف و نهي از منکر زمينه هـاي رشــد و تـعـالي و بهبـود وضـعيت اقتـصادي را فـراهم مي آورد. از سوي ديگر، امر به مـعروف و نهـي از منکـر در سـالم سـازي بـازار نقـش مـؤثري بـازي ميکند و همچنين از طريق سفارش ديگران به کـار کـردن و تـشويق آنــان در ايـن مــسير، مـوجـب ترويج فرهنگ کار مي شود.
د- آثار رواني
امر به معروف و نـهي از مـنکر پيامدهاي روحي - رواني مثبتي نيز دارد. آمر به معروف و نـاهي از منکر پس از انجامدادن اين وظيفه شرعي ، از اينکه توانسته وظـيفه و رســالت خــود را بـه درسـتي انجام دهد، احساس رضايتۀ مفيد بودن و سبکي مـيکنـد. از سـوي ديگــر، کــسي کــه بـه ارزشهـا توجهي ندارد و يا به منکرات آلوده ميشود، در جامعه اي که امر به معروف و نهي از مـنکر عـمومي بـاشد، همواره احساس ميکند کساني مراقـب و نـاظر رفتـار او مـي باشـند و بـدين ترتيـب احـساس تنهايي، حـقارت و سـرافکندگي ميکند (عباسي ، ١٣٩١).
جايگاه امر به معروف و نهي از منکر در جامعه شناسي
در جامعه شناسي اغـلب اين مـفهوم، بـا عناوين نظـارت اجتمـاعي ، اعتنـاي اجتمـاعي ، بيگـانگي
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 10) اجتماعي ، نظارت همگاني و نظارت عمومي شناخته ميشود.
بـاور جـامعه شناسان مسلمان بر اين است که دين مبين اسلام در باب اداره جامعـه داراي مـدلي جـامع ، کـامل و کـارآمد است . در اين مدل کامل نظامها و ساختارهاي عالي در ارتبـاط معنـيدار بـا
يکديگر طراحي و پيش بيني شدهاند، از جمله :
نـظام مـديريت و هدايت در نظريه امامت معصوم (ع ) و ولايت فقيه توضيح و تبيين شده است ، سازماندهي اجتماعي بـا تـشکيلات تـکرار شونده هسته هاي مساجد، نظام اقتصادي با چـارچوبهـاي اصلي خمـس ، زکـات، انفـاق، قـرضالحـسنه و نظـام دفــاعي و نـظـامي بــا نظريـه جهـاد بـا راهبـرد بازدارندگي؛ که مجموع اين نظامها و نظاير آن در ارتباطي عميق و بـرنامه ريزيشـده، نظام حکومت اسلامي را تشکيل خواهد داد. يکي از نظامهاي مهم که در طراحي هـر نظـام و هـر سيـستم مـدنظر قـرار مـيگيرد، نظام کنترل و نظارت است که شکل گيري و تداوم حرکت و بقـاي سـاير نـظـامهـا و نـظام کلي، وابسته به آن است . در اين ارتباط، اسلام يکـي از کـامل تـرين مدلها و الگوهاي هدايت و نظارت را با کارکردهاي اجـتماعي و فـردي معرفي کرده که همـان نظـام امـر بـه معـروف و نهـي از منکر است که در واقـع تـضميني جـدي بـراي پـاگيري و قـوام ســاير نـظـامهـا و درنهايـت ، ايجــاد و بـرقراري نـظام اسلامي است (حسيني اجداد، ١٣٩١: ٢٠).
از نظر جـامعه شـناسي اسلامي ، اسلام مکتبي جامع و آييني کامل است که هم براي ويژگيهاي زنـدگي فـردي انسان و هم براي شکل دهي بــه روابـط سـالم اجتمـاع، بـرنامـه ريـزي کــرده اسـت . از طرفي، بيشتر دستورات دين ، حـتي در بـخش هايي که به احکام عبادي و تنظيم رابطه فرد با خـدايش پرداخته ، از جنبه هـاي اجـتماعي نيـز برخـوردار اسـت . رفتارهـاي شـخـصي افــراد، گـرچـه در مرحلـه نخست ، تـأثير مـستقيم بر روح و روان شخص برجاي مـيگـذارد، امــا از محـدوده ضـمير فـرد فراتـر ميرود و به اجتماع نيز ميرسد. خصوصيات فـردي و خلقيـات شخـصي کــه در رفـتـار عـضوي از جامعه ظاهر ميشود، بسان مـوجودي مـتحرک عمل مـيکند و حـصار مـحدود محل پيدايش خـويش را درهم مـيشکند و در شاکله محيط اجتماعي به جريان ميافتد (حسيني اجداد، ١٣٩١: ٢٠).
آيين اسلام که در پي آراستن روان فردي انـسان و تـرسـيم ســاختار زنـدگي جمعـي براسـاس فضايل اخلاقي اسـت ، بـراي کـنترل اين حـرکـت خـزنـده در کالبـد اجتمـاعي انـديـشيده و تـمهيـدات فراواني مهيا کرده است که از جمله آنها ميتوان به دسـتور دينـي امـر بـه معـروف و نهـي از مـنکـر
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 11) اشـاره کـرد. براساس اين وظيفه شرعي، هر کس علاوه بـر مـسئوليت حـفظ و کـنترل خـويشتن ، در قـبال ديگران نيز مسئول است ؛ به گونه اي که هر فرد جامعه اصلاح خود را در گرو تحقق اصلاح محيط زندگي خود ميداند. در حقيقت ، يک فرد به منزله نگهباني است که در جـامعـه بـر بـرج و بـاروي مرزهاي نيکيها و پليديها جاي گرفته و براي تحقق خير و صلاح عمومي پاس ميدهد. او مکلف است هرگونه لغزش همراهان را چون خطاي خويش دانسته و به محض آگاهي و شناخت آنهـا در صدد عـلاج بـرآيد. اگر خوبيها را مشاهده کرد، ترغيب و تأييد و همراهي کند و اگر رفتارها را در مسير رشد و صلاح نديد، از آنها دوري گزيده و حتي ديگران را از گرايش به آن سـوي بـاز دارد (حسيني اجداد، ١٣٩١: ٢١). «انسان به طور طبيعي نـيازمند زنـدگي جمعي اسـت و اصـطلاحا «مـدني بالطبع » است ؛ يعني تن دادن به الزامات زندگي اجتماعي، جزء سرشت هاي ذاتي او است و به تعبير ارسطو «آنان که از مـدينه خـارجاند؛ يـا از مـا برترنـد و جـزء فرشـتگان، و يـا از مــا پـسـترند و جـزء درندگان» (فاستر، ١٣٨٨: ٢١١).
بيترديد، اين از ويژگيهاي آيين اسلام است که به جهت جاودانگي و همگـاني بـودن ايـن دين و ضرورت پاسخگويي به تمامي مشکلات بشريت ، به حل معضلات اخـلاقي و رفـتاري جامعـه با تکليف بـه فـريضه امر به معروف و نهي از منکر پرداخته است . به عبارت ديگر، امر بـه معـروف و نهي از منکر، کاملا پديدهاي الهي مي باشد و عمل بـه آن دواي دردهـاي فـراوان اجتمـاعي اسـت .
همچنين اين موضوع با فـطرت انـساني و نيازهاي دنيوي و اخروي انسان سازگاري دارد، لذا بشر بـه سبب انجام ندادن اين فريضه در رنـج و نابـساماني اجتمـاعي گرفتـار مـي شـود. بنـابراين بـه درمـان جايگزين و البتـه غيراساسـي و ناکارامـد دسـت مـي زنـد کـه نـه تـنهـا مــشکلات و نيازهـا را مـرتفـع نمي سازد، بلکه به پيچيدهتر شدن مشکلات اجتماعي کمک ميکند.
در همين زمينه ، دورکيم با مشاهده نابساماني هـا و آشـفتگي هـاي اجتمـاعي در جامعـه غربـي ، وفاق يا همبستگي اجتماعي را توصيه مـيکنـد تــا از زوال و ازهــم گــسيختگي مبـاني و ارزشهـاي جامعه جلوگيري کند. دورکيم با مشاهده نابساماني هاي اجتماعي اين سؤال در ذهنش خطـور کـرد که چـرا جـامعه جديد غربي دچار بي نظمي و آسيب هاي اجتماعي شد. به بيان ديگر، ســؤال اسـاسـي وي اين بـود که چه چيزي سبب ميشود جامعه حفظ شود و دچار اضمحلال و فروپاشيدگي نشود.
وي در اين زمينه ، بـه اين جواب دست يافت که همبستگي اجتماعي سبب مي شود جامعه قوام يابـد
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 12) و دچـار بي نظمي نشود، زيرا در اين نـوع جـامعه ، افراد داراي اخلاقيات مـشترکي هـستند کـه همـان وفاق اجتماعي بر سر ارزشها و قواعد اخلاقي و پذيرش آن از سوي اکثريت افـراد جامعـه اسـت ؛ امري که باعث مي شود افراد خاطي از اين اخلاقيات مـشترک، بـه شـدت مجـازات شــوند. امـا در جامعه جديد مشکل اساسي اين است که هيچ گونه نظام اخلاقي مشترک و قوي وجود ندارد؛ زيـرا مذهب در زندگي اجتماعي آحاد جامعه ، رنگ باخته و فردگرايي رو به فزونـي گذاشـته اسـت . بـه عبارت ديگر، وفـاق اجـتماعي که قبلا باعث استحکام جامعـه بـوده اسـت ، بـه سـستي گراييـده و بـه ضعف نظام مشترک اخلاقي منتهي شده است . با پديدآمدن چالش فقدان همبـستگي اجتمـاعي در جوامع جديد، در جست وجوي يک همبستگي اجـتماعي مـتفاوت در جامعه جديد هستند کـه منبـع آن، ناشي از تفاوت افراد و اعتقاد به اخلاقيـات صـنفي و حرفـه اي غيرمـشترک اسـت . بـه عبـارت ديگر، در جامعه جديد تقسيم اجتماعي کار و نياز متقابل افراد به يکديگر بـاعث مـي شـود کـه نظـام اخلاقي مشترک حفظ شود و جامعه به زعم آنان، از يک کنترل اجتماعي برخوردار گردد (ريتزر،
١٣٧١: ٧٧ـ ٧٥).
مايکل کوک، نويسنده و محقق برجسته امريکايي، نيز بر اين امر تأکيـد دارد. کـوک معتقـد اسـت کـه : «فـريضه امر به معروف و نهـي از مـنکـر، تـکليـف هــر مـسلمان را در سراسـر جهـان بـراي بازداري مردم از زيرپا گذاشـتن قـانون خداونـد روشـن مـيسـازد». وي در اثـر ارزشـمند خـود در موضوع امر به معروف و نهي از منکر کـه نـگارش آنـ به گفته خـود او پـانزده سـال طـول کـشيده و بـرگزيده چـندين جايزه بين المللي کتاب است ، به بررسي اين فريضه در قرآن و حـديث و همچنـين نزد متفکران مختلف از اهل سنت و شيعه ميپردازد. صـفحه نـخـست ايـن کـتـاب بـا ذکـر حادثـه اي آغاز ميشود؛ به اين صورت: در شب پنجشنبه ٢٢ سـپتامبر ١٩٨٨، يک زن در ايستگاه قطـار محلـي در شيکاگو در حضور چندين تن مورد تجاوز قرار گرفت . سيماي برجسته اين رويداد اين بود کـه هيچ کس بـراي ياري وي واکـنشي از خـود نشان نداد و به فريادهاي او که از آنان ياري ميخواست ، توجهي نکرد. سپس گـزارش روزنـامه شيکاگو تريبون و تايمز را منعکس ميکند که تماشاگران که شمارشان زياد بود، به سادگي ايستاده بودند و گذاشتند چـنين اتـفاقي بـيفتـد؛ حتـي وقتـي قطـار سـر ميرسد، سوار شده، به راه خود ميروند. مايکل کـوک در ادامـه مـينويسد: «کسي نميتواند کناري بايستد و فردي را به چشم ببيند ـ حتي اگر آن فرد بيگانه بيگانـه بـاشـد ـ کــه ايـن گـونـه بـا او رفتـار
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 13) ميشود. بايد کسي کاري کند و واکنشي از خود نشان دهد يا دليل خاصي براي عـدم اقــدام داشـته باشد. به سخن ديگر، مفهوم روشني داريم که گونه اي وظيفه است ؛ با آنـکه در زنـدگي روزانـه ، نامي از اين وظيفه نداريم . اين ارزش است ... خـواه درک کنـيم يـا نـه ؛ ولـي در حقيقـت کـاملا خـوب ميفهميم که فرهنگمان نـياز [بـه ] طرز گفتار ساخته و پرداخته اي از درکمان را برطرف نمـيسـازد».
آنگاه مايکل کوک نتيجه ميگيرد کــه در فـرهنـگ غـربـي جـاي چنـين وظيفـه اي خـالي اسـت و درنهايت گمشده خويش را در فرهنگ اسلامي پيدا ميکند: «من تا هنگامي کـه بــراي پـژوهش در اسلام کار نکرده بودم، از اين مسئله آگاهي نداشتم . برعکس غـرب، اسـلام بــراي وظـيفـه اخـلاقـي گسترده از اين دست ، هم نام دارد و هم آمـوزه؛ ايـن نـام ، امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر اسـت » (کوک، ١٣٨٤: ٣٣ـ٢٩).
چـارچوب نـظري
پيشـينه تحقيق
جدول ١- خلاصه پژوهش هاي صورت گرفته
محقق و سال انجام تحقيق عـنوان پژوهـش نتايج عمده
غديري و همکارانش (١٣٨٧) بررسي موانع احيا و ترويج امر به معروف و نهي از منکر نتايج آن نشان مـي دهـد ٩٩/٧ درصد از نمونه مورد بررسي انجام فريضه را ضروري و١/٣ درصد غيرضروري ميدانستند.
محمديان و هـمکاران(١٣٨٧) عـوامل مؤثر در گرايش افراد نسبت به اجراي فـريضه امـر بـه معروف و نهي از منکر ويژگيهاي فـردي ماننـد: ســن ، جــنس و وضـعيت تأهـل و تحـصيلات تأثيري درگرايش آنان بـه معـروف نداشـته ومتغيرهـاي ديگـر بـه مـاننـد: وضـعيت اقتصادي،آموزشي،گروه دوسـتان و نـيـز تــشکل هـاي مـردمـي و هـيـأت هــاي مـذهبي مؤثرنـد. در بـين گـروه هـاي مـرجـع نـيـز روحانيـت ، خانواده، دوستان و فرهنگيان تأثيري مثبت بر اين امر داشته اند.
حيدري (١٣٨٧) تـبيين جـامعه شناختي نظارت همگاني و ضرورتهاي اجتماعي آن در جـوامع امروزي نظارت اجتماعي بـه عـنوان مفهوم پايه و زيربناي موضوع نظارت هـمگاني از مـفاهيم بنيادي و مهم در حيات اجتماعي انسانها محسوب ميشود، به گونه اي که پيوندي قوي و اسـاسي بـين آنها برقرار است ؛ به ايـن مـعناکـه تـداوم حـيـات اجتمـاعي، از يـک نظـر، درگــرو وجــود و بقـاي نظـارت اجتماعي اسـت .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 14) (ادامـه ) جدول ١- خلاصه پژوهش هاي صورت گرفته
محقق و سال انجام تحقيق عنوان پژوهش نتايج عـمده
قـليزاده و همکاران(١٣٨٨) امر به معروف و نهي از مـنکر در دانـشگاه با تـأکيد بـر مـدل کاربردي پژوهش محور دانـشگاه مـيتوانـد بـا فعـال کـردن دانـشجويان در عرصـه هـاي علمـي و پژوهشي و ايجاد انگيزه و خلاقيت در آنها در امر تـوليد عـلـم ، در تحقـق معروفها و ارزشهاي خود [نيز] بـدون اجـبـار اجـتمـاعي و هــم بــا حفـظ وفاق ارزشـي جـامعه گامهاي اساسي بردارد.
قليزاده و همکاران (1390) نقش مؤلفه هاي امر به معروف و نهي از منکر در بهبود سرمايه اجـتماعي دانـشجويان دخـتر نتايج نشان داده که ميانگين نمره نـقش امـر بـه مـعروف و نـهـي از مـنکـر در بهبود سرمايه اجتماعي با ميانگين فرضي ٣، ٣/٦١ بـود کـه بـالاتر از حـد متوسط است . همچنين نقش شرايط آمران و ناهيان، شيوههـا و آثـار ايـن فريـضه در بهبـود سـرمايه اجتمـاعي معنـي دار اسـت . بـين ويژگــيهـاي جمعيت شناختي دانـشجويان و ديـدگاه آنـان تفـاوت معنـاداري مـشاهده نشد.
کوک(٢٠٠٤) کتاب امر به معروف و نهي از منکر در اندشه اسلامي پس از بررسي اين فريضه از منظر آيات و روايـات و همچنـين باورهـاي فرق اسلامي نـسبت بـه ايـن فريـضه ، سرچـشمه هــا و ســنجش هـاي آن و تفاوت امر به معروف و نهي از منکر با امـداد در فرهنـگ غربـي بـه ايـن نتيجه ميرسد که هيچ مشابه و همتايي براي اين تکليف وجود ندارد.
هادوي و همکاران (1392) اهميت فريضه امر به مـعروف و نـهي از منکر از ديدگاه دانشجويان دانشگاه علوم پزشکي رفسنجان ٩١/٧ درصد دانشجويان امر به معروف و نهي از منکر را از واجبات دين اسلام ميدانستند. ٨٣/١ درصد ار آنها بر ضرورت پرداختن بـه اين فـريضه در تمام دوران زندگي تأکيد داشـتند. اخــتلاف آمـاري معنـي داري بـين جنسيت و نظر دانشجويان نسبت به عبارت «امر به معروف و نهي از منکر براي پسران بيشتر از دختران ضرورت دارد» مشاهده نشده است .
به طـورکلي دربـارة مطالعات مطرحشده دراين بـخش مـيتوان گفت هيچ يک از ايـن مطالعـات به صورت مستقيم به بحث در زمينۀ اهميت به امر به معروف و نهي از منکر و رابطـۀ آن بـا عوامـل اجتماعي و فرهنگي نپرداخته اند. در پژوهش حاضر، ضمن توجه به مـتغيرهاي مـلحوظ در تحقيقـات قبلي، به دنبال بررسي وضـعيت ميـزان اهميـت بـه فريـضه امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر در بـين شهروندان شهر خلخال و عوامل جامعه شناختي تأثيرگذار در آن هستيم .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 15) تعريف مفاهيم
امر به معروف
در اصـطلاح، امـر به مـعروف به تشويق و واداشتن ديگران به انجامدادن افعال و داشتن صـفاتي
که به حکم عقل و از طرف شارع به نـيکي توصيف شـدهانـد، اطـلاق مـيشـود (قربـاني لاهيجـي،
.(34 :1379
نهي از منکر
در اصطلاح، نهي از مـنکر بـه بـرحذر داشتن ديگران از انجامدادن افعال يا داشتن اوصـافي کـه از طرف شارع و به حکم عقل ، قبيح و زشت شمرده شدهاند، گـفته مـيشود (تيلا، ١٣٨٤: ٤٦).
فرضيه ها
١- بين احساس ناهنجاري شهروندان با ميزان اهميت به امر بـه مـعروف و نـهي از منکر رابطه وجـود دارد.
٢- بين اعتماد اجتماعي شهروندان به مردم و مسئولان با ميزان اهميت به امـر بـه معـروف و نهـي از منکر رابطه وجود دارد.
٣- بين رضايت اجتماعي شهروندان با ميزان اهـميت به امر به مـعروف و نـهي از منکـر رابطـه وجـود دارد.
٤- بين احساس عدم اثربخشي اجتماعي امر به معروف و نهي از منکر از سوي شهروندان بـا ميـزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
٥- بين احساس محروميت نسبي شـهروندان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکـر رابطـه وجود دارد.
٦- بين فردگرايي شهروندان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
٧- بين تحليل هزينه و پاداش از سوي شهروندان بـا مـيزان اهميت به امر به معروف و نهـي از منکـر رابطه وجود دارد.
٨- ميزان اهميت دادن به امر به معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان، برحـسب متغيرهـاي زمينه اي (سن ، جنسيت ، وضعيت تأهل ، وضعيت اشتغال، قوميت ، و پايگـاه اقـتصادي ـ اجتمـاعي) آنان متفاوت است .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 16) هشت فرضيه پيشنهادي فوق را ميتوان در قالب مدل مفهومي شکل (١) به تصوير کشيد:
رضايت اجتماعي اعتماد اجتماعي احساس ناهنجاري
شهروندان متغيرهاي زمينه اي
تحليل شهروندان شهروندان
(سـن ، جـنسيت ،
هزينه و
وضعيت تأهل ،
پاداش از
اهميت به امر به معروف و نهي از منکر وضعيت اشتغال،
سوي
شهروندان قوميت ، پايگاه
احساس عدم اثر بخشي اقتصادي و
احساس محروميت نسبي
فردگرايي شهروندان شهروندان اجتماعي اجـتماعي )
شـکل ١- مـدل نظري پژوهش
روش تحقيق
مطالعه حـاضر از نـوع تـوصيفي-کاربردي است که به روش پيمايشي انجام گرفته است . جامعه آماري پژوهش ، شامل تمام افراد ١٨ سال بـه بـالاي شـهر خلخـال مـيباشـند کــه بـراسـاس آخــرين سرشماري نفوس و مسکن در سال ١٣٩٠، ٢٣٦٣٥ نفر برآورد شده اسـت (سـرشماري عمومي نفـوس و مسکن ، ١٣٩٠). در اين پژوهش از روش اسنادي و پيمايشي براي جمـع آوري اطلاعـات اسـتفاده شده است . ابزار گردآوري داده ها در بخش نظري، منابع مـکتوب در اين حـوزه و در بـخش تجربي، پرسشنامه از نوع محقق ساخته بود که پس از طي مراحل خــاص (برمبنـاي وارسـي صـحت و سـقم فرضيه هاي مطروحه ، پيش آزمون و اعتبارسنجي ابـزار) و بـا گويـه هـايي از نـوع طيـف ليکـرت بـا گـزينه هـاي مـدرج پنج قسمتي از کاملا مخالف تا کاملا موافق مورد بررسي قرار گـرفته و بـه صورت کتبي ـ حضوري در خصوص پاسخگويان توزيع شده است . در اين بررسي بـراي تجزيـه و تحليـل داده ها و آزمون فرضيات از روشـهاي آمـار تـوصيفي و اسـتنباطي، ماننـد: توزيـع فراوانـي، درصـد، ميانگين ، واريانس و انحراف استاندارد، آزمون t، ضريب هـمبستگي پيرسـون، رگـرسيون چند متغيره و واکاوي واريانس (تحليل واريانس ) با استفاده از نرم افزار SPSS، تحت ويندوز استفاده مـيشود.
بـراي بـررسي فرضيه هاي پژوهش از آزمونهاي ضريب همبستگي پيرسون، آزمون T-test و آزمون
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 17) تحليل واريانس آنوا و آزمون ال اس دي اسـتفاده شـده است .
در اين تحقيق براي تعيين اعتبار ابزار تحقيق (پرسـشنامه ) از روش اعتبـار صـوري کـه نـوعي اعـتبار مـحتوايي اسـت ، و اعتبار سازه اي استفاده شده است . بعـد از اسـتخراج نمـرات مربـوط بـه هـر پرسشنامه و وارد کردن آن در نـرم افـزارspss، آلفاي کرونباخ متغير ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکـر بـا مـقـدار ضــريب (٠/٧٤٢)، احــساس محروميـت نـسبي بـا مقـدار ضـريب (٠/٧٥٢)، فردگرايي با مقدار ضريب (٠/٧٦١)، رضايت اجتماعي با ضريب (٠/٨٨٢)، اثربخـشي اجـتمـاعي بــا ضريب (٠/٧٣٦)، اعتماد اجتماعي با مقدار ضريب (٠/٨٢٠)، احساس ناهنجاري اجتماعي بـا مقـدار ضـريب (٠/٧٥١) و تـحليل هـزينه و پاداش با مقدار ضريب (٠/٧٧٠) محاسـبه شـد کـه نـشان مـي داد سوالات خوب طراحي شدهاند، با همديگر هـماهنگي درونـي دارنـد و يک چيز را مي سنجند.
يافته هاي پژوهش
توصيفي
جنس
مطابق با داده هاي بـه دسـت آمده از جنس پاسخگويان، جدول فراواني جـنس پاسـخگويان در جدول (٢) ارائه شده است . جدول زير توزيع جنس پاسخگويان را نشان مـيدهد.
جـدول ٢- توزيع پاسخگويان برحسب جنس
جنس فراواني درصد
مرد 181 47/9
زن 197 52/1
جمع 378 100/0
مطابق با جـدول بـالا ٤٧/٩ درصد از کل پاسخگويان مـرد و داراي کمتـرين درصـد بــودهانـد.
هـمچنين ٥٢/١ درصـد از پاسخگويان زن و داراي بيشترين درصد ميباشند.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 18) وضعيت تأهل
وضـعيت تـأهل پاسـخگويان نـشاندهنـده دو گـروه از پاسـخگويان مجـرد (ازدواج نکـرده) و متأهل (ازدواج کرده) ميباشد که در جدول (٣) ارائه شده اسـت . جـدول زير توزيع وضعيت تأهـل پاسخگويان را نـشان مـيدهد.
جدول ٣- تـوزيع پاسـخگويان بـرحسب وضعيت تأهل
وضعيت تأهل فراواني درصـد
مـجرد 69 18/3
متأهل 309 81/7
جمع 378 100/0
مطابق با جدول بالا ١٨/٣ درصد از پاسخگويان مجرد و ٨١/٧ درصد نيز مـتأهل هـستند.
سن
مطابق با داده هاي به دسـت آمده از سن پاسخگويان، جـدول فـراواني سن پاسخگويان در جدول (٤) ارائه شده اسـت . جـدول زير توزيع سن پاسخگويان را نشان ميدهد.
جدول ٤- توزيع پاسخگويان برحسب سن
سن فراواني درصـد
٢٧-١٩ سـال 36 9/5
٣٦-٢٨ سال 204 54/0
٤٦-٣٧ سال 94 24/9
٥٦-٤٧ سال 33 8/7
بيشتر از ٥٧ سـال 11 2/9
جـمع 378 100/0
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 19) مـطابق با جدول فـوق کـمترين سن برابر با ١٩ سـال و بـيشترين سن ٥٧ سال و بالاتر بـوده اسـت .
بيشتر پاسخگويان نيز در مقطع سني ٣٦-٢٨ سالگي قرار دارند.
مـيزان تـحصيلات
جدول ٥- توزيع پاسخگويان برحسب ميزان تـحصيلات
مـيزان تحصيلات فـراواني درصـد
زيرديپلم 26 6/9
ديپلمـ 113 29/9
فوقديپلم 58 15/3
ليسانس 105 27/8
فوقليسانس و بـالاتر 76 20/1
با توجه به جدول (٥) مشاهده مـي شـود ٢٦ نفـر از افـراد نمونـه داراي تحـصيلات زيـرديـپلم هستند، ١١٣ نفر ديپلمـ ، ٥٨ نـفر فوقديپلم ، ١٠٥ نفر ليسانس و ٧٦ نفر (١/٢٠ درصد) فــوقليـسانس و بـالاتر هـستند. بـيشترين فـراواني مربوط به سـطح تـحصيلات ديپلم مي باشد.
ميانگين متغيرهاي مستقل و وابسته
جدول ٦- تفکيک نمونه برحسب ميانگين متغيرهاي مستقل و وابسته
مـتغيرها مـيانگين مـاکسيمم مينيمم تعداد سوالات حالت هاي طيف
احـساس نـاهنجاري 27/6349 37 14 8 5
اعـتماد اجـتماعي 50/5159 68 32 14 5
احـساس عـدم اثربخشي 16/2619 26 6 6 5
رضايت اجتماعي 47/4127 68 24 15 5
فردگرايي 25/3148 35 13 7 5
احساس محروميت نسبي 22/3466 30 13 6 5
تحليل هزينه ـ پاداش 21/9815 31 11 8 5
امر به معروف و نهي از منکر 57/3624 71 37 19 5
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 20) آمار استنباطي
جدول ٧- آزمون ضريب همبستگي پيرسون بين احساس ناهنجاري شهروندان
با مـيزان اهميت به امر به معروف ونهي ازمنکر
متغير يک متغير دو ضريب همبستگي سطح معنيداري
احساس بي هنجاري شهروندان امربه معروف ونهي ازمنکر -/240 0/000
با توجه به جدول (٧) مشاهده ميشود سطح معنيداري آزمـون ٠/٠٠٠ کـمتر از ٠/٠٥ ميباشد.
بنابراين ، فرض صفر رد ميشود و با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گفـت رابطـه معنـيداري بـين دو متغيـر مورد بررسي وجود دارد. با توجه به منفي بـودن علامـت ضـريب همبـستگي ٢٤٠/- بـين دو متغيـر رابطه معنيداري بـرقرار اسـت ، يعني با افزايش يکي ديگري کاهش مييابد.
فرضيه دوم
بين اعتماد اجتماعي شهروندان به مردم و مسئولان با ميزان اهميت دادن بـه امـر بـه مـعـروف و نـهي از منکر رابطه وجود دارد.
- فرض صـفر: بـين اعتماد اجتماعي شهروندان به مردم و مسئولان با ميـزان اهميـت بـه امـر بـه
معروف و نهي از منکر رابطه وجود ندارد.
- فرض مقابل : بين اعتماد اجتماعي شـهروندان بـه مردم و مسئولان با مـيزان اهـميـت بـه امـر بـه
معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
جدول ٨- آزمون ضريب همبستگي پيرسون بين اعتماد اجتماعي شهروندان
با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر
متغير يک متغير دو ضريب هـمبستگي سـطح معنيداري
اعتماد اجتماعي امر به معروف و نهي از منکر 0/564 0/000
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 21) با توجه به جدول (٨) مشاهده ميشود سطح معنيداري آزمون ٠/٠٠٠ کمتر از ٠/٠٥ ميباشد.
بنابراين فرض صفر رد ميشود و با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گفت رابطه معنيداري بـين دو مـتغير مورد بـررسي وجود دارد. با توجه به مثبت بودن علامت ضـريب همبـستگي ٠/٥٦٤ بـين دو متغيـر رابطـه معنيداري برقرار است ، يعني بـا افزايش يکي ديگري نيز افزايش مييابد.
فرضيه سوم
بين رضايت اجـتماعي شـهروندان بـا ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
- فرض صفر: بين رضايت اجتماعي شهروندان بـا مـيزان اهميت بـه امـر بـه معـروف و نهـي از
منکر رابطه وجود ندارد.
- فرض مقابل : بـين رضـايت اجـتماعي شهروندان با ميزان اهميت به امـر بـه معـروف و نهـي از
منکر رابطه وجود دارد.
جدول ٩- آزمون ضـريب همبستگي پيرسون بين رضايت اجتماعي شهروندان
با ميزان اهميت به امر به مـعروف و نهي از منکر
متغير يک مـتغير دو ضـريب همبستگي سطح معنيداري
رضايت اجتماعي امر به معروف و نهي از منکر 0/725 0/000
با توجه به جدول (٩) مشاهده ميشود سطح معنيداري آزمون ٠/٠٠٠ کمتر از ٠/٠٥ ميباشد.
بنابراين فرض صفر رد شده، با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گفت رابطـه مـعنـيداري بـين دو متغيـر مـورد بررسي وجود دارد. با توجه به مثبت بودن علامت ضـريب همبـستگي ٠/٧٢٥ بـين دو متغيـر رابطـه معنيداري برقرار است ، يعني با افزايش يکي ديگري نيز افزايش مييابد.
فرضيه چهارم
بين احـساس عـدم اثربخشي اجتماعي امر به معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان بـا ميزان اهميت به امر به معروف ونهي از منکر رابطه وجود دارد.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 22) - فرض صفر: بين احساس عدم اثربخشي اجتماعي امر بـه مـعـروف و نـهـي از منکـر از سـوي
شهروندان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود ندارد.
- فرض مقابل : بين احساس عدم اثربخشي اجتماعي امر به معـروف و نهـي از منکـر از سـوي
شـهروندان بـا ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
جدول ١٠-آزمون ضريب همبستگي پيرسون بين احساس عدم اثربخشي اجتماعي از سوي
شهروندان با ميزان اهميت به امر به مـعروف و نـهي از مـنکر
متغير يک متغير دو ضريب هـمبستگي سـطح مـعني داري
احساس عدم اثربخشي اجتماعي امر به معروف و نهي از منکر -/499 0/000
با توجه بـه جـدول (١٠) مـشاهده مـيشـود سـطح معنـيداري آزمـون ٠/٠٠٠ کمتـر از ٠/٠٥ ميباشد. بـنابراين ، فـرض صـفر رد ميشود و با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گفت رابطه معنيداري بــين دو مـتغير مورد بررسي وجود دارد. با توجه به منفـي بـودن علامـت ضـريب همبـستگي ٤٩٩/- بـين دو متغير رابطه معنيداري برقرار است ، يعني بـا افـزايش يکـي ديگري کاهش مييابد.
فرضيه پنجم
بين فردگرايي شهروندان با مـيزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
- فرض صفر: بين فردگرايي شهروندان با ميزان اهميت بـه امـر بـه معروف و نهي از منکر رابطه
وجود ندارد.
- فرض مقابل : بين فردگرايي شـهروندان بـا ميزان اهميت بـه امـر بـه معـروف و نهـي از منکـر
رابطه وجود دارد.
جدول ١١- آزمون ضريب همبستگي پيرسون بـين فـردگرايي شـهروندان با ميزان اهميت به امر به
معروف و نهي از منکر
متغير يک متغير دو ضـريب هـمبستگي سـطح معنيداري
فردگرايي امر به معروف و نهي از منکر -/477 0/000
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 23) با توجه بـه جـدول (١١) مـشاهده مـيشـود ســطح مـعنـيداري آزمــون ٠/٠٠٠ کمتـر از ٠/٠٥ ميباشد. بنابراين فرض صفر رد شده، با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گفت رابطه معنيداري بين دو مـتغير مـورد بررسي وجود دارد. با توجه به منفي بـودن علامـت ضـريب همبـستگي ٤٧٧/- بـين دو متغيـر رابـطه مـعنيداري بـرقرار است ، يعني با افزايش يکي ديگري کاهش مييابد.
فرضيه ششم
بين تحليل هزينه و پاداش از سـوي شـهروندان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر رابطه وجود دارد.
- فرض صـفر: بـين تـحليل هزينه و پاداش از سوي شهروندان با ميزان اهميت به امر به معـروف
و نهي از منکر رابطه وجود نـدارد.
- فـرض مقابل : بين تحليل هزينه و پاداش از سوي شهروندان با ميزان اهميت به امر بـه مـعروف
و نـهي از منکر رابطه وجود دارد.
جدول ١٢- آزمون ضريب همبستگي پيرسون بين تحليل هزينه و پاداش از سوي شهروندان
با مـيزان اهـميت بـه امر به معروف و نهي از منکر
متغير يک متغير دو ضريب همبستگي سطح معنيداري
تـحليل هـزينه و پاداش امر به معروف ونهي از منکر -/555 0/000
با توجه بـه جـدول (١٢) مـشاهده مـيشـود سـطح معنـيداري آزمـون ٠/٠٠٠ کمتـر از ٠/٠٥ مـيباشد. بـنابراين فرض صفر رد ميشود و با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گفت رابطه معنـيداري بـين دو متغير مـورد بـررسي وجود دارد. با توجه به منفـي بـودن عـلامـت ضــريب هـمبـستگي ٥٥٥/- بـين دو متغير رابطه معنيداري برقرار است ، يعـني بـا افزايش يکي ديگري کاهش مييابد.
فرضيه هفتم
بين احساس محروميت نسبي شهروندان بـا مـيزان اهميت به امر به مـعروف و نـهي از منکر رابـطه وجـود دارد.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 24) - فـرض صفر: بين احساس محروميت نسبي شـهروندان بـا ميزان اهميت به امر به معروف و نهي
از منکر رابطه وجود ندارد.
- فـرض مـقابل : بين احساس محروميت نسبي شهروندان بـا ميزان اهميت بـه امــر بــه معـروف و
نهي از منکر رابطه وجـود دارد.
جـدول ١٣- آزمون ضريب همبستگي پيرسون بين احساس محروميت نسبي شهروندان
با ميزان اهميت بـه امـر به معروف و نهي از منکر
مـتغير يک مـتغير دو ضـريب همبستگي سطح مـعنيداري
احـساس محروميت نسبي امر بـه مـعروف و نهي از منکر -/636 0/000
با توجه بـه جـدول (١٣) مـشاهده مـيشـود سـطح معنـيداري آزمـون ٠/٠٠٠ کمتـر از ٠/٠٥ ميباشد. بـنابراين فـرض صفر رد ميشود و با اطمينان ٠/٩٥ ميتوان گـفت رابـطه معنـيداري بــين دو مـتغير مـورد بررسي وجود دارد. با تـوجه به منفـي بـودن علامـت ضـريب همبـستگي ٦٣٦/- بـين دو متغير رابطه معنيداري برقرار است ، يعني با افـزايش يکـي ديگري کاهش مييابد.
فرضيه هشتم
مـيزان اهـميت بـه امـر بـه معروف و نهي از مـنکر از سـوي شهروندان برحسب سن آنـان متفـاوت است .
- فرض صفر: ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از مـنکر از سـوي شـهروندان برحسب سـن
آنان متفاوت نيست .
- فرض مـقابل : مـيزان اهـميت بـه امـر بـه معروف و نهي از منکر از سوي شهروندان برحسب سن
آنان متفاوت است .
ابتدا براي به دست آوردن تحليل واريانس يک طرفه از رابطه بين سن پاسخگويان و اهميت به امر به معروف و نـهي از منکر، مقطع سني به پنج سطح تقسيم شد. سپس به منظور آزمون فرضـيه از تحليل واريانس يک طرفه استفاده شد.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 25) جدول ١٤- جدول آماره هاي توصيفي و تحليل واريانس (ANOVA)
سن تعداد ميانگين انحراف مـعيار F Sig
٢٧-١٩ سـال 36 58/50 6/84
٣٦-٢٨ سال 204 57/48 6/59
٤٦-٣٨ سال 94 56/29 7/11 0/995 0/410
٥٦-٤٧ سال 33 58/30 8/24
بيشتر از ٥٧ سال 11 58/71 6/54
آمار جدول (١٤) نشان ميدهد که مقدارF برابر ٠/٩٩٥ شده است . سـطح معنـيداري آزمـون نيز از ٠/٠٥ بيشتر است ؛ بنابراين نميتوان فرض صفر را رد کرد. يعني بين ميانگين اهـميت بـه امر بـه معروف و نهي از منکرگروه هاي مختلف سني تفاوت معنيداري وجود ندارد.
فرضيه نهم
ميزان اهميت به امر به معـروف و نهـي از منکـر از ســوي شــهروندان برحـسب جنـسيت آنـان متفاوت اسـت .
- فـرض صفر: ميزان اهميت به امر به معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
جنسيت آنان متفاوت نيست .
- فرض مقابل : ميزان اهميت به امر به مـعروف و نـهـي از منکـر از سـوي شـهروندان بـرحـسب
جـنسيت آنان متفاوت است .
جدول ١٥- آزمون T-Test بين جنسيت پاسخگويان با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر
متغير فراواني ميانگين انحراف استاندارد واريانس سطح معنيداري T سطح معنيداري
مرد 181 56/85 6/37 2/444 0/119 -1/407 0/160
زن 197 57/84 7/34
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 26) مطابق بـا جـدول (١٥) اندازه T برابر١/٤٠٧- با سطح معنيداري ٠/١٦٠ شده که از ٠/٠٥ بيـشتر است . لذا نميتوان فرض صفر را رد کرد، يعني واريانس دو گروه با هم برابـر اسـت و گـروه هـا از لحاظ ميزان اهميت دادن به امر به معروف و نـهي از مـنکر با يکـديگر تفاوت ندارند.
فرضيه دهم
ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر از سوي شهروندان برحسب وضعيت تـأهل آنان متفاوت است .
- فرض صفر: ميزان اهميت به امر به مـعـروف و نـهـي از مـنکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
وضعيت تأهل آنان متفاوت نيست .
- فرض مقابل : ميزان اهميت به امر به معروف و نـهـي از مـنکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
وضعيت تأهل آنان متفاوت است .
جدول ١٦- آزمون T-Test بين وضعيت تـأهل پاسـخگويان بـا ميزان اهميت
به امر به معروف و نهي از منکر
متغير فراواني ميانگين انحراف استاندارد واريانس سـطح معني داري T سطح معنيداري
مجرد 64 58/09 6/58 0/038 0/845 0/964 0/320
متأهل 310 57/20 6/97
مطابق با جدول (١٦) اندازه T برابر٠/٩٦٤ با سطح مـعنيداري ٠/٣٢٠ شده کـه از ٠/٠٥ بيـشتر اسـت . لذا نـميتوان فرض صفر را رد کرد، يعني واريانس دو گروه با هم برابـر اسـت و گـروه هـا از لحاظ ميزان اهميت دادن به امر به معروف و نهي از منکر با يکديگر تفاوت ندارند.
فرضيه يازدهم
ميزان اهميت به امـر به معروف و نهي از منکر از سوي شـهروندان برحـسب وضـعيت اشـتغال
آنان متفاوت است .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 27) - فرض صفر: ميزان اهميت به امر به معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
وضعيت اشتغال آنان متفاوت نيست .
- فـرض مـقابل : ميزان اهميت به امر به معروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
وضعيت اشتغال آنان متفاوت است .
ابتدا براي به دست آوردن تحليل واريانس يک طرفه از رابطه بين اشتغال پاسخگويان و ميـزان اهـميت بـه امر به معروف و نهي از منکر، متغير وضعيت اشتغال به سطوح پايين ، متوسط و بالا تقسيم شدند. سپس به منظور آزمون فرضيه از تحليل واريانس يک طرفه استفاده شد.
جدول ١٧- جدول آماره هاي تـوصيفي و تـحليل واريانس (ANOVA)
وضعيت اشتغال تعداد ميانگين انحراف معيار F Sig
کارگر 27 56/37 7/28
کارمند 130 57/28 6/75
بازاري 7 58/71 6/58 0/498 0/777
آزاد 69 57/54 6/53
خانه دار 64 56/28 6/42
ساير 81 56/82 7/76
آمار جدول (١٧) نشان ميدهد که مقدارF برابر ٠/٤٩٨ شده است . سـطح معنـيداري آزمـون نيز از ٠/٠٥ بيشتر است ؛ بنابراين نـميتوان فـرض صـفر را رد کرد، يعني بين ميانگين اهـميت بـه امـر بـه معروف و نهي از منکر گروه هاي مختلف شغلي تفاوت معنيداري وجود ندارد.
فرضيه دوازدهم
ميزان اهميت به امر بـه معـروف و نـهـي از مـنکـر از ســوي شـهروندان برحـسب قوميـت آنـان متفاوت است .
- فرض صـفر: مـيزان اهميت به امر به معـروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
قوميت آنان متفاوت نيست .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 28) - فرض مقابل : ميزان اهميت بـه امـر بـه معروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
قوميت آنان متفاوت اسـت .
ابتدا براي به دست آوردن تحليل واريانس يک طرفه از رابطه بين قوميت پاسخگويان و اهميت به امر به معروف و نـهي از مـنکر، مـتغير قوميت به سطوح ترک، کرد و فارس تقـسيم شـدند. سـپس به مـنظور آزمـون فرضيه از تحليل واريانس يک طرفه استفاده شد.
جدول ١٨- آماره هاي توصيفي و تحليل واريانس (ANOVA)
قوميت تعداد ميانگين انـحراف مـعيار F Sig
آذري 276 58/53 6/98
کـرد 96 57/11 6/54 4/622 0/010
فارس 6 50/50 3/33
آمار جدول (١٨) نشان ميدهد که مقدارF برابر ٤/٦٢٢ شده است . سطح مـعنيداري (٠/٠١٠) آزمـون نـيز از ٠/٠٥ کمتر است ؛ بنابراين فرض صفر رد شده، فرض مخالف پذيرفته ميشـود؛ يعنـي بين ميانگين اهـميت بـه امـر به معروف و نهي از منکر گروه هاي مختلف قـوميتي تفـاوت معنـيداري وجود دارد. به عبارت ديگـر، حـداقل ميانگين متغير اهميت به امر به معروف و نهي از منکر يکـي از گروه ها بـا بـقيه تـفاوت معنيداري دارد. لذا براي قضاوت بيشتر از آزمون ال اس دي (LSD) استفاده کردهايم . آزمون ال اس دي مقايسه زوجي را انجام ميدهـد؛ يعنـي مـيـانگين گــروه هـا را دو بـه دو مقايسه ميکند تا مشخص شود ميانگين هاي کدام دو گروه با يکـديگر تـفاوت مـعنيداري دارد.
جدول ١٩- آزمون ال اس دي (LSD)
گروه هاي مورد بررسي تفاوت ميانگين سطح معنيداري
آذري کرد فارس 1/43 8/03 0/079 0/020
کرد آذري فارس -1/43 6/61 0/079 0/006
فـارس آذري کـرد -8/03 -6/61 0/020 0/006
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 29) فرضيه سيزدهم
ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر از سوي شـهروندان بـرحسب پايگــاه اقتـصادي ـ اجتماعي آنان متفاوت است .
- فرض صفر: ميزان اهميت به امر به معـروف و نهـي از مـنکـر از ســوي شــهروندان برحـسب
پايگاه اقتصادي- اجتماعي آنان متفاوت نيست .
- فرض مقابل : ميزان اهميت بـه امـر به معروف و نهـي از منکـر از سـوي شـهروندان برحـسب
پايگاه اقتصادي ـ اجتماعي آنان متفاوت است .
ابتدا براي بـه دسـت آوردن تحليل واريانس يک طرفه از رابطه بين پايگاه اقتصادي ـ اجتماعي و اهميت به امر بـه مـعروف و نهي از منکر، متغير پايگاه اقتصادي ـ اجتماعي بـه سـطوح پايين ، مـتوسط و بالا تقسيم شدند. سپس به منظور آزمـون فـرضيه از تحليل واريانس يک طرفه استفاده شد.
جدول ٢٠- جدول آماره هاي توصيفي و تحليل واريانس (ANOVA)
پايگـاه اقـتصادي ـ اجتماعي تعداد ميانگين انحراف مـعيار F Sig
پايين 158 57/26 6/89
مـتوسط 159 57/41 6/65 0/035 0/966
بالا 61 57/51 7/65
آمـار جـدول (٢٠) نـشان ميدهد که مقدارF برابر ٠/٠٣٥ شده اسـت . سـطح معنيداري (٠/٩٦٦) آزمون نيز از ٠/٠٥ بيشتر است ؛ بنابراين نميتوان فرض صفر را رد کرد؛ يعني بـين مـيـانگين اهميـت به امر به معروف و نـهي از منکر گروه هاي مـختلف اقـتصادي ـ اجتمـاعي تفـاوت معنـيداري وجـود نـدارد.
نـتيجه گيري
بيتوجهي به امر به معروف و نهي از منکر يکي از عناصر نامطلوب فرهنـگ جـامعـه امــروزي ماست که با تأکيد بـيش از حـد بـر ترجيحات شخصي و مـنافع فـردگرايانه در زندگي شهري معاصـر
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 30) نـمود يافـته و همچون مانعي در برابر جلوگيري از انحرافات اجتمـاعي و نيـاز بـه افـزايش مـشارکت شهروندان در امور اجتماعي قـرار گـرفته است . مطالعات زيادي در مورد نقش و اهميت فـريضه امــر به مـعروف و نـهي از مـنکر از ديدگاه قرآن، دين ، فقهـاي اســلامي، احاديـث و روايـات انجـام شـده است ، اما متأسفانه در زمينه علل و عوامل جامعه شناختي بيتوجهي شـده و دربـارة اهـميـت دادنـ بـه ايـن امـر مهـم مطالعـات چنـداني صــورت نـگرفتــه اســت . ايـن مـطالعـه بــا هـدف بررسـي عـوامـل جـامعه شناختي مرتبط با ميزان اهميت به امر به معروف و نهي از منکر در بين شهروندان شهر خلخال انـجام شـده اسـت . نتايج به دست آمده از اين پژوهش نيز بــر پيونــد بــين احــساس نـاهنجـاري، اعـتمـاد اجتماعي شهروندان نسبت به هم به مردم و مسئولان ، رضـايت اجتمـاعي، احـساس عـدم اثربخـشي اجتماعي امر به معروف و نهي از منکر از سوي شهروندان، احساس محروميـت نـسبي، فردگرايـي، تحليل هـزينه و پاداش از سوي شهروندان با ميزان اهميت به امر به معـروف و نهـي از منکـر تأکيـد دارد.
با استناد به نتايج اين پژوهش ميتوان گفت وجود احـساسهـاي نـامطلوب اجتمـاعي، مثـل : ناهنجاري، نارضايتي، احساس محروميت و فـردگرايي بـه نوعي واکنشي نسبت به شـرايط اجتمـاعي و ساختارهاي اجتماعي ـ اقتصادي نامطلوب است کـه بـر روي باورهـا و نگـرش افـراد مـؤثر واقـع ميشود. با در نظر گرفتن موارد يادشده ميتوان گفت بسياري از زمينه هـاي پديدآورنـدة بيتوجهي به امر به معروف و نهي از منکر در جامعه ، در اساس، با ساختار اجتماعي ـ اقتصادي جامعه ارتبـاط دارد و از اين منظر بايد مورد مطالعه و اقدام قرار گيرد. بـنابر نـتايج اين مطالعه و ميانگين نمره ميـزان اهـميت بـه امر به معروف و نهي از منکر، راهکارهاي زير در جهت ارتقاي اهميت به امر به معـروف
و نهي از منکر و رغبت مردم به اين امر ميتواند راهگشا باشد:
- تبيين کـارکردها و فـلسفه امر به معروف و نـهي از مـنکر توسط اسـتادان و صـاحب نظـران علمي در جهت افزايش رغبت افراد براي تلاش در انجام و اجراي صـحيح ايـن فريـضه حياتي در جامعه .
- برگزاري نشست هاي علمي (استادان و صاحب نظران علمي با دانـشجويان) در خـصوص ضرورتها و چـالش هـاي اجراي اين دو فريضه در جامعه .
- آموزش غيررسمي آحاد جامعه از طريق رسانه هاي گروهي، در خصوص مباني عقلـي و نقلي امر به معروف و نهي از منکر.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 31) - ايجاد بسترهاي عقلاني و فرهنگي مناسب توسط کارشناسان اين حوزه به مـنظـور احـيـاي امر بـه معروف و نهي از منکر در جامعه .
- اهتمام ويژه مسئولان ذيربط به منظور ايجاد قوانين و مقررات مناسب ، با قابليت اجرا در جـهت فراهم کردن سازوکار و ساختار قانوني براي اعمـال نظـارت همگـاني بـا هــدف تـرويج و اشـاعه معروف و پيشگيري و کاهش منکر در جامعه .
از طرفي ، با توجه به اينکه در نظام برنامه ريزي راهبردي، از نظر فني برنامه اي اجـرايي و از نـظر سياسي مقبول است که توان پاسخ گويي به چهار دسته از مـسائل را داشـته بـاشـد: مــسائل انــساني، مسائل فرايندي، مسائل ساختاري و مسائل مربوط به نهاديکردن. براين اساس، راهبردهـاي نهـايي
در اين مطالعه ، به تـفکيک بخش هاي وظيفه اي بدين قرار است :
باور عمومي به معروف بودن واجبات و مـنکر بودن محرمات
حاکميت فـرهنگ نـقد و نقدپذير ي، پرسشگري و پاسخگويي به منزلۀ يک ارزش يا هنجار
راهبردهاي احترام به حفظ حقوق ديگران و کرامت انساني
حوزه فرهنگي
اذعان عمومي به شخصيت حقيقي و حقوقي آمران و ناهيان نهادينه سازي انديشه مشارکت مردم در تعيين سـرنوشت خود و جامعه ارزشمداري جامعه ، گسترش مسئوليت اجتماعي و مشارکت عمومي مسائل مربوط به نهادي کردن
تقويت حوزة معرفت شناسي معروف و منکر از طريق نخبگان، انديشمندان و پژوهشگران جامعه
راهبردهاي تسهيل در بهرهمندي جامعه علمي از سـاير مـراکز پژوهشي تخصصي کشورهاي اسلامي
حوزه پژوهش
بهره مندي از نتايج پژوهش ها در اتخاذ سياست ها و برنامه ها برخورداري از متون فقهي متناسب با نياز جامعه
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 32) نظاممندي امر به معروف و نهي از منکر بـر پايه دانـايي
مديريت هماهنگ
مسائل
تدبير بر پايه اصل هشتم قانون اساسي
فرايندي
وجود نهادهاي مردمنهاد
اولويت روشهاي تشويقي و نرم به جاي روشهاي صرفا بازدارنده و سخت بسط آگاهي و آموزش هدفمند در نظام اجـتماعي مـسائل
انساني آموزشهاي تخصصي متناسب با نيازها
برخورداري آحاد مردم از دانش و بينش کافي و عميق با حداقل فاصله
توسعه همبستگي و وفاق اجتماعي بسط انگيزه خيرخواهي و همنوايي مسائل
ساختار فراگيري هنجارپايي در مـيان جـامعه
اجـتماعي
نهادينه شدن نظارت اجتماعي ثـبات بـر هـويت ايراني- اسلامي جامعه
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 33) فهرست منابع
١. احمدي، يعقوب و مجيدي، امير (١٣٩٢). «مؤلفه هاي اجتماعي- فرهنگي و بياعتنايي اجتماعي» (مورد مطالعه : دانشجويان دانشگاه هاي کـردستان و پيام نـور). مـطالعات و تحقيقات اجتماعي در ايران. دوره ٢. ش ٣.
٢. براتلو، فاطمه (١٣٨٩). راهبردهاي نظارت هـمگاني در مـديريت سياسي در جامعه دين بنيان .
جستارهاي سياسي معاصر. پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي. سال ١. ش ١.
٣. براس، عيسي (١٣٩٤). آثار ابن معروف و نهي از مـنکر. نـمايه شـده در سايت مرکزي
.www.niazemarkazi.com
٤. تيلا، پروانه (١٣٨٤). «بسط امر به معروف و نهي از مـنکر براي مشارکت و همبستگي ملي ».
فصلنامه مطالعات بسيج . ش ٢٦. سازمان تحقيقات و مطالعات بسيج .
٥. حسيني اجداد، سيداسماعيل (١٣٩١). «امر به معروف و نـهي از مـنکر از مـنظر دين و شرايط اقامه آن». دو فصلنامه تخصصي پژوهش هاي ميانرشته اي قرآن کريم . س ٣. ش ١.
٦. حيدري، فـاضل (١٣٨٧). تـبيين جامعه شناختي نظارت همگاني و ضرورتهاي اجتماعي آن در جوامع امروزي. مجموعه مقالات دومين همايش علمي- تخصصي نظارت هـمگاني. مـرکز نـظارت همگاني شهرداري تهران (١٨٨٨). دانشگاه تهران.
٧. ديليني، تيم (١٣٨٧). نظريه هاي کلاسيک جامعه شـناسي. تـرجمه بـهرنگ صديقي و وحيد طلوعي. تهران: نشر ني.
٨. سيدي، محبوبه و عربشاهي، مليحه (١٣٨٨). شناسايي نقش و جايگاه امـر بـه مـعروف و نهي از منکر در انديشه استاد مطهري و نقش دانشگاه در ترويج و توسعه آن. همايش شهروند مسئول دانشگاه آزاد اسـلامي، واحـد خوراسگان اصفهان .
٩. شارعپور، محمود (١٣٨٠). فرسايش سرمايه اجتماعي و پيامدهاي آن، نامه انجمن جامعه شناسي. س ١. ش ١.
١٠. شـريعتي مـزيناني، سـعيد (١٣٩٣). «جامعه بيتفاوتها». روزنامه شهرآرا. شنبه ٢١ تير. ش ١٤٥٨.
١١. عباسي، نادر (١٣٩١). «امر به معروف و نهي از منکر و جـايگاه آن در حـقوق بشر». نشريه اطلاعات .
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 34) ١٢. عبدي، عباس و گودرزي، محسن (١٣٧٨). تحول فرهنگي در ايران. تهران: روشن .
١٣. غـديري، جـهانبخش و ديگـران (١٣٨٧). بررسي موانع احيا و ترويج امر به معروف و نهي از منکر. مجموعه مقالات همايش ملي نظارت هـمگاني (امـر به معروف و نهي از منکر). دانشگاه آزاد اسلامي واحد خرمآباد.
١٤. قاضيزاده، هورامان و کيانپور، مـسعود (١٣٩٤). «بـررسي مـيزان بيتفاوتي اجتماعي در بين دانشجويان» (مورد مطالعه : دانشگاه اصفهان). فصلنامه پژوهش هاي راهبردي امنيت و نظم اجـتماعي. س ٤. ش پياپي ٩.
١٥. قـرباني لاهـيجي، زين العابدين (١٣٧٩). امر به معروف و نهي از منکر از ديدگاه قرآن و سنت .
تهران: نشر الهـادي.
١٦. قـليزاده، آذر و ديگران (١٣٩٠). «نقش مؤلفه هاي امر به معروف و نهي از منکر در بهبود سرمايه اجتماعي دانشجويان دختر». فصلنامه پژوهـشگاه عـلوم انساني و مطالعات فرهنگي. س ٣.
ش ٦.
١٧. قليزاده، آذر و شريفي، سعيد (١٣٨٨). امر به معروف و نهي از منکر در دانـشگاه بـا تأکيد بر مدل کاربردي پژوهش محور. هـمايش مـلي شـهروند مسئول دانشگاه آزاد اسلامي واحد خوراسگان اصفهان.
١٨. کـاميابي، سـليمان (١٣٧٩). امر به معروف و نهي از منکر و نقش آن در پيشگيري از وقوع جرم .
پاياننامه کارشناسي ارشد دانـشگاه آزاد اسـلامي، واحد تهران مرکز. دانشکده حـقوق و عـلوم سياسي.
١٩. کـلانتري، صـمد و ديگـران (١٣٨٦). «بررسي بيتفاوتي و نوعدوستي در جامعه شهري ايران و عـوامل مـؤثر بر آن». دوماهنامه علمي پژوهشي دانشور رفتار. س ١٤. ش ٢٢.
٢٠. کوزر، لوئيس (١٣٨٩). زندگي و انديشه بزرگان جامعه شـناسي. تـرجمه محسن ثلاثي. تهران: انتشارات علمي.
٢١. کـوک، مايکل (١٣٨٤). امر به مـعروف و نـهي از منکر در انديشه اسلامي. ترجمه احـمد نـمايي.
مشهد: بنياد پژوهش هاي اسلامي.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 35) ٢٢. گيدنز، آنتوني (١٣٨٧). پيامدهاي مدرنيت . ترجمه محسن ثلاثي. تـهران: نـشر مرکز. چاپ چهارم.
٢٣. لک زايي، نجف (١٣٨٥). امـر بـه مـعروف و نهي از منکر: www.lakzaee.ir.
٢٤. مـحسني تـبريزي، عليرضا (١٣٨١). «آسيب شناسي بـيگانگي اجـتماعي و فرهنگي و بررسي انزواي ارزشي در دانشگاه هاي دولتي تهران». فصلنامه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي.
ش ٢٦.
٢٥. مـحمديان، مـهرداد و عباسي، کاظم (١٣٨٧). مطالعه جامعه شناختي فـريضه امـر به مـعروف و نـهي از مـنکر از ديدگاه اسلام و عوامل مـؤثر بر ميزان گرايش شهروندان تبريزي نسبت به اين فريضه الهي. مجموعه مقالات همايش ملي نظارت هـمگاني (امـربه معروف و نهي از منکر).
دانشگاه آزاداسلامي، واحـد خـرمآباد.
٢٦. مـمتاز، فـريده (١٣٨١). انـحرافات اجتماعي. تهران: شـرکت سـهامي انتشار.
٢٧. ممتاز، فريده (١٣٨٣). «معرفي طبقه از ديدگاه بورديو». فصلنامه پژوهشگاه علوم انساني .
شمارههاي ٣١ و ٣٢.
٢٨. هادوي، مريم (١٣٩٢). «اهميت فـريضه امـر بـه معروف و نهي از منکر از ديدگاه دانشجويان دانشگاه عـلوم پزشـکي رفـسنجان». مـجله سـلامت جـامعه . دوره ٧. شمارههاي ٢ و ٣.
٢٩. هلالي، فاطمه و خياطي، فاطمه (١٣٩١). «ارائه الگوي سنجش سطوح قانونپذيري دانشجويان دانشگاه تهران» (با تأکيد بر مدل آجيل پارسونز). فصلنامه نظم و امنيت اجتماعي. س ٥. ش ١ (پياپي ١٧).
٣٠. هولندر، ادوين پي و ديگران (١٣٧٨). روانشناسي اجتماعي. تـرجمه احمد رضواني. تهران : آستان قدس رضوي.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی » پاییز و زمستان 1395 - شماره 14 (صفحه 36)
