کتاب شناسی امر به معروف ونهی از منکر
|
خطا در ایجاد بندانگشتی: نمیتوان تصویر بندانگشتی را در مقصد ذخیره کرد | |
| نویسنده | سید رضا باقریان موحد |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | بوستان کتاب |
| محل انتشارات | قم |
| تاریخ نشر | ۱۳۹۰–۰۵-۱۸ |
| شابک | ۹۷۸–۹۶۴-۰۹–۱۰۰۴-۷ |
| دانلود | |
محتویات
- ۱ سخن پژوهشکده
- ۲ مقدمه نویسنده
- ۲.۱ اهمیت موضوع
- ۲.۲ ضرورت کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
- ۲.۳ اهداف کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
- ۲.۴ پیشینه تحقیق
- ۲.۵ گزارشی از کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
- ۲.۶ شیوه تدوین کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
- ۲.۷ فقه و حدیث شیعه
- ۲.۸ فقه و حدیث اهل سنت
- ۲.۹ دیدگاههای گوناگون مذاهب
- ۲.۱۰ تحقیقات دانشگاهی
- ۲.۱۱ پر کارترین نویسندگان
- ۳ بخش اول: کتآبهای فارسی
- ۴ بخش دوم: کتآب هابی عربی
- ۵ مأخذشناسی
سخن پژوهشکده
امربه معروف و نهی ازمنکر از مهمترین واجبات الهی هستند که انجام و اجرای صحیح آنها در زندگی فردی و اجتماعی انسان، تأثیر ژرف و شگرفی دارد. با اجرای این دو فریضه دینی، جامعه به سوی ارزشها، پاکیها و خوبیها گرایش پیدا میکند و در مقابل از آسیبها و آلودگیها دوری مینماید و فضای جامعه، سالم و مناسب و آماده برای تربیت و سعادت اجتماعی و تعالی و رشد حقیقی میشود.
امربه معروف و نهی ازمنکر، وظیفه عمومی است که همه قشرها گوناگون جامعه در برابر آن مسئول هستند و هیچکس نمیتواند در برابر آن بیتفاوت باشد و اجرای آن را بر عهده شخص یا گروه خاصی بیندازد. تمام گروههای جامعه (پسران، دختران، مادران، پدران، همسران) و تمام اصناف گوناگون (کارمندان، کارگران، مدیران) و همه اعضای جامعه اسلامی (شهری و روستایی) در پیشگاه خداوند متعال و رسول خدا صلی لله و ائمه اطهارع) مسئول هستند که در گام اول، خود از گناه و ستم و انجام منکرات خودداری نمایند و در گام دوم، در راستای نشر این فریضه حیاتی در جامعه و خانواده خود تلاش کنند تا زمینه رشد و تعالی در جامعه به بهترین شکلی فراهم گردد، ان شاء الله.
ستاد احیای امربه معروف و نهی ازمنکر در راستای نهادینه کردن این واجب الهی و هماهنگی فعالیتهای مختلف در این زمینه تشکیل شده است و تاکنون توانسته با برنامهریزی، آموزش و حمایت فکری فعالان این دستور دینی، در برپایی آن در جامعه گامهای بزرگی بردارد.
این ستاد، شعار تذکر لسانی، وظیفه همگانی۵ را با هدف فراگیر سازی تذکر زبانی در میان عموم مردم، محور فعالیتهای آموزشی، تبلیغی ترویجی خود قرار داده است . انتشار کتابهای آموزشی، برگزاری کارگاههای آموزشی، انجام فعالیتهای رسانهای و مطبوعاتی، برگزاری مسابقات علمی و فرهنگی، برگزاری بیش از هفتاد همایش و نشست علمی با همکاری مراکز حوزوی و دانشگاهی، تدوین نظام نامه گسترش امربه معروف و نهی ازمنکر در ساختارهای اداری و مردمی و انتشار دو نشریه عمومی و تخصصی با عنوان راه رشد و آیینه رشد بخشی از فعالیتهای این مرکز برای گسترش فرهنگ معروف گرایی و منکر ستیزی است.
پژوهشکده امربه معروف و نهی ازمنکر وابسته به ستاد احیای امربه معروف و نهی ازمنکر به منظور تقویت تواناییهای تخصصی و بنیه علمی ستاد احیا تشکیل شده و در همین راستا برنامه ریزیهای مهمی برای انجام تحقیقات علمی درباره امربه معروف نهی ازمنکر آغاز کرده است.
از آن جا که اولین گام در تحقیق، مأخذ شناسی و یافتن سابقه این موضوع در تحقیقات انجام شده میباشد، «کتابشناسی امر به معروف و نهی از منکر» به عنوان نخستین اثر این مرکز ارائه میشود تا بتواند در اولین مرحله تحقیق، نمای کلی تحقیقات انجام شده در این زمینه را فراروی محققان به ویژه جوانان اهل قلم قرار دهد تا بر اساس آگاهی از داشتههای قبلی به انجام تحقیقات بعدی همت گمارند. ان شاء الله.
انجام این تحقیق بر عهده جناب آقای سید رضا باقریان موحد بود که در گذشته چندین اثر از ایشان با این تخصص منتشر شده بود: کتابشناسی نیایش: مؤسسه بوستان کتاب، کتابشناسی زیارت : انتشارات مشعر، کتابشناسی توحید: در دست انتشار و کتابشناسی عرفان اسلامی: در دست انتشار.
امید است که در سایه عنایات حضرت حق و با بهرهگیری از بیانات راه گشای پیشوایان دینی بتوانیم در راستای احیای این دو واجب الهی گام برداریم. ان شاء الله. پژوهشکده امربه معروف و نهی از منکر
مقدمه نویسنده
اهمیت موضوع
یکی از موضوعات مهم و قابل توجه اندیش مندان، در طول تاریخ پر بار اسلام، آموزه الهی و انسان ساز «امربه معروف و نهی ازمنکر» بوده است. امربه معروف و نهی ازمنکر، از اساسیترین احکام و دستورهای دین اسلام است، زیرا اجرای درست و کامل این قانون الهی، عرصه را برای عملی شدن تمامی اصول و فروع دین آماده میکند و زمینه را مهیا میسازد تا انسانها و جوامع در پرتو اجرای آن به تمامی اهداف والای دنیایی و آخرتی خود برسند و آرزوهای چندین هزار ساله بعثت پیامبران و قیام اولیای الهی نیز به بهترین شکل ممکن در جامعه تحقق یابد.
بنا بر همین اهمیت است که از دیرباز تاکنون، بخش عمدهای از سخنان پیشوایان دینی و بزرگان علمی ما به تبیین و شرح اهمیت و ابعاد این فریضه الهی اختصاص یافته تا در پرتو اجرای آن شرایط رسیدن به کمال برای انسانها و جوامع بشری فراهم آید.
اما متأسفانه «حق مطلب» و «مطلب حق» درباره این واجب الهی، آن گونه که شاید و باید در جوامع اسلامی به ویژه در جامعه اسلامی ایران ادا نشده است. نسل جوان و دانشگاهی ما متأسفانه به دلیل «تبلیغ سوء» دشمنان آگاه به «علم ارتباطات» و «سوء تبلیغ» دوستان «ناآگاه به علم تبلیغ»، با چهره انسانی و زیبای امربه معروف و نهی ازمنکر آشنا نشدهاند و مفاهیم والای این فریضه مهم الهی هنوز در پرده ابهام و کج فهمی مانده است.
این در حالی است که اگر سیمای حقیقی و انسانی آن توسط خبرگان حوزه و دانشگاه با زبانی علمی و متخصصانه و بر اساس منابع کهن و متقن ترسیم شود، بیشک به بهترین شکل با بیشترین تأثیر، جذب کننده قلبهای جوانان و قشرهای تحصیل کرده خواهد بود و عطر دل انگیزش در فضای جامعه، هوای معطری را به وجود خواهد آورد.
ضرورت کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
اگرچه درباره امربه معروف و نهی ازمنکر در بیشتر کتابهای دینی ما به ویژه در کتب فقهی و کلامی بحث شده و از دیرباز تاکنون دهها کتاب و رساله درباره این فریضه الهی به قلم عالمان و عارفان نوشته شده است ف هر چند کمیت و کیفیت مطالب آنها در مقایسه با عظمت بحث اندک است ف اما همین گنجینه علمی نیز آن طور که شایسته آن است، از دید و منظر محققان جوان دانشگاه و حوزه ف متأسفانه ف به دور مانده است.
میزان آشنایی محققان جوان حوزه و دانشگاه از این ذخایر علمی بسیار اندک است. شاهد این مدعا، فقر منابع تحقیق کتابها و رسالههای دانشجویی درباره این موضوع مهم و حیاتی در علوم اسلامی است. به طوری که تنها کتابهای محدودی که شناخته شده هستند، جزء منابع تحقیق کتابها و مقالات و پایاننامهها در آمدهاند و بیشتر مآخذ و منابع گرانسنگ از دید محققان به دور مانده که همین امر باعث ضعیف شدن تحقیقات در این قلمرو شده است.
بنابراین ضرورت دارد که در قالب کتابی، فهرستی از این کتابهای با ارزش ارائه شود تا محققان بتوانند به راحتی منابع مورد نظر خود را بیابند و به تحقیق و پژوهش خود غنا و عمق ببخشند.
اهداف کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
در پاسخ به ضرورتهایی که به آنها اشاره شد، میبایست این کتاب شناسیها فراهم آید تا در مجموع، سیمای جامعی از این آموزه دینی ارائه شود: ۱. کتابشناسی جامع امربه معروف و نهی ازمنکر: معرفی کتابها، مقالات، پایان نامهها با موضوع امربه معروف و نهی ازمنکر از آغاز تا امروز.
۲. مأخذ شناسی جامع امربه معروف و نهی ازمنکر: معرفی مباحث مربوط به امربه معروف و نهی ازمنکر در لابه لای کتابهای فقهی، کلامی، عرفانی ادبی و... از آغاز تا امروز.
۳. کتابشناسی تحلیلی انتقادی امربه معروف و نهی از منکر: تحلیل محتوا و نقد و بررسی دیدگاههای مختلف نویسندگان کتب امربه معروف و نهی ازمنکر.
۴. کتابشناسی گزیده و توصیفی امربه معروف و نهی ازمنکر: معرفی و توصیف مهمترین کتابهای چاپ شده درباره امربه معروف و نهی ازمنکر.
کتاب حاضر، کتابشناسی گزیده و توصیفی امربه معروف و نهی ازمنکر است که در آن مهمترین کتابهایی که به طور مستقل درباره این موضوع به زبان فارسی و عربی نوشته شدهاند، معرفی شده است.
پیشینه تحقیق
با جست وجو در فهرست کتابهای کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، کتاب مستقلی با عنوان «کتابشناسی امربه معروف و نهی از منکر» یافت نشد، بنابراین میتوان گفت که مجموعه حاضر، نخستین کتابشناسی البته گزیده و توصیفی امربه معروف و نهی ازمنکر است.
گفتنی است که در گذشته دومقاله باعنوانهای «کتابشناسی حسبه» به کوشش ز. باقری بیدهندی و «مقالههای حسبه و امربه معروف و نهی ازمنکر» به کوشش محمد باقر فولاد کار در فصلنامه حکومت اسلامی (سال چهارم، شماره سوم) به چاپ رسیده است که نسبت به این مجموعه فضل تقدم دارند.
گزارشی از کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
این کتابشناسی، جامع نیست بلکه گزیده است. در این مجموعه حدود ۱۶۰ کتاب مهم درباره امربه معروف و نهی ازمنکر، گزینش و معرفی شدهاند. این کتابشناسی، توصیفی است نه تحلیلی انتقادی. در معرفی هر کتاب بیشتر به توصیف محتوای آن پرداخته و از تحلیل انتقادی پرهیز شده است.
زبان آن، فارسی و عربی است؛ یعنی کتابهایی معرفی شده که به زبان فارسی یا عربی نوشته یا ترجمه شدهاند.
این کتابشناسی به لحاظ تنظیم الفبایی است؛ یعنی کتابها بر اساس سرشناسه نویسنده آن به ترتیب الفبا معرفی شدهاند.
مبدأ زمانی خاصی برای این کتابشناسی در نظر گرفته نشده است، اما منتهای آن شهریور ۱۳۸۹ است.
محیط این مجموعه از نظر چاپ و انتشار ایران و از نظر نویسندگان و پدیدآورندگان کتابها، کل دنیای اسلام است. بیشتر کتابهای معرفی شده در ایران نوشته یا ترجمه و منتشر شدهاند اما کم و بیش از تحقیقات چاپ بیروت و برخی دیگر از کشورهای اسلامی نیز کتابهایی معرفی شده است.
محدوده دینی و مذهبی این پژوهش، دین اسلام، به ویژه مذهب شیعه است؛ اگرچه کتابهای اهل سنت نیز معرفی شدهاند و درباره دیدگاههای دیگر فرقهها و مذاهب اسلامی در ضمن مباحث اشاراتی شده است، اما ستون اصلی این اثر به آثار اندیش مندان شیعه اختصاص دارد.
در انتخاب و معرفی کتابها سعی شده که از تمام گرایشهای مختلف در قلمرو تحقیقات اسلامی مانند گرایشهای فقهی، کلامی، عرفانی، جامعهشناسی، ادبی و... استفاده شود و انتخابها محدوده فکری خاصی نداشته باشد تا ابعاد معنایی و معنوی فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر را به بهترین شکل نشان بدهد.
شیوه تدوین کتابشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
سبک مورد نظر در معرفی هر کتاب بدین شکل است که:
۱. معرفی کتاب شناختی هر اثر (نام نویسنده، کتاب، ناشر، و...)
۲. معرفی اجمالی هر اثر (بیان موضوع اصلی، سبک نویسنده، و...)
۳. هدف نویسنده از تألیف این کتاب و ضرورت انجام تحقیق.
۴. گزارشی از ساختار و محتوا و دیدگاههای علمی نویسنده.
۵. فهرست مهمترین مطالب کتاب.
۶. گزیدهای از مطالب مهم کتاب.
معرفی هر کتاب، حداقل در یک صفحه انجام پذیرفته تا امکان درک و فهم و آگاهی خوانندگان با این گنجینههای علمی به خوبی فراهم شود.
در معرفی کتابها سعی شده دور نمایی از محتوا و موضوعات آنها ارائه شود تا خواننده با مطالعه اجمالی با کلیات آن کتاب آشنا شود. توصیف بیشتر از کتابی لزوماً به معنایاهمیت بیشتر آن اثر نیست. گاه دورنمای کتابی در یک صفحه ارائه شده و گاه دورنمای اثر دیگری با همان اهمیت و حجم در چند صفحه ممکن بوده و کمتر از آن امکان نداشته است.
برخی از کتابها به دلیل اعتبار علمی یا شیوه جدید طرح مباحث یا طرح مباحث نو به طور مفصل تری مثلاً در چهار صفحه معرفی شدهاند تا خوانندگان این مجموعه بتوانند با تمام ابعاد و موضوعات این کتابها آشنا شوند.
در توصیف و معرفی کتابها از مقدمه و پیش گفتار نویسندگان یا ناشران استفاده شده که نشانی آن در پایان نقل قول آمده است.
در بخش گزیده متن کتاب نیز سعی شده که مطالبی انتخاب شود که بنا بر دلیلی دارای اهمیت باشد و تازگی داشته باشد که بر اساس ذوق و سلیقه نگارنده این مجموعه گزینش شده است.
گفتنی است که این شیوه و سبک معرفی در مورد بیشتر کتابها اجرا شده است، اما از آن جا که سبک و شیوه برخی کتابها با دیگر آثار متفاوت بوده و در سبک و الگوی مورد نظر نگارنده نمیگنجیده به شکل دیگری توصیف و معرفی شده است. در پایان به منظور معرفی کتابهایی که نسبت به دیگر آثار از امتیاز بیشتری برخوردارند (به دلایلی هم چون: اعتبار علمی کتاب یا نویسنده، ابتکاری بودن مباحث، مستند بودن مطالب، داشتن نگاه جدید به موضوع، داشتن نگاه تحقیقی و روش مند به موضوع و...) فهرستی از مهمترین کتابها به شکل موضوعی در ادامه خواهد آمد.
فقه و حدیث شیعه
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ خرازی، سید محسن
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ خلیل العاملی، طالب
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و التقیة / حسینی روحانی، سید محمد صادق ¨ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ حکیم، سید محمدباقر ¨ امربه معروف و نهی ازمنکر / مشکینی، علی
امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه امام خمینی/ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
امربه معروف و نهی ازمنکر در آثار استاد شهید آیة الله مطهری/ مطهری، مرتضی
امربه معروف و نهی ازمنکر / نوری همدانی، حسین
پژوهشی در امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن و روایات / مسعودی، محمداسحاق
راه اصلاح یا امربه معروف و نهی ازمنکر / صافی گلپایگانی، لطفالله
مبانی فقهی حکومت اسلامی (دراسات فی ولایة الفقیه)/ منتظری، حسین علی
فقه و حدیث اهل سنت
أربعون حدیثا فی تارک الصلاة و مانع الزکاة و ... / غیطی مصری
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ ابن تیمیه
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ ابو فارس
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ خرازی
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ خلال بغدادی
تنبیه الغافلین عن أعمال الجاهلین و ... / ابن نحاس السنة و الأثر / ابن تیمیه کتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ مقدسی الجماعیلی
کتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر/ ابن ابی الدنیا
دیدگاههای گوناگون مذاهب
الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی الأحادیث المشترکه / رستم نجاد
امربه معروف و نهی ازمنکر در آستانه هزاره سوم / نوریها
امربه معروف و نهی ازمنکر در اندیشه اسلامی/ کوک
امربه معروف و نهی ازمنکر / اسلامی
تحقیقات دانشگاهی
امربه معروف در ترازوی تاریخ / رضائی راد
امربه معروف در ترازوی عقل / رضائی راد
امربه معروف و نهی ازمنکر در آستانه هزاره سوم / نوریها
امربه معروف و نهی ازمنکر در اندیشه اسلامی/ کوک
امربه معروف و نهی ازمنکر / اسلامی
امربه معروف و نهی ازمنکر / بهروز لک
اندیشه اجتماعی در روایات امربه معروف و نهی ازمنکر /صدیق اورعی
چکیده مقالات نخستین اجلاس پژوهشی امربه معروف و نهی از منکر/ ستاد احیا
دیدگاه جامعه شناختی درباره نظارت اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر / امام جمعه
مسئولیت همگانی در پرتو امربه معروف و نهی ازمنکر / اصغری
نظارت نخبگان در تبیین امربه معروف و نهی ازمنکر برای دانشگاهیان / بسیج مناسب برای جوانان
آموزش امربه معروف و نهی ازمنکر (تکمیلی)/ مسعودی
آموزش امربه معروف و نهی ازمنکر (مقدماتی)/ مسعودی
آیین ارشاد و هدایت نسل جوان / حق جو تربیتی
اصل امربه معروف و نهی ازمنکر / مطهری
امربه معروف و نهی ازمنکر در اندیشه اسلامی/ کوک
امربه معروف و نهی ازمنکر / اسلامی
امربه معروف و نهی ازمنکر / قرائتی
بایدها و نبایدها/ بهشتی
به سوی فردای بهتر / عابدی میانجی
پژوهشی در امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن و روایات / مسعودی
پیوند نماز، زکات، امربه معروف و نهی ازمنکر / فی¦ آبادی فراهانی
جامعه برتر/عابدی
دیدگاه جامعه شناختی درباره نظارت اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر / امام جمعه
شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر / صادقی
شیوههای نظارتی امربه معروف و نهی از منکر در گفتار و سیره پیامبر اعظم صلی لله /غلامعلی
پر کارترین نویسندگان
آموزش امربه معروف و نهی ازمنکر (تکمیلی)/ مسعودی
آموزش امربه معروف و نهی ازمنکر (مقدماتی)/ مسعودی
اصلاحات و امربه معروف و نهی ازمنکر / مسعودی
پژوهشی در امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن و روایات / مسعودی
شبهه و شایعه / مسعودی
بر ساحل حدیث حسینی/ عابدی میانجی
به سوی فردای بهتر / عابدی میانجی
پیکار با منکر در سیره ابرار/عابدی میانجی
جامعه برتر/عابدی میانجی
چهل حدیث امربه معروف و نهی ازمنکر در گفتار علوی/ عابدی میانجی
دفاع فرهنگی در سیره ابرار/ عابدی میانجی
در پایان شایسته است از تمامی استادان و فرهیختگانی که در تدوین این مجموعه یاری ام کردند تشکر نمایم:
مدیران محترم ستاد احیای امربه معروف و نهی از منکر و پژوهشکده
امربه معروف و نهی ازمنکر. فاضل ارجمند جناب آقای رمضانعلی شوپایی، مدیر کتابخانههای دفتر تبلیغات اسلامی و تمامی کارکنان این کتابخانهها، مدیران و کارکنان کتابخانههای تخصصی حدیث، ادبیات، فقه، کلام، کتابخانه مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، کتابخانه مرکز تحقیقات دار الحدیث، کتابخانه دانشگاه مفید و کتابخانه بزرگ آیة الله مرعشی نجفی. فراهم شدن این اثر را مدیون دعای خیر پدر و مادر و فداکاریهای همسر و فرزندانم میدانم و از حضرت حق آرزوی سلامتی ایشان را دارم.
خدایا چنان کن سرانجام کار تو خشنود باشی و ما رستگار
سید رضا باقریان موحد
بخش اول: کتآبهای فارسی
۱. آثار و تباهیهای منکرات احمدی، حسین ۱۳۴۱ قم، صبح امید یاران، ۱۳۸۹ چاپ اول، ۵۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیق کوتاهی درباره آثار سوء و تباهیهای منکرات در زندگی فردی و اجتماعی است که بر اساس درسها و سخنان جناب آقای نبیصادقی و با استنادبه آیات قرآن و روایات ائمه اطهار تدوین شده است.
از دیدگاه نویسنده، ارتکاب گناه، منکرات و بیتوجهی نسبت به معیارهای اخلاقی و رفتاری اسلام، تعادل انسانی را برهم میزند و قطعاً این اختلال بر روی معاشرتها و رفتارهای اجتماعی نیز اثر منفی خواهد گذاشت.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چند بخش تشکیل شده است: اثرات سوء انجام منکرات در زندگی: ۹؛ نقش منکرات دربه هم زدن نظام اجتماعی: ۱۰؛ نقش منکرات در از بین بردن اعتماد عمومی: ۱۲؛ نقش منکرات در سقوط و انحطاط فرهنگها: ۱۳؛ نقش منکرات در سلب نعمتهای الهی: ۱۸ و...
نمونه
نقش منکرات در سقوط و انحطاط فرهنگها و تمدنها: دانشمندان و نویسندگان اروپایی بر این مسئله اذعان دارند که عامل عمده سقوط فرهنگها و تمدنها منکرات و فساد اخلاقی است.
ساموئل اسمایلز در کتاب اخلاق میگوید: علت سقوط تمدن روم، عیاشی، بیبند و باری و به تعبیر ما رواج منکرات بوده است.
در مورد علت سقوط اندلس و نیز علت برگشت مسلمانان از اروپا میتوان گفت همان رواج گناه و منکر بوده است. (ص ۱۴)
۲. آدمها و جاها
محدثی، جواد، ۱۳۳۲
قم، بشیر اندیشه، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۷۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه قطعات ادبی کوتاه با موضوع بایدها و نبایدها در زندگی و معرفی معروفها و منکرها بر اساس فرهنگ اسلامی است.
نویسنده با زبانیادبی و جذاب و با بهرهگیری از آیات الهی و روایات ائمه اطهار و اشعار اخلاقی شاعران بزرگ، مهمترین بایدها و نبایدهای زندگی را تبیین نموده است:
اگر عینک معروف شناس و منکریاب را از ما بگیرند و در جبهه شناخت خلع سلاح شویم، شکست ما در مقابل وسوسههای نفس و شیطان و جاذبههای دنیا و جلوه گری ثروت، حتمی است.
اگر دستگاه شناختی ما نقص فنی پیدا کند، از انصاف هم دور میشویم؛ یعنی آنچه را که ناپسند است، اگر در خودمان باشد، پسندیده میبینیم و برای گناه خودمان توجیه شرعی و قانونی پیدا میکنیم. راستی اگر معروف، منکر دانسته شود و منکر، معروف به حساب آید، تصور کنید چه سیمای وحشتناکی برای جامعه پیدا میشود. (ص ۱۰)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک پیش گفتار و چندین بخش تشکیل شده است: منکرهای معروف نما: ۹؛ اسراف از نوع جدید: ۱۱؛ کوچکهای بزرگ: ۱۳؛ دوستان و دشمنان آیینه: ۱۷؛ صدق و سلام، شعار اسلام: ۲۱ و...
نمونه
فرار از پاسخ، مشکلی را حل نمیکند و پاک کردن صورت مسئله، راه حل نیست. اگر در برابر آیینه نقد بایستیم پاسخ هم روشن میشود؛ حتی اگر ما زبان به سخن نگشاییم و گزارش ارائه ندهیم.
اگر در مقام پاسخ گویی دریافتیم که قصور و غفلت داشتهایم و اگر در آیینه دیدیم که چهره درون و برون و سیمای قول و فعل ما با هم تطبیق نمیکند، در این صورت اگر آیینه را بشکنیم یا پنهان کنیم، به تداوم زشتی و استمرار ناهنجاری در ظاهر و باطن رأی دادهایم و پای یک طومار ناپسند را امضا کردهایم ...
گزارش خوب است به شرط آن که فقط از گل کاشتنها نباشد و فهرستی از دسته گل به آب دادنها هم ضمیمه اش باشد و این میشود یک گزارش جامع. دلها اگر از موعظه آدم میشد شاید تلفات معصیت کم میشد از این همه کشتههای درگیری نفس ای کاش گزارشی فراهم میشد (ص ۱۹)
۳. آمربه معروف و ناهیازمنکر کیست و امربه معروف و نهی ازمنکر برای چیست؟
امیری تنکابنی، علیاصغر ۱۳۲۷ قم، مؤلف، ۱۳۷۸، چاپ اول، ۱۱۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی ازمنکر و شرایط و ویژگیهای آمرین به معروف و ناهیان از منکر در فرهنگ اسلام است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات ائمه اطهار درباره جایگاه و اهمیت این فریضه و شرایط اجرای آن در جامعه و ویژگیهای اعتقادی و اخلاقی آمرین به معروف و ناهیان از منکر بحث کرده است تا زمینه اجرای شایسته این حکم الهی فراهم شود.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چندین بخش با این عناوین دارد: الله خالق کل شیء: ۱۳؛ برهان فطرت: ۱۴؛ جهاد نفس: ۲۶؛ تهذیب نفس از راه امربه معروف: ۲۷؛ اقسام امربه معروف و نهی از منکر: ۳۳؛ امربه معروف و نهی از منکر شخصی: ۳۳؛ امربه معروف و نهی ازمنکر غیری: ۳۹ و...
نمونه
اطاعت از اوامر و نواهی الهی، بهترین وسیله برای تزکیه و تهذیب نفس خواهد بود و بدون تردید توفیق دست یابی به کیمیای اطاعت که تمام سعادتها را به همراه دارد، فقط با امربه معروف و نهی ازمنکر میسور و ممکن میباشد؛ زیرا هر کسی به راحتی میتواند نفسش را با امربه معروف و نهی از منکرات از معاصی و گناهان باز دارد. (ص ۲۸) منابع حدیثی نهج البلاغه، بحارالانوار، وسائل الشیعه. ۴ . آموزش امربه معروف و نهی ازمنکر (تکمیلی) مسعودی، محمد اسحاق تهران، شورای امربه معروف و نهی ازمنکر بانک سپه، ۱۳۸۸، چاپ دوم، ۳۰۲ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
جلد دوم و سطح تکمیلی ازمجموعه سه جلدی آموزش ملی امربه معروف و نهی ازمنکر است که با انگیزه آموزش همگانی قشرها مختلف مردم با توجه به میزان تحصیلات و آگاهیها و خواستهها و نیازها در سه سطح مقدماتی و تکمیلی و تخصصی نوشته شده است.
در این جلد، آگاهیهای مورد نیاز خواننده به طورمفصل تر از جلد اول آمده است و مباحث مربوطه با شرح و بسط بیشتری بیان شده تا خواننده کتاب، اطلاعات تکمیلی درباره این آموزه مهم دینی و آثار دنیایی و آخرتی آن را در زندگی فردی و اجتماعی فرا بگیرد.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و پنج بخش و ۲۲ درس با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه امربه معروف و نهی از منکر: ۱۵؛ حوزه عمل و رفتار: ۴۵؛ سیره عملی امامان: ۵۹؛ سیره بزرگان دین: ۱۵۱؛ پیامدها و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۰۳؛ آسیبشناسی ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۶۱. در پایان هر درس، چکیده درس و پرسشهایی ارائه گردیده است. برخی از این پرسش هابه گونهای طرح شده که پاسخ آن نیاز به تفکر دارد و در متن درس صریحابه آن پرداخته نشده است. پس از آن پیامهایی با عنوان پیام اندیشه و گفت وگو آمده که با متن درس تناسب دارد.
نمونه
همه پیامبران الهی، پیام آور زیباییها بودهاند، مردم را به معروفها و خوبیها فراخواندهاند و از زشتیها و منکرها باز داشتهاند. پایه و اساس دعوت همه آنان، دعوت به توحید ویکتا پرستی (بالاترین معروف) و پرهیز از شرک و بت پرستی (بزرگترین منکر) بوده است.
مردم را از آنها نهی میکرد، عبارتند از:
برخی از منکرهایی که حضرت موسی انجام میداد: بتپرستی، تحریف دستورهای خداوند، قتل، زنا، شهادت دروغ، طمع دراموال و ناموس دیگران، تحقیر دیگران، کم فروشی و مشورت با افراد شرور.
مردم را به آنها تشویق کرده است،
برخی از معروفهایی که حضرت عیسی عبارتند از: ترحم به یکدیگر، اصلاح بین مردم، پاک کردن و تطهیر دل از آلودگیها، صله رحم، عفو و گذشت از دیگران، رعایت عدل و انصاف در برخورد با دیگران حتی دشمنان، عمل به احکام الهی.
دعوت پیامبر گرامی اسلام صلی لله به ارزشها چنان جاذبهای داشت که انسانهای حقیقت طلب را در فضای حاکم بر عصر جاهلیت، که فضایی آکنده از جهل، تعصب و پایبندی به سنتهای نادرست بود، به سمت و سوی خود کشاند و از آنها انسانهایی مؤمن، با فضلیت، مجاهد و ارزشمند ساخت. (ص ۵۷)
منابعحدیثی بحارالانوار، اصول کافی، وسائل الشیعه، تهذیب الاحکام شیخ طوسی. منابع تفسیری مجمعالبیان، المیزان، منهج الصادقین فتح الله کاشانی، تفسیر نمونه
، تفسیرطبری. منابعتاریخی الفهرست شیخ طوسی ، منتهیالامال، حماسه حسینی، سیری در سیره معصومین شهید مطهری.
مناب اهل سنت صحیح بخاری، کنزالعمال، تاریخ طبری، شرح ابن ابی الحدید، حلیة الاولیاء ابونعیم اصفهانی.
۵. آموزش امربه معروف و نهیاز منکر (مقدماتی) مسعودی، محمد اسحاق تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ سوم، ۱۷۱ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
جلد اول و سطح مقدماتی ازمجموعه سه جلدی آموزش ملی امربه معروف و نهی ازمنکر است که با انگیزه آموزش همگانی قشرها مختلف مردم با توجه به میزان تحصیلات و آگاهیها و خواستهها و نیازها در سه سطح مقدماتی و تکمیلی و تخصصی نوشته شده است. در این جلد تمامی آگاهیهای مورد نیاز خواننده نیامده است و مخاطب میبایست برای آگاهی بیشتر به جلدهای دیگر مراجعه کند تا به اطلاعات کافی درباره آثار و فواید این فریضه حیات بخش در جامعه دست یابد.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و سه بخش و بیست درس با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷؛ معنای امربه معروف و نهی از منکر: ۲۲؛ معروفها و منکرها: ۲۷؛ مراحل امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۲؛ شرایط وجوب: ۳۹؛ ویژگیهای آمران: ۴۵؛ روشهای امربه معروف و نهی از منکر: ۶۱؛ آمران و ناهیان در قرآن: ۱۳۷؛ آمران به منکر ناهیان از معروف: ۱۵۱. در پایان هر درس، چکیده درس و پرسشهایی ارائه گردیده است. برخی از این پرسش هابه گونهای طرح شده که پاسخ آن نیاز به تفکر دارد و در متن درس صریحابه آن پرداخته نشده است. پس از آن پیامهایی با عنوان پیام اندیشه و گفت وگو آمده که با متن درس تناسب دارد.
نمونه
در درسهای گذشته خواندیم که در قران کریم، خداوند متعال پیامبران و انسانهای مؤمن را به عنوان امرکنندگان به معروف و نهی کنندگان از منکر معرفی میکند. روشن است که انسانهای مؤمن، پیرو پیامبران هستند و آنان نیز جانشینان (وخلفا) خداوند در زمین میباشند و دستورهای خداوند را برای سعادت دنیا و آخرت بشریت به آنان میرسانند و بازگو میکنند. اما در نقطه مقابل، قرآن کریم از کسانی نام میبرد که مردم را به انجام منکرها فرا میخوانند و از انجام معروفها نهی میکنند. آنان عبارتند از: شیطان کافران، منافقان، نفس اماره. (ص ۱۵۱) شیطان، کافران، منافقان و نفس اماره، انسان را به انجام کارهای زشت دعوت و از پرداختن به کارهای خوب باز میدارند.
به هر موجود متمرد و سرکش ازفرما ن خداوند، شیطان گفته میشود، اما منظور ما در این جا همان ابلیس است. شیطان به سبب خودبینی، نژادپرستی و حسادت نسبت به حضرت آدم، از درگاه قرب الهی رانده شد و از آن روز سوگند یاد کرده است تا به عنوان دشمن سرسخت بنی آدم، آنان را به انحراف و گمراهی بکشاند. (ص ۱۵۸)
منابع حدیثی بحارالانوار، اصول کافی، وسائل الشیعه، تهذیب الاحکام شیخ طوسی.
منابع تفسیری مجمعالبیان، المیزان، منهج الصادقین فتح الله ' کاشانی، تفسیر نمونه
تفسیرطبری.
منابع جام، ه شناسی جامعهشناسی آنتونی گیدنز، روح القوانین مونتسکیو، جامعهشناسی گیروشه. ۶ . آیین ارشاد و هدایت نسل جوان حق جو، محمدحسین قم، انصار المهدی، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۱۶۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر و ارشاد جوانان با تکیه بر اصول علمی است. نویسنده در این اثر که آن را ویژه اولیاء و مربیانی نوشته که با جوانان سر و کار دارند، با استناد به آیات الهی و روایات ائمه اطهار و با بهرهگیری از اصول و قوانین تعلیم و تربیت، مهمترین راههای ارشاد و هدایت نسل جوان را تبیین کرده و اولیاء و مربیان را به برخورد عالمانه و درست با جوانان و خواستههای آنان دعوت نموده است.
نویسنده بر این عقیده است که یکی از عوامل مهم مفاسد و بزهکاریهای جوامع بشری ناآشنایی با روشهای صحیح برخورد با آن هاست؛ بنابراین در این کتاب، اصول و ارکان شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر و ارشاد جوانان را تبیین کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و پنج فصل با این عناوین تشکیل شده است: نگاهی به ارشاد و هدایت و گرایشهای مکتبی: ۷؛ اسلام و ارشاد و هدایت: ۵۱؛ ویژگیهای گفتاری آمرین به معروف و ناهین از منکر: ۸۵؛ صفات مربی: ۱۱۱؛ شناسایی عوامل گناه: ۱۵۳.
نمونه
در فصل اول، دیدگاههای مکاتب گوناگون از اومانیسم و رئالیسم تا اسلام درباره ارشاد و هدایت آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است و در پایان این گونه نتیجهگیری شده است: از نظر فرهنگ اسلام، انسان در همه حال باید متعادل باشد. انتقاد و اعتراض بجا و درست در اسلام مطرح است و در این مورد بحث فراوان است . انتقاد سازنده و مفید مورد تأکید اسلام است و روایتی در این باره میفرماید: «بهترین برادران من کسانی هستند که عیوب مرا به من گوشزد و هدیه نمایند.» این جا انتقاد سازنده است و وقتیفردی از عیوب خود آگاه شودبه دنبال از بین بردن آن عیب بر میآید و انسانی وارسته میشود. (ص ۴۹)
نویسنده در فصل دوم، مبحث ارشاد و هدایت و شیوههای اجرای آن از دیدگاه اسلام را با استنادبه آیات و روایات میآورد و در پایان درباره مقام و ویژگیهای مربی بحث میکند: از نظر فرهنگ اسلام مربی عام است و شامل همه افراد میشود؛ یعنی به هر فردی که سرپرستی افرادی در جامعه را به عهده دارد مربی گفته میشود. اولیاء و مربیان مدارس، رؤسای ادارات، وکلا، وزرا، بزرگان فامیل، خواهران و برادران بزرگتر و... به نوعی مربی هستند؛ لذا امر تربیت شامل همه افراد در هر سن و قشر و گروه اجتماعی که باشند میشود.
قرآن کریم نیز میفرماید: «شما مسلمانان بهترین امت میباشید که به نفع مردم قیام کردید و از متن توده مردم برخاستهاید و مردم را به نیکیها دعوت مینمایید و از بدیها باز میدارید.» تکلیف امر تربیت بر همه مردم است و لازم است به مح¦ مشاهده منکر افراد جامعه جلوی آن را بگیرند تا جامعه سعادتمند شود. چنانچه قرآن میفرماید: «باید از شما مسلمانان گروهی مردم را به خیر و صلاح دعوت نمایند و مردم را به نیکوکاری فرمان دهند و از کارهای ناروا باز دارند و اینان کسانی میباشند که راه سعادت را پیمودهاند.» (ص ۶۶)
ویژگیهای گفتاری آمرین به معروف و ناهین از منکر در فصل سوم مورد بحث و بررسی قرار گرفته و در قالب ۲۸ نکته کوتاه به این شرح تبیین شده است: با نام خدا شروع شود، با فرهنگ اسلام منطبق باشد، سخن حق باشد، دلپسند باشد، هدایت کننده باشد، همراه با دلیل و برهان باشد، رشد دهنده باشد، همراه با تشویق و ترغیب باشد، مأیوس کننده نباشد، سرزنش آمیز نباشد، صریح باشد و... در فصل چهارم، صفات مربی بدین شرح آمده است: هدایت را از خدا بداند، ایمان به هدف داشته باشد، صبر و استقامت داشته باشد، اخلاص داشته باشد، سعه صدر داشته باشد، شهامت داشته باشد، انتقاد پذیر باشد، تعادل روحی داشته باشد، عجله نکند، سخت گیری نکند، استبداد نداشته باشد، آبروی افراد را حفظ کند، مهربان و دلسوز باشد، تیزهوش و زرنگ باشد، عزت نفس داشته باشد. درفصل پایانی انگیزهها و عواملی که جوان را به سوی گناه سوق میدهد به این شرح طرح شده و شناخت دقیق آنها و اتخاذ شیوه صحیح برخورد با هر یک از آنها به مربیان سفارش شده است: ناآگاهی، کینه و عناد، فراموشی احکام ، اجبار و اکراه، سخت گیری مربی، اضطرار، عدم شناخت مرز احکام ، خطا و اشتباه، آموزشهای غلط، خلأٔ روحی و معنوی، مشکلات اجتماعی، کنجکاوی.
۷. آیههای غیرت: داستانهایی از امربه معروف و نهی ازمنکر عبد الوهابی، مرتضی ۱۳۵۱ قم، نور السجاد، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۱۶۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه داستانهایی درباره الگوهای برتر اجرای امربه معروف و نهی از منکر است. نویسنده
نمونه های موفق معروف گرایی و منکر ستیزی را در کشورهای گوناگون و در سنین متفاوت و در موضوعات مختلف برگزیده و آنها را بازنویسی و پردازش ادبی کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یکمقدمه و ۳۱ داستان تشکیل شده است: سه نوع رفتار: ۸؛ شرط پهلوان: ۱۱؛ نامههای عجیب: ۱۷؛ پس از باران: ۲۵؛ شلوار وصله دار: ۳۱؛ همه راههای ممکن: ۳۷ و...
نمونه
آیة الله شیخ مهدی امامی امیری در سال ۱۳۳۶ در اثر بیماری از دنیا رفت ... آقای بروجردی با پای برهنه در تشییع جنازه شرکت کردند و خودشان بر پیکر آن مرحوم نماز خواندند... یکبار که به تهران آمده بودند پدرم که از بازاریان بود ایشان را به مهمانی دعوت کردند. وقتی تشریف آوردند نگاهی به میهمانان که بیشترشان از بازاریان و آدمهای سرشناس و ثروتمند بودند انداختند و آهسته در گوش پدرم جملاتی گفتند: چرا فقرا را دعوت نکردهاید؟ اینها که همه شان از اغنیا هستند. باید افرادی را دعوت کنید که محتاج حضور بر سر این سفرهها هستند. فکر میکردم پدرم از این حرف آقا ناراحت میشود اما او با کمال احترام گفت: ان شاء الله در مجالس بعدی. (۵۱)
۸. احکام امربه معروف و نهی ازمنکر از حضرت امام خمینی و حضرت آیة الله خامنهای خمینی، روحالله (۱۲۷۹ ۱۳۶۸) تهران، فنی و هنر، چاپ اول، ۱۳۸۱، ۷۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعهای از سخنرانیها، پیامها و خطابههای امام خمینی و مقام معظم رهبری درباره اهمیت، آثار و احکام امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است.
نمونه
اگر امربه معروف و نهی ازمنکر مستلزم بیآبرویی کسی که واجب را ترک کرده یا فعل حرام را به جا آورده باشد و موجب کاسته شدن احترام او در برابر مردم گردد، چه حکمی دارد؟ اگر در امربه معروف و نهی ازمنکر، شرایط و آداب آن رعایت شود و از حدود آن تجاوز نشود، اشکالی ندارد. (مقام معظم رهبری)
۹. اخلاق مدیران
مهدی پور، محمود ۱۳۳۱ قم، بشیر اندیشه، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۹۹ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه مباحث اخلاقی در قالب قطعات ادبی کوتاه با موضوع بایدها و نبایدها و معرفی معروفها و منکرهای اداری است. نویسنده در این مجموعه گفتارهای کوتاه که قبلاً در نشریه آیینه رشد در سالهای مختلف منتشر شده، مهمترین نکاتی را که یک مدیر مؤمن و انقلابی میبایست همیشه مد نظر خود داشته باشد و بر اساس آن به خدمت رسانی مشغول باشد، با استناد به آیات قرآن و سخنان پیشوایان دینی ارائه کرده است. از دیدگاه نویسنده، اقدامات دولت مردان چهار نوع است:
۱. گاهی هم مورد رضای خداست و هم مورد رضای خلق.
۲. گاهی نه مورد رضای الهی است و نه مورد رضایت مردم مسلمان.
۳. گاهی مورد رضای الهی است؛ ولی مردم از آن ناراضیاند.
۴. گاهی مردم از آن استقبال میکنند؛ ولی خدا آن را خوش ندارد.
در نوع اول مدیران هیچ مشکلی ندارند و قوانین، برنامهها، سیاستها و اقدامات اجرایی مدیران، به آسانی و بدون هیچ گونه مانع جریان مییابد و خدمت رسانی به آسانی و به موقع صورت میگیرد.
در نوع دوم که اقدامات مورد رضای خدا وخلق نیست، فقط در نظامهای دیکتاتوری و عملکرد خود خواهانه برخی حکام ستمگر تا مدتی محدود امکانپذیر است و به زودی این رفتارها و نظامها با مشکل جدی مواجه میشوند. دشواری مدیریت در نظامهای مردمی و اسلامی، مربوط به اقدامات نوع سوم و چهارم است که گاهی مدیران مکتبی، رضای خدا را مقدم میدارند و مردم ناخشنود میباشند و گاهی برخی مدیران در پی رضایت مردم، خدا را از خویش ناخشنود میسازند. (ص ۹)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک پیش گفتار و بیست بخش کوتاه تشکیل شده است: رضای خدا یا رضای مردم: ۹؛ گامهای بلند در راه منکر ستیزی: ۱۳؛ احتجاب آفت انقلاب: ۱۷؛ ابعاد و آفات خدمت رسانی: ۲۱؛ مدیریت و حساب رسی: ۲۷؛ فساد مالی و راهکار درمان: ۳۱؛ پاسخ گویی صادقانه: ۳۵؛ مدیران و خویشاوندان: ۳۹ و...
نمونه
عامل منکر، عوامل پدید آورنده آن به سه گروه تقسیم میشود: منکر فردی، منکر گروهی و منکر دولتی. گاهی منکرات حاصل سازماندهی گروهی و همکاری جمعی در تجاوز به جان، مال، ناموس و حقوق اجتماعی میباشند و گاهی فراتر از فرد و گروه، دولت و نظامی روی کار میآید که هدف آن، اشاعه منکر است و یک جامعه بزرگ و یا کوچک را بر اساس مقاصد ظالمانه باندی و گروهی، اداره میکند.
در یک نظام سیاسی منکرگرا و معروف ستیز، عزل و نصبها، درآمدها و هزینههای دولت، تشویق و تنبیهها، همه بر اساس ظلم و ستم پایه ریزی میشود؛ ولی منکر چهره معروف و قانون به خود میگیرد و تبلیغ و تشویق میشود و معروف، بیقانونی و نقص مقررات و جرم و جنایت معرفی میگردد. این سه نوع منکر، هر سه معصیت الهی و دارای آثاری زبان بخش برای عاملان و دیگر افراد جامعه است؛ ولی هرگز ضرر و زیان منکرات فردی، گروهی و دولتی برابر نیست. منکرات دولتی ریشه همه منکرات بوده، گسترهای وسیعتر و دوامی بیشتر دارند و از پشتوانه تبلیغاتی، سیاسی و اقتصادی برخوردارند. منکرات گروهی هم نسبت به خطاها و لغزشهای فردی خطرناک تر و زیان آورترند. (ص ۶۷)
۱۰. اصل امربه معروف و نهی ازمنکر
مطهری، مرتضی ۱۲۹۸ ۱۳۵۸ کرمان، ودیعت، ۱۳۸۵، چاپ اول، ۴۵ ص پالتویی.
ساختار و محتوای کتاب
متن سخنرانی است که در انجمن ماهانه دینی در سال ۱۳۳۹ ایراد شده است و سپس بعد از ویرایش و اصلاح در قالب این اثر به چاپ رسیده است.
شهید مطهری هم محیی دین بود و درد دین داشت و هم مصلح دین و درک دین داشت. او در این سخنرانی از کمبود شخصیتهای مصلح در جامعه مینالد و این طبقه را قلیل الوجودتر ولی عزیز الوجودتر از ادیب و حکیم و فقیه و منجم و ریاضیدان میشمارد و حقیقتاً نیز چنین است که جامعه حتی بزرگان تعلیم و تربیت به اصلاح نزدیک نمیشوند و فرهنگشان فرهنگ پیرو جامعه است. این جا است که جامعه به وجود شخصیتی مصلح نیاز دارد که از قیل و قال جامعه نترسد و هندسه فرهنگ پیشرو را مطابق با
چنین کرد.
موازین عقل و وحی ترسیم کند همان گونه که امام حسین (ع) (ص ۶)
ساختار و محتوای کتاب
عناوین این سخنرانی به این شرح است: حسبه و احتساب در تاریخ اسلام: ۱۳؛ امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۰؛ قداست و احترام احتساب: ۲۱؛ نظریات اصلاحی مسلمین: ۲۱؛ علت بیتفاوتی مردم در اصلاحات: ۲۵؛ وضع امربه معروف در قرون نزدیک: ۲۶؛ اصل پند یا بند: ۲۹ و...
نمونه
غالباً وقتی که اسم امربه معروف و نهی ازمنکر برده میشود، گفته میشود: ای آقا، مگر میگذارند، مگر میشود امربه معروف و نهی ازمنکر کرد، موانعی است، موانع زیادی هست.
من بر عکس معتقدم که یگانه چیزی که در هیچ زمانی ممکن نیست، به طور کلی جلوی آن را گرفت و هیچ قدرتی نمیتواند به کلی از او جلوگیری کند همین امربه معروف و نهی ازمنکر است، البته اگر مقصود از امر به معروف و نهی ازمنکر تنها گفتن و جنجال کردن بعد هم اعمال زور و فشار باشد ممکن است موانعی پیش بیاید ولی عرض کردم اساس امربه معروف و نهی از منکر نیکوکاری است.
مگر ممکن است کسی بخواهد از خود گذشتی کند و خود را در خدمت خلق خدا قرار دهد بخواهد خودش خوب باشد و به مردم خوبی کند و آن گاه قدرتی بتواند جلو خوبی خود او و یا خوبی کردن او را بگیرد، مگر میشود به مردم گفت خوب نباشید و به مردم خوبی نکنید.
به هر حال این است اصل مقدس امربه معروف و نهی ازمنکر و آن بود و هست طرز مواجهه ما با این اصل مقدس که کار به این جا کشیده که نه تنها در جامعه ما متروک شده در افکار ما نیز مسخ شده و تغییر شکل داده است. (ص ۴۲)
۱۱. اصلاح اجتماعی در اسلام
(پژوهشی درباره نظریات مطرح شده در امربه معروف و نهی ازمنکر) عابدی، سید محمد قرة العین
قم، مطهری، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۸۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر در جامعه اسلامی و ابعاد اجتماعی آن در زندگی فردی و اجتماعی انسان است.
نویسنده با استناد به منابع تفسیر و حدیث شیعه از مراتب و آثار اجرای این فریضه مهم و حیاتی در جامعه بحث کرده و دیدگاههای گوناگون در قلمرو این آموزه دینی را تبیین و تجزیه و تحلیل نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از چند بخش با این عناوین تشکیل شده است: هدایت گران امربه معروف: ۱۳؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۹؛ مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۶۵؛ سخن پایانی: ۷۶.
نمونه
علمای اسلام و ارگانهای مذهبی برای احیای ارزشهای اسلامی فعالیت میکنند و در واقع امربه معروف و نهی ازمنکر میکنند؛ ولی این فعالیتها چندان رضایت بخش نیست. ارتباط بین یک روحانی و مردم یا از طریق کتاب است یا از طریق منبر و کلاسهای درس. مؤسسههای مذهبی هم از طریق برگزاری کنفرانس و سمینارهای مذهبی با مردم ارتباط برقرار میکنند. اما در حال حاضر از این امر مهم غفلت میشود که اگر مردم از بیعدالتی، فقر و گرانی رنج ببرند و سیستم اجتماعی نتواند مایحتاج زندگی آنها را تأمین کند، آنها نسبت به تهیه کتب دینی و اخلاقی و شرکت در برنامههای مذهبی تمایل کمتری خواهند داشت و به فکر تأمین معاش خود و خانواده خود خواهند بود. (ص ۷۶)
منابع تفسیری تفسیرکبیرفخر رازی، مجمعالبیان طبرسی، نورالثقلین، فیظلال القرآن. منابع حدیثی نهج البلاغه، وسائل الشیعه، جواهرالکلام، بحارالانوار.
۱۲. اصلاحات اجتماعی
حیدری، غلام علی قم، ارم، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۱۹۲ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعهای از آیات و روایات پیشوایان دینی و حکایات تاریخی درباره آثار فراوان و اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ و تمدن اسلامی است. نویسنده با استناد به منابع تفسیری و حدیثی شیعه از اهمیت و آثار اجرای این فریضه الهی در جامعه اسلامی بحث کرده است و تأثیرات فردی و اجتماعی آن را تبیین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و چندین بخش با این عناوین تشکیل شده است: معنای معروف و منکر: ۱۰؛ وجوب: ۱۱؛ مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۵؛ آیات: ۱۸؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در خانواده: ۶۳؛ روایات: ۶۵؛ اهمیت امربه معروف و
- ۱۱۱.
نهی ازمنکر: ۹۴؛ ش رایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۰۴؛ قیام سید الشهدا (ع)
- ۱۲۵ و...
امربه معروف امام علی (ع)
نمونه
امربه معروف یا لفظی است یا عملی. امربه معروف لفظی این است که انسان با بیان حقایق، خوبیها را برای مردم تشریح کند. مردم را تشویق کند و به آنها بفهماند که امروز کار خیر چیست؟
امربه معروف عملی این است که انسان نباید تنها به گفتن قناعت کند. گفتن کافی نیست. میتوانیم بگوییم یکی از بیماریهای اجتماع امروز این است که برای گفتن بیش از اندازه ارزش قائل هستیم و... (ص ۱۲۹) منابع حدیثی: نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، وسائل الشیعه.
۱۳. اصلاحات و امربه معروف و نهی ازمنکر
مسعودی، محمد اسحاق تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهی از منکر، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۱۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره مفهوم سیاسی و اجتماعی اصلاحات و رابطه آن با امربه معروف و نهی ازمنکر است. از دیدگاه نویسنده قدمت و تاریخ اصلاحات اجتماعی به قدمت و تاریخ جامعه بشری برمیگردد: از زمانی که بشر یاد دارد که زندگی جمعی همراه با چارچوبها و قوانین اجتماعی داشته همواره دغدغه اصلاحات و تصحیح موارد خطا و نقص و ضعف خود را نیز در سر میپرورانده است و این دغدغه و تلاش برای بهتر زندگی کردن خود از عوامل رشد و کمال تدریجی در طول تاریخ بشریت به شمار میرود. (ص ۱)
نویسنده معتقد است که این شعار در زمانه اخیر نیز هم چنان طراوت و زیبایی خود را حفظ کرده است: استکبار جهانی با عنوان ایجاد اصلاحات در کشورهایی که در آن آزادیهای مدنی و حقوق بشر رعایت نمیشود به اسارت ملتها و غارت ثروتها روی آوردهاند بدون آن که نشانی از شرم و حیا در این چهرهها و چشمان پر ریا وجود داشته باشد.
از دیدگاه نویسنده از سوی دیگر اهداف و آرمانهای اصلاح طلبانه ذات و هویت انقلاب اسلامی ایران را تشکیل داده است با همین آرمانها انقلاب به پیروزی رسید. شعار استقلال آزادی جمهوری اسلامی نشان از خواست عمومی ملت بود که خواهان از بین رفتن نقطههای وابستگی به بیگانگان در تمام عرصههای سیاسی اقتصادی علمی و فرهنگی بودند. (ص ۲)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چندین بخش تشکیل شده است: واژه اصلاح: ۴؛ انواع فساد: ۹؛ تعریف اصلاحات: ۱۲؛ ضرورت اصلاحات: ۲۲؛ اصلاحات اسلامی: ۲۷؛ خدمت رسانی به مردم: ۴۰؛ مدعیان اصلاحات: ۷۷؛ رابطه اصلاحات و امربه معروف: ۱۰۹؛ تعریف امربه معروف و نهی از منکر: ۱۱۲؛ اهمیت امربه معروف: ۱۱۲؛ آثار امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۱۴ و...
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر در حقیقت، هشدار دائم و مراقبت لازم برای حرکت در آن مسیر اصلی و عمل بر اساس آن برنامهها و پیروی از آن راهنمایان است. امربه معروف و نهی ازمنکر راهزنان را نشان میدهد و از افتادن در دام آنان بر حذر میدارد. امربه معروف و نهی ازمنکر چون نور افکنی قوی و پر نور تا شعاع بسیار زیادی از اطراف انسان را روشن میسازد تا موقعیت خویش را دریابد و راه را از چاه و راهنمای دلسوز را از گرگ ریاکار و شهد شفا بخش عسل زندگی را از زهر کشنده مارهای نرم و لطیف و زیبا تشخیص دهد. (ص ۱۱۰)
امربه معروف و نهی ازمنکر روابط سازنده و سالم در معاشرتهای اجتماعی را تبیین و حق حیات جامعه را تضمین و برخورداری از ابزار رشد و کمال را تأمین و فضای زندگی را به نور ایمان تزیین میکند. علاوه بر آنچه بیان شد نکته دیگری که در باب رابطه امربه معروف و نهی ازمنکر و اصلاحات میتوان مورد توجه قرار داد این است که اولا: اصلاحات و اقدام به آن خود یکی از معروفهای بزرگ محسوب میشود و در نتیجه در حوزه فعالیت آمران به معروف قرار میگیرد. ثانیا: تمام موضوعاتی که به عنوان زیر مجموعه و فهرست مطالب اصلاحات ذکر شد یکایک آنان یا از مصادیق معروف محسوب میشوند و یا از مصادیق منکر و به عبارتی دیگر همه این مصادیق موضوع امربه معروف و نهی از منکر را تشکیل میدهند. (ص ۱۱۱)
۱۴. امام حسین و آیین امربه معروف و نهی ازمنکر
جعفری اریسمانی، رحمت با همکاری حسن دهشیری، قم، روح، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۲۷۲ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی ازمنکر بر اساس سخنان و سیره عملی و و تاریخ زندگی است. نویسنده با استناد به سخنان امام حسین * علمی امام حسین (ع) آن حضرت به ویژه در حماسه خونین کربلا، دیدگاه مکتب انسان ساز ائمه اطهارع)x، ف را درباره این فریضه مهم تشریح کرده است .
درخشش دارد، امربه معروف و نهی ازمنکر آن
آنچه که در زندگی امام حسین (ع) حضرت میباشد؛ چرا که یکی از حساسترین فراز تاریخ زندگی او نهضت عاشورا است. ایشان در بیان اهداف نهضتش میفرماید: «ارید ان آمر بالمعروف وانهی عن المنکر» هدف و انگیزه نهضت من امربه معروف و نهی ازمنکر است و پیروانش به طور مکرر به ایشان میگویند: «أشهد أنک قد أمرت بالمعروف و نهیت عن المنعر؛ گواهی میدهم که همانا تو حقیقتاً امربه معروف نمودی و نهی ازمنکر کردی». شهید مطهری در این زمینه میفرماید: این نهضت، یک نهضت امربه معروف و نهی از منکر بود. (ص ۱۸)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته، یک پیش گفتار و پنج فصل دارد: ویژگیهای آمران به معروف از
- ۲۱؛ وظایف آمران از نگاه امام: ۷۱؛ شیوههای امربه معروف و
دیدگاه امام حسین (ع)
نهی ازمنکر: ۱۴۳؛ نگرشی برخطبه امربه معروف و نهی از منکر: ۲۲۷؛ اصول راهبردی در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۴۵.
نمونه
ویژگیهای آمران به معروف و ناهیان از منکر از دیدگاه امام عبارت است از: آگاهی و بصیرت دینی، اخلاص در نیت و عمل، هماهنگی در گفتار و رفتار، صداقت، توکل، اراده نیرومند، زهد، شهامت، صبر، انس با قرآن و... وظایف آمران از دیدگاه امام عبارت است: تکلیف گرایی، پاسداری از دین، احیای کتاب و سنت ، اصلاح در جامعه، ارشاد دیگران، دعوت به قسط، استفاده از ابزار مشروع، گردآوری و ارزیابی اطلاعات، حفاظت از جان، مخاطب شناسی و... روشها و شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر: روش حکمت، روش موعظه، روش مستقیم و غیرمستقیم، روش نوشتاری، روش فراخوانی خصوصی و عمومی، روش ارائه جایگزین، روش تبلیغ عملی، روش معرفی الگوها، روش تکرار و تداوم. پس از بیان ویژگیها و وظایف آمران به معروف و ناهیان از منکر و تبیین
و نگرشی
شیوههای مؤثر در امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه امام حسین (ع) کوتاه بر خطبه امربه معروف و نهی ازمنکر آن بزرگوار اکنون برآنیم که با الهام از رهنمودهای علمی و شیوههای عملی آن حضرت به پارهای از اصول راهبردی در این زمینه اشاره کنیم تا برای همه عصرها و برای تمامی نسلها درس آموز و جهت بخش باشد.
این اصول عبارتند از:
۱. امربه معروف و نهی ازمنکر از اهمیت فوقالعادهای برخودارند. تا بدان جا این دو اصل مهم از موقعیت ویژه و ممتازی برخوردار هستند که شخصی همانند حسین بن علی برای اجرای آنها حاضر میشود از وطن آبا و اجدادی خویش صرف نظر کند و وارد میدان پرتلاطم مبارزه با منکرات بشود و در این راه همه عزیزان و یارانش را قربانی میکند و به اسارت بازماندگانش تن در دهد.
۲. نبود و یا کمبود امکانات هرگز مجوز تعطیل شدن آن دو نیست.
۳. باید عکس العمل ما در برابر منکرات مناسب و حساب شده باشد.
۴. هیچکس نباید از شمول این دو اصل مستثنی باشد.
۵. در اجرای این دو، انجام وظیفه مهم است نه حصول نتیجه.
۶. در اجرای امر و نهی نباید از ابزار نامشروع استفاده گردد.
۷. مقصد اصلی اتمام حجت است نه اثرگذاری در همه جا و همه حال. (ص ۲۴۷)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه، جواهرالکلام.
منابع تاریخی: تاریخ طبری، تاریخ یعقوبی، سیره پیشوایان، لهوف سیدابن طاووس، مقتل ابن مخنف، مقتل خوارزمی، مقتل فلسفی و نظارت مردمی) امربه معروف و نهی ازمنکر (۱۵. امام علی (ع) دشتی، محمد ۱۳۳۰ قم، مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۳۳۶ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
به منظور ارائه الگوهای رفتاری و تحقیقی در سیره عملی و علمی حضرت علی (ع)
به نسل جوان است. نویسنده با استناد به سخنان آن حضرت و با بهرهگیری از کتابهای تاریخی، مباحث مهم و اساسی نظارت مردم بر حکومت و اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر در زندگی فردی و اجتماعی را تبیین کرده است .
با شیوههای گوناگون، در تمام سخنرانیها و رهنمودها
حضرت امیر المؤمنین (ع)
و نامههایی که برای استانداران و فرمانداران خود مینوشت تلاش میکرد تا مردم و مسئولان نظام اسلامی را به نظارت و دخالت صحیح و امربه معروف و نهی از منکر سوق دهد تا فرهنگ «نظارت مردمی» رواج یابد و با رواج و تحقق امربه معروف و نهی ازمنکر، جامعه اسلامی همواره به سوی سلامت و بالندگی به پیش رود. یکی از شیوههای رواج فرهنگ امربه معروف و نهی ازمنکر، مطرح کردن پاداش
در خطبه ۱۵۶، امربه معروف و نهی ازمنکر معنوی نظارت مردمی است، امام علی (ع)
را دو صفت از صفات الهی معرفی کرده، میفرماید: «همانا امربه معروف و نهی ازمنکر دو صفت از اوصاف پروردگارند که نه آجل را نزدیک میکنند و نه روزی را کاهش میدهند.» (ص ۲۰۸)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر هفت فصل دارد: الگوهای رفتاری: ۱۳؛ نقش نظارت مردمی: ۱۹.
تبلیغات گفتاری: ۱۱۱؛ روشهای امربه معروف و نهی از منکر: ۱۲۶؛ تلاش در نابودی فتنهها: ۱۳۹؛ تلاش در اصلاح نابسامانیها: ۱۵۱؛ انتقاد و اعتراض بر بیعدالتیها: ۱۹۴؛ رواج فرهنگ نظارت مردمی: ۲۰۸؛ نظارت مردمی: ۲۳۷؛ ضرورتها: ۲۶۶.
نمونه
دنیای امروز برای اجرای قوانین و مقررات اجتماعی از اصل امربه معروف و نهی ازمنکر غفلت نموده و با طرح راه حلهای غیر منطقی همواره با ناکامی و شکست مواجه گردیده است، مانند: روی آوردن به سر نیزه و فشار، دل بستن به زندان و شکنجه، استفاده از جریمههای سنگین، استفاده از تنبیه بدنی و پیشروی تا حد اعدام.
اما هر چه بیشتر تلاش کردند کمتر به نتیجه رسیدند. از آدمهای ماشینی گرفته تا نصب چشمهای الکترونیک در بانکها، از قفلهای ضد گلوله و انواع ادوات پلیسی و جاسوسی استفاده کردند؛ اما نتوانستند انسان را به رعایت نظم و قانون وادارند و سرگردان و حیران میپرسند: راههای اجرای نظم و قانون کدام است؟ و پاسخ نهج البلاغه رعایت نظارت مردمی و امربه معروف و نهی از منکر است. اگر ملتی خود پشتوانه اجرای مقررات اجتماعی شود، همه امر به کارهای نیک کنند و از منکرات بپرهیزند و دیگران را به آن تذکر دهند، قانون اجرا میگردد و نظم و عدالت اجتماعی نیز تحقق میپذیرد. (ص ۲۵۰)
منابع حدیثی نهج البلاغه، غررالحکم، اصول کافی، بحارالانوار، شرح ابن ابی الحدید.
منابعتاریخی تاریخ طبری، مناقب خوارزمی، مروج الذهب مسعودی، ملل و نحل شهرستانی.
۱۶. امربه معروف در ترازوی تاریخ
رضائیراد، عبدالحسین ۱۳۳۹ قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ۲۴۴ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه و اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در فقه اسلامی است. نویسنده با استناد به مهمترین منابع اسلامی به ویژه فقه شیعه درباره اهمیت و جایگاه این فریضه در متون دینی و علوم اسلامی بحث کرده و دلایل مهجور ماندن آن را مورد نقد و بررسی قرار داده است.
نویسنده معتقد است که باید پاسخ این نظریه را در سرگذشت تاریخی این اصل و شیوههای اجرای آن در دورههای مختلف تاریخ جست وجو کرد. از دیر باز بحث امربه معروف در میان شیعیان در شمار بحثهای فقهی و در میان اهل سنت در شمار مباحث اعتقادی و گاه هم در شمار احکام سلطانیه بوده است؛ اما در این جا برآنیم تا ضمن نگاه فقهی به این موضوع با نگاهی تاریخی نیز آن را بکاویم و هم چنین روشهای اجرای این اصل در طول تاریخ و میزان مطابقت با عدم مطابقت هر کدام از این روشها با آنچه در فقه مطرح شده و نیز هدف از بنیانگذاری این اصل را بررسی کنیم و از این رهگذر، علتهای عملی نشدن یا اجرای نادرست آن روشن شود و زمینه کشف راههای بهتر برای احیا و تداوم این اصل فراهم آید. (ص ۱۸)
ساختار و محتوای کتاب
این تحقیق از یک مقدمه و دو فصل با این عناوین تشکیل شده است: اهداف امربه معروف: ۲۳؛ روشهای امربه معروف: ۵۰؛ نمایه: ۲۱۵.
فصل اول به مباحثی چون چیستی امربه معروف، چرایی امربه معروف (حفظ امنیت، ضمانت اجرای قانون، حفظ ارزشها، اداره امور حسبه، پاسداری و تصحیح آزادی)، مفهوم آزادی با استناد به دیدگاه اندیش مندان مسلمان و نقد و بررسی نظرات آنان اختصاص دارد.
در فصل دوم که شامل بیشترین حجم کتاب است، از این موضوعات بحث شده است: روشهای امربه معروف: روش انفرادی، روش تشکیلات مردمی، روش تشکیلاتی دولت، حسبه در بغداد، حسبه در مصر، حسبه در ایران، شیوههای کار حسبه دولتی، دلایل اختصاص حسبه به تخلفات آشکار و...
در این بخش، تجربیات تاریخی اجرای این فریضه در طول تاریخ هزار چهارصد ساله اسلام مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته، زیرا از دیدگاه نویسنده تجربههای تاریخی میتوانند نظریات فقهی را تصحیح و تعدیل نموده و به شکل کار آمدتر و کاربردیتر جلوه گر سازد.
نمونه
با نگاه کلی به سرگذشت امربه معروف در طول تاریخ و در اعصار پی در پی و با نگاهی به حکومتهایی که به نام اسلام در جوامع اسلامی حکومت کردهاند، شیوههای به کار رفته برای اجرای این اصل را میتوان در سه روش کلی دستهبندی کرد:
۱. روش انفرادی: گاه وظیفه امربه معروف به صورت فردی و بدون وجود تشکیلات و کار گروهی به انجام میرسیده است؛ مثل این که خود پیامبر، امام، خلیفه و یا نمایندگان آنها به صورت گشت زدن در بازار و اجتماع، امر و نهی میکردهاند. این روش در دورههای اولیه حکومت اسلامی آغاز شد و تقریباً تا روی کار آمدن خلفای عباسیادامه یافت؛ هر چند به طور پراکنده و غیر مستمر در سایر دورهها نیز از این روش استفاده میشد.
۲. روش سازمانی: در این روش به صورت گروهی، تحت پوشش سازمان یا مرکزی مستقل و زیر نظر مستقیم خلیفه یا والی و یا هر مسئول مشخص دیگر، به اشکال مختلف، نهی ازمنکر و امربه معروف میشد. از اوایل دوره عباسیان تا اواسط دوره فاطمیان روش سازمانی رایج بود، اما پس از آن با وجود آن که به طور پراکنده در زمانها و مکانهای مختلف، اعمال میشد، ولی این روش متروک شد و در اغلب موارد کارایی خود را از دست داد.
۳. روش دولتی: در این روش، وظیفه امربه معروف زیر نظر دولت مرکزی و به صورت متمرکز به انجام میرسد و نهاد امربه معروف به عنوان نهاد دولتی در کنار نهادهای دیگر به انجام وظیفه میپردازد. این روش تقریباً از اواسط دوره فاطمیان و اواخر حکومت عباسی آغاز شد و تا پایان دوره صفویان در ایران و کم و بیش در سایر بلاد ادامه داشت.
در این دوره علاوه بر دولت مصر و بغداد (حکومت مرکزی اسلام) در کشورهای دیگری از قبیل ایران و هند هم سازمانهایی عهده دار حسبه یا امربه معروف بودند، ولی آنها هم بعد از مدتی به تدریج به اضمحلال و انحلال کشیده شدند. (ص ۴۸)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه، جواهر الکلام.
منابع اخلاقی احیاء علوم الدین غزالی، محجة البیضاء فی¦ کاشانی.
منابع فقهی ادوار فقه، اللمعه الدمشقیة، تحریر الوسیله، رسالههای توضیح المسائل علما.
منابع تاریخی سفرنامه ابن بطوطه، تاریخ بغدادخطیب بغدادی، تاریخ بیهقی، تاریخ واسط، تاریخ طبری، تاریخ اجتماعی ایران نفیسی، سیاست نامه نظام الملک.
۱۷. امربه معروف در ترازوی عقل
رضائی راد، عبدالحسین ۱۳۳۹ قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۲۰۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر و انتقاد از کم توجهی اندیشمندان نسبت به تبیین علمی این واجب الهی است.
از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی ازمنکر با وجود داشتن جایگاهی ویژه در میان سایر احکام و اصول شرعی، هیچگاه از لحاظ اجرایی در حد قابل قبولی مورد توجه نبودهاند و هیچیک از دستورهای دینی تا این حد مورد بیتوجهی و فراموشی قرار نگرفته است؟ اصلی که از نظر اهمیت وظیفهای در کنار ایمان به مبدأ و معاد و هم طراز نماز و زکات؛ اصلی که تمامی احکام وابسته به اجرای آن است.
چرا باید این فریضه حتی به اندازه روزه، صدقه و سایر احکام معمولی دین در میان مردم رواج نداشته باشد و همیشه از آن به عنوان اصلی فراموش شده و کاری که بساطش جمع شده و امروزه قابل اجرا نیست یاد شود؟ چرا باید از بیتوجهی مردم و تساهل دور و دراز جوامع اسلامی در آن شکایتها وجود نداشته باشد؟
در بسیاری از کتابهای فقهی و بیشتر رسالههای عملی بحثی از آن نشده است. اگر مواردی در کتابهای فقهی آمده بعضاً به طفیلی بحثهای دیگر بوده است. در رسالههای عملی نیز مطالب ذکر شده در حد ترجمه و تلخیص تحریر الوسیله امام خمینی میباشد و هیچ مسئله جدیدی مطرح نشده است.
خلاصه، فریضهای که خیر دنیا و آخرت تنها در اجرای آن است، چرا حتی در جمهوری اسلامی ایران که مسئولان با حساسیت خاصی درصدد اجرای دستورهای اسلام هستند و امام راحل در بدو ورودشان به ایران وعده تأسیس وزارت خانه امربه معروف را دادهاند، نهاد مشخصی که به شکل جدی و قابل قبولی متصدی این وظیفه باشد، وجود ندارد و با وجود گذشت سالها، هنوز هم سخن از احیای این اصل و گله از عدم رواج آن است وتلاشها در حد تشکیل یک یادو سمینار آن هم در هفته خاصی که به نام امربه معروف نام گذاری شده منحصر گردیده است؛ در حالی که برای ترویج واجبات دیگر که از لحاظ اهمیت به هیچ عنوان با این اصل قابل مقایسه نیستند، نهادهای متعددی از قبیل ارشاد، سازمان تبلیغات و غیره به طور رسمی فعالیت میکنند. (ص ۲۴)
این جاست که این پرسش اهمیت خود را بیشتر نشان میدهد که چرا از میان اصول و احکام ، فریضهای از همه مهجورتر قرار گرفته است که تا این اندازه مسلم و متفق علیه است؟ از انصاف به دور است اگر با نگاهی عجولانه ریشه این معضل را در مقصر شمردن مردم یا دولت بجوییم و از اندیشه عمیق در پاسخ این پرسش شانه خالی کنیم.
پاسخهایی که مؤلف به عنوان سه فرضیه برای این پرسش پیشنهاد کرده و مورد بررسی قرار میدهد به شرح زیر است: مبانی عقلی امربه معروف ضعیف بوده است. شیوههای بیان احکام توسط فقها نارسایی داشته است. روشهای اجرایی امربه معروف ناکارآمد و غیر واقعی بوده است.
ساختار و محتوا و نمونههایی از کتاب
این پژوهش، یک پیش گفتار و یکمقدمه و دو بخش اصلی دارد: وجود ضعف در مبانی عقلی: ۳۹؛ نارسایی کتابهای فقهی در ارائه احکام : ۱۲۱.
نویسنده در بخش اول، اولین فرضیه درباره مهجور بودن امربه معروف و نهی ازمنکر را تبیین میکند. در بررسی دلایل مهجوریت و ناکامی امربه معروف، نخستین فرضیه وجود ضعف در مبانی عقلانی آن است و یک تحلیل گر در رویارویی با این مسئله از خود میپرسد: آیاتعطیل شدن و ناکامی امربه معروف دراهداف خود، به سبب وجود ضعفی خاص در مبانی عقلانی آن نیست؟ زیرا هرگاه اصلی بر مبنای منطقی و محکم استوار نباشد و نتواند ذهن نوع بشر را در مورد فلسفه و ضرورت خود متقاعد سازد، در صحنه عمل نیز موفقیتی کسب نکرده و در حد یک نظریه باقی میماند.
کسانی که امربه معروف را با نگاهی بیرون دینی و به عنوان پروژه اجتماعی نگریستهاند، سه ایراد برمبانی عقلانی این اصل وارد کردهاند که بر اساس آنها، اجرای آن را غیر معقول یا اجرا نشدنی و یا محکوم به شکست دانستهاند. ۱. امربه معروف نه تنها تضادی با آزادی بشر ندارد، بلکه بهترین و قانون مندترین اصل برای حفظ حدود آزادی و تصحیح انتظارهای افراد جامعه از همدیگر و در نتیجه تداوم آزادی و حفظ حقوق بشر است.
۲. اگر امربه معروف مانند سایر فرای¦ براساس اصل اجتهاد و تقلید و مطابق موازین فقهی و... انجام گیرد و از دخالت افراد ناآگاه در این امور جلوگیری شود، علاوه برآن که زمینه ساز خشونت اجتماعی نخواهد شد، بلکه خود عاملی در جهت حفظ ثبات جامعه و آرامش معنوی خواهد شد.
۳. با توجه به آن که معروف به معنای ارزشهای بنیادی، ضروری و مسلمی است که مورد قبول همه جوامع و عاقلان جهان است، امربه معروف نه تنها هیچ مخالفتی با تنوع سلیقهها و تکثرهای ذاتی که در جوامع بشری هست پیدا نمیکند، بلکه ضرورتی است که همه افکار و سلیقههای مختلف بر آن صحه میگذارند و به حفظ و تداومش نیاز دارند. (ص ۱۷۷)
نویسنده در بخش دوم، فرضیه وجود نارسایی در شیوه بیان و ارائه احکام در آثار فقهی را نقد و بررسی میکند: در این بخش، پنج اشکال عمده زیر که میتواند به عنوان نارساییهای موجود در آثار فقهی و از عوامل مؤثر در تعطیلی این اصل مطرح گردد، بررسی میشود: نداشتن مسئله یابی نو و اکتفا به مسائل کهنه، کلی گویی و عدم تبیین مصادیق معروف و منکر، وارد نشدن به حوزه روشها و اکتفا به ذکر احکام و ارزشها و... (ص ۱۲۲)
۱. شایسته است فقهای عظام توجه بیشتری به مباحث امربه معروف مبذول دارند و به این بخش از فقه نیز مانند بخشهای دیگر توجه کافی را داشته و بلکه عنایت بیشتری نشان دهند.
۲. اکتفا کردن فقها به ذکر احکام امربه معروف آن هم در حد کلیات، بیان مسائل تکراری، بیتوجهی به مسائل جدید مبتلا به، مقلدان و مجریان را به حیرانی گرفتار ساخته و به تدریج موجب تعطیلی یا انحراف این دو فریضه بنیادین از مسیر اصلی خود میگردد.
۳. برای جلوگیری از مهجوریت یا انحراف این دو اصل، لازم است مؤلفان آثار فقهی علاوه بر اظهار نظر در احکام و تفریع فروع در مصادیق معروف و منکر و نقد و بررسی روشهای اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر نیز وارد شده و ارایه طریق کنند.
۴. ذکر شروط و احکامی که اجرای این دو فریضه را در عمل به سطحی محدود و مواردی نادر منحصر میسازد، خلاف فلسفه و هدف این دو اصل است. لازم است صاحبان اثر با نگاهی کاربردی و مسئولانه و با توجه به بحرانهای موجود، ضمن بازخوانی منابع فقهی و متون دینی مسائل و احکام این دو فریضه را به گونهای تبیین کنند که احتیاطها و دقتهای بیش از حد، به انزوا یا تعطیل این دو اصل نینجامد. (ص ۱۷۸)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، وسائل الشیعه، جواهرالکلام. منابع اخلاقی احیاء علوم الدین غزالی، محجة البیضاء فی¦ کاشانی.
منابع تفسیری تفسیر عیاشی، تفسیر المنار، تفسیر المیزان، تفسیر صافی.
منابع فقهی مصباح الفقاهه خویی، فقه الصادق، ادوار فقه، اللمعه الدمشقیه، تحریر الوسیله.
منابع فلسفی کلامی مجموعه آثار شهید مطهری، دکتر سروش.
۱۸. امربه معروف و نهی ازمنکر
اسلامی، سیدحسن ۱۳۳۹ قم، خرم، ۱۳۷۶، چاپ دوم، ۲۰۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره معنا و مفهوم امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات الهی و سخنان ائمه اطهار و با استفاده از منابع مهم علوم اسلامی درباره جایگاه و اهمیت و شرایط و مراتب آن بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده، در تعریف معروف و منکر دو سرچشمه برای شناخت آنها بیان شده است: یکی عقل و دیگری شرع. از نظراسلام این دو تفاوت محتوایی ندارند و تنها از نظر مرتبه متفاوتند و شرع، عقل بیرونی و عقل، شرع درونی است. ریشه هر حکم عقلی را میتوان در شرع یافت و نتیجه هر حکم شرعی را در عقل جست. این دو هم پا و هم راهند؛ بنابراین، با رجوع به متن شرع و یا عقل سلیم، میتوان معروفها و منکرها را شناخت:
چکیده و ریشه معروفها و منکرها در قرآن آمده است؛ از جمله در سورههای اسراء و لقمان از برخی از این معروفها یاد شده است که عبارتند از: یکتاپرستی، نیکی به والدین، احترام به آنها و نرم زبانی، انفاق به خویشان، مساکین و درماندگان، میانه روی در هر کار و از جمله بخشندگی، برپایی نماز، پایبندی به عهد، امربه معروف و نهی ازمنکر، تحمل سختیها در راه اجرای این دو فریضه و آرام سخن گفتن.
برخی از منکرات نیز از این قرارند: کشتن فرزندان بر اثر فقر، شرک به خداوند، زنا و فحشا، تجاوز به اموال یتیمان، کم فروشی، اطاعت کورکورانه و بیتوجهی به مسئولیت چشم و گوش و خرد، تکبر، اسراف، بدخویی و ترشرویی. (ص ۱۴)
ساختار و محتوای کتاب
این پژوهش از یک مقدمه و نه فصل با این عناوین تشکیل شده است: معنای امربه معروف و نهی از منکر: ۱۱؛ امربه معروف و نهی از منکر در قرآن: ۲۱؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در روایات: ۳۹؛ امربه معروف و نهی از منکر و نظام حسبه: ۵۷؛ علل مهجوریت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۵؛ جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در علوم اسلامی: ۱۰۷؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳۳؛ مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۵۷؛ آداب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۶۹.
نمونه
بسیاری از ما نسبت به برخی فریضههای دینی حساسیتی به حق داریم و معیار مسلمانی را در اجرای آنها میدانیم. لیکن غالباً امربه معروف و نهی ازمنکر از جمله این فریضهها نیست: تارک الصلاه یا شرابخوار دشنام است، اما تارک امربه معروف، نه. چرا؟ مگر امربه معروف و نهی ازمنکر کمتر از نماز واجب است؟ در فصلهای گذشته دیدیم که چنین نیست و همه واجبات از جمله نماز و روزه بدان وابسته است و اساساً هدف و غایت دین، امربه معروف و نهی ازمنکر است و آن که این فریضه را نمیگزارد، از دیدگاه پیامبر اکرم صلی الله بیدین است. (ص ۷۷)
مهمترین عوامل بیشمار ترک این فریضه به این شرح است: آزمندی، ترس، سوء استفادهها، برداشت نادرست از برخی آیات، برداشت نادرست از تقیه، فهم نادرست شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر، عزلت، شتاب زدگی، نشناختن زمان، نشناختن قوانین جامعه.
امربه معروف و نهی ازمنکر، به دلیل اهمیتی که داشته است، در سه دانش از دانشهای اسلامیجداگانه مورد بحث قرار گرفته است و این سه دانش را در جایی به هم پیوند داده است؛ یعنی علم کلام، اخلاق و فقه.
نخستین دانشی که به این فریضه پرداخت، کلام بود. یکی از حساسترین مباحث کلامی در سده اول هجری تعریف و تعیین محدوده ایمان بود. ایمان چیست؟ گروهی از متکلمان ایمان را تنها اعتقاد قلبی میدانستند و عمل بر مقتضای آن را جزء ایمان به شمار نمیآوردند. طبق این تعریف اگر به فرض کسی قلباً به اصول دین معتقد بود، لیکن هیچیک از رفتارهایش منطبق بر احکام دین نبود، باز مؤمن به شمار میرفت. (ص ۱۰۹)
علم اخلاق از بایستهها و نبایستههای رفتاری و اعتقادی بحث میکند؛ وصول به سعادت در گرو پاک شدن از رذیلتها و آراسته شدن به فضیلت هاست. امربه معروف و نهی از منکر نیز فضیلتی است و ترک آن رذیلت. از این رو این فریضه در کتابهای اخلاقی جایگاه والایی یافته است.
ابو حامد غزالی بیش از دیگران درباره این فریضه در کتابهای اخلاقی خود بحث کرده و زوایای آن را کاویده است. (ص ۱۱۲)
اگر چه مسئله امربه معروف و نهی از منکر در علم کلام و علم اخلاق مورد بررسی قرار گرفته است، جایگاه اصلی آن در علم فقه است؛ زیرا فقه به تکالیف بندگان در قبال خداوند، خود و یکدیگر میپردازد و امربه معروف و نهی ازمنکر نیز یک تکلیف است؛ بنابراین در درجه نخست، وظیفه فقه است که از این تکلیف بحث کند و احکام و شرایط آن را بیان دارد. (ص ۱۱۹)
منابع اخلاقی احیاء علوم الدین و کیمیای سعادت غزالی، محجة البیضاء فی¦ کاشانی، تحف العقول حرانی، جامع السعادات نراقی، معراج السعاده نراقی. منابع فقهی اللمعة الدمشقیة شهید اول، شرح لمعه شهید ثانی، تحریر الوسیله امام خمینی، النهایه شیخ طوسی.
۱۹. امربه معروف و نهی ازمنکر
بخت آور، مهدی ۱۳۴۲ تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۴۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلام از دیدگاه امام خمینی است که بر اساس مجموعه سخنرانیها و آثار علمی ایشان نوشته شده است.
از دیدگاه نویسنده، امام خمینی به عنوان فقیهی اسلامشناس و اندیش مندی مصلح که تمام توان و فکر خویش را مصروف آسیبشناسی جامعه بزرگ اسلامی و اصلاح روابط اجتماعی بر اساس تعالیم اسلام ناب محمدی نموده بود، جایگاهی اساسی برای فریضه امربه معروف و نهی از منکر و ضرورت شناخت اهمیت و تعیین مصادیق معروف و منکر در نظر داشت. ایشان بسیاری از تلاشها و فعالیتهای اجتماعی سیاسی خویش را بر مبنای عمل به این فریضه سامان میداد. (ص ۱۵)
این اثر با نگاهی اخلاقی اجتماعی در جست وجوی مفهوم و ماهیت فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه امام خمینی بوده و به بیان جایگاه و نقش آن در تحولات اجتماعی و سیاسی عصر حاضر میپردازد.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب، یک مقدمه و نه بخش دارد: امربه معروف و نهی از منکر در قرآن و روایات: ۱۹؛ وجوب عقلی و کفایی امربه معروف و نهی از منکر: ۳۱؛ اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۷؛ ریشههای نفسانی این دو فریضه: ۵۱؛ شرایط وجوب امر به معروف و نهی ازمنکر: ۶۱؛ مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۷۱؛ جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر اجتماعی: ۹۳؛ نصیحت حاکمان اسلامی: ۱۲۷؛ شنیدنیهایی از رفتار عملی امام خمینی: ۱۳۳.
نمونه
فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر تنها در صورتی واجب میشود که فرد مکلفی که در صدد عمل به آن میباشد بتواند معروفها و منکرها را از هم بازشناسد؛ یعنی از توانی برخوردار باشد که بتواند مجموعهای از معروفها و منکرها را شناخته و از هم تفکیک نماید.
بنابراین اگر کسی این توان را ندارد اساس وجوب این فریضه برای او منتفی است و برای چنین شخصی تحصیل علم به معروف و منکر هم واجب نیست. یعنی مکلف برای این که بتواند دیگران را امربه معروف و نهی از منکر کند باید توان شناخت معروف و منکر را داشته باشد، اما کسب این توان، یعنی بازشناسی منکر از معروف برای تأمین یکی از شرایط چهارگانه وجوب امربه معروف و نهی ازمنکر اساس واجب نیست.
البته شناخت معروف و منکر برای عمل شخصی خود انسان در محدودهای که جزء واجبات و محرمات شرعی است واجب است، اما این وجوب تحصیل علم با شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر ارتباطی ندارد.
بنابراین شرط نخست این فریضه مثل شرط استطاعت برای وجوب حج شرط وجوب است و نه شرط واجب .(ص ۶۱)
هم چنین باید توجه داشت در صورتی که کسی منکری را مرتکب میشود و یا معروفی را ترک میکند، به موضوع جاهل است؛ یعنی به عنوان مثال میداند که نماز واجب است، ولی از روی غفلت و فراموشی به جا آوردن نماز را ترک کرده است؛ لازم نیست از باب امربه معروف وی را به انجام دادن نماز توصیه کرد.
یا کسی که بر حرمت شرب خمر آگاه است، اما در تشخیص مصداق اشتباه کرده است، لازم نیست او را نهی ازمنکر کرد؛ ولی اگر موضوع از مواردی باشد که شارع مقدس در هیچ شرایطی عمل به آن را مجاز نمیداند لازم است در صورت ناآگاهی به موضوع منکر نیز فاعل را از عمل به آن برحذر داشت، مثل کشتن نفس محترمه که باید شخص قاتل را که از روی اشتباه و خطا به آن عمل میکند از اقدام به آن بازداشت .(ص ۶۲)
منابع آداب الصلاة، استفتائات، تحریرالوسیله، صحیفه نور، کشف الاسرار، ولایت فقیه امام خمینی.
۲۰. امربه معروف و نهی ازمنکر
بهروز لک، غلام رضا ۱۳۷۴
تهران، کانون اندیشه جوان، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۶۴ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی بر اساس دیدگاههای استاد شهید مرتضی مطهری است.
۶۶ ° کتابشناسی امر به معروف و نهی از من۰ر نویسنده با استناد به سخنان و نظریات شهید مطهری از اهمیت و ابعاد فردی و اجتماعی این اصل مهم دینی سخن گفته است. از دیدگاه وی، امربه معروف و نهی ازمنکر در کانون تعالیم اسلامی قرار دارد نه این که موضوعی فرعی و غیر ضروری باشد که بتوان از کنار آن به سادگی گذشت: امربه معروف و نهی از منکر در کانون تعالیم اسلامی قرار دارد. در فرهنگ اسلامی و طبق مبانی اسلامی کلمه معروف شامل همه هدفهای مثبت اسلامی و کلمه منکر شامل همه هدفهای منفی اسلامی میشود؛ بنابراین با چنین تعبیر عامی آمده است .(ص ۱۳)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر تحقیقی از یک پیش گفتار و درآمد و پنج فصل تشکیل شده است: کلیات: ۱۳؛ ابعاد و شیوههای امربه معروف و نهی از منکر: ۲۵؛ شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۳۵؛ آسیبشناسی امربه معروف و نهی از منکر: ۴۹؛ آثار ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۵.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر گرچه با تعبیر امر و نهی است، ولی به نص حدیث و فقه و تاریخ قطعی اسلامی شامل هر وسیله مشروعی است که برای این هدفها بتوان استفاده کرد و این ساختمان را نگه داشت و توسعه داد؛ مقصود از آن تنها امر و نهی لفظی نیست، بلکه مقصود از آن استفاده کردن از هر وسیله مشروع برای پیشبرد هدفهای اسلامی است. پس اگر بخواهیم روح امربه معروف و نهی ازمنکر را با ترجمه و تعبیر فارسی خودمان بیان کنیم باید بگوییم: لزوم استفاده از هر وسیله مشروع برای پیشبرد
هدفهای اسلامی. (ص ۱۳) منابع مجموعه آثار شهید مطهری.
۲۱. امربه معروف و نهی ازمنکر
حیدری نراقی، علیمحمد ۱۳۳۱ قم، مهدی نراقی، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۱۶۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه والای امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات ائمه اطهار درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است و آثار و فواید اجرای صحیح این واجب الهی را در جامعه تبیین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و چند بخش با این عناوین تشکیل شده است: نقش امربه معروف و نهی از منکر در اصلاح جامعه: ۱۳؛ مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۴۵؛ روشهای صحیح امربه معروف و نهی از منکر: ۸۹؛ آثار امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳۵.
نمونه
امربه معروف و نهی از منکر، گاه به اقتضای موارد و به تناسب آن باید از شیوه عملی در امربه معروف و نهی ازمنکر بهره جوید. در این شیوه فرد آمر و ناهی باید با عمل خود، نفرتش را از منکر نشان داده و از انجام عمل منکر پیش گیری نموده و
۶۸ ° کتابشناسی امر به معروف و نهی از من۰ر دیگران را نیز به معروف تشویق و از منکر برحذر دارد. مانند روش بزرگان از علمای عاملین هم چون مرحوم آیة الله العظمی بهجت که هر کس با او برخورد میکرد از روش عملی او به دنبال ذکر و یاد خدا میرفت و در نتیجه به دنیا و ذخایر آن بیاعتنا میشد. روحش شاد و دعای خیرش در عالم برزخ شامل حال همه ما باشد. (ص ۹۲)
۲۲. امربه معروف و نهی ازمنکر
خرمی مشگان، ابراهیم ۱۳۴۲ کاشان، مرسل، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۱۶۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی ازمنکر بر اساس آموزههای دینی به ویژه آیات قرآن و روایات ائمه اطهار است. نویسنده با استناد به منابع مهم علوم اسلامی، سیمای این فریضه الهی در مکتب تشیع را تبیین مینماید و از جایگاه والای آن سخن میگوید: بدون شک هیچ مکتب و آیینی به اندازه اسلام برای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر اهمیت ویژه قایل نیست تا جایی که امربه معروف و نهی از منکر را زیربنای عرصههای اجتماعی، اخلاقی، مذهبی، اعتقادی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، نظامی و... میداند. (ص ۹)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و هشت بخش با این عناوین تشکیل شده است: معروف و منکر چیست: ۱۴؛ جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در قرآن و روایات: ۱۶؛ حکم امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۵؛ مراتب و اقسام: ۳۷؛ ابزارهای امربه معروف و
نهی از منکر: ۹۰؛ آثار بیتفاوتی و سکوت: ۱۴۷؛ علل ترک یا بیتوجهی به امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۵۶.
نمونه
در زمان ریاست مرحوم آقا نجفی اصفهانی یک روز عدهای در حالی که نفس میزدند و یک دایره شکسته و یک دمبک شکسته در دست، به منزل مرحوم آقا نجفی آمدند. ایشان پرسیدند: چه خبر است؟ از کجا میآیید؟ اینها چیست در دست شما؟ گفتند: در مدرسه بودیم که به ما اطلاع دادند در چندین خانه آن طرف مدرسه، مجلس عروسی است و در آن جا دایره و دمبک میزنند. از پشت بام مدرسه، از روی بامهای خانهها، از این پشت بام به آن پشت بام رفتیم تا به آن خانه رسیدیم. داخل آن خانهها شدیم و مردم را زدیم و دایره و دمبک آنها را شکستیم. یکی جلو آمد و گفت: من خودم جلو رفتم و سیلی محکمی به گوش عروس زدم. مرحوم آقا نجفی گفت: حقیقتاً آیا نهی ازمنکر هم همین است که شما کردید؟ چندین منکر به نام نهی ازمنکر مرتکب شدید: اولاً مجلس عروسی بوده؛ ثانیاً شما حق تجسس نداشتهاید؛ ثالثاً شما چه حقی داشتهاید که از پشت بامهای مردم بروید؛ رابعاً کی به شما اجازه داده که بروید زد و خورد کنید؟ (ص ۱۰۰)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه. منابع داستانی داستان راستان شهید مطهری، داستان دوستان محمدی اشتهاردی، پند تاریخ خسروی.
۲۳. امربه معروف و نهی ازمنکر
دستغیب، سید عبدالحسین
۷۰ ° کتابشناسی امر به معروف و نهی از من۰ر تنظیم سید محمد هاشم دستغیب، تهران، دهقان، ۱۳۶۳، چاپ اول، ۱۶۸ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه سخنرانیها و مواعظ اخلاقی درباره اهمیت و آثار سازنده اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر در زندگی فردی و اجتماعی است. از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی ازمنکر از بزرگترین واجبات الهی است که در قرآن و احادیث به اجرای آن تأکید فراوان شده و تهدیدهای سخت بر ترکش وارد شده است: ترک امربه معروف و نهی ازمنکر از گناهان کبیره است. (ص ۳۶)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و سه بخش تشکیل شده است :مقدمه: ۱۱؛ امر و نهی برای کسی که دانا باشد شدیدتر است: ۳۱؛ موازین امربه معروف و نهی از منکر: ۱۲۹؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳۹.
نمونه
در نهی ازمنکر اولین مرتبه اش انکار قلبی است به طوری که آثار انکارش باید ظاهر شود؛ یعنی بر هر مسلمانی واجب است هنگامی که کار حرامی از کسی ببیند راضی به آن کار نباشد، بلکه در دل بدش بیاید به طوری که اثر این کراهت قلبی در ظاهرش آشکار شود.
هنگامی که با مرتکب حرام رو به رو میشود با جبهه گشاده و باز با او برخورد ننماید، بلکه رو را ترش کند و خلاصه باید آثار انکار قلبی در اعضا و جوارح شخص ظاهر شود و هر اندازه ایمان شخص قویتر و روحانیتش بیشتر باشد، انکار قلبیش در برابر معصیت شدیدتر است. (ص ۳۶)
۲۴. امربه معروف و نهی ازمنکر
سروش، محمد ۱۳۴۰ قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ۱۶۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و برکات اجرای فریضه امربه معروف و نهی از منکر و عواقب ترک آن است. نویسنده با استناد به منابع مهم علوم اسلامی از اهمیت و نقش سازنده این واجب الهی و آثار و منافع فردی و اجتماعی آن بحث کرده است. از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی ازمنکر یک واجب مهم اسلامی است که متأسفانه هم شناخت کافی در مورد آن وجود ندارد و هم به طور شایسته مورد توجه قرار نگرفته است. حتی در جامعه اسلامی ما با این که قرآن و احکام در درجه اول اهمیت قرار دارند، باز هم این اصل مهم مورد غفلت و کم مهری واقع شده و توجه کافی بدان نشده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چهار فصل دارد: ضرورت و اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ شرایط و مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۴۵؛ عوامل و زمینههای موفقیت در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸۷؛ عوامل و عواقب بیاعتنایی به امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲۱.
نمونه
موفقیت در انجام این فریضه الهی در گرو رعایت این نکات است:
یادگیری راه و رسم صحیح و مناسب، اهمیت دادن به پیش گیری، ریشه یابی و از بین بردن زمینههای منکرات، استفاده از روشهای غیر مستقیم، اقدام همهجانبه، رعایت ادب، کرامت و حرمت طرف مقابل، پرهیز از سخت گیری بیجا و امیدوار کردن به رحمت خدا، شروع از نزدیکان، جلب اعتماد، امر و نهی استدلالی و منطقی. (ص ۷)
قرآن کریم به ما دستور میدهد که وقتی میخواهید وارد خانه شوید، از در آن وارد شوید:۲وأتوا البیوت من أبوابها۱ (بقره: ۱۸۹) آیه قرآن درصدد بیان یک حقیقت کلی
در تفسیر این آیه
است که راه موفقیت در هر عملی را نشان میدهد. امام باقر (ع) فرمود: یعنی هر کاری را از راهش وارد شوید و هر عملی را از آن سو که باید، انجام
فرمود: هر کس که کار را از راهش بخواهد، نمیلغزد و اگر هم
دهید. حضرت رضا (ع)
بلغزد چارهای برایش خواهد بود.
در امربه معروف ونهی از منکر نیز قبل از هر اقدامی باید اندیشه کرد و شیوه صحیح را با توجه به ویژگیهای فرد گناه کار و نوع خطا پیدا نمود. برای مثال در برخورد با گناهی که از او سر زده است، پیرامون این سؤالات باید فکر کرد:
موضع گیری فردی کافی است یا باید با هماهنگی دوستان و خانواده عمل کنیم؟ ارشاد زبانی لازم است یا اقدام عملی؟ از زبان تشویق استفاده کنم یا از زبان تهدید؟
وقتی که راه منطقی و ثمر بخش امربه معروف و نهی ازمنکر را یافتیم، باید به ادای تکلیف و انجام وظیفه بپردازیم. (ص ۸۷)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه. منابع اخلاقی احیاء علوم الدین غزالی، محجة البیضاء فی¦ کاشانی. منابع تفسیری تفسیر عیاشی، تفسیر المنار، تفسیر المیزان، تفسیر صافی.
۲۵. امربه معروف و نهی ازمنکر
صانعی، یوسف ۱۳۱۶ قم، فقه الثقلین، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۷۲ ص پالتویی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی بر اساس دیدگاههای فقهی نویسنده است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این واجب الهی بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده، امر و نهی در لغت به معنی طلب فعل و طلب ترک است و بنابر آنچه مقتضای ظاهر لفظ امر و نهی است. درخواست، زمانی که شفاهی و زبانی صورت پذیرد از آن به «امر» تعبیر میشود؛ لذا امربه معروف به معنای درخواست امور پسندیده عقلی و شرعی است و نهی ازمنکر به معنای باز داشتن و یا طلب ترک امور ناپسند است. (ص ۱۴)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و سه فصل تشکیل شده است: امربه معروف و نهی ازمنکر در لغت: ۱۲؛ دلایل قائلین به جواز ضرب و جرح در امربه معروف و نهی از منکر: ۴۱؛ دلایل قائلین به شرطیت عامل و تارک بودن آمر به معروف و ناهی از منکر: ۶۲.
نمونه
امر همان گونه که لغت شناسان گفتهاند به معنای طلب فعل و نهی به معنای طلب
۷۴ ° کتابشناسی امر به معروف و نهی از من۰ر ترک است. طلب درخواست قولی را گویند. چنانکه صاحب جواهر مقتضای ظاهر لفظ «امر و نهی» را درخواست زبانی و شفاهی دانسته است و در مقابل علامه طباطبائی در ذیل آیه ۲الذین یبخلون ویأمرون الناس بالبخل ۱ میفرماید: همان گونه که امر با قول محقق میشود با فعل نیز قابل تحقق است و میفرماید:
امر آنها به بخل همانا با روش فاسد و رفتار آن هاست و تفاوتی ندارد که در گفتار به آن امر کنند یا ساکت بمانند این طایفه به خاطر آن که صاحب ثروت و مال فراوانند. کردارشان مانند گفتارشان امر کننده و باز دارنده است.
همان طورکه مشاهده نمودید ایشان در این آیه که لفظ «امر» در آن وارد شده فعل و روش را «امر» دانسته است، گرچه به صورت ضمنی و غیر مستقیم و بدون استفاده از لفظ صورت پذیرفته است. کلمه «معروف» و «منکر» نیز در لغت چنین معنا شده است: معروف اسمی است که برای هر عملی که خوبی آن از نظر عقل و یا شرع مسلم است به کار میرود. منکر هر عملی را گویند که خرد سالم به زشتی آن حکم نماید. (ص ۱۲)
۲۶. امربه معروف و نهی ازمنکر
صنیعی، حسن قم، حطیم، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۶۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. نویسنده با استناد به منابع تفسیر و حدیث شیعه از آثار اجرای این فریضه مهم و حیاتی در جامعه بحث کرده و دیدگاههای گوناگون در قلمرو این آموزه الهی را تبیین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از چند بخش با این عناوین تشکیل شده است: فروع دین: ۱۲؛ راهنمایی قرآن: ۱۳؛ امربه معروف و نهی از منکر عمومیت دارد: ۱۴؛ امربه معروف و نهی ازمنکر، عقلی است: ۱۵؛ کسی که به این دو عمل کند بهترین مردم است: ۱۶؛ ۱۷؛ آزادی مطلق: ۱۹؛ ننگ حرف نزدن: ۲۳ و ... سفارش امیر المؤمنین (ع)
نمونه
در مجلس هارون وارد میشود.
در خبری آمده است که امام موسی بن جعفر (ع) نظر میکند میبیند مردی را که هارون به او غضب کرده میخواهند سه حد بزنند. امام میفرمایند: غضب برای خدا نباید زیادتر از غضب برای خودش باشد؛ یعنی خدا امر کرد یک حد بزنید، شما میخواهید سه حد بزنید؟ این ظلم است ... حضرت روش نهی ازمنکر را به گونهای آموزش داد که ثمر بگذارد و مانع از منکر شود. (ص ۴۲)
۲۷. امربه معروف و نهی ازمنکر
فلاح زاده، محمدحسین تهران، ستاد اجرایی امربه معروف و نهی ازمنکر منطقه شمیرانات، ۱۳۷۱، ۷۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
گزیده آیات قرآن و احادیث ائمه اطهار و سخنان امام خمینی و مقام معظم رهبری درباره اهمیت و جایگاه والای امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یکمقدمه و پنج بخش دارد: امربه معروف و نهی ازمنکر در کلام الهی: ۹؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در کلام معصومین: ۱۱؛ امربه معروف و نهی از منکر در کلام امام خمینی: ۱۷؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در کلام رهبری: ۲۵؛ فتاوای امام: ۵۷.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر، طنین وحی و صدای خداست که در گوش هستی میپیچد. آوای انبیاست که زمین و زمان را به عبادت و عدالت و وحدت فرا میخواند. سرود روح افزای فرشتگان، سیره صالحان، پشتوانه عملی و اجرای احکام الهی، ضامن امنیت وعدالت و استقلال و آزادی و نمایش بلوغ و بالندگیامت اسلامی است.
رسالت امربه معروف و نهی ازمنکر مسئولیت عمومی و وظیفه جهانی مسلمین و اساس برتری و عظمت امت اسلامی است که اگر در عمل تبلور و عینیت پیدا نماید، خیزش عظیمی در جهت تحقق ارزشهای اسلامی و انسانی برداشته شده است. (ص ۷)
۲۸. امربه معروف و نهی ازمنکر
قرائتی، محسن ۱۳۲۴ تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن کریم، ۱۳۷۹، چاپ دهم، ۳۲۷ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
متن پانزده سخنرانی درباره امربه معروف و نهی از منکر است که در برنامه
درسهایی از قرآن در صدا و سیما پخش شده و پس از تنظیم ویرایش در قالب این کتاب ارائه شده است. مهمترین ویژگی این اثر را میتوان مانند بیشتر آثار این نویسنده، مستند به آیات الهی بودن از یک سو و ارائه در قالب مثالها و تعاریف همه فهم و بهرهگیری از زبانی ساده و روان و به دور از پیچیدگیهای لفظی و معنوی دانست.
نویسنده با استناد به آیات قرآن و روایات ائمه اطهار سیمای امربه معروف و نهی ازمنکر در دین اسلام را ترسیم نموده و اهمیت و آثار انجام و یا ترک این فریضه را بیان نموده است. نویسنده علاوه بر آیات و روایات به مسائل اجتماعی و حکومتی و روانی که مربوط به این فریضه میشود اشاراتی کرده است.
از دیدگاه او معروفها و منکرهای هر گروه و دستگاهی را مؤمنان آن نظام بهتر میشناسند: فرمانده یک ارتش بهتر از هر کس معروف و منکر پادگان را میشناسد. اگر او با هم فکران مؤمن خود جلساتی در جهت گسترش معروف و جلوگیری از منکرات تشکیل دهد، با امدادهای الهی میتواند پادگان را به یک محیط بسیار خوب تبدیل کند. هم چنین معتمدین بازار، مدیران کارخانهها، پیرمردان روستاها، قهرمانان ورزشکار، اساتید دانشگاهها، معلمان دلسوز و مسئولین نظام هر یک در هر رتبهای که هستند به خاطر محبوبیت و تخصص و سابقه و شناخت عمیق از جزئیات بیش از هر کس دیگر میتوانند معروف را گسترش دهند. (ص ۳)
از دیدگاه نویسنده، قرآن امربه معروف و نهی ازمنکر را بیشتر به دوش کسانی گذاشته که از امکانات ویژهای برخوردارند، زیرا مردم از این افراد حرفشنوی بیشتری دارند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه وپنج فصل با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه
امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷؛ ترک امربه معروف و نهی از منکر: ۶۹؛ وظایف آمرین و ناهیان: ۱۱۳؛ شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷۷؛ انواع معروفها و منکرها در قرآن: ۲۶۱.
نمونه
امربه معروف، نشانه عشق انسان به مکتب است ... گاز و ترمزی است که ماشین جامعه را هدایت میکند، نشانه حضور در صحنه است ... جامعه را رشد میدهد... حافظ مرزها و حقوق افراد است ... نوعی انضباط اجتماعی است. (ص ۷) در اهمیت امربه معروف همین بس که علما به دلیل ارتباط قلبی انسان با آن، آن را در اصول دین و به دلیل برخوردهای عملی و این که یکی از واجبات است آن را در ردیف فروع دین مطرح کردهاند. شهید ثانی میفرماید: آیات و روایات امربه معروف و نهی ازمنکر آن قدر زیاد است که کمر را میشکند. (ص ۹)
اگرازاول جلومنکرگرفته نشودومردم ساکت بمانند، پیدرپیخطراتیرابه دنبال خواهد داشت. به مراحل زیر توجه فرمایید: دیدن گناه و بیتفاوتی و نهیاز منکر کردن، عادی شدن گناه، رضایت به انجام گناه، کمکبه انجام گناه، ارتکاب گناه، اصرار درانجام گناه، معتاد شدن به آن و حتی لذت بردن از آن، دعوت دیگران به انجام گناه، سرمایهگذاری برای انجام و تبلیغ گناه، موضع گیری در برابر کسانی که اهل خلاف نیستند و طرد و تبعید آنان، سنگدل شدن و قساوت قلب پیدا کردن. (ص ۸۳)
وظایف و شرایط آمرین و ناهیان از دیدگاه قرآن و سنت موضوع فصل سوم است که در آن وظایف و شرایط و صفات اخلاقی آمران و ناهیان با استنادبه آیات و روایات تبیین شده است:
در شناخت منکر تجسس نکنیم. اگر خلافی روشن شد نهیکنیم، اما حق نداریم به سراغ کشف خلاف برویم. طوری امر و نهی کنیم که دیگران به مخاطب ما زخم زبان بزنند (در برابر افرادی که نسبت به گنه کار حسادت دارند و این نهی ما را چماقی علیه او میکنند، نهی نکنیم )
شئون افراد را در نظر بگیریم؛ برای مثال کسی را که مخفیانه گناهی کرده است، علنی نهی نکنیم. اگر احتمال دهیم که شخص خلافکار پیش خود منطق و توجیهی دارد و خلاف او برای ما ثابت نشده است، اقدام بر امر و نهی نکنیم؛ مثل کسی که خبر از سالروز شهادت فلان امام ندارد و عروسی راه انداخته است. شئون خودمان را نیز در نظر بگیریم. (ص ۱۵۳)
در فصل چهارم از شیوهها و اهمیت آنها در اجرای این فریضه الهی بحث میشود که مهمترین آنها عبارت است از:توجه به کرامت انسان، تلقین، استفاده از هنر، ایجاد محبت، تحریک عواطف، افشاگری، اعراض، برخورد انقلابی. (ص ۱۹۰) در فصل پنجم انواع فردی و اجتماعی معروفها و منکرها از دیدگاه آیات الهی بیان میشود.
معروفهای فردی: اخلاص در عمل، ایمان به مبدأ، امید به فضل خدا، صبر، شجاعت، خشوع و...
معروفهای خانوادگی: در انتخاب همسر اصل تفکر و ایمان اوست نه شکل و سرمایه، آمیزش جنسی مقدمهای برای ذخیره قیامت و نسل صالح است نه شهوت رانی بدون هدف و. . .
معروفهای سیاسی: اطاعت از رسول خدا و اولی الامر، وحدت، تکیه نکردن به ابرقدرتها، برائت از مشرکین و. . . منکرات اعتقادی: شرک به خدا. منکرات اجتماعی: ترک هجرت، غفلت از دشمن، تقلید کورکورانه، شرکت در جلسات گناه، تهمت و آبرو ریزی و. . . منکرات اخلاقی: خودبینی، خود ستایی، ریا، دروغ، غیبت و. . . منکرات اقتصادی: ربا، سوگند دروغ، گرانفروشی، کم فروشی، رشوه.
۲۹. امربه معروف و نهی ازمنکر
محدثی، جواد کرمان، آموزش و پرورش ناحیه ۲، ۱۳۷۵، چاپ دوم، ۳۲ ص پالتویی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی کوتاه درباره اهمیت و آثار فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با زبانی ساده و روان و جوان پسند، معارف والای این واجب الهی را تبیین کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و هفت بخش دارد: اهمیت و ضرورت: : ۷؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در قرآن و حدیث: ۱۱؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۴؛ مراحل امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷؛ شیوهها و مراتب: ۲۱؛ صفات آمر و ناهی: ۲۵؛ چند نکته عملی: ۳۰.
نمونه
چند نکته عملی: شخصیت دادن: هرگز با تحقیر و توهین و اهانت نمیتوان کسی را به کار نیک جذب کرد یا او را از کار زشت بازداشت.
جلب اعتماد: با دیگران به گونهای باید برخورد کنیم که به ما اعتماد کنیم و حرفهای ما را باور داشته باشد.
رعایت ادب و متانت : نوع گفتار و رفتار باید آمیخته با ادب و متانت و دور از هتاکی و بددهنی و تندخویی باشد.
تذکر خصوصی: در بسیاری از مواقع برای اصلاح خطاهای کسی تذکر خصوصی بیآن که دیگران بفهمند و آبروی او برود مفیدتر است. حفظ شخصیت و موقعیت افراد و آبروداری به تأثیر بیشتر سخن کمک میکند. (ص ۳۰)
۳۰. امربه معروف و نهی ازمنکر
مرکز تحقیقات اسلامی سپاه تهران، نیروی مقاومت بسیج سپاه، ۱۳۷۲، چاپ دوم، ۱۷۴ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه و اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات و روایات درباره اهمیت وآثار این فریضه الهی در فرهنگ اسلامی و نقش بسیار مهم آن در جامعه بشری و حیات انسانی بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و ده فصل با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام: ۱۳؛ معروف و منکر چیست: ۳۳؛ ویژگیهای آمر به معروف: ۴۹؛ شرایط و مراحل و شیوههای امربه معروف و نهی از منکر: ۵۷؛ نقش امربه معروف و نهی ازمنکر در دفاع از اسلام و انقلاب: ۸۱؛ آثار امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۰۵؛ عوامل بیاعتنایی به مسئولیتهای اجتماعی: ۱۴۱.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر در مقایسه با دیگر تکالیف شرعی به منزله چراغی در دست انسان متشرع و متدین است که با انگیزه اصلاح و تعالی جامعه، چهره واقعی نیکیها و بدیها را به همنوعان خود نشان میدهد و یا هم چون خون در رگهای پیکره احکام الهی جریان دارد و حیات و بقای آنها را تضمین میکند. جایگاه ممتاز و برتر امربه معروف و نهی ازمنکر و نقش کلیدی آن نسبت به دیگر فرائ¦، هم در قرآن کریم مورد توجه و اشاره قرار گرفته و هم در روایات. (ص ۱۹) امربه معروف و نهی ازمنکر نیز از جمله احکامی است که به طور «تدریجی» و در مدت چند سال تصویب و تشریع شده است.
برخی از محققان و صاحب نظران با استناد به آیات کریمه قرآن در زمینه امربه معروف و نهی ازمنکر مراحل تشریع این دو فریضه بزرگ اسلامی را چنین ذکر کردهاند: اشاره به امربه معروف و نهی ازمنکر و تشویق مردم نسبت به آن و بیان پیامدها و آثار نامطلوب ناشی از ترک این دو، اعلام وجوب آن برای مکلفین و مسلمانان و بر شمردن امربه معروف و نهی از منکر از صفات انفکاک ناپذیر مسلمانان. (ص ۲۵)
۳۱. امربه معروف و نهی ازمنکر
مشکینی، علی قم، یاسر، ۱۳۵۹، چاپ اول، ۷۲ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به منابع حدیث و فقه شیعه از آثار و برکات اجرای این واجب الهی سخن در زندگی فردی و اجتماعی سخن گفته است. مهمترین ویژگی این نوشتار کوتاه، اما پربار را میتوان زبان و بیان ساده و طرح
استدلالی مطالب آن دانست که بر اساس منابع مهم و کهن حدیث و فقه شیعه و دیدگاههای اندیش مندان بزرگ شیعه فراهم شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یازده فصل با این عناوین دارد: دلیل برلزوم این دو تکلیف الهی: ۲؛ مفهوم کلمه معروف و منکر: ۱۳؛ وجوب کفایی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۱؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۷؛ مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۴۲؛ کیفیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۹؛ حدود و تعزیرات: ۶۱ و...
نمونه
کلمات عدهای از علمای اسلام حکایت از این دارد که مراتب هر یک از امر و نهی که باید از آمر و ناهی تحقق یابد، چهار است:
１. اعتقاد به وجوب یا استحباب معروف و حرمت یا کراهت منکر. ２. ۲. رضا و حب قلبی نسبت به تحقق معروف و انکار و بغ¦ قلبی نسبت به تحقق منکر.
۳. ترغیب و تحریص نسبت به انجام معروف به وسیله زبان و قلم و غیره و زجر و بازداشتن به طرق مذکوره نسبت به منکر.
۴. وادار کردن به انجام واجب به نحو اجبار به وسیله زدن و حبس و جرح تا مرتبه قتل و کشتن طبق موازین مقرره و مسائل اجرای حدود و تعزیرات از شعب و مراتب این قسم است، و قائلین به این مراحل معتقدند که وجوب دو مرحله اول مطلق است و مشروط به شرایط گذشته نیست و در دو مرحله اخیر مشروط است.
لکن اظهر آن است که هر یک از امر و نهی بیش از دو مرحله از مراحل فوق ندارد، یعنی ترغیب و وادار کردن به زبان و قلم و غیره و وادار کردن عملی؛ زیرا متعلق وجوب کفایی در ما نحن فیه امر و نهی است و اعتقاد قلبی انسان بر یک حکم شرعی. (ص ۴۲)
۳۲. امربه معروف و نهی ازمنکر
نوری همدانی، حسین ۱۳۰۳ ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۹، چاپ هشتم، ۳۱۷ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. این اثر که در واقع مجموعه درسهای فقهی نویسنده است، ابتدا در حوزه علمیه قم ارائه شده و سپس با تجدید نظر و تکمیل در قالب کتاب منتشر شده است.
از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی از منکر از مهمترین فرائ¦ اسلامی است و همین برای اوج ارزش این دو فریضه کافی است؛ ولی فقهای بزرگ ما که پرچمدارهای اسلام و پاسداران احکام هستند، با این که آن همه وجود شریف خود را برای بررسی احکام اسلام به رنج و زحمت انداختهاند و کمال کوشش را در طول قرنهای تاریخ اسلام در راه بیان احکام واقامه دلیل برای آن احکام و آسان کردن محل اخذ دلایل احکام نمودهاند، درباره این دو فریضه مهم الهی در باب و مورد خود، به طور مشروح و کافی هم چون سایر امور فقهی بحث و بررسی نکردهاند.
بسیاری از آنها مثلاً مانند مرحوم صدوق در کتاب مقنع و شیخ طوسی در کتاب مبسوط و سیدمرتضی در کتاب انتصار و ناصریات و قاضی در کتاب جواهر الفقه اصلاً به ذکر این دو فریضه مهم نپرداختهاند. جمعی از آنها با این که در سایر ابواب فقه به طور مشروح سخن گفتهاند، درباره امربه معروف و نهی از منکر به اختصار اکتفا کردهاند. چنانکه بسیاری از آنها در رساله معمولشان اصلاً مسئله امربه معروف و نهی ازمنکر را برای مقلدین خود ذکر نکردهاند. (ص ۲۳)
کوشش نویسنده بر آن بوده است که با استناد به منابع مهم علوم اسلامی به ویژه احادیث ائمه ع)x، ف و سخنان فقهای شیعه ابعاد گوناکون این آموزه بزرگ الهی را تبیین نماید.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک پیش گفتار و یک مقدمه و شش فصل تشکیل شده است:
امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن: ۲۷؛ بررسی روایات پیامبر و امامان: ۵۲؛ معنی معروف و منکر: ۸۳؛ چگونگی حکم امربه معروف و نهی ازمنکر: ۹۳؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲۴؛ مراتب و مراحل امربه معروف و نهی از منکر: .۲۸۲
در مجموع این فصول ششگانه نظرات و دیدگاههای فقهی اندیش مندان بسیاری طرح و سپس مورد نقد و بررسی قرار میگیرد: سید مرتضی، محقق کرکی، علامه حلی، صاحب جواهر، نصیر الدین طوسی، علامه مجلسی، شهید اول، شهید ثانی، شیخ انصاری، شیخ طوسی، شیخ طبرسی و امام خمینی.
همین ویژگی سبب شده است که این کتاب از منابع مستند درباره ابعاد فقهی و شرعی امربه معروف و نهی ازمنکر محسوب شود که سال هاست در تحقیقات و پژوهشهای دینی به آن ارجاعات فراوان داده میشود و از آثار علمی درباره این موضوع محسوب میشود.
نمونه
برپایی سایر فرای¦ و واجبات و امنیت راههای زندگی و حلال بودن کار و کسب مردم و ادای حقوق به صاحبانش و بر پایی عدالت فردی و اجتماعی و آبادی زمین و انتقام از دشمن و رو به راه شدن امور مسلمانان تحقق نمییابد، مگر در پرتو دو فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر.
ترک این دو فریضه باعث رفع برکات و کمبود بهرههای زندگی و بستن راه استجابت دعاها و سلطه اشرار بر نیکان و فرود آمدن عذاب الهی و استحقاق هلاکت و درماندگی و دگرگونی معروف به منکر و منکر به معروف و بسیاری دیگر از انحرافات و بلاهای فاجعه آمیز خواهد گردید و چه بلایی بالاتر از تحریف و واژگونی معروف به منکر و به عکس؟
روشن شد که بودن امت اسلامی به عنوان بهترین امتها بستگی ناگسستنی به برپایی دو فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر دارد، و باید در میان این امت اسلامی جمعیتی مجهز به تجهیزات فرهنگی و اجتماعی برای دعوت مردم به سوی سعادت در سطح کل جهان وجود داشته باشد. علما و دانشمندان مسئولیت خاصی در مورد این دو فریضه دارند و بر آنها واجب است.
اقدام به امربه معروف و نهی ازمنکر نه مرگ را نزدیک مینماید و نه روزی را کم میکند و این که این دو فریضه از بهترین جهاد است. اصل وجوب این دو فریضه به حکم عقل است، ولی حدود وجوب را شرع مقدس تعیین میکند و این که وجوب این دو فریضه در بعضی از مراتبش عینی است (یعنی بر همگان واجب است) و در بعضی از مراتبش کفایی است (یعنی وجوب بر همگان تعلق گرفته ولی با اقدام بعضی از آنها از گردن دیگران ساقط میشود).
اقدام به دو فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر به خصوص در زمان ما نیاز به تجهیزات مالی و فرهنگی و اجتماعی دارد.
وجوب این دو فریضه گرچه مشروط به احتمال تأثیر است، ولی تحصیل مقدمات تأثیر واجب است که آن مقدمات عبارت از به دست آوردن قدرت و نیروی فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی است. (ص ۳۰۸)
منابع حدیثی نهج البلاغه، بحارالانوار، وسائل الشیعه، تحف العقول. منابع فقهی اللمعة الدمشقیة شهید اول، شرح لمعه شهید ثانی، تحریر الوسیله امام خمینی، النهایه شیخ طوسی.
۳۳. امربه معروف و نهی ازمنکر (با نهج البلاغه آشنا شویم)
محسنی کبیر، مرتضی تهران، فردابه، ۱۳۷۹، ۳۲ ص رقعی.
موضوع و ساختار کتاب
درباره اهمیت و آثار فردی و اجتماعی امربه معروف
برگزیده سخنان امام علی (ع) و نهی ازمنکر است که از کتاب ارزشمند نهج البلاغه استخراج شده است.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر، دو صفت از صفتهای خداوند سبحان هستند که نه آجل را نزدیک میکنند و نه روزی را میکاهند.
ای مردم، شما را به طاعتی ترغیب نکردم مگر این که خود در عمل به آن پیشتاز بودم و شما را از هیچ گناهی نهی نکردم مگر این که پیش از شما خویشتن را از آن بازداشتم. (ص ۲۰)
۳۴. امربه معروف و نهی ازمنکر (دو فریضه برتر در سیره معصومین ع)، فدفتر اول)
مدنی بجستانی، سید محمود ۱۳۴۳ قم، معروف، ۱۳۷۶، چاپ اول، ۱۴۴ ص رقعی.
۸۸ ° کتابشناسی امر به معروف و نهی از من۰ر
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی در سیره علمی و عملی رسول خداصلی الله و اهل بیت بزرگوار ایشان است که الگوی برتر و کامل انسانیت هستند و سیمای حقیقی و معنای واقعی تمامی احکام و دستورات الهی را میتوان در کلام و زندگی ایشان جست وجو نمود.
نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات معصومین و با بهرهگیری از سیره آنان درباره امربه معروف و نهی ازمنکر، درسهایی برای زندگی بهتر در سایه اجرای احکام الهی ارائه کرده است: سعی ما در این نوشتار بر آن است که به سراغ سیره معصومین درباره امربه معروف و نهی ازمنکر برویم و برخورد عملی آنان را با این فریضه سترگ الهی بررسی کرده در این زمینه از این الگوهای الهی درسهایی بگیریم. بدان امید که با احیای این فریضه فراموش شده و توجه به درسهای بسیار مهم در شیوههای عملی و بایدها و نبایدهای این فریضه درمیدانهای مختلف بتوانیم مصداق آن جامعه و برین باشیم. (ص ۱۳)
نمونه
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته از یک مقدمه و سه بخش با این عناوین تشکیل شده است: اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۸؛ شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۵۵؛ مراحل امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸۵.
نمونه
کنار بستر فرزندش اسماعیل نشسته اسماعیل بن جابر میگوید: امام صادق (ع) بر اساس عطوفت پدری به گریه و اظهار بود. اسماعیل از دنیا رفت و امام صادق (ع) تأسف پرداخت. ارقط بن عمر که در کنار حضرت بود، عرض کرد: رسول خداصلی الله نیز
با همین یک جمله دست از گریه برداشت و فرمود: راست
از دنیا رفت. امام صادق (ع) گفتی. من امروز از تو بسیار متشکرم. (ص ۵۲) بودم. از آن حضرت سؤال کردند که آیا امربه معروف و در محضر امام صادق (ع) نهی ازمنکر بر همه واجب است؟ فرمود: نه. امربه معروف و نهی از منکر بر انسان قدرتمندی که از او اطاعت میکنند و معروف را از منکر باز میشناسد واجب است، نه بر ضعیفی که راه به جایی نمیبرد. رسول اکرم صلی الله فرمود: سزاوار نیست مردی امربه معروف و نهی ازمنکر کند مگر این که سه صفت را دارا باشد: ملایم در امر و نهی کردن، عالم و دانای به آنچه از آن باز میدارد، عادل به هنگام نهی کردن. (ص ۵۶)
بخش سوم به مراحل چهارگانه اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر در سیره اهل بیت اختصاص دارد: در تفسیر آیه شریفه ۲وما جعلنا الرؤی'ا آلتی أریناک الا فتن ة للناس ۱ در تفاسیر آمده است که رسول خداصلی الله در خواب، آینده امت اسلامی را در قالب تمثیل مشاهده کرد و پس از آن که از خواب بیدار شد، دیگر هرگز خندان دیده نشد. بدون شک این اظهار اندوه و پنهان نکردن تنها یک احساس شخصی نبوده است، بلکه رسول اکرم صلی الله ناخشنودی خود را از مسیر آینده بیان میکرد تا دریابند و راه صحیح را تشخیص دهند. این بهترین
نمونه
نهی ازمنکر به صورت عکس العمل قلبی و احساسی است. (ص ۸۹) منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه. منابع تاریخی سیره ابن هشام، حیاة الصحابه، زندگانی سیاسی امام رضا (ع)
۳۵. امربه معروف و نهی ازمنکر (دو فریضه برتر در سیره معصومین ع)x، فدفتر دوم)
مدنی بجستانی، سید محمود ۱۳۴۳ قم، معروف، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۱۶۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره شیوهها و روشهای امربه معروف و نهی ازمنکر در سیره رسول خداصلی الله و ائمه اطهار است. نویسنده با استناد به مهمترین منابع حدیثی شیعه و تاریخ اسلام، روشها و شیوههای اجرایی آنان را که بیشک بهترین الگوهای زندگیاند تبیین نموده است. در این دفتر با بررسی زندگی معصومین و شیوههای مختلف انجام این وظیفه در زندگی آنان میپردازیم تا هر انسانی با توجه به تمامی خصوصیات و ویژگی خویش و خصوصیات برخوردش با معروفهای فراموش شده و منکرهای زنده شده بیندیشد و بهترین شیوه مبارزه با آن را انتخاب نماید. (ص ۱۰)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته از یک مقدمه و ده بخش با این عناوین تشکیل شده است: شیوه اول: گسستن رابطه اجتماعی و بیاعتنایی: ۱۱؛ تشویق شایستگان: ۳۴؛ تهدید: ۴۰؛ اعلام عمومی: ۴۸؛ عفو و بخشش: ۵۵؛ تحریک عواطف: ۶۳؛ افشاگری و راز داری: ۷۳؛ خشونت و مدارا: ۸۶؛ طرفداری از آمران و ناهیان: ۱۰۸؛ استفاده از سلاح هنر: ۱۲۹.
نمونه
رسیدم و به آن حضرت، عمار بن حیان میگوید: به محضر امام صادق (ع)
کردم: فرزندم اسماعیل بسیار به من نیکی میکند و حقوق مرا به خوبی رعایت مینماید. حضرت فرمود: من فرزندت را دوست میداشتم ولی اکنون با این سخن تو
این داستان را نقل فرمود: روزی
محبتم نسبت به او زیادتر شد. آن گاه امام صادق (ع) خواهر رضاعی رسول اکرم صلی الله به محضر آن حضرت آمد چون نگاه آن حضرت به او
افتاد بسیار شادمان شد و برای او فرشی گسترد و او را بر روی آن نشانید و با گرمی تمام با او به سخن پرداخت و مدام با تبسم به صورتش مینگریست. آن زن پس از مدتی برخاست و خداحافظی کرد و از محضر آن حضرت بیرون رفت. پس از زمانی برادر همان زن که برادر رضاعی پیامبرصلی الله بود به محضر آن حضرت آمد، ولی حضرت با او همانند خواهرش رفتار نکرد و آن احترام ویژه را برای وی قائل نشد. چون آن مرد از محضر رسول خداصلی الله بیرون رفت، برخی گفتند: ای پیامبر خدا، چه شد که خواهر را بیش از برادر احترام کردی؟ فرمود: از این روی که این خواهر نسبت به پدر و مادرش مهربان تر بود. (ص ۳۵)
پیامبر اکرم صلی الله وارد مکه میشود و عمرة القضا را انجام میدهد. مسلمانی در محضر آن حضرت شروع به شعر خواندن میکند و با زبان شعر از اسلام و شخصیت رسول اکرم صلی الله دفاع میکند. عمر بن الخطاب پیش میآید و به وی اعتراض میکند: آیا در محضر رسول خداصلی الله و در حرم الهی شعر میگویی؟ پیامبر اکرم روی به عمر کرده، میفرماید:او راواگذار. سوگندبه آن خداییکه جانم در اختیار اوست، سخن او بر کفار از انداختن تیر شدیدتر و سختتر است. (ص ۱۴۰)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه. منابعتاریخی سیره ابن هشام، حیوة القلوب علامه مجلسی، مجالس المؤمنین شوشتری.
۳۶. امربه معروف و نهی ازمنکر (دعوت به کارهای خوب و نهی از کارهای بد)
وزارت کار و امور اجتماعی
تهران، وزارت کار و امور اجتماعی، ۱۳۷۷، ۳۲ ص پالتویی.
موضوع و ساختار کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است که بر اساس منابع حدیثی و فقهی شیعه نوشته شده است. از دیدگاه نویسندگان، امربه معروف و نهی ازمنکر؛ یعنی دعوت به کارهای خوب و نهی از کارهای بد، تأثیر زیادی در کمال معنوی انسان دارد.
نمونه
بهترین راه برای به دست آوردن مصداقهای معروف و منکر مراجعه به شرع مقدس است و عقل که در وجود انسان، شرع داخلی است. بر این اساس هر چیزی را که شارع مقدس اسلام به آن امر کرده و مردم را به انجام آن تشویق نموده آن چیز معروف است و برعکس.
هرگاه شارع مقدس از چیزی نهی کرده و مردم را از انجام آن بر حذر داشته و سرزنش نموده آن چیز منکر است.
اینک برای شناخت بیشتر کارهای معروف و منکر
نمونه هایی از قرآن کریم را بیان میکنیم. معروف در قرآن: ایمان، تلاوت قرآن، امربه معروف و نهی از منکر، اندیشیدن، تفکر، توکل، صبر، تقوی و...(ص ۱۵) منابع وسائل الشیعه، بحارالانوار، تحریر الوسیله امام خمینی.
۳۷. امربه معروف و نهی ازمنکر (موانع و محدودیتها)
چراغی، سید ضیاء ۱۳۴۶ کرج، مجذوب، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۸۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و کارکردهای امربه معروف و نهی از منکر در اسلام و
موانع و محدودیتهای موجود در راستای اجرای این فریضه الهی در جامعه اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات و روایات درباره این موانع و تنگناهای اجرایی بحث کرده و راه حلهایی ارائه نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و یک پیش گفتار و دو فصل دارد: پیش گفتار: ۵؛ مقدمه: ۹؛ امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ موانع و محدودیتها: ۴۳.
نمونه
مهمترین موانع و محدودیتها در امربه معروف و نهی ازمنکر این عوامل است: اشکال در نیت و انگیزه، ضعف باورهای اعتقادی، عدم رعایت اولویت، جهل به معروف و منکر، قدرت، برخورد مقطعی، برخورد گزینشی، تعصبات کور، عدم رعایت شرایط، وسیله به جای هدف، ناهم خوانی الگوها، بحران علیت.
امربه معروف و نهی ازمنکر نیز از جمله احکام و شرایعی میباشند که ایزد منان برای پاسخ به بخشی از مهمترین نیازهای انسان تشریع نموده و بر اساس این دو فریضه از سویی حس مسئولیت را در انسان مسلمان و معتقد در رابطه با دین و خدای خود به وجود آورده و تقویت میکند و میتوان گفت ضامن حفظ و بقای دین و گسترش احکام خدا در روی زمین استمرار آن در زمانهای مختلف میباشد و از سوی دیگر نسبت به هم دین و هم نوع خود احساس مسئولیت میکند. (ص ۶) هم چنین امربه معروف و نهی از منکر بیانگر مدنی و اجتماعی بودن انسان میباشد و این که این موجود از سایرین جدا نیست و سرنوشت او با سرنوشت دیگران و افراد جامعه گره خورده. انسان درک میکند که اخلاق و رفتار و اعمال دیگران بر او و متقابلاً اخلاق و رفتار او بر دیگران تأثیرگذار است؛ بنابراین انحراف یک فرد، هم باعث وارد آمدن ضرر به خودش و هم به جامعه میشود. (ص ۷)
۳۸. امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه امام خمینی (تبیان د—تر بیست ویکم)
خمینی، روحالله (۱۲۷۹ ۱۳۶۸) تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم، ۱۳۷۸، ۲۸۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعهای از سخنرانیها، پیامها و خطابههای امام خمینی درباره اهمیت آثار امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است.
امام خمینی با نگرش وسیعی که به این موضوع داشتند و آن را فراتر از چند پند و نصیحت خصوصی میدانستند، در آثار فقهی خود و در تمامی دستورها و فرمانهای انقلابی به احکام و لوازم امر و نهی ملتزم بودند و موارد ضروری را به مردم و مسئولین تذکر میدادند.
مهمترین اثر ایشان درباره این فریضه الهی کتاب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر تحریر الوسیله است که در سال ۱۳۸۴ق نوشته شده است. ایشان در این اثرخود که باز نویسیکتاب وسیله النجاة سیدابوالحسن اصفهانیاست، کتاب امر به معروف و نهی از منکر را بر آن افزودند و به طور مبسوط به آن موضوع مهم اما مهجور پرداختند: حضرت امام خمینی که به حق باید ایشان را احیاگر این دو واجب الهی در سده معاصر دانست، در عمل و قول به احیای آن همت گماشتند. دستنویس سال ۱۳۶۳ ق و کتاب کشف الاسرار در سال ۱۳۲۳ ش
نمونههای بارزی از عمل ایشان به این واجب الهی در سالهای دور محسوب میشود و حرکت عظیم انقلاب اسلامی نیز مصداق روشنی از اقدام ایشان به این فریضه الهی میباشد. (ص ح)
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یکمقدمه و سه بخش با این عناوین تشکیل شده است: کلیات: ۱؛ شرایط وجوب امربه معروف و نهی از منکر: ۱۱۳؛ مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۵۵.
در بخش کلیات از اهمیت، آثار و وجوب امربه معروف و نهی ازمنکر و شناخت معروفها و منکر بحث شده است. در این فصل سعی شده مواردی را که امام در زمان حاضر و در جامعه ما معروف و منکر میشناسند به خوانندگان معرفی میشود. در بخش دوم درباره شرایط چهارگانه: علم، احتمال تأثیر، اصرار بر عمل و عدم مفسده به طور مفصل بحث شده است. در بخش سوم از مراتب سهگانه: غیر زبانی، زبانی و مرتبه اقدام و انکار عملی به علاوه رعایت مراتب در امربه معروف و نهی ازمنکر بحث شده است.
نمونه
این دو از والاترین و شریفترین واجبات هستند و به وسیله این دو واجب، دیگر واجبات برپا میشود. وجوب آن دو از ضروریات دین و منکر وجوب آن در صورت توجه به لوازم انکار خود و پذیرش آن، کافر خواهد بود. در قرآن و روایات شریفه بر این دو فریضه تحری¦ و ترغیب فراوانی با تعابیر مختلف شده است .
نقل شده است که فرمود:» پیامبرصلی الله بارها میفرمودند:
از حضرت رضا (ع) «هنگامی که امت من امربه معروف و نهی ازمنکر را واگذارند پس باید با خدا اعلان جنگ نمایند.» (ص ۳)
از پیامبرصلی الله نقل شده که فرمود: «خدای متعال دشمن دارد مؤمن ضعیفی را که دین ندارد. پرسیده شد: مؤمن ضعیفی که دین ندارد چه کسی است؟ فرمود: کسی که نهی از منکر نمیکند.»
باز پیامبر فرمودند: «مادامی که امت من، امربه معروف و نهی از منکر کنند و بر نیکی کمک نمایند بر خیر هستند و زمانی که چنین نکردند برکات از ایشان گرفته میشود و بعضی از آنان بر بع¦ دیگر چیره خواهند شد و در آسمان و زمین برای آنان یاوری پیدا نمیشود.»
پس از حمد و ثنای خدا چنین فرمودند:
در یکی از سخنرانیها امیرالمؤمنین (ع) امابعد، همانا پیشینیان از شما هنگامیهلاک شدندکه آلوده به معاصی شدند و علمای آنان (ربانیون و احبار) آنها را نهی نکردند، بلا و عقوبتها بر آنان نازل شد. پس امربه معروف و نهی ازمنکر کنید و بدانید که این دو، نه مرگی را نزدیک میکنند و نه سبب بریدن روزی میشوند. (ص ۴)
منابع آداب الصلاة، استفتائات، تحریر الوسیله، صحیفه نور، کشف الاسرار، ولایت فقیه امام خمینی.
۳۹. امربه معروف و نهی ازمنکر در آثار استاد شهید آیة الله مطهری
مطهری، مرتضی ۱۲۹۸۱۳۵۸ به کوشش حسین جوادینیا، تهران، صدرا، ۱۳۸۷، چاپ دوم، ۲۱۶ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه سخنان و دیدگاههای شهید مطهری درباره اهمیت و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر است که از مجموعه سخنرانیها و کتابهای ایشان استخراج و در قالب یک اثر پژوهشی منظم و منطقی ارائه شده است.
امربه معروف و نهی ازمنکر یکی از پایههای دین اسلام است و به تعبیر استاد شهید آیة الله مطهری یک اصل مستمر اجتماعی است.
در اهمیت این اصل مهم و انسان ساز اما فراموش شده، آیات و روایات فراوان وارد شده است و شهید مطهری در آثار خود جایگاه ویژهای برای آن قائل شده است. حتی در دو ماه و نیمی که آن متفکر شهید بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در قید حیات بود، تأکید ویژهای بر این اصل داشت و در مصاحبهای طرح دایره امربه معروف و نهی ازمنکر را که زیر نظر روحانیت اداره شود و بر امور جامعه اعم از دولت و مردم نظارت داشته باشد ارائه نمود.
ولی پس از شهادت آن فرزانه روزگار و آن حاصل عمر و پاره تن امام خمینی/. ! توجه کافی به این اصل و صورت نگرفت و امروز نیز توجه جدی به این اصل اساسی وجود ندارد و بسیاری از مشکلات جامعه امروز ما ناشی از همین کم توجهی به اصل امربه معروف و نهی ازمنکر است. (ص ۹) ساختار و محتوا و
نمونههایی از کتاب
این اثر از یک پیش گفتار و شش فصل با این عناوین تشکیل شده است: معنا، اهمیت وتاریخچه عملی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۵؛ مباحث اجتماعی: ۵۱؛ مباحث فقهی: ۶۷؛ امربه معروف و نهی ازمنکر و قیام حسینی: ۱۴۷؛ کارنامه مسلمین در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷۳؛ چند مسئله: ۱۸۷؛ مصاحبه با استاد: ۲۰۹. در فصل اول از معنا، اهمیت وتاریخچه عملی امربه معروف و نهی از منکر و حسبه با استناد به منابع مهم علوم اسلامی بحث شده است.
در فصل دوم از ضرورت اجتماعی، مسئولیت انسان در برابر اجتماع، رابطه امربه معروف و نهی از منکر و اصلاح اجتماعی بحث شده است: زندگی دنیا اجتماعی است و در زندگی اجتماعی هم بستگی و وحدت حکم فرماست، کارهای خوب نیکوکاران در سعادت دیگران مؤثر است و کارهای بد بدکاران نیز در جامعه اثر میگذارد و به همین دلیل است که مسئولیتهای مشترک نیز وجود دارد. اسلام نه تنها فرد را برای خود و در مقابل خداوند از نظر شخص خود مسئول و متعهد میداند بلکه فرد را از نظر اجتماع هم مسئول و متعهد میداند.
در فصل سوم مباحث فقهی و دیدگاه فقهای عالمان شیعه و اهل سنت درباره احکام و شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر آمده است.
در فصل چهارم از نقش امربه معروف و نهی ازمنکر در حماسه حسینی و تأثیر آن در جامعه اسلامی در طول تاریخ بحث شده است.
فصل پنجم به بررسی عملکرد کارنامه مسلمانان در طول تاریخ در اجرای این فریضه مهم اختصاص دارد. متأسفانه کارنامه ما مسلمین در زمینه امربه معروف و نهی ازمنکر درخشان نیست؛ چون اولاً ما آن حساسیتی را که اسلام در آن زمینه دارد، نداریم؛ یعنی آن اهمیتی را که اسلام به این موضوع داده است درک نکردهایم و ثانیاً در حدودی هم که به حساب و خیال خودمان به اهمیت این موضوع پی بردهایم. واجد شرایط آن (یعنی آگاهی و اطلاع زیاد و قدرت و امکان اجرا) نبودهایم.
کارنامه ما در زمینه هم بستگی، هم دردی و تعاون اسلامی در زمینه تعارف (به تعبیر قرآن) یعنی شناسایی اسلامی که یکدیگر را بشناسیم، به احوال یکدیگر آگاه و به سرنوشتهای یکدیگر علاقهمند باشیم کارنامه بسیار بسیار ضعیفی است، اگر نگویم تاریک و ننگین است. اگر میخواهیم به صورت یک ملت با ارزش و با آبرو در آییم باید این اصل را زنده کنیم، به تعبیر قرآن :۲کنتم خیر أمة أخرج ت للناس تأمرون بالمعروف وتن هون عن المنکر ۱ یعنی شما بهترین امتها و ملتها هستید به شرط این که به این اصل عمل کنید. (ص ۱۸) در فصل ششم به این مسائل پاسخ داده شده است: تساوی زن و مرد در وظیفه امربه معروف و نهی ازمنکر، رابطه ولا و تبلیغ با امربه معروف و نهی ازمنکر.
فصل پایانی به مصاحبهای با استاد اختصاص دارد که دو هفته قبل از شهادت استاد در مورد مسائل مختلف از جمله طرح امربه معروف و نهی ازمنکر انجام شده است. مؤسسه امربه معروف و نهی ازمنکر یعنی همان کاری که روحانیون باید انجام دهند ولی با تشکیلات. تا حالا هم امربه معروف و نهی از منکر میکردند، ولی به وسیله منابر و سخنرانیها و مقالهها که یک کار ناقصی بود. این کار میخواهد به صورت یک تشکیلات منظم در بیاید که تمام مملکت را بپوشاند، اصلاً امربه معروف کلاس داشته باشد، افرادی آموزش ببینند، هر کسی که چهارتا منبر یاد گرفت به خودش حق ندهد که برود امربه معروف و نهی ازمنکر کند.
آن کسی که میخواهد امربه معروف و نهی ازمنکر کند، باید کلاس ببیند و یاد بگیرد و برای این کار مجاز باشد و محدود باشد به طوریکه آن کسی که در یک رشته میتواند امربه معروف و نهی ازمنکر کند و نه در رشته دیگری، از حد خودش تجاوز نکند.
به علاوه همه مراکز امربه معروف و نهی ازمنکر که باید تمام کشور را بپوشاند با یکدیگر در ارتباط باشند و از یک مرکز دستور بگیرند و یک نوع هماهنگی و در حقیقت یک نوع پرورش دینی و مذهبی هماهنگ وجود داشته باشد. (ص ۲۱۱)
۴۰. امربه معروف و نهی ازمنکر در آستانه هزاره سوم
نوریها، حسنعلی قم، میثم تمار، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۱۷۴ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی بر اساس مبانی علم کلام درباره امربه معروف و نهی از منکر است. از دیدگاه نویسنده، این موضوع نه تنها از نظر آیات و روایات بسیار با اهمیت تلقی شده بلکه در طول تاریخ نیز یکی از مباحث مهم کلامی و فقهی بوده و علی رغم آن که متکلمین و فقهای مسلمان از صدر اسلام تاکنون به آن اهمیت داده و هر یک به فراخور زمان و شرایط خویش موضوع امربه معروف و نهی از منکر را بررسی کردهاند اما هم چنان سؤالاتیمطرح میشود که پاسخ مناسب به آنها ارائه نشده است: بحث امربه معروف و نهی ازمنکر از زمانی که تنها به عنوان یک بحث فقهی مطرح و از کتابهای کلامی خارج شد، از جایگاه مهمی که در اسلام داشت تنزل کرد و برخی شبهات پیرامون آن بی پاسخ ماند؛ بنابراین برای آن که بحث امربه معروف و نهی ازمنکر جایگاه اصلی و اولیه خود را در جوامع اسلامی پیدا کند، لازم است دوباره این موضوع توسط اندیش مندان مسلمان به عنوان یک مسئله کلامی مطرح و شبهات پیرامون آن به صورت علمی و روز آمد پاسخ داده شوند. (ص ۴۶)
نویسنده در این اثر علاوه بر مباحث مقدماتی (مبادی تصوری و تصدیقی) و نیز بیان دیدگاههای کلامی مکاتب مختلف درباره امربه معروف و نهی از منکر و نقد آنها به بررسی و پاسخ گویی برخی از شبهات و اشکالات جدید به ویژه در شرایط نوین جهانی که مقولاتی چون دموکراسی، آزادی، حقوق بشر و جامعه مدنی رسمیت یافته است میپردازد. در پایان نیز به شرایط و راهکارهای اجرایی امربه معروف و نهی ازمنکر به طور خلاصه پرداخت میشود.
بهرهگیری از مهمترین منابع علوم اسلامی به ویژه در بخش علم کلام و بیان دیدگاههای مختلف اندیشمندان مسلمان (معتزله، اشاعره، اهل حدیث، شیعه و. . .) و نقد و بررسی آنها از مهمترین امتیازات این تحقیق است که آن را در ردیف منابع مهم امربه معروف و نهی ازمنکر پژوهی دانست.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و پنج فصل با این عناوین تشکیل شده است: مبادی تصوری و تصدیقی: ۱۳؛ دیدگاههای کلامی: ۴۷؛ دموکراسی و جامع مدنی و امربه معروف: ۱۱۳؛ شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳۷؛ راه کارهای اجرایی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۵۳.
در فصل اول، معنای لغوی و اصطلاحی امربه معروف و نهی از منکر بررسی و ثابت یا متغیر بودن مصادیق آن تبیین شده است. در فصل دوم، انگارهها و باورهای کلامی مکاتب گوناگون در اسلام (خوارج، مرجئه، معتزله، اشاعره، اهل حدیث، شیعه زیدیه و شیعه اثنی عشریه) نقل و نقد شده است.
نمونه
دیدگاه خوارج: عمل جزء ایمان است، مرتکب گناه کبیره کافر است، امربه معروف و نهی ازمنکر علیه کافران (مرتکبین گناه کبیره) واجب است، هر چند اینان زمامداران خودسر و مخالف عملی سنت باشند. در امربه معروف و نهی ازمنکر، نه تنها هیچ شرطی لحاظ نشده است، بلکه باید با شمشیر با منکرات به مبارزه برخواسته و حکومتهای خودسر را از میان برداشت. (ص ۵۳) دیدگاه مرجئه: عمل جزء ایمان نیست و معصیت با وجود ایمان ممکن است.
مرتکب گناه کبیره کافر نیست و ما نمیتوانیم در دنیا نسبت به گناه کاران قضاوت کنیم؛ زیرا مؤمن تنها به خاطر اخلاص و دوستی اش داخل بهشت میشود نه به خاطر رفتار و اطاعتش. باید به عنوان امربه معروف و نهی ازمنکر از کارهای بد و منکر با زبان جلوگیری کرد، ولی مسلمان حق ندارد جز برای دفاع از جان خویش در مقابل مسلمانان دیگر شمشیر بکشد. (ص ۶۰)
دیدگاه معتزله: ایمان جدای از عمل نیست، بلکه ایمان عبارت است از عمل به تکلیف و وظیفه. مرتکب گناه کبیره نه مؤمن است و نه کافر، بلکه در جایگاهی بین ایمان و کفر قرار دارد. امربه معروف و نهی ازمنکر واجب است و دارای مراتب و مراحلی است که آخرین آن اقدام مسلحانه میباشد. (ص ۶۷)
دیدگاه اشاعره: عمل جزء ایمان نیست. بلکه حقیقت ایمان همان تصدیق وجود خداوند و پیامبران و... اقرار زبانی به آنها میباشد و چون عمل جزء ایمان نیست، مرتکب گناه کبیره کافر نمیشود. امربه معروف و نهی ازمنکر واجب است، ولی قیام مسلحانه و شورش علیه حکومتهای فاسد و خودسر جایز نمیباشد. (ص ۷۱)
دیدگاه اثنی عشریه: اثنی عشریه چون دیگر گروههای اسلامی بر وجوب امربه معروف و نهی ازمنکر در مرحله زبانی اعتراف دارند. آنچه موجب اختلاف است همان مسئله اصلی امربه معروف و نهی ازمنکر میباشد؛ یعنی جواز یا عدم جواز شورش و قیام مسلحانه علیه حکومت ستمگر. چون شیعه اثنی عشریه به امامت معصوم معتقد است، برای مراتبی از امربه معروف و نهی ازمنکر که منجر به ضرب و جرح و قتل میشود اذن حاکم عادل را جزء شرایط میدانند و البته مقصودشان از حاکم عادل، یا امام است یا کسی که از جانب آن حضرت اذن داشته باشد. (ص ۸۰)
دیدگاه عارفان: با آن که به نظر میرسد عارفان نسبت به سرنوشت جامعه اسلامی خود و دیگران بیتفاوتند و به امربه معروف و نهی ازمنکر معتقد نیستند یا به آن اهمیت لازم را نمیدهند، ولی باید توجه داشت که بسیاری از آنان، در تبلیغ دیدگاه خود بسیار جدی و کوشا هستند و هم مسلکان خود را از برخورد و ارتباط با بسیاری از افراد نهی میکنند. به علاوه بیشتر آنان به عنوان وصایا به امربه معروف و نهی ازمنکر پرداخته و شرایط ناصح یا آمر به معروف را نیز بیان کردهاند. ابن عربی در مورد خیرخواهی نسبت به عموم مردم میگوید: «اما خیرخواهینسبت به عموم مردم آن است که به آنچه مصلحت دین و دنیای آنان است، راهنماییشان کنی. چنانچه ناچار باید در دین یا در دنیای خود زیان مند شوند، باید آنان را هدایت و راهنمایی نمایی تا به دین خود زیان نرسانند گر چه دچار زیان دنیوی شوند». (ص ۱۰۹) دموکراسی و جامعه مدنی: شاید تحقق مردم سالاری دریک جامعه دینی که در آن مفاهیمی چون امربه معروف و نهی ازمنکر مطرح است چندان سنخیت و سازش نداشته باشد؛ زیرا برای اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر، گاهی ناچار میشویم آزادیهای فردی اشخاص را محدود کرده یا آنها را نادیده بگیریم. باید توجه داشت که دموکراسی، جامعه مدنی و آزادیهای فردی مطرح در آنها الزاماً به عنوان یک فرهنگ و عقیده مطرح نیستند، بلکه میتواند به عنوان یک روش اداره جامعه و یا شیوهای برای حکومت معنا شود.
توجه به این نکته بسیار مهم و سرنوشت ساز است؛ زیرا اگر ما این مفاهیم را به عنوان یک فرهنگ و یا یک ایدئولوژی معنا کنیم، دفاع از آنها و یا تطبیق شان با فرهنگ اسلام بسیار مشکل میشود. در صورتی که اگر مفاهیم فوق را تنها یک روش تدبیر جامعه بدانیم، میتوانیم ضمن مبارزه فکری فرهنگی با کسانی که در پناه این شیوهها با فرهنگ اسلام مبارزه میکنند در یک جامعه مدنی و با شیوه دموکراسی، حکومتی دینی تشکیل داده و وظیفه امربه معروف و نهی ازمنکر را نیز به بهترین نحو انجام دهیم. (ص ۱۳۵)
در فصل پایانی به راه کارهای اجرایی به صورت کلی و کلان پرداخته شده و مبحثی نیز اصلاح حاکمیت، تأسیس یا اصلاح برنامهها و نهادهای تبلیغی، وضع قوانین، مقررات، تشکیل احزاب و سازماندهی نیروها و ضرورت فعالیت مطبوعاتی و ایجاد کانالهای رادیویی و تلویزیونی و ماهوارهای مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه. منابع کلامی مناهج الیقین علامه حلی، شرح اصول خمسه قاضی عبد الجبار، شرح المقاصد تفتازانی، الملل و النحل شهرستانی.
منابع فرفانی اصطلاحات الصوفیه کاشانی، مصباح الانس فناری، وصایای ابن عربی، مولوی نامه همایی.
۴۱. امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام
تهرانی، علی مشهد، چاپخانه فیروزیان، ۱۳۵۴، چاپ اول، ۳۰۴ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه و اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات قرآن و روایات ائمه اطهارع)x، ف، سیمای این آموزه مهم دینی را ترسیم کرده و از آن به عنوان بزرگترین و با اهمیتترین مراسمی یاد میکند که انبیاء برای بر پا داشتن آن مبعوث شدهاند: «این واجب عظیم، قطب آسیای تمام ادیان و ملل است و همه بر محور آن میگردند و در صورت اهمال و اخلال در انجام آن مضمحل شده و از بین میروند و جز اسمی از آنها باقی نمیماند.» (ص ۱۸۰)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک طرح مسئله و دو فصل با این عناوین تشکیل شده است: جهاد دراسلام: ۶؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام: ۱۷۹.
نویسنده در فصل اول به مبحث جهاد پرداخته و آن را مرتبه عالی امربه معروف و نهی ازمنکر و یکی از دستورهای انقلابی و سازنده اسلام معرفی مینماید.
فصل دوم، شرح و توضیح آیات و روایاتی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر و بیان اقسام و ذکر بعضی از احکام و مسائل آن است.
نمونه
وجوب و لزوم آن از ضروریات دین اسلام، بلکه تمام ادیان و مکاتب اجتماعی است و منکر آن در صورتی که متوجه به لازمه انکارش که انکار رسالت رسول اکرم صلی الله است، باشد در زمره کافران است. (ص ۱۸۱)
امربه معروف و نهی ازمنکر، راه پیامبران و طریق نیکان است و فریضه بزرگی است که تمام واجبات به آن پایدار است. راهها را امن میکند. داد و ستدها را گذرا میکند. حقوق ستمدیدگان را به آنان برمیگرداند. زمین را آباد میکند. از دشمنان دین و فضیلت انتقام میستاند و به زندگی آنان پایان میدهد و امر اجتماع را به استقامت و نظام میکشاند. (ص ۲۱۲)
۴۲. امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام
حسینی اصفهانی، سید مرتضی قم، فرهنگ قرآن، ۱۳۷۹، چاپ سوم، ۲۴۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است و آثار زیان بار ترک این واجب الهی را در روحیه انسان و جامعه تبیین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک پیش گفتار و نه فصل دارد: امربه معروف و نهی ازمنکر در قرآن کریم: ۱۹؛ فضیلت و اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در اسلام: ۴۴؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۸؛ به کارگیری امربه معروف و نهی از منکر توأم با عمل: ۹۹؛ معروفهای اجتماعی حائز اهمیت: ۱۱۰؛ اسلام و محبت به معروف و بیزاری از منکرات و زشتیها: ۱۶۲؛ ساکتان در مقابل فساد گران: ۲۰۰؛ ترک امربه معروف و نهی ازمنکر و آثار وخیم آن: ۲۱۱؛ جایگاه تقیه در اسلام: ۲۳۰.
نمونه
اسلام در ارائه فرهنگ نه تنها عامل به قانون میافزاید، بلکه عاشق به قانون میآفریند. تنها هشدار نمیدهد، بلکه هوشیار میسازد، فقط عقلها را بیدار نمیکند، تعقل و اندیشه را به طور جاودان زنده میکند؛ در مقطعی بیداری نمیدهد، بلکه بینایی و بینش وسیع و دایم میبخشد، با گوش سخن نمیگوید، بلکه با جان مکالمه میکند. چرا که هدایت را به صورت تئوری، فریضه، ارائه قانون با گفتار صادقانه برای گوشهای شنوا مطرح نکرده، بلکه هدایت را از تجسمهای عملی از الگوهای
نمونه
در قالب احساسات و عواطف، پاسداران تعهد و التزام عملی به کار گرفته تا هدایت در مرتبهای بالاتر به طور گسترده و عمیق در جانها و نفسها به وسیله آمرین به معروف و ناهین از منکر تأثیر گذارد؛ زیرا هدف دین آن نیست که تنها برنامه ارائه دهد بلکه مقصود حماسه آفرینی و تربیت جان هاست، به همین جهت اولیای خدا در طول تاریخ بعد از آن که تجسم عملی دین بوده، خود آمر به معروف و ناهی از منکر و جاذب دوست و دافع دشمن بودهاند.
چنین کیفیت در ارائه فرهنگ تأثیری را به دنبال دارد که با هیچ قلمی نمیشود آن را بیان کرد؛ زیرا در هر مقطعی از زمان امربه معروف و نهی از منکر جانهایی را ساخته و پرداخته که جاودان شده و مرور زمان و گذر ایام آنها را کهنه نکرده است. (ص ۱۴)
منابع حدیثی مستدرک الوسائل، جامع احادیث الشیعه، تهذیب الاحکام .
۴۳. امربه معروف و نهی ازمنکر در اندیشه اسلامی
کوک، مایکل آلن ۱۹۴۰ ترجمه احمد نمایی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۸۶، چاپ چهارم، دو جلد وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی علمی و مستند به بیش از ۱۷۰۰ کتاب و مقاله درباره امربه معروف و نهی ازمنکر در اندیشه اسلامی است. این جامعترین و علمیترین پژوهش درباره امربه معروف و نهی از منکر، در مدت دوازده سال کار مداوم و با استفاده از فرصتهای مطالعاتی و بورسیههای علمی و با مراجعه به حدود ۱۷۰۰ کتاب و مقاله که بیش از ۱۳۰۰ موردآنها کتاب هایاسلامیاست وهم چنین با مشاوره وبهره گیری علمی از اسلام شناسان و اندیش مندان مسلمان فراهم آمده است و به حق میتوان گفت که جامعترین اثری است که درباره این موضوع مهم در اسلام از دیر باز تاکنون نوشته شده است.
نویسنده با ژرف نگری بسیار و با استناد به منابع مهم دینی، موضوع امربه معروف و نهی ازمنکر را در تمام فرقهها و مذاهب اسلامی از قدیمیترین زمانها تا عصر حاضر، مورد بحث و بررسی قرارداده است.
بخش نسبتاً زیادی از این اثر به آرای فقیهان شیعه از شیخ کلینی تا عصر حاضر به ویژه احیا و ترویج آن به وسیله امام خمینی و شاگردان آن بزرگوار اختصاص یافته است.
نویسنده با بررسی این آموزه دینی در ادیان دیگر توحیدی، آیینهای غیر توحیدی، سنتهای جاهلی، اندیشههای اخلاقی، مکتبهای فلسفی و وظیفه امداد در غرب و مقایسه آنها با اسلام، هیچ مشابه و همتایی برای این تکلیف اسلامی نیافته است که نشان دهنده عظمت و جامعیت دین مبین اسلام میباشد. هدف از نوشتن این کتاب
نویسنده، هدف خود از انجام این تحقیق را آگاه شدن از واقعهای زشت و ننگین در یکی از خیابانهای شهر شیکاگو و نیز داستان دختری که در پیش چشم مردم با ضربات چاقو به قتل رسید و بیاعتنایی مردم به این گونه حوادث عنوان میکند و میگوید: «آدمی نمیتواند فقط در کناری بایستد و ببیند زنی در منظر عام مورد تجاوز قرار میگیرد. ما احساس میکنیم به نوعی وظیفه داریم علاوه بر آن که خود باید به شایستگی رفتار کنیم، دیگران را نیز از ارتکاب کارهای ناشایست نسبت به هم نوعان خود باز داریم .» و در ادامه آن میافزاید: «اما در زندگی روزمره ما نامی برای این وظیفه نداریم. هنوز به تدوین کلی مواردی که باید آن را به کار بریم و شرایطی که از انجام آن معافیم، نپرداختهایم. حقوق دانان و فیلسوفان ما بحثهایی دارند که ما در مواردیوظیفهای برای امداد و نجات داریم، اما این بحث، مهجورتر از آن است که به عنوان فرهنگ ما به تفصیل توصیف شود. اسلام برعکس، نام و تعالیمی ویژه برای چنین وظیفه اخلاقی گستردهای دارد و نام آن امربه معروف و نهی از منکر است .» (ص ۱۰)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک پیش گفتار و یکمقدمه و چهار بخش اصلی و بیست فصل در دو جلد با این عناوین تشکیل شده است: مقدمه: ۳۳؛ قرآن: ۴۸؛ حدیث: ۷۸؛ کتابهای سیره: ۱۰۰؛ ابن حنبل: ۱۵۹؛ حنبلیان بغداد: ۲۰۲؛ حنبلیان دمشق: ۲۴۸؛ حنبلیان نجد: ۲۷۹؛ معتزلیان: ۳۲۳؛ زیدیه: ۳۷۰؛ امامیه: ۴۰۹؛ حنفیان: ۴۹۳؛ شافعیان: ۵۴۷؛ مالکیان: ۵۷۵؛ اباضیه: ۶۲۹؛ غزالی: ۶۸۱؛ بازنگری اسلام نخستین: ۷۴۴؛ تحولات جدید اسلامی: ۷۹۹؛ سرچشمهها و سنجشها: ۸۸۷؛ خاتمه: ۹۲۵.
بخش اول کتاب بر پایههای توصیفی بنا شده است؛ هسته مرکزی آن، تحلیل مطالب اصولی موجود در قرآن، تفسیرهای قرآن، حدیث و کتابهای رجال در شرح احوال مسلمانان قدیم است. بخش دوم به حنبلیان اختصاص دارد. دلیل این بحث مفصل، دلفریبی افکار آنان نیست، بلکه بیشتر فراوانی نسبی مطالبی است که این عقیده را در عمل نشان میدهد.
بخش سوم، مربوط به گروههایی است که غنیترین منابع برای تاریخ فکری این وظیفه را ارائه کردهاند، یعنی معتزلیان، زیدیان و امامیان. بخش چهارم بقیه فرقهها و مذهبها را در برمیگیرد و با فصلی همراه با جمعبندی کلی درباره اسلام اصیل و سنتی پایان میپذیرد.
بخش پنجم، گامی فراتر مینهد و جایگاه نهی ازمنکر را در جوامع امروز اسلامی بررسی میکند. اما دامنه بحث محدود است و آن هم بدین سبب است که به جز زبانهای انگلیسی و عربی، تنها زبان اسلامی که نویسنده تا حدودی با آن آشنایی داشته، فارسی و ترکی است.
نویسنده دردو فصل آخر کتاب به مسئله سابقه این وظیفه در قبل ازاسلام پرداخته و مقایسهای با فرهنگهای غیر اسلامی از جمله غرب امروز به عمل آورده است. نویسنده در هر فصل با مراجعه به متون دینی و اصیل هر فرقه در اسلام (حنبلی، معتزلی، زیدی، شیعه دوازده امامی، حنفی، شافعی، مالکی) دیدگاههای اندیش مندان آن فرقه و مذهب را از آغاز تا عصر حاضر بیان میکند و سپس به نقد و بررسی آنها میپردازد.
بخش مربوط به امامیه از بخشهای مفصل و قابل توجه این تحقیق است. از دیدگاه نویسنده، در بین فرقهها و مکتبهای اسلام، مذهب امامیه پربارترین و پیوستهترین اسناد و مدارک در مقوله نهی از منکر را در اختیار دارند؛ هر چند کتابهای اولیه امامیه به فراوانی مجموعه احادیث اهل سنت یا کتابهای فقهی حنفیان در یک عصر واحد نیست، اما بسیار بیشتر از اسناد ناپیوسته و ناقص معتزله و زیدیه است. سلسله بحثهای امامیه درباره این فریضه و وظیفه دینی از سده پنجم تا به امروز تقریباً توالی خود را حفظ کرده است: «کثرت این مطالب، مدیون سه واقعیت است: نخست آن که امامیه مانند زیدیه بر این عقیده بودند که در کتابهای فقهی خود، بابی را به نهی ازمنکر اختصاص دهند. دوم، امامیه بر خلاف زیدیه با توجه به کثرتشان در طول قرنها میراثی علمی آفریدند که به نسبت وسیع و گسترده است. سوم، پیشرفتهای اخیر در ایران کمک کرده است که این میراث به صورت روزافزونی چاپ و در اختیار مردم قرار گیرد؛ بنابراین میتوانیم روایت تاریخی این اعتقاد در مذهب امامیه را پربارتر و پیوسته تر از آنچه در سایر فرقهها و مکتبها است، بنویسیم».
نویسنده، تاریخ اندیشههای امامیه در این تحقیق را به سه دوره تقسیمبندی کرده است. دوره اول، زمانی است که هنوز امامان در جامعه حضور داشتند و آرای معتزلی تا آن زمان به اندیشه امامیه راه نیافته بود. در این دوران بود که سنت امامیه و حتی قدیمترین تفسیر امامی از قرآن سرچشمه گرفت. دوره دوم، زمان علمای طراز اول امامی است که از سده چهارم آغاز میشود و به صورت کم و بیش اتفاقی در سده هشتم پایان مییابد.
دوره سوم، دوره علمای متأخر از سده هشتم تا چهاردهم، از جمله تأسیس دولت امامی در ایران است، اما ریشههای انقلاب اسلامی ایران و دوران پس از آن را در بر نمیگیرد. در این بخش با دیدگاههای عالمان بزرگ شیعه از آغاز تا عصر حاضر آشنا میشویم: شیخ کلینی، شیخ طوسی، علی بن ابراهیم قمی، عیاشی، سید مرتضی، شهید اول، شهید ثانی، علامه مجلسی، شیخ بهایی، فی¦ کاشانی، حر عاملی، احمد نراقی، هادی سبزواری، میرزای قمی، مقدس اردبیلی، شهید مطهری، محمد رضا گلپایگانی، مکارم شیرازی، امام خمینی و...
نویسنده در خاتمه به نتیجهگیری و بیان برتری دیدگاه دین اسلام درباره این موضوع میپردازد: «تفاوت بین امداد و نهی ازمنکر را میتوان به شرح زیر بیان کرد: برحسب تعریف، وظیفه امداد تکلیفی است برای کمک رسانی به مردمی که دچار مشکل هستند. این مشکل خواه پیامد خطای عمدی یا غیرعمدی انسانی باشد در این مورد تفاوتی نمیکند. مورد تجاوز جنسی در ایستگاه قطار شهری در شیکاگو که کتاب را با آن آغاز کردیم، در نظر بگیرید. اگر آن زن قربانی تجاوز نبود، بلکه در زلزلهای زیر آوار مانده بود یا چیزهای دیگر شبیه به این، در آن صورت رهگذران وظیفه داشتند به یاری او بشتابند. به عکس نهی ازمنکر وظیفهای برای کمک به مردم گرفتار نیست، بلکه تکلیفی است برای جلوگیری از کار زشت. در این مورد تفاوت نمیکند که قربانی این گناه انسان باشد یا حیوان. اگر به فرض رابطه جنسی مبنی بر رضایت بین یک زوج ازدواج نکرده را گناه بدانیم در آن صورت لازم خواهد بود مرد را از نزدیکی با زن باز داریم، هر چند آن دو عاشق و معشوق هم باشند. از این رودامنه گسترش هروظیفهای است که نسبت به منطقه دیگر بیگانه است. وقتی زنی زیر آوار مانده است منکری ندارد که از آن نهی شود؛ وقتی زنی با رضایت تن به عمل جنسی داده، قربانیای وجود ندارد که به او کمک شود.
اما نقطه تلاقی کجاست؟ هنگامی که مردی به زور به زنی تجاوز میکند، هم گناه کار و هم قربانی وجود دارد. در این زمینه مشترک دووظیفه در اصل متمایز از هم قرار میگیرد: یکی بر باز داشتن از گناه تأکید میکند، دیگری بر کمک کردن به قربانی. اما در عمل ممکن است کارها با این دقت قسمت بندی نشود. زندگی واقعی به گونهای است که این دووظیفه به سادگی با هم جمع میشود، نه آمیخته و نتایج آن در اندیشه ما و در اندیشه مسلمانان سدههای میانه روشن است». (ص ۹۲۸)
۴۴. امربه معروف و نهی از مکر در اندیشه و عمل
صادقی، ذوالفقار خوی، قراقوش، ۱۳۸۰، ۱۲۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه نظارت عمومی یا امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی شیعه از اهمیت و اثرات فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب، یک مقدمه و چندین بخش دارد: تعریف امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴؛ تشکیلات امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲؛ شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۱۸؛ علم ومعرفت: ۲۰؛ احتمال اثر: ۲۱؛ تکرار معصیت: ۲۴ و...
نمونه
باید در نظر داشته باشیم که در امربه معروف و نهی ازمنکر با دلهایی که رویشان غبار نشسته طرف هستیم و هدف ما زدودن همان غبارها میباشد. مواظب باشیم با حرکت احساساتی و خام خود غباری دیگر بر روی آن نباشیم.
در درجه اول، مسلمان باید در قلب خود نسبت به خلاف کاریها و ترک واجبات الهی و ارتکاب منهیات دینی تنفری احساس نماید و کمترین مظهری که این تنفر قلبی میتواند داشته باشد، یک عمل منفی است، یعنی اعراض و ترک معاشرت و هم چنین اظهار تأسف و تکدر با قیافه و... (ص ۴۵)
منابع توضیح المسائل علما، تفسیرالمیزان، تفسیر
نمونه
، مجموعه آثار شهید مطهری.
۴۵. امربه معروف و نهی ازمنکر در کتاب و سنت
گرمرودی ثابت، مولود ۱۳۴۸ مشهد، تطهیر، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۱۲۸ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته یک مقدمه و سه بخش دارد: امربه معروف و نهی ازمنکر در شرع: ۱۵؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در کتاب: ۳۳؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در سنت : ۸۹.
نمونه
علامه حلی در کتاب تبصرة المتعلمین چون سایرین معتقد به وجوب امربه معروف و نهی ازمنکر به دلیل عقل و شرع به وجوب کفایی میباشد و به علاوه میافزاید: معروف دو چیز است: واجب و مستحب؛ ولی منکر یک چیز است و آن حرام است. امر به واجب، واجب است و امر به مستحب، مستحب است. اما نهی ازمنکر به هر حال واجب است، چون منکر، شامل مکروه نمیشود. علامه در توضیح این مطلب چنین فرموده است: اگر بگوییم نهی از مکروهات هم مستحب است مانند امر به مستحب، صحیح است. اگر چه نهی از مکروه را، نهی منکر نگویند. شیخ بهاءالدین عاملی در جامع عباسی معتقد است: امر به فعل نیکی که مستحب است چون نماز مستحبی، مستحب است و در وجوبش بین فقها هیچ اختلافی نیست و مطلب اجماعی است. (ص ۱۸)
۴۶. امربه معروف و نهی ازمنکر در نهج البلاغه (ویژه دانش آموزان)
کفاش، حمیدرضا تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۳، ۵۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات قرآن و احادیث ائمه اطهارع)x، ف به ویژه کتاب نهج البلاغه امام
درباره اهمیت این واجب الهی بحث کرده است. علی (ع)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چندین بخش دارد: نهج البلاغه از دیدگاه امام و رهبری: ۷؛ شناخت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۹؛ وجوب امربه معروف و نهی از منکر: ۲۱؛ فضیلت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۹؛ مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۳۵؛ آمرین به معروف: ۴۵؛ تارکین: ۵۱.
نمونه
سؤالات: ۵۵.
نمونه
کسی که امربه معروف و نهی ازمنکر میکند، باید مواظب باشد که در راه آن مرتکب گناهی مانند دروغ، توهین و تحقیر نشود. مانند طبیبی مهربان و پدری رئوف باشد. رعایت مصلحت فرد را بکند. از خودخواهی و خود ستایی بپرهیزد. قصدش فقط برای رضای خدا باشد. خود را منزه از گناه و برتر از گناه کار نبیند. (ص ۴۹)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار.
۴۷. امربه معروف و نهی ازمنکر —ریضهای واجب و همگانی
علیپور باغبان نژاد، یوسف تبریز، احرار، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۶۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و آثار فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی از منکر بر اساس آیات و روایات است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی شیعه از جایگاه والای این واجب الهی در فرهنگ اسلامی و تأثیرات آن بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و شش فصل دارد: مفاهیم، تاریخچه، اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ آثار و آداب و مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۴۳؛ انواع معروفها و منکرات: ۵۷؛ عوامل نپذیرفتن امر و نهی و عوامل گسترش منکرات: ۱۱۳؛ آمرین به معروف و ناهیان از منکر: ۱۱۷؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در کلام مقام معظم رهبری: ۱۲۹.
نمونه
منکرات فرهنگی که به یک معنا همان منکرات اعتقادی است، با ابزار قلم، بیان، هنر، تبلیغات، شایعه، وسوسه و ایجاد مجالس گناه و لهو و لعب، ایجاد بنای ساختمانها و تأسیساتی که رونق مذهبی را کم کند، صورت میگیرد. از منکرات فرهنگی:جهل و نادانی، القای فکر و اندیشه «ناتوانی در برابر مشکلات» و ایجاد یأس و نومیدی، عقبگرد به سنتهای غلط دوران ستم شاهی، رواج فکر «لزوم وابستگی» به بیگانگان، تبلیغ اندیشه «از خود بیگانگی» و پیروی کامل از بیگانگان و تقلید کورکورانه، گرایش به فرهنگ مبتذل بیگانه به خصوص غرب و اشاعه مد و فرم لباس غربی، معرفی الگوهای غیر اسلامی و احیاناً ضد اسلامی از غرب و شرق چون هنرپیشههای سریالهای خارجی و ستارههای سینمایی، ترویج و توزیع نوارهای کاست و ویدئویی مبتذل، سخنان لغو و بیهوده و منافی عفت عمومی و سلامت جامعه بر زبان راندن، ایجاد مزاحمت برای نوامیس مردم، تدریس مواد درسی متضاد با فرهنگ اسلام، استعمال واژههای زبانهای خارجی در مکالمات روزمره، نوشتهها، تبلیغات تجاری و... (ص ۹۶) منابع وسائل الشیعه، بحارالانوار، اصول کافی، تهذیب الاحکام شیخ طوسی.
۴۸. امربه معروف و نهی ازمنکر و دفاع در اسلام
بنیاد بعثت تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۶۰، ۶۱ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره تبیین مفهوم امربه معروف و نهی ازمنکر و جهاد در دین اسلام است. نویسنده با استناد به منابع حدیث و فقه تشیع به ویژه کتاب تحریر الوسیله امام خمینی به تبیین این آموزه مهم دین اسلام پرداخته و جنبههای گوناگون آن را بررسی نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چهار بخش دارد: مقدمه: ۵؛ اقسام امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸؛ شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۱۲؛ مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۳؛ دفاع: ۴۸.
نمونه
کسی که امربه معروف و نهی ازمنکر میکند، باید معروف و منکر را بشناسد و اگر ندانست بر او واجب نیست که امر کند و همانطور که استطاعت، شرط واجب شدن حج است، شناسایی معروف و منکر هم شرط واجب شدن امربه معروف و نهی ازمنکر است.
در شناختن معروف و منکر فرق نمیکند که از راه یقین شخصی حاصل شود یا از راههای معتبری که برای شناختن هست، چه از راه اجتهاد یا از راه تقلید. (ص ۱۲) ۴۹. امربه معروف و نهی ازمنکر والاترین و گران قدرترین فریضه اسلامی کورانی، علی
تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ نهم، ۸۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه اسلام بر اساس دیدگاهها و فتاوای امام خمینی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و احادیث چهارده معصوم ع)x، ف و بهرهگیری از دیدگاههای فقهی امام خمینی، سیمای این فریضه را ترسیم و ابعاد مختلف آن را تبیین کرده است.
از دیدگاه نویسنده، اسلام دارای نظام و قوانین خاصی است تا درستی راه جامعه و مسیر رسیدن به اهداف والای آن را تضمین کند، ضمانتهایی که از نظر کمی، کیفی و کارایی و تأثیر در مبانی و جوامع کنونی یا جوامع ساخته ایدهآلهای بشر وجود ندارد. ضمانتهایی که اسلام برای اجرای احکام و نظام خود دارد، از این قرارند: ضمانت نخستین: نیروی بازدارنده درونی انسان؛ یعنی تقوای خدای تبارک و تعالی، نخستین ضامن اجرایی است. ضمانت دوم: قدرت حکومت عادل در جامعهای اسلامی نیز دومین ضمانت است. ضمانت سوم: نیروی اجتماع ضمانت سوم است که فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر از آن ناشی میشود. (ص ۵)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و هفت بخش با این عناوین تشکیل شده است: قدرتهای سهگانه در جامعه اسلامی: ۳؛ امربه معروف و نهی از منکر در قرآن و سنت : ۱۵؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۳؛ اصل تدریج و مرحلهای بودن دعوت: ۴۷؛ مراحل سهگانه: ۶۳؛ احکام دفاع از اسلام: ۸۳.
نمونه
دین مبین اسلام که نظام الهی همهجانبهای برای زندگی بشر است، تنها به ارائه قائده تدریج و مرحلهای بودن آن، آن هم تنها در مورد فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر اکتفا نکرده است، بلکه در شریعت مقدس خود سه مرحله دارای درجات گوناگون و اوج یابنده را مشخص فرموده است و ما را به طی آنها به ترتیب فرمان داده است. اسلام برای هر مرحلهای درجات متعدد گذارده و ما را امر کرده است تا آنها را نیز در فعالیتهای درجهبندی شده و اوج گیرنده خود مراعات کنیم. مراحل گوناگون مخالفت با رفتار خلاف اسلام که از یک شخص یاجامعه یا رژیم حاکمی سر میزند، سادهترین درجات مقاومت منفی مانند چشم پوشی و اعراف و روی گردانیدن برای ابراز تنفر تا قطع رابطه منفی و قهر آمیز را شامل میشود. پس از آن، مراحل مخالفت علنی آگاهی دهنده یا مخالفت فکری، از سادهترین و نرمترین درجات تا بالاترین آنها قرار میگیرد. بالاخره استفاده از قدرت از پایینترین درجات و تا حد اصلاح امور به زور و از طریق انقلاب در مرحله بعدی قرار میگیرد. این تدریج و مرحله بندی نشانگر تمدن اسلام و منطق آن در اصلاح انحرافات شخصی و اجتماعی است. (ص ۶۴)
فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر نظام و سیستمی است که هدایت، مخالفت و انقلاب را در بردارد و از ویژگیهای خاص اسلام است. مرحله اول امر و نهی، انجام عملی است که دال بر امر و نهی قلبی باشد. این مرحله دارای درجههایی مختلف است، از قبیل چشم را از منکر بر گرفتن، قطع رابطه کلی با انجام دهندگان فعل منکر و تارکان عمل معروف. مرتبه دوم، امر و نهی به زبان است که این نیز درجات گوناگونی دارد و از گفتار نرم و نصیحت شروع و تا دستور دادن و فریاد و توهین ادامه مییابد. (ص ۷۲)
۵۰. اندیشه اجتماعی در روایات امربه معروف و نهی ازمنکر
صدیق اورعی، غلام رضا تدوین محسن طوسی، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۱۶۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی است درباره مسئلهای کلی با عنوان «مناسبات بین دین و علوم اجتماعی» و مبحثی اختصاصی با عنوان «تحلیل جامعه شناختی روایات امربه معروف و نهی ازمنکر». روش کار پژوهشگر این گونه بوده است که در ابتدا احادیث مربوط به جامعهشناسی امربه معروف و نهی از منکر را از کتابهای حدیثی معتبر (کتاب وسائل الشیعه) استخراج کرده و در مرحله بعد به تبیین جامعه شناختی احادیث مورد نظر پرداخته است.
در این کتاب مباحث به دو بخش تقسیم شده است: بخش اول چارچوب نظری و تحلیلی است. بدون تردید بدون اشراف بر مباحث نظری جامعهشناسی نمیتوان به تبیین جامعه شناختی روایات امربه معروف و نهی ازمنکر پرداخت. این مباحث در واقع از دو دیدگاه جامعه شناسان و روان شناسان اجتماعی توأمامطرح و بررسی شده و با توجه به تعدد نظرات و دیدگاههای موجود آن نظرات را نیز توضیح داده و مطلوب را استخراج کرده است.
نویسنده در بررسی روایات و توضیح آنها ارتباط مفاهیم جامعه شناختی مورد بحث در فصل اول را با مفاهیم استخراج شده از روایات بررسی نموده و مفاهیم روایات را مورد کنکاش قرار داده است.
ساختار و محتوای کتاب
این تحقیق از یک مقدمه و چهار فصل با این عناوین تشکیل شده است: کلیات: مفاهیم جامعه شناختی: ۱۱؛ چارچوب تئوریک: ۵۵؛ تبیین اجتماعی روایات امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸۵؛ جمعبندی و نظر نهایی: ۱۳۷.
نویسنده در فصل اول از حیطه روانی انسان بحث کرده، زیرا برای تبیین ریشههای فرهنگ در جوامع نیاز به این بحث ضروری است. سپس تفسیر فرهنگ را بر اساس نیازهای انسان بیان کرده و از مبحث برای توضیح و تفسیر روایات استفاده نموده است؛ برای مثال این که دین یک پاره فرهنگ است و گروه مؤمنان سعی در انتشار آن در جامعه دارند و روند این پاره فرهنگ توسط جامعه و افراد به یکدیگر منتقل میشود و این روند نیز اجتماعی شدن نام میگیرد.
نویسنده در فصل دوم به بررسی و تبیین نظریههای کنترل اجتماعی پرداخته، زیرا برای انتخاب روند مناسبی برای توضیح و تبیین مسائل اجتماعی میباید از الگوی مشخصی استفاده کرد؛ بنابراین به بیان چند نظریه مهم از نظریات کنترل اجتماعی که ارتباط مستقیم با بحث امربه معروف و نهی ازمنکر داشتهاند پرداخته است. فصل سوم به تطبیق این اطلاعات به دست آمده از جامعهشناسی و روانشناسی اجتماعی در روایات امربه معروف و نهی ازمنکر اختصاص دارد.
نویسنده در فصل چهارم به جمعبندی مباحث مطرح شده و توضیح گروههای اجتماعی و روابط بین آنها و راه کارهای علمی و عملی پرداخته است: لازمه این که فرد در گروه بتواند امربه معروف و نهی ازمنکر کند، یعنی بتواند همواره بر اجرای اصول و ارزشها در گروه تأکید ورزد و ضد ارزشها را طرد کند، این است که ارزشها و ضد ارزشها را مستقل از افراد بشناسد و تفاوت میان دو نوع گروهی که مطرح ساختیم، عمیقاً از همین نکته متأثر است.
وقتی فرد در گروه، مستقل از افراد و رهبران گروه، ارزشها و ضد ارزشها را میشناسد و به آنها مؤمن است، میتواند هر عملی از هر فردی در گروه ف را ارزیابی کند و معروف یا منکر بودن آن را تشخیص دهد و بر اساس ایمانش به ارزشها موضع گیری کند. به ویژه این که او در رابطهای غیر مستقیم با گروه پیوند خورده و ایمانش به ارزشها، او را به عضویت گروه کشانده است. پس عضویت در گروه، اهمیتی بالاتر از ارزشهای مورد قبول او ندارد که در مقابل گروه بایستد و انتقاد کند. (ص ۱۵۰)
یکی از آفات انقلابها ف که باعث انحراف بیشتر انقلابهای بشری از اهداف اولیه اش شده است ف همین است که افراد ردههای پایین گروه، به جای شناختها و ضدها و ایمان به آنها، به رهبران گروه علاقهمند میشوند، آنها را ملاک ارزشها و ضد ارزشها میشناسند و دنبال آنها حرکت میکنند. در این باره از کلام امیرمؤمنان استمداد میجوییم.
علی (ع)
و در میدان جنگ، مردی نزد آن نقل شده است که در دوران خلافت امام علی (ع) حضرت آمد و گفت: من شما و دشمنان را در گذشته، زیر پرچم توحید و در رکاب پیامبر خدا در جنگ با کفار دیدم. اکنون شما را مخالف هم مییابم. چگونه دریابم که کدام یک حق است؟ حضرت فرمود: «حق را بشناس، اهل حق را خواهی شناخت. باطل را بشناس، اهل باطل را خواهی شناخت»؛ یعنی شناخت ارزشها، مستقل از افراد و مقدم بر آنها باشد. همین امر، هویت خاص گروه مؤمنان را ایجاد میکند و آن را از گروهی که فرایند عضوگیری در آن، بر اساس تقدم تلقین بر شناخت و در نتیجه تقدم عضویت بر شناخت ارزشها و ایمان به آن هاست، جدا میسازد. (ص ۱۵۱)
منابع روانشناسی اجتماعیآرونسون، دعوتی به جامعه شناسیآل برگر، مفاهیم و کاربردهای جامعهشناسی ترنر، جامعهشناسی گیدنز، مجموعه آثار امیل دورکیم، مجموعه آثار فرامرز رفیع پور، مجموعه آثار شهید مطهری.
۵۱. اوامر و نواهی قرآن
روانشید، س. ح . محمد تهران، شرکت سهامی طبع کتاب، ۱۳۴۹، چاپ اول، ۳۸۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه آیات، اوامر و نواهی الهی خطاب به انسانها (پیامبران، مشرکان، مؤمنان) است. این اوامر و نواهی قرآنی در پنج موضوع دستهبندی شده است: اوامر و نواهی احکامی، اوامر و نواهی عبادی، اوامر و نواهی ارشادی، اوامر و نواهی اخباری، اوامر و نواهی دعایی.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و متن دهها آیه قرآن با موضوع اوامر و نواهی الهی تشکیل شده با این عناوین: آدم و حوا و هبوط آنها: ۲؛ ابراهیم و تسلیم شدن او: ۴؛ اطاعت از خدا و رسول: ۸؛ امانت و ادای دین: ۱۴؛ ایمان به رسول: ۱۶؛ اعراض از مشرکین: ۲۰؛ اصلاح ذات البین: ۲۲؛ استغفار و توبه: ۲۶؛ استعاذه: ۲۸؛ انفاق: ۴۸؛ اطاعت نکردن از تکذیب کنندگان: ۴۸ و...
نمونه
۲ولئن سألت هم م ن خلق السم'وات والأرف...۱ (زمر، آیه ۳۹). در این آیه خداوندبه پیغمبر خود امر نموده میفرماید: و هر آینه چون سؤال کنی از آنها (مشرکان و بت پرستان) چه کسی آسمانها و زمین را آفریده؟ خواهند گفت: خدا. بگو: آیا پس خبر دهید از آنچه از غیر خدا میخوانید؟ اگر خدا اراده نماید ضرری به من رسد آیا آنها میتوانند ضرر او را بر طرف کنند یا اگر اراده نموده مرا رحمتی آیا آنها میتوانند جلوگیر از رحمت او باشند؟ بگو: خدا مرا کفایت است و توکل کنندگان بر او توکل میکنند. (ص ۱۴۵)
۵۲. این گونه بودند مردان مرد (شیوه عملی امربه معروف و نهی ازمنکر)
مؤمنی راد، احمد تهران، لوح محفوظ، ۱۳۸۴، ۲۶۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه خاطرات رزمندگان اسلام در هشت سال دفاع مقدس درباره اهمیت و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر و نقش سازنده آن در دفاع فرهنگی و اعتقادی جامعه است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و مجموعه دهها خاطره با این عناوین تشکیل شده است: هدیه به مهمانها: ۱۵؛ توصیه اخلاقی: ۱۵؛ آیه الهی: ۱۶؛ محرم و نامحرم: ۱۷؛ مقدمه گناه: ۱۸؛ شکستن قلب امام: ۱۸ و...
نمونه
علی معمار، مانور را هدایت میکرد و نیروها را از کمینهای فرضی رد میکرد. ناگهان یکی از بشکههای گاز ترکید و معمار به زمین پرت شد. به سویش دویدم. خون از زیر چشمش میجوشید. پلیسه بشکه به داخل چشمش فرو رفته بود و انتهایش بیرون مانده بود. سریع او را سوار آمبولانس کردیم و به سوی ایران شهر راندیم. در بیمارستان، دکتر در حال مداوای بیماری دیگر بود. پارچه روی چشم علی سرخ شده بود. یکی از خانمهای پرستار حجاب درست و حسابی نداشت و مدام میآمد و میرفت. سرانجام علی بلند شد به طرف او رفت و صدایش کرد. کمی بعد بازگشت. گفتم: چی شد؟ گفت: دلم طاقت نیاورد. باید به او تذکر میدادم. از همه مسائل واجب تر در زمان فعلی برای من امربه معروف و نهی از منکر است. (ص ۱۵۱)
۵۳. بایدها و نبایدها: امربه معروف و نهی ازمنکر
موسوی خراسانی، سیدحسن قم، نبوغ، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۱۵۸ ص رقعی.
۵
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و چندین بخش دارد: امربه معروف و نهی از منکر در قرآن و حدیث: ۲۱؛ آثار و ثمرات: ۳۹؛ شیوه امربه معروف و نهی از منکر: ۵۳؛ سیره بزرگان: ۷۱؛ امربه معروف و نهی از منکر و نکتهها: ۸۱؛ آمر به معروف: ۹۵؛ عواملی که از تأثیر امربه معروف و نهی از منکر میکاهد: ۱۱۷؛ موانع نهی: ۱۲۷؛ آفتها: ۱۴۵.
نمونه
این که میگوییم امربه معروف فطری است، بدان دلیل است که همگان از رواج خوبیها و تشکیل یک زندگی سالم خوششان میآید و همه افراد از ناامنی و ظلم و ستم ناراحتند، همانهایی که به نوعی از امربه معروف ایراد میگیرند و آن را فضولی به حساب میآورند اگر کوچه و محله خودشان ناامن شود، اگر هرزهها جلو ناموسشان را بگیرند، اگر اعتیاد و خرید و فروش لوازم باطل به محله آنها راه پیدا کند و حتی اگر دودکش خانه همسایه آزارشان دهد و حریف او نشوند، برای احیا و راهاندازی یک مرکزی که به آنها کمک کند، سراسیمه میشوند و به دنبال کسانی میگردند که در نصیحت و یا برخورد با خلافکاران به آنها کمک کنند. (ص ۸۴)
۵۴. بایدها و نبایدها بهشتی، سید محمد ۱۳۰۷۱۳۶۰ تهران، بقعه، ۱۳۸۰، چاپ دوم، ۱۸۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
متن سلسله مباحث تفسیریاست که در جلسات تفسیر آیات ۱۰۲تا ۲۱۰ سوره آل عمران در سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۵ با موضوع اهمیت و آثار امربه معروف و نهیاز منکر ایراد نموده شده است.
از دیدگاه نویسنده، بیعدالتیای که به واسطه کج فهمیها یا برداشتهای سطحی از یک سو و اعمال و اجرای ناصحیح این اصل در میان مسلمین از دیگر سوی بر این تکلیف مهم و انسان ساز روا گردیده بسی تأسف بار است. آن گاه که نقش بنیادین این اصل در شناخت خیر و شر، پسندیده و ناپسند، باید و نباید در نظر گرفته شود و آن گاه که کارکرد اجتماعی آن در سالم سازی محیط اجتماعی و فراهم نمودن زمینه و شرایط مناسب برای اعمال انتخاب گری انسانها فهم شود، پیامدهای زیان بار این غفلت و جهالت بیشتر و بیشتر آشکار میگردد. (ص ۷)
مهمترین ویژگی این اثر را میتوان مستند بودن به آیات و روایات از یک سو و بهرهگیری از دیدگاههای اندیش مندان بسیار درباره این واجب الهی و هم بیان منطقی و نظام مند و پاسخ گویی به پرسشهای زمانه از دین دانست.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک پیش گفتار و شش بخش دارد: نقد عنوان محمدیها برای مسلمان: ۱۷؛ چه کسانی موظف به انجام امربه معروف و نهی ازمنکر ند: ۲۵؛ انسان تربیت شده اسلام: ۴۹؛ روند شتابان دگرگونیها: ۶۵؛ معنای معروف و منکر: ۶۷؛ نظر اشاعره و معتزله درباره حسن و قبح: ۹۲؛ شناخت معروف و منکر پیچیده از وظایف رهبری است: ۱۲۵؛ دعوت: ۱۴۰؛ انسان از دیدگاه اسلام: ۱۷۱.
نمونه
از جمله مباحث جالب توجه این اثر، مراتب شناخت معروف و منکر و وظایف رهبر جامعه در این زمینه است: علی الاصول خیر و شر همه کس شناس است؛ هر چند که گاه دارای پیچیدگیهایی است که اندیشه ورزی بیشتر میطلبد و در خور ورزیدگان عالم فکر و اندیشه است و گاه در دایره شناساییهایی از زاویه دید امام صورت میگیرد. همو که چون مسئولیت رهبری جامعه را به عهده دارد در محاسبه جنبههای مثبت ومنفی هر تصمیم باید از منظری عالمتر مصالح عامه مسلمین را نیز در نظر گیرد. (ص ۹)
شناخت معروف و منکر هم در بسیاری از موارد، به خصوص موارد مربوط به تلاشهای اجتماعی معمولاً از حدود آگاهیهای فردی فراتر میرود، امکانات معلوماتی اشخاص برای شناخت معروف از منکر در بسیاری از این موارد کافی نیست. تنها رهبری است که با آن دید بالا، با آن دید محیط، با اطلاعاتی که از هر گوشه جمع میشود و آن جا زیر و زبر و موازنه میشود، میتواند بگوید امروز این کار مصلحت است؛ لازم است؛ معروف است؛ انجام بدهید. فردا در مورد همان کار میگوید مصلحت نیست؛ منکر است؛ انجام ندهید. (ص ۱۲۵)
رهبری باید با شناختی بس وسیع و جامع با توجه به بازدههای آینده هر کار با آینده نگری در حد ممکن روی کارها حساب کند؛ روابط آنها را به هم در نظر بگیرد آن وقت فرمان بدهد این کار را بکنید، این میشود معروف. با فرمان او که حاکی از این است که مطالعات رهبری نشان داده است این کار مصلحت است، میفهمیم که این کار معروف است. فرمان او نشانهای است برای ما برای کشف این واقعیت که این کار بر روی هم معروف است و با منع او میفهمیم که این کار منکر است. منع او نشانه و دلیلی است قابل اعتماد بر این که این کار منکر است. (ص ۱۲۶) اگر میخواهیم وظیفه خطیر امربه معروف و نهی از منکر در فراخنای خودش در آن میدان وسیع خودش انجام بگیرد یک مقدمه دارد که آن مقدمه باید به دست خود ما ایجاد شود: به هم پیوستگی پیرامون محور رهبری؛ بزرگترین کمبود اجتماعی ما.
اگر میبینید ما در دینداریمان با مشکلات گوناگونی روبه رو هستیم، اگر میبینید در تکاپوهای دینی و اجتماعیمان هر روز به دست یک کسی کلاه سرمان میرود، باید علاج آن را در افزایش آگاهیعمومی و تلاش دربه هم پیوستگی آگاهان بر محور یک رهبری آگاه درست قابل اعتماد جست وجو کرد. اگر میبینید این سوز و گداز عاشورا و ایام شهادت امامان دیگر سلام الله علیهم اجمعین، سوز و گدازی است که همواره تر و تازه در ما مانده برای این است که ما میتوانیم محرومیتهای ناشی از نداشتن یا نشناختن رهبری صحیح را در زندگیمان لمس کنیم.
به پا میخیزد تا رهبری شایسته و با ایمان و آگاه و دریغا، دریغا که وقتی حسین (ع) باصفا و باوفا برای تلاش گران زمان خودش باشد، قبل از این که تلاش گران آزاده زمان بتوانند به او بپیوندند و نیرویی شکست ناپذیر به وجود بیاورند، در تیررس دشمنان قرار میگیرند و زندگی را در همان گامهای نخستین این قیام از دست میدهند. (ص ۱۳۳)
۵۵. برتر از جهاد
اسماعیلنژاد، ناصر ۱۳۳۴ تهران، ستاد امربه معروف و نهی ازمنکر، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۳۲ ص پالتویی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه اندیشمندان مسلمان با استناد به کتابهای تفسیر و حدیث است. از دیدگاه نویسنده، عدم تأمین معیشت و عدالت اجتماعی و بیتفاوت شدن مردم نسبت به ارزشهای جامعه و فروکش کردن امربه معروف و نهی ازمنکر و موفقیت دشمن در تهاجم فرهنگی، اتفاقی است که ممکن است تجربه تلخ اندلس را در سرزمین انقلابی ایران تکرار کند؛ بنابراین برای در امان ماندن از تهاجم فرهنگی و فاجعه کم رنگ شدن ارزشها میبایست به مدد عقل و دانش دینی به شناخت خود، جامعه، جهان و... پرداخت و توطئههای فرهنگی دشمنان اسلام را خنثی نمود. امربه معروف و نهی ازمنکر یکی از مهمترین راهکارهایی است که میتوان بر اساس اجرای صحیح آن، جامعهای سالم و آگاه بر پا کرد.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک پیش گفتار و مقدمه و یازده فصل به این شرح تشکیل شده است:
عقل و جهل و لشکریان آن: ۱۷؛ خطبه امربه معروف و نهی ازمنکر امام حسین (ع) ۲۵؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در سیره انبیاء: ۳۴؛ معنی و دایره معروف و منکر: ۴۰؛ ملاک شناخت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۰؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۵؛ مراتب امربه معروف و نهی از منکر: ۶۵؛ وظیفه حکومت اسلامی: ۷۷؛ شیوه رفتاری در امر و نهی نوجوانان: ۸۳؛ نقش امربه معروف و نهی از منکر در دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی: ۸۸؛ نقش امربه معروف و نهی از منکر در اصلاح الگوی مصرف: ۱۱۲. نویسنده با استناد به مهمترین کتب و منابع تفسیری و حدیثی، دیدگاههای عالمان دینی را درباره این آموزه مهم اسلامی به طور مختصر بیان کرده است. از دیدگاه وی تشکیل گروههای امربه معروف و نهی از منکر، امری بسیار ضروری است.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر، یک تکلیف عمومی است و ویژه گروه خاصی از مردم نیست، ولی این وظیفه نیز مانند بسیاری از تکالیف دیگر باید در دو سطح به اجرا در آید: در سطح همه نیروهای مسلمان، در سطح نیروهای ویژه و امت خاصی که بدین منظور تربیت شدهاند. در جهاد نیز همین گونه است. از یک سو جهاد و دفاع از اسلام و سرزمین اسلامی یک وظیفه عمومی است و از سوی دیگر نیروهای خاصی در قالب نیروهای نظامی تشکیل مییابند و از سوی حکومت اسلامی تجهیز میشوند. (ص ۸۰)
جامعه انقلابی تا زمانی که در حرکت و تلاش است و با الهام از اصل امربه معروف و نهی ازمنکر برای احیای ارزشهای اسلامی تلاش میکند، چون آب روانی است که طراوت و شفافیت خود را حفظ کرده و در برخورد با موانع، راه خود را باز کرده و شفاف تر و شاداب تر به راه خودادامه میدهد، ولی اگر این وظیفه الهی را ترک کرده و حالت سکون به خود بگیرد، مانند آب ساکن رو به زوال و فساد خواهد رفت. (ص ۹۵)
منابع تفسیری المیزان علامه طباطبائی، مجمعالبیان طبرسی. منابع حدیثی نهج البلاغه، وسائل الشیعه، موسوعه کلمات الامام الحسین. منابع فقهی تحریرالوسیله امام خمینی، رسالههای عملیه آقایان بهجت، مکارم، سیستانی، اراکی، گلپایگانی و...
۵۶. بررسی میزان معرو—ات و منکرات و رابطه آن با مت’یر جمعیت شناختی
حبی، محمدباقر تهران، بروج، ۱۳۸۵، چاپ اول، ۲۰۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره بررسی میزان معروفات و منکرات و رابطه آن با متغیر جمعیت شناختی است.
نویسنده در این پژوهش پس از بیان مفهوم معروف و منکر و شاخصهای آن در معارف اسلامی به بررسی میزان منکرات و معروفات در جامعه پرداخته است. از دیدگاه نویسنده، زندگانی جمعی برای افراد بشر فواید و برکات فراوانی دارد و حتی این نوع مزایا انسان را وادار به زندگانی اجتماعی کرده است، ولی در مقابل آن محدودیتهایی نیز برای او به بار میآورد و چون در برابر فواید بیشمار زندگی جمعی ضرر این نوع محدودیتها جزئی و ناچیز است، لذا بشر از روز اول تن به زندگی اجتماعی سرنوشت افراد به هم مربوط است و به اصطلاح افراد اجتماع در سرنوشت یکدیگر تأثیر دارند، لذا حق نظارت بر اعمال دیگران حق طبیعی و خاصیت زندگی جمعی محسوب میشود.
بنابراین انجام این فرضیه نه تنها با آزادیهای فردی مخالف نیست، بلکه وظیفهای است که افراد در مقابل یکدیگر دارند. (ص ۳۰)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و هفت فصل دارد: مفهوم شناسی معروف و منکر: ۱۶؛ طبقهبندی رفتار از نظر اسلام: ۵۲؛ شاخصهای معروف و منکر در معارف اسلامی:
۶۴؛ بررسی میزان منکرات و معروفات در جامعه: ۱۱۸؛ کلیات تحقیق: ۱۳۰.
یافتههای پژوهش: ۱۳۹؛ جمعبندی: ۱۴۵.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر دارای دو مرحله است، مرحله نخست که جنبه عمومی دارد، شعاع آن محدود است و از تذکر و اندرز دادن و اعتراض و انتقاد نمودن و مانند آن تجاوز نمیکند. مسلماً یک اجتماع زنده باید تمام نفراتش در برابر مفاسد دارای چنین مسئولیتی باشند.
ولی مرحله دوم که مخصوص جمعیت معینی است و از شئون حکومت اسلامی محسوب میشود، قدرت بسیار وسیعی دارد، به این معنا که اگر نیاز به شدت عمل و حتی قصاص و اجرایحدود باشد این جمعیت اختیار دارند که زیر نظر حاکم شرع و متصدیان حکومت اسلامی انجام وظیفه کنند؛ بنابراین با توجه به مراحل مختلف امربه معروف نهی ازمنکر و حدود و مقررات هر یک، نه تنها هرج و مرجی در اجتماع تولید نمیشود بلکه اجتماع از صورت یک جامعه مرده و فاقد تحرک بیرون آمده و به یک جامعه زنده تبدیل میگردد.
در انجام این فریضه الهی و دعوت به سوی حق و مبارزه با فساد، دلسوزی و حسن نیت و پاکی باید هدف را فراموش نکرد و از راههای مسالمت آمیز وارد شد، نباید انجام این وظیفه را مساوی با خشونت گرفت. متأسفانه تعضی افراد به هنگام انجام این وظیفه از راه خشونتآمیز وارد میشوند و گاهی متوسل به الفاظ زشت و زنندهای میگردند؛ لذا میبینیم این نوع امربه معروفها نه تنها اثر خوبی از خود به جای نمیگذارند، بلکه گاهی نتیجه معکوس هم میدهند. در حالی که پیامبرصلی الله و
نشان میدهد که آنها به هنگام اجرای این وظیفه آنها را با نهایت لطف
سیره ائمه (ع) و محبت میآمیختند. (ص ۳۰)
۵۷. بزرگترین فریضه
مصباح یزدی، محمدتقی ۱۳۱۳ تدوین و نگارش قاسم شبان نیا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۲۰۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه والای امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین و هم چنین با بهرهگیری از آرای کلامی و فلسفی اندیش مندان مسلمان، درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم دینی بحث کرده است و آثار و فواید بیشمار و عواقب زیان بار ترک این واجب الهی را در روحیه انسان و جامعه تبیین نموده است. از دیدگاه نویسنده، اسلام، ملاک وحدت در جامعه اسلامی را ایمان به خدامیداند و از این روی بر افرادی که با این ملاک وحدت در جامعه حضور دارند، به گونه خاصی حساس است. این حساسیت به قدری است که هر فردی را در برابر فرد دیگر مسئول قرار داده است تا همگان به نقشی که در تشکیل جامعه دارند توجه کنند و به این وحدت خدشه وارد نشود.
امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام چنین ماهیتی دارد و از این روی برای فرد مسلمان، این مفهوم با معناست؛ اما در جامعه و فرهنگ غربی اصلاً چنین مفهومی مورد توجه نیست. (ص ۱۵)
نویسنده در این مباحث، بیش از هر چیز به ابعاد سیاسی اجتماعی و فرهنگی امربه معروف و نهی ازمنکر توجه کرده است. از این رو تفاوتهایی در چگونگی طرح مباحث ایشان با بیان فقها در کتابهای فقهی وجود دارد.
بنابراین همین ویژگی این کتاب را میتوان از مهمترین امتیازات آن دانست، زیرا به ابعادی از این فریضه توجه نموده که کمتر مورد توجه و تأمل اندیش مندان دینی بوده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و نه بخش تشکیل شده است: مفهوم امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر: ۱۵؛ ضرورت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۸؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در آیات و روایات: ۴۳؛ شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۶۳؛ سیره اهل بیت: ۱۱۳؛ روشها و مصادیق بارز مرتبه عالی امربه معروف و نهی از منکر: ۱۱۵؛ چالشها در بحث امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۶۷.
نمونه
ما امروز بزرگترین منکری که داریم و وظیفه همگان است که با آن مبارزه کنند، همین شبهاتی است که در سطح جامعه به ویژه در مراکز علمی و دانشگاهی وجود دارد که اگر با تمام نیرو هم کسانی در صدد برآیند آنها را برطرف سازند، باز هم به دلیل گستردگی و وسعت آن مجال کافی برای این امر ندارند.
برای نمونه
آن منکری که هم اکنون دانشجویان ما باید با آن مقابله کنند، شیوع فساد اعتقادی و اخلاقی در دانشگاه هاست. این منکر، بزرگترین منکری است که دانشجویان متدین ما با آن مواجه هستند و تنها راه برای آنان به منظور مقابله با این منکرات فکری تجهیز کردن خود به سلاح علمی، اخلاقی و معنوی است.
بنابراین امربه معروف و نهی ازمنکر، تنها محدود به برخی مسائل جزئی هم چون بدحجابی و دیگر حرکتهای اخلاقی خلاف ادب نیست، بلکه ما نسبت به اساس دین و توهینها، شبهات و انکارهایی که به اصل آن میشود نیز مسئولیت داریم. البته مؤمن باید در برابر هر گناهی حساس باشد؛ ولی اولویتها را نباید فراموش کرد. زمانی که کسی تیشه به اصل ریشه دین میزند اگر به یک شاخه و برگی بچسبیم که آن را سالم نگه داریم، دچار غفلت شدهایم. (ص ۱۴۹)
منابع حدیثی نهج البلاغه، بحارالانوار، وسائل الشیعه، اصول و فروع کافی. منابع فقهی تحریر الوسیله امام خمینی.
۵۸. بر ساحل حدیث حسینی
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، نور السجاد، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۱۰۴ ص پالتویی.
ساختار و محتوای کتاب
درباره اهمیت، مبانی، موانع و شرایط و
مجموعه چهل حدیث از امام حسین (ع) بایستههای امربه معروف و نهی از منکر است که از کتاب موسوعه کلمات امام
استخراج شده است. نویسنده پس از ترجمه احادیث به شرح و تفسیر
حسین (ع)
مضامین آن به زبانی ساده و روان پرداخته و در این راه از منابع مهم حدیثی بهره برده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و دو فصل با این عناوین تشکیل شده است: مقدمه: ۸؛ ۱۵.
نمونههایی از گفتار و کردار
امربه معروف و نهی ازمنکر از نگاه امام حسین (ع)
- ۶۵.
امام حسین (ع)
نمونه
فرمود: خدایا، من معروف را دوست دارم و از منکر بیزارم.
امام حسین (ع)
جاذبه معروفها موجب روی آوردن فطرتهای پاک به آن است. همان گونه که مبغوض بودن منکرها عامل فطری دوری از آن میباشد. از این رو یکی از راههای شناخت ارزشها این است که فطرت پاک انسانی به آن متمایل باشد و بر عکس ضد ارزش، آن است که روح بیغبار آن را پس بزند. (ص ۱۷)
۵۹. به سوی —ردای بهتر: امربه معروف و نهی ازمنکر در ر—تار و گفتار امام علی (ع)
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، زائر، ۱۳۸۲، چاپ دوم، ۱۰۹ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره سیمای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی به ویژه
است. نویسنده با استناد به منابع مهم سیره و
در سیره علمی و عملی امام علی (ع)
به تبیین این فریضه الهی پرداخته و درباره آثار فردی و اجتماعی، گفتار امام علی (ع) اهمیت، راه کارها، مراتب و موانع اجرای آن از دیدگاه آن امام همام بحث کرده است: پیش نیاز به جای آوردن فرای¦ در جامعه امنیت است که بخش عمدهای از آن با جهاد به دست میآید. امیرمؤمنان از یک طرف امربه معروف و نهی از منکر را بخشی از جهاد میداند و از سوی دیگر در مقایسه امربه معروف و جهاد، تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا را در برابر آن مانند قطرهای در دریای پهناور میداند. (ص ۱۱)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک پیش گفتار و نه بخش با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه و آثار: ۱۱؛ پیشگامان: ۱۷؛ شناخت: ۲۳؛ هزینهها: ۳۱؛ ویژگی پاسداران معروف: ۴۱؛ راه کارهای تأثیرگذاری: ۴۵؛ مراتب نهی ازمنکر: ۵۳؛ عوامل پیدایی منکر و راههای پیشگیری: ۷۳؛ موانع نهی ازمنکر و آثار تعطیلی آن: ۸۹.
نمونه
هدف از اجرای این آموزه مهم دینی، رفع منکر و گسترش معروف است؛ بنابراین باید به تناسب موقعیتها از مراتبی سود برد که شخص را به هدف نزدیک کند: رعایت حقوق آن شخصی که مورد امر و نهی قرار میگیرد نیز ما را به رعایت مراتب دعوت میکند؛ زیرا اگر با شخصی روبه رو شدیم که با کوچکترین اشارهای از گناه یا ترک واجب منصرف میشود، ولی ما با گزینش مرتبه شدیدتر موجب ریخته شدن آبروی وی شدیم بخشی از حقوق اجتماعی وی را سلب کردیم یا موجب وارد آمدن ضربات جسمی روحی یا حقوقی به وی شدیم بیگمان دچار ستمکاری شدهایم (ص ۵۳)
ضمن اشاره به مراتب گوناگون امر و نهی هر مرتبه را امیرمؤمنان علی (ع)
ارزش گذاری میکند و سیر آن نیز بر اساس مراتب افزایش مییابد: ای مؤمنان، هر کسی ظلمی را مشاهده کند یا کار زشتی را که مردم به سوی آن میخوانند، ببیند، اگر تنها با قلبش انکار کند راه صحیح و سلامت را اختیار کرده است و آن که با زبان و بیان نهی ازمنکر نماید پاداش الهی خواهد داشت و مقامش برتر از گروه نخست است و آن کس که با شمشیر برای بزرگداشت نام خدا و سرنگونی ظلم ظالمان به مبارزه برخیزد، او به طریق راه یافته و بر جاده حقیقت گام گذارده و نور یقین در دلش تابیده است. (ص ۴۵)
منابع حدیثی نهج البلاغه، جامع احادیث الشیعه، اصول کافی، بحارالانوار، ارشاد القلوب دیلمی، غرر الحکم، مستدرک الوسائل.
۶۰. پرسمان قرآنی امربه معروف و نهی ازمنکر
خراسانی، علی ۱۳۴۳ قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۲۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات قرآن و سخنان ائمه اطهار به چهل پرسش درباره اهمیت، وجوب و شرایط و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر پاسخ داده و بحث کرده است. مهمترین ویژگی این اثر را میتوان در مستند بودن پاسخها به قرآن و زبان ساده و روان و توضیح کوتاه اما مفید و جامع آن دانست. نویسنده در قالب پرسش و پاسخهایی کوتاه اما مستند و مستدل سیمای این واجب الهی را در فرهنگ اسلامی ترسیم کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و شش فصل با این عناوین تشکیل شده است: تعریف امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۹؛ اهمیت و وجوب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۳؛ شرایط و آداب امربه معروف و نهی از منکر: ۵۳؛ مراحل امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۱؛ آثار امربه معروف و نهی ازمنکر: ۹۱؛ پاسخ به پرسشهای کلی و فرعی: ۱۰۱.
نمونه
حفظ ارزشهای انقلاب اسلامی با امربه معروف و نهی از منکر چه رابطهای دارد؟
ارزشهای انقلاب اسلامی همان اعتقادات، اخلاق، رفتار و کردار شایستهای است که ملت ایران برای تحقق آنها، انقلاب کردند که از این امور در فرهنگ دینی به معروف تعبیر میشود.
بنابراین، پاس داشت ارزشهای انقلاب اسلامی و کوشش در جهت حفظ و اشاعه آنها، چیزی جز امربه معروف نیست. از سوی دیگر از ضد ارزشها نیز در فرهنگ دینی به منکر تعبیر میشود که بر اساس تعالیم اسلام باید با آن مبارزه و برای ریشه کنی آن از جامعه کوشش کرد؛ بنابراین، از همه آیات و روایاتی که ما را به وجوب امربه معروف نهی ازمنکر فرا میخواند، استفاده میشود که حفظ ارزشهای انقلاب اسلامی و مبارزه با ضد ارزشها بر آحاد امت انقلابی لازم است که در این صورت، امتی برتر و شایسته خواهند بود. (ص ۲۸)
گاهی در امربه معروف و نهی از منکر، امر و نهی آمرانه، سبب لجاجت و عکس العمل طرف مقابل میشود، در این گونه موارد چه باید کرد؟
در امربه معروف و نهی ازمنکر مهم آن است که مخاطب را به هر شکل از گناه باز داشته یا به واجب وادارند. از این رو، باید کوشید که از بهترین، مفیدترین و مناسبترین راه به این مطلوب و مقصود دست یافت. گاهی دسترسی به این مهم با ارشاد و تعلیم یا موعظه و نصیحت انجام شدنی است و زمانی نیز باید برخورد آمرانه و مقتدرانه کرد؛ بنابراین، نباید امربه معروف و نهی از منکر را در همه جا با برخوردهای خشک و آمرانه که سبب لجاجت و عکس العمل شخص مقابل میشود، انجام داد؛ زیرا هیچکس نمیتواند چنین احتمالی بدهد که امربه معروف و نهی ازمنکر، امری تعبدی مح¦ و مصلحتش ناشناخته باشد. (ص ۲۹) منابع تفسیری المیزان، المنار، مجمع البیان طبرسی، تفسیر صافی فی¦کاشانی، تفسیر راهنما.
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، وسائل الشیعه.
۶۱. پژوهشی در امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن و روایات
مسعودی، محمد اسحاق تهران، بینالملل، ۱۳۸۴، چاپ سوم، ۳۵۴ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر از منظر آیات قرآن و روایات ائمه اطهارع)x، ف است. نویسنده با استناد به مهمترین منابع تفسیری و حدیثی شیعه، سیمای این فریضه الهی را ترسیم و مبانی و فلسفه آن را تبیین نموده است. از دیدگاه نویسنده بیشتر تحقیقات انجام شده در این باره به تبیین ابعاد فقهی پرداختهاند و دیگر وجوه این فریضه کمتر مورد توجه واقع شده است: چنانچه این بحث درهمه ابعاد و جوانب آن و با تناسب به نیازهای زمان ومنطقی و مستدل طرح و ارائه گردد و در مقام اجرا به درستی و به گونهای فراگیر عملی گردد مؤثرترین سلاح دفاعی در برابر تهاجم همهجانبه و شبیخون ناجوانمردانه دشمنان اسلام خواهد بود. (ص ۸)
ساختار و محتوای کتاب
این تحقیق از یک مقدمه و شانزده فصل با این عناوین تشکیل شده است: معنای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۱؛ اصول و ضوابط در شناخت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۳؛ جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۷؛ اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۵؛ موضعگیری دشمنان امربه معروف و نهی از منکر: ۱۴۹؛ فلسفه و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷۱؛ آثار سلبی و تخریبی ترک امربه معروف و نهی از منکر: ۱۹۷؛ اقسام امربه معروف و نهی از منکر: ۲۱۹؛ پیش نیازها در امربه معروف و نهی از منکر: ۲۳۵؛ وجوب امربه معروف و نهی از منکر: ۲۴۷؛ ویژگی آمران به معروف و ناهیان از منکر: ۲۷۳؛ شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۸۵؛ علل و عوامل گرایش به منکرات: ۳۰۵؛ علل و عوامل بیتفاوتی در برابر منکرات: ۳۱۹؛ طرحهای عملی برای اقامه امربه معروف و نهی از منکر: ۳۳۳؛ پرسشها و پاسخها: ۳۴۳.
نمونه
پرسش: آیا امربه معروف و نهی ازمنکر محدود کردن «آزادی» دیگران نیست؟ و نیز «دخالت» در کار دیگران محسوب نمیشود؟
در اسلام آزادی انسان در رهایی از قید و بندهای هوا و هوس و اهداف شیطانی و وصل به کمال مطلق و جلب رضایت ذات اقدس خداوند تعالی تفسیر شده است و جز این، هر چه که باشد بردگی مح¦ است و بس، هر چند نام آزادی بر آن بنهند. به یقین اگر اندکی تأمل به کار رود و با دیده انصاف، نظری افکنده شود، به این نتیجه میرسیم که آلوده کردن دیگران و نشر و پخش گناه و عوامل و ابراز آن نه تنها آزادی محسوب نمیشود که به اسارت کشیدن انسان هاست و خیانتی است
نابخشودنی و جنایتی است ناگفتنی؛ بنابراین هر چه که به سلامت فردی و اجتماعی مرتبط است توصیه و سفارش به آن یک مسئولیت است و یک وظیفه و هر چه که در جهت تخریب و ویرانگری این سلامت فردی و اجتماعی باشد، جلوگیری از آن نیز یک مسئولیت است و یک وظیفه.
این نه تنها محدود کردن آزادی نیست که حفظ آزادی و حراست از آن به معنا و مفهوم واقعی آن است و نه تنها دخالت در کار دیگران نیست که دخالت در سرنوشت جمعی و دنیوی و اخروی است. (ص ۳۴۶)
منابع حدیثی نهج البلاغه، بحارالانوار، اصول کافی، وسائل الشیعه، غرر الحکم. منابع تفسیری مجمعالبیان، تفسیر المیزان، تفسیر
نمونه
منابع تاریخی حماسه حسینی، سیری در سیره معصومین، ده گفتار شهید مطهری، تاریخ ابن اثیر.
۶۲. پژوهشی در امربه معروف و نهی ازمنکر
لشکری، علیاصغر اراک، سیاره، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ۲۶۱ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره دیدگاه اندیش مندان مسلمان امربه معروف و نهی از منکر است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات ائمه اطهار و منابع علوم اسلامی و با بهره گیری از نظرات علمای دینی از شیخ طوسی تا امام خمینی، سیمای این فریضه مهم و حیاتی در مکتب تشیع را ترسیم و آثار و فواید فردی و اجتماعی آن را همراه با حکایاتی بیان کرده است.
امربه معروف و نهی ازمنکر دارای فواید زیادی است و انجام این دو فریضه الهی اثرات فردی و اجتماعی فراوانی را در بر خواهد داشت. ذیلاً به بعضی از این فواید با استفاده از کلمه ائمه هدی اشاره میکنیم: خداوند آمر به معروف را دوست دارد. پر فضیلتترین عمل بندگان الهی است؛ باعث استحکام دین است. از انواع جهاد به شمار میرود. مصلحت اجتماعی است. باعث همنشینی با ملایک الهی است.
بالاترین نیکیها به افراد و اجتماع است و... (ص ۷۲)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و یک پیش گفتار و چندین بخش با این عناوین تشکیل شده است: امربه معروف و نهی ازمنکر در قرآن: ۱۰؛ معروف و منکر چیست: ۱۵؛ کلمات معصومین: ۱۹؛ در نهج البلاغه: ۲۹؛ در سخنان علما: ۴۰؛ تاریخچه امربه معروف و نهی از منکر در اسلام: ۴۵؛ ضررهای ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۰؛ آثار و فواید امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۲؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۰۳ و...
نمونه
امربه معروف، واداشتن افراد به طاعت است چه به وسیله قول باشد یا عمل و نهی ازمنکر منع کردن افراد از انجام معاصی توسط قول یا عمل است. (شهید ثانی) امربه معروف و نهی از منکر هر دو واجب عینی هستند... امربه معروف و نهی ازمنکر دو واجب از واجبات اسلام هستند. این دو واجب عینی هستند و احدی نمیتواند آنها را ترک نموده و یا در راه اجرای آن خللی ایجاد نماید. (محقق طوسی) امربه معروف و نهی ازمنکر هر دو واجب بوده و تمام مسلمین بر این مطلب اتفاق نظر دارند. (صاحب جواهر)
این دو (امربه معروف و نهی از منکر) از والاترین و شریفترین واجبات میباشند و به وسیله اینها واجبات بر پا میشود و وجوب اینها از ضروریات دین است و منکر آن در صورت توجه به لازمه انکار و ملزم شدن به آن از کفار است. (امام خمینی) (ص ۴۰۴۳)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه.
منابع فقهی جواهر الکلام، شرح لمعه، نهایه شیخ طوسی، رساله عملیه وتحریر الوسیله امام خمینی.
۶۳. پیکار با منکر در سیره ابرار (دفتر اول)
ابراهیمزاده، حسن با همکاری محمد عابدی، قم، معروف، بیتا، ۲۳۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
گزارشی از زندگی و سیره علمی و عملی عالمان و عارفان بزرگ شیعه با موضوع منکر ستیزی و معروف گرایی در طول تاریخ پر فراز و نشیب اسلام است که بر اساس کتابهای تاریخی و رجال شیعه نوشته شده است.
عالمان دینی، همواره پرچمدار اجرای احکام و فرمانهای الهی بوده و هستند و از دیرباز تاکنون در راستای احیا و گسترش فرای¦ دینی کوشش بیدریغ مینمودهاند. امربه معروف و نهی ازمنکر نیز از جمله فرایضی است که همیشه مورد توجه و عنایت این طلایه داران علم و دانش بوده و همواره در راه اجرای آن پیشگام بودهاند و هرگز به واسطه ترس یا مسائل سیاسی از انجام آن سر باز نزدهاند.
تحقیق و تأمل در زندگی این بزرگان دین و دانش و خواندن خاطرات زندگی سخت و پر فراز و نشیب ایشان میتواند برای نسل جوان بسیار مفید و درس آموز باشد و از سوی دیگر، گام مهمی در راستای احیای این فریضه انسان ساز در جامعه اسلامی گردد.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته از یک مقدمه و بیان سیره علمی و عملی بیش از شصت تن از عالمان بزرگ شیعه از صاحب بن عباد (م ۳۸۵ ق) تا آیة الله گلپایگانی (م ۱۴۱۴ق) با این عناوین تشکیل شده است: صاحب بن عباد: ۱۳؛ سید مرتضی: ۱۵؛ سید بن طاووس: ۱۷؛ علامه حلی: ۲۲؛ محقق ثانی: ۲۳؛ محمد تقی مجلسی: ۲۵؛ محمدباقر مجلسی: ۲۸؛ سید علیخان: ۳۴؛ وحید بهبهانی: ۳۵؛ مهدی نراقی: ۳۷؛ بحرالعلوم: ۴۱؛ میرزای قمی: ۴۴؛ سید محمد مجاهد: ۴۸؛ سید محمدباقر شفتی: ۵۰؛ ملاهادی سبزواری: ۵۷؛ امام موسی صدر: ۱۵۷؛ سید محمود طالقانی: ۱۹۱؛ شهید مطهری: ۱۹۴؛ شهید مفتح: ۲۰۱؛ شهید صدر: ۲۰۴؛ ربانی شیرازی: ۲۱۱؛ شهید قاضی طباطبایی: ۲۱۹؛ شهید مدنی: ۲۲۲؛ شهید هاشمی نژاد: ۲۲۵؛ شهید شاه آبادی: ۲۲۶؛ علامه طباطبایی: ۲۲۷؛ آیة الله گلپایگانی: ۲۲۹.
نویسنده در قالب مطالب کوتاه و با بهرهگیری از حکایات تاریخی، سیمای امربه معروف و نهی ازمنکر را از دیدگاه عالمان و اندیش مندان ترسیم کرده و هم حکایات مستندی را آورده که در درک هر چه بهتر این آموزه دینی مفید است.
نمونه
صاحب بن عباد شخصی را که به تقوا و دیانت او اعتماد کامل داشت به منصب قضاوت شهر قم برگزید. پس از آن که شخص مزبور در قم به قضاوت مشغول گردید و مردم او را در اختلافات خود حکم قرار دادند، گزارشهایی به صاحب میرسید که قاضی در احکام و قضاوت عدالت را رعایت نمیکند تا آن که دو نفر از معتمدان و بزرگان قم که صاحب، سخن آنان را مقبول میداشت به وی گفتند: در خصومتی که بین فلانی و فلانی برقرار بود، قاضی پانصد دینار رشوه گرفته است.
صاحب از شنیدن این سخن بسیار نگران شد. در همان حال قلم برگرفت و چنین نوشت: بسم الله الرحمن الرحیم. ایها القاضی بقم قد عزلناک فقم؛ ای قاضی شهر قم، همانا تو را از قضاوت برکنار نمودیم؛ پس از جای خود بلند شو. (ص ۱۳).
۶۴. پیکار با منکر (دفتر دوم)
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، معروف، ۱۳۷۷، چاپ اول، ۲۲۱ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
دفتر دوم از گزارش زندگی و سیره علمی و عملی عالمان و عارفان بزرگ شیعه با موضوع منکر ستیزی و معروف گرایی در طول تاریخ اسلام است. عالمان دینی، همواره پرچم دار اجرای احکام و فرمانهای الهی بوده و هستند و از دیرباز تاکنون در راستای احیا و گسترش فرای¦ دینی کوشش بیدریغ مینمودهاند.
از دیدگاه نویسنده، هدف خلقت رسیدن به کمال در سایه سار عبودیت و عروج از نردبان معرفت در راستای لقای خالق هستی است. اما این طریق بدان معنا نیست که خداوند سبحان، رفع موانع و هموار ساختن راه بندگان به سوی او را وظیفه سالکان طریق حق برنشمارد.
این جاست که در قاموس هدف خلقت راه با امر و بیراه با نهی مشخص میشود. چرا که این دو واژه مقدس، هم بشریت را به بهشت برین میرساند و هم زمین را به بهشت تبدیل میکند. (ص ۹)
امربه معروف و نهی ازمنکر نیز از جمله فرایضی است که همیشه مورد توجه و عنایت این طلایه داران علم و دانش بوده و همواره در راه اجرای آن پیشگام بودهاند و هرگز به واسطه ترس یا مسائل سیاسی از انجام آن سر باز نزدهاند.
کتاب حاضر، ترسیم کننده تلاشهای بیش از هفتاد تن از عالمان بزرگ شیعه از آغاز تا امروز از (از شیخ صالح ابراهیم اصفهانی (قرن چهارم) تا آیة الله خامنهای) در اجرای این فریضه الهی درعرصههای اجتماعی سیاسی و فردی است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک پیش گفتار و شرح حال بیش از هفتاد تن از عالمان شیعه با این عناوین تشکیل شده است: شیخ صالح ابراهیم اصفهانی: ۱۳؛ شیخ مفید: ۱۵؛ قطب راوندی: ۱۷؛ ابن میثم بحرانی: ۲۰؛ خواجه نصیر: ۲۲؛ شهید اول: ۲۵؛ میرزای قمی: ۳۸؛ ملااحمد نراقی: ۴۰؛ مسیح مجتهد: ۴۳؛ شهید نواب صفوی: ۱۱۸؛ سید عبدالحسین واحدی: ۱۳۶؛ آیة الل'ه بروجردی: ۱۳۸؛ شهید غفاری: ۱۴۳؛ منصور انصاری: ۱۴۵؛ هاشم آشتیانی: ۱۴۷؛ سید مصطفی خمینی: ۱۴۸؛ احمد کافی: ۱۴۹؛ شهید مطهری: ۱۵۲ و...
نمونه
شیخ ابوالحسن نوری: او اگر منکری میدید نسبت به جلوگیری از آن اقدام میکرد، هر چند به قیمت جانش تمام شود. میگویند روزی برای وضو و طهارت کنار رود دجله نشسته بود که قایقی را با سیخم که سر همه آنها با مهر «لطف شیخ» بسته شده بود را دید.
وقتی از صاحب قایق پرسید اینها چیست؟ جواب شنید که: این فضولیها به تو نیامده، شراب برای مجلس و تشریفات خلیفه است. شیخ که قدرت خالی کردن آنها را نداشت و نمیخواست از طرفی منکری به این واضحی صورت پذیرد، ناچار به یک باره با چوب دستی خود به خم شرابها حملهور شد و همه را شکست. مأمورها او را نزد خلیفه بردند. او مردی سفاک و خونریز بود. با خشم تمام بر سر شیخ فریاد زد که: تو به چه جرئت و به دستور چه کسی این جسارت را کردی؟ جواب داد:به دستور خدا وبه امر کسیکه تو را شاهیداد. دوم دوستی تو و رعیت مرا به این کار وادار کرد. چون به جا آوردن منکرات به وسیله تو رعیت را نیز وادار به ارتکاب این گونه منکرات میکند و گناه آنها نیز به حساب تو نوشته میشود. چون رعیت در خیر و شر تابع تو هستند؛ بنابراین برای تو و رعیت دلسوزی کردم و غرضی جز رضای خدا نداشتم.
این سخنان که آمیخته به نوعی اعلام خیرخواهی و جذب قلب خلیفه بود، چنان وی را تحت تأثیر قرارداد که به گریه افتاد و گفت: تو سزاوار به این کارهستی و در این امور آزاد میباشی. (ص ۲۶ ۲۷)
۶۵. پیوند نماز، زکات، امربه معروف و نهی ازمنکر
فی¦آبادی فراهانی، علیرضا تهران، ستاد اقامه نماز، ۱۳۸۴، چاپ اول، ۱۱۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره پیوند امربه معروف و نهی ازمنکر با سایر عبادات اسلامی به ویژه روزه و نماز و زکات است. نویسنده با استناد به منابع مهم علوم اسلامی از ارتباط و پیوند تنگاتنگ امربه معروف و نهی ازمنکر و نماز و زکات سخن میگوید. از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی از منکر به عنوان بستری برای اقامه تمامی احکام از جمله نماز و زکات مطرح است. در صورت ترک این فریضه مهم، نماز و زکات نیز به طور واقعی انجام نمیشوند و در نتیجه جامعه از آثار فردی و اجتماعی آن محروم میشود. (ص ۱۸)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک پیش گفتار و چهار فصل با این عناوین تشکیل شده است: طرح تحقیق: ۱۶؛ دین و رفع فساد: ۲۹؛ پیوند نماز و زکات: ۶۳؛ پیوند نماز و زکات و امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸۵.
نمونه
نماز و زکات از مصادیق امور معروف هستند و از آن جا که باید برای اقامه آنها شروطی را که شرط صحت و قبول آنها میباشد رعایت کرد؛ بنابراین ناخودآگاه موجب ترک گناهان و مفاسد میشوند. ترک نماز و ترک زکات از آن جا که نشانگر فساد عقیده است؛ بنابراین میتوان گفت تارکین نماز و زکات دچار منکر اعتقادی
فرمودهاند:» قوام شریعت به امربه معروف و نهی ازمنکر شدهاند. حضرت علی (ع)
بر پاداشتن حدود الهی است .»
امر به نماز و زکات به عنوان این که امربه معروف محسوب میشوند مایة تقویت
در این باره فرمودهاند:» کسی که امربه معروف مسلمانان نیز میشوند. امام علی (ع)
کند، مسلمانان را تقویت کرده است .» امربه معروف و نهی ازمنکر مانند نماز و زکات باعث خودسازی انسان است که موجب اصلاح فرد و در نتیجه اصلاح جامعه و ایجاد حس مسئولیت پذیری در میان افراد جامعه میشود. همانطور که ترک نماز و زکات که ظلم عملی محسوب میشوند موجب ظلم عقیدتی میشود، ترک امربه معروف و نهی ازمنکر نیز ظلم عملی محسوب میشود و باعث ظلم عقیدتی میشود.
همانطور که هدف از نماز دوری از مفاسد و نیز هدف از زکات رفع مفاسد فردی و نیز اجتماعی از جمله فقر و تبعی¦ است، هدف از امربه معروف و نهی ازمنکر نیز احیای واجبات، یعنی عمل به احکام دین و ترک محرمات میباشد. البته از آن جا که انسانها روحیات و شانهای متفاوتی دارند، بنابراین در امر و نهی هر یک از آنها باید شیوه مخصوصی به کار ببریم.
پیوند دیگری که بین این عبادات است، این است که در نماز و زکات به وقت اهمیت داده میشود. در امربه معروف و نهی ازمنکر نیز مولفه زمان اهمیت دارد، زیرا گاهی امربه معروف و نهی ازمنکر در زمانی بی اثر ولی در زمان دیگر مؤثر است و هم چنین اگر در زمانی نهی ازمنکر اثری نداشت باید خود را برای زمانهای بعدی آماده کنیم و مانند نماز و زکات که در زندگی مداومت دارند، امربه معروف و نهی ازمنکر نیز باید به طور مداوم در جامعه صورت گیرد. (ص ۸۹)
۶۶. تحلیل راهبردی شیوههای مطلوب امربه معروف و نهی ازمنکر
ولیزاده، نعمت الله تهران، بروج، ۱۳۸۵، چاپ اول، ۱۶۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی میدانی از نوع توصیفی تحلیلی است که از طریق پرسش نامه در یک جامعه آماری گوناگون از مسئولان دولتی تا نخبگان علمی و استادان و دست اندرکاران رسانه با موضوع شیوههای مطلوب امربه معروف و نهی از منکر صورت گرفته است.
نتایج نشان میدهد که اکثریت بالایی از پاسخ گویان معتقدند که اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر در جامعه ما در حد خیلی زیاد و زیاد ضروری است. افراد متأهل بیشتر از افراد مجرد بر ضرورت اجرای امربه معروف و نهی از منکر در جامعه تأکید کردهاند، ولی مردم و صاحب نظران، زنان و مردان، گروههای مختلف سنی، تحصیلی و شغلی نظرات همسانی در این باره داشتهاند.
ساختار و محتوای کتاب
این تحقیق یک مقدمه و شش فصل دارد: امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه اسلام: ۲۵؛ امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه امام و رهبر: ۳۵؛ امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه محققین: ۴۲؛ امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه نظریه پردازان: ۵۱؛ شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۶۳؛ نتیجهگیری: ۱۴۹.
نمونه
بدترین گناه یا کار زشتی که در جامعه صورت میگیرد از نظر پاسخ گویان: ارتباط نامشروع (۹/۲۲ درصد)، بیحجابی(۹ درصد)، بیعدالتی (۹/۷ درصد)، عدم رعایت حقوق دیگران (۷ درصد)، متداول شدن فساد(۷ درصد)، دروغ گویی (۸/۶ درصد)، رشوه خواری (۵/۵ درصد) و خیانت (۷/۴درصد) از عمدهترین منکرات موجود در جامعه از نظر پاسخ گویان است.
مردم بیش از صاحب نظران، ارتباط نامشروع، عدم رعایت حقوق دیگران، متداول شدن فساد، دروغگویی و خیانت را و صاحب نظران بیش از مردم، بیعدالتی، رشوه خواری و تملق و ریاکاری را عمدهترین منکرات موجود درجامعه دانستهاند.
هم چنین زنان بیش از مردان ارتباط نامشروع، بیحجابی، عدم رعایت حقوق دیگران و متداول شدن فساد و مردان بیش از زنان بی عدالتی، دروغ گویی و تملق و ریاکاری را عمدهترین گناه یا کار زشتی را که در جامعه وجود دارد، برشمردهاند.
بهترین شیوه مقابله با منکرات موجود در جامعه از نظر پاسخ گویان، برخورد قانونی(۷/۱۸ درصد)، برخورد قاطعانه در برابر سوء استفاده ها(۱/۱۳درصد)، ترویج فرهنگ اسلامی(۱۰ درصد)، تبلیغات (۶/۸ درصد)، آماده کردن محیط کار و ازدواج جوانان (۸/۳ درصد)، خودمان رعایت کنیم (۸/۳درصد) و از بین بردن عوامل تحریک کننده (۲/۳ درصد) از عمدهترین شیوههای مقابله با منکرات موجود در جامعه از نظر پاسخ گویان بوده است. (ص ۱۵۰)
۶۷. تحلیلی نو و عملی از امربه معروف و نهی ازمنکر در عصر حاضر
اکبری، محمدرضا ۱۳۳۸ اصفهان، پیام عترت، ۱۳۷۸، چاپ ششم، ۱۷۶ ص رقعی. حافظان حریم (امربه معروف و نهی ازمنکر در عصر ما)، قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۹۵ ص رقعی.
قطره زلال (امربه معروف و نهی ازمنکر در عصر ما)، قم، معروف، ۱۳۸۰، چاپ اول، ۱۹۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه و اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در عصر حاضر میباشد. نویسنده با استناد به آیات الهی و سخنان ائمه اطهار (ع)، جایگاه این فریضه بزرگ الهی را در عصر کنونی تشریح و ابعاد گوناگون آن را تبیین کرده است. از دیدگاه نویسنده، این دو گنجینه الهی با همه ذخایر گرانقدر خود همواره در زیر طبقات سهل انگاریها، فراموشیها و غفلتها مدفون شدهاند و حتی ابعاد مختلف آنها به سررشته سنجشهای عالمانه برنتابیده است و مهم تر آن که عمل به این دو فریضه بزرگ نه به اندازه نماز و روزه که به اندازه برخی از مستحبات رسمیت نیافته است. به نظر میرسد علل این مسائل نا آگاهیبه جایگاه، آثار، شیوههای عملی موفق، رموز موفقیت،
نمونهها، الگوها و انواع معروف و منکر به ویژه در عصر ما میباشد. کتاب حاضر که به یمن الطاف الهی و عنایات اهل بیت تألیف گردیده است، مجموعهای است که ضمن تحلیلی نو و جامع پیرامون این دو اصل عملی، موارد یاد شده را با کارشناسی و توجه کامل به کاربردی بودن آنها که غالباً به تجربه رسیدهاند مورد بحث قرار داده است. (ص ۱۴)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته، یک مقدمه و ده فصل دارد: جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷؛ آشنایی با معروف و منکر: ۲۹؛ عوامل موفقیت در امر و نهی: ۶۷؛ شرایط و مراتب و شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۹۱؛ ریشههای شکست در امر و نهی: ۱۳۳؛ شیوههای رفتاری در امر و نهی: ۱۴۳؛ آثار امر و نهی دینی: ۱۶۳؛ عوامل ترک امر و نهی: ۱۷۱؛ آثار ترک امر و نهی دینی در روایات: ۱۹۳.
نمونه
از جمله بخشهای قابل توجه این اثر که جنبه کاربردی و اجرایی دارد و میتواند راه گشای مسئولین امر باشد، مباحث مربوط به ریشههای شکست در امر و نهی و شیوههای رفتاری در امر نهی دینی است.
نویسنده مهمترین عوامل شکست امر و نهی را این موارد میداند: نسنجیدگی، رعایت نکردن مراتب امر و نهی، اعمال سلیقههای ناموجه، بیتوجهی به دستورات دینی، مخالفت گنه کار، بیتوجهی به زمان و مکان امر و نهی، ترک همکاری حکومت و امر و نهی کنندگان، بیتوجهی به شیوههای اجرایی موفق. (ص ۱۳۳)
نویسنده در این بخش درباره شیوههای برخورد با طبقات و سنین مختلف جامعه راه کارهای عملی و اجرایی ارائه کرده است: شیوه امر و نهی به نوجوانان، جوانان، بزرگسالان، مسئولان و روسا، دانش مندان و علما، اعضای خانواده، دوستان و اقوام، بانوان.
همه کسانی که به عنوان خطا کار مورد امر و نهی دینی قرار میگیرند، دارای روحیه و ویژگیهاییاند که در این فصل به تحلیلهای روانی و اجتماعی آنها میپردازیم. برخورد موفق با نوجوانان گنه کاری که به تکلیف رسیدهاند شیوه خاص خود را
میطلبد. آنها بر اساس اعتماد، اظهار محبت، تشویق، جایزه و امثال آن ارشاد میشوند. امر و نهی به آنها باید به طور روشن و توأم با احترام صورت گیرد. مثلاً به آنها گفته شود: تو پسر یا دختر خوبی هستی اما میتوانی بهتر از این هم باشی و آن در صورتی است که به دیگران دروغ نگویی، آزار نرسانی یا در منزل مردم نگاه نکنی یا نماز خود را به طور مرتب بخوانی یا در جلسه آموزش قرآن شرکت نمایی.
خطاب صمیمی به نوجوانان در جلب عواطف آنها مؤثر است. استفاده از حس رقابت در رشد و صلاح نوجوانان نکته مهمی است. مثلاً به او گفته شود انتظار من از شما این است که این عمل را ترک کنی همان گونه که آن نوجوان این عمل را انجام نمیدهد. (ص ۱۴۳)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه.
۶۸. تعری• منکر و معروف و اهمیت آنها
احمدی، حسین ۱۳۴۱ قم، صبح امید یاران، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۴ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیق کوتاهی درباره اقسام معروف و منکر در شرع و عرف است که بر اساس درسها و سخنان جناب آقای نبی صادقی و با استناد به آیات الهی و روایات امامان تدوین شده است.
از دیدگاه نویسنده، هر کاری که انسان را از خدا و اخلاق و معارف دور کند، منکر و بر عکس هر کاری که انسان را به خدا و انسانیت و معنویت نزدیک سازد، معروف میباشد.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چند بخش تشکیل شده است: اقسام معروف و منکر: ۱۱؛ منزلت انسان و عدم پذیرش منکر از سوی فطرت: ۲۱؛ تذکر لسانی: ۳۲؛ اولین آمر به معروف و ناهی از منکر: ۳۵؛ بهترین امت: ۳۶؛ عکس العمل افراد در برابر منکرات: ۴۴؛ زیانهای ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۶.
نمونه
بحث اسلام راجع به معروف و منکر و یا زشت و زیبایی، امری قراردادی نیست، بلکه فطرت پاک هر شخصی به حکم انسان بودن و نه مسلمان بودن، زشتیهای اخلاقی را نمیپذیرد؛ یعنی هر کس از هر نژاد و ملیتی و تابع هر آیین و مسلکی که باشد اگر فطرت سالم داشته باشد منکراتی را که اسلام معرفی میکند، نخواهد پذیرفت. به همین دلیل، قوانین اسلام و از جمله بحث معروف و منکر برای تمامی بشر وضع گردیده است. (ص ۲۱)
۶۹. تقیه، امربه معروف و نهی ازمنکر
طیبی شبستری، سید احمد تهران، اسلامی، ۱۳۷۴، چاپ نهم، ۱۹۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
متن سخنرانیهای مذهبی در مجالس مذهبی در تهران با موضوع دیدگاه اسلام درباره اهمیت و ضرورت تقیه و امربه معروف و نهی از منکر در جامعه است. نویسنده با استناد به آیات قرآن و روایات ائمه اطهار درباره این دو آموزه مهم دینی بحث کرده و سیمای کلی و جایگاه والای آنها را با توجه به نظرات عالمان دینی در فرهنگ اسلامی ترسیم نموده است
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از دو فصل با این عناوین تشکیل شده است: تقیه: ۷؛ امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۷.
نمونه
اصل و اساس در اسلام امربه معروف و نهی ازمنکر است و تقیه یک امر استثنایی و اضطراری است ... تقیه نمیتواند جانشین اصول عمومی و کلی اسلام باشد. اصل اولی عبارت است از تبلیغ اسلام، امربه معروف و نهی ازمنکر و... منتهی گاهی و در شرایط معینی از این اصل ثانوی و استثنایی، یعنی رخصت تقیه نیز استفاده میشود. (۱۱ ۹)
کمتر حکمی از احکام اسلامی به اندازه جهاد و فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر نصوص فراوان و مؤکد و قاطع و روشنی دارد و در عین حال کمتر حکمی از احکام اسلامی به اندازه این دو حکم مهم با داشتن این همه نصوص دستخوش شکها و اشکال تراشیها و حق کشیها قرار گرفته است که مایه تأسف است. (ص ۱۵۰)
نویسنده در ادامه درباره مفهوم، شرایط، درجات، مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر بحث کرده و از آسیبهای وارد شده به این آموزه حیاتی سخن میگوید: متأسفانه مفهوم و دایره این دو کلمه وسیع و جامع را بسیار تنگ گرفتهاند. عدهای از مردم یک سلسله از امور را انتخاب کرده و نام آنها را معروف و نام امور دیگری را هم منکر نهادهاند... امربه معروف و نهی ازمنکر عبارت شده از یک سلسله فضولیها و مداخلات مرتجعانه در زندگی اشخاص. (ص ۵۴)
متأسفانه این مضمون اجتماعی و مترقی و انقلابی در قرون اخیر دستخوش تحریف شده و در نتیجه چنین مفهوم زندهای جای خود را به مفهومی مرده و عاطل و باطل داده وبه صورت مشتی از مسائل انفرادی بیاهمیت یا کم اهمیت در آمده است. (ص ۱۱۸)
منابع حدیثی نهج البلاغه، وسائل الشیعه، بحارالانوار، جواهر الکلام.
۷۰. جامعه برتر: امربه معروف و نهی ازمنکر در گفتار و رفتار علوی
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، نور السجاد، ۱۳۸۰، چاپ اول، ۲۶۴ ص، رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی به ویژه در
است. نویسنده با استناد به سیره و گفتار امام علی (ع)
سیره علمی و عملی امام علی (ع)
به تبیین این فریضه الهی پرداخته و درباره فلسفه و آثار، اهمیت، مراتب و موانع اجرای آن بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده در کنار فراخوانی مردم به سوی شناخت معروفها و منکرها لازم است سیاستهای حاکم بر جامعه دینی، مردم را در عمل به سمت شناخت معروف و منکر به پیش ببرد. به این معنا که صرف فرا خواندن آن گاه که امکانات تجهیزات و فرصتهای لازم برای فراگیری موجود نباشد، نتیجهای مطلوب به همراه نخواهد داشت؛ بنابراین اولین مرحله وجود منابع برای شناخت است و در نظام هستی خداوند فطرت عقل و وحی را برای همین امر در نظر گرفته است. (ص ۴۵)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک پیش گفتار وهفده فصل با این عناوین تشکیل شده است :فلسفه و آثار امربه معروف و نهی از منکر: ۲۱؛ پیشگامان: ۳۱؛ مسئله شناخت: ۴۵؛ منکرشناسی: ۶۳؛ هزینههای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۱؛ وظیفه شهروندان در برابر آمر و ناهی: ۸۵؛ ویژگیهای پاسداران معروف: ۸۵؛ راه کارهای تأثیرگذاری: ۱۱۱؛ آثار تعطیل شدن نهی از منکر: ۱۲۹؛ عوامل پیدایش منکر: ۱۴۷؛ موانع نهی ازمنکر: ۱۶۷؛ لغزشهای ناهیان از منکر: ۱۹۷؛ اخلاق ناهیان از منکر: ۲۱۹؛ راه کارهای پیش گیری از منکر: ۲۲۵؛ پیکار با منکر در مرحله عمل: ۲۳۷؛ قاطعیت در برابر منکر: ۲۴۹.
نمونه
با تعطیل شدن این دو فریضه، آثاری زیان بار به وجود میآید؛ عوارضی که گاه در ترک کننده امربه معروف و نهی ازمنکر نمودار میشود، زمانی گناه کار را تحت تأثیر قرار میدهد، گاهی در هر دو و مواقعی نیز در جامعه دینی ظاهر میشود، البته به این اعتبار که ترک کننده و عامل گناه خود عضوی از جامعه دینی هستند، میتوان تمام آثار زیان بخش بیتفاوتی نسبت به منکرات را متوجه عموم جامعه دانست.
از عمق تأثیر گذاری امربه معروف و نهی از منکر در
همانطور که معصومان (ع) از جامعه دینی آگاه بودند و به آن فرمان میدادند، نسبت به عوارض ترک آن نیز آگاهی کامل داشتند و با هشدارهای مؤکد مسلمانان را از ترک امربه معروف و نهی از منکر باز میداشتند. بیان اهمیت و تأثیر گذاری آن و شرح فضیلتها و ثوابهای اقدام به این دو فریضه یک سوی تلاش فرهنگی معصومان بود و در مقابل با نهی از ترک این دو و بیان عذابها و عقابهای ترک مردم را متوجه آثار خطرناک حذف امر و نهی از معادلات اجتماعی میساختند. (ص ۱۲۹)
۷۱. چشمه سار معر—ت: چهل حدیث پیرامون امربه معروف و نهی ازمنکر
علم الهدی، سید محمدرضا قم، رسول اعظم، ۱۳۸۸، ۲۰۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره ابعاد تربیتی و جامعه ساز امربه معروف و نهی ازمنکر و مجموعه چهل حدیث از ائمه اطهار درباره جایگاه والای امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ دینی است که از منابع مهم حدیثی شیعه استخراج و به شکل موضوعی تدوین و تنظیم شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و پنج بخش با این عناوین تشکیل شده است: تبیین اصل تربیت: ۲۳؛ نقش حکومت در ساختار جامعه: ۴۱؛ رابطه تقیه با ملاحظات اجتماعی: ۷۱؛ علت نگارش چهل حدیث: ۸۵؛ چهل حدیث پیرامون چهل موضوع در مسئله امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۰۳.
نمونه
شنیدم که فرمودند: اگر کسی محمدبن عرفه میگوید: از امام رضا (ع) امربه معروف و نهی ازمنکر را ترک کند، باید آماده عذابی از جانب خداوند متعال باشد. این حدیث اشاره به نتیجه رفتار ناهنجاری است که گنه کاران باید آن را تحمل کنند، زیرا نتیجه بیاعتنایی به فرامین الهی جامعه را نسبت به گناه بی تفاوت میکند و عذاب الهی بر آنها امری طبیعی است. (ص ۱۶۵)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، الغدیر.
۷۲. چکیده مقالات نخستین اجلاس پژوهشی امربه معروف و نهی ازمنکر
ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهی از منکر، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۴۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
چکیده مقالاتی است که در همایش پژوهشی امربه معروف و نهی از منکر در راستای ارائه رهیافتهای علمی پژوهشگران و استادان و کارشناسان حوزه و دانشگاه ارائه شده است. نویسندگان این مجموعه مقالات، سعی داشتهاند تا دیدگاههای اندیش مندان در قلمرو ابعاد گوناگون امربه معروف و نهی از منکر را به شکلی علمی و کاربردی در اختیار محققان و کارشناسان و مسئولان اجرای این فریضه الهی در جامعه قرار دهند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یکمقدمه و چکیده بیست و یکمقاله با این عناوین تشکیل شده است: ابعاد فقهی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷؛ امربه معروف و تأثیر آن بر ساختار نظم اجتماعی: ۱۰؛ نقش نظارت مردمی در اصلاحات اجتماعی: ۱۱؛ جایگاه و اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲؛ نقش وسایل ارتباط جمعی در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۴؛ ملاحظات فقهی: ۱۵؛ راه کارهای مقابله با تهاجم فرهنگی: ۱۷؛ امر و نهی در سیره و سنت پیامبر: ۱۹ و...
نمونه
یکی از مهمترین مسائلی که در امربه معروف و نهی از منکر در مرتبه قولی و تذکر لسانی به عنوان عاملی مؤثر در افزایش تأثیر تذکر لسانی و در نفوذ بیشتر و عمیقتر سخن آمر و ناهی در مخاطب باید مورد توجه خاص قرار گیرد، ولی مورد غفلت و کم توجهی اکثر افرادی که به امربه معروف و نهی ازمنکر میپردازند، قرار دارد، مسئله زیبایی ادبی و شیوایی و بلاغت سخن است.
متأسفانه گاهی وعاظ و مبلغین و معلمان و مربیان نیز از نقش سحر آمیز و تأثیر معجز گونه فصاحت و بلاغت در اثر بخشی بیشتر به وعظ و تبلیغ و تعلیم و تربیت و امربه معروف و نهی ازمنکر غفلت میکنند. (ص ۳۹)
۷۳. چهل حدیث امربه معروف و نهی ازمنکر در گفتار علوی
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، نور السجاد، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۸۰ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
درباره جایگاه والای امربه معروف و
مجموعه چهل حدیث از امام علی (ع) نهی ازمنکر در فرهنگ دینی است که از منابع مهم حدیثی شیعه استخراج و به شکل موضوعی با این عناوین در پنج بخش تدوین و تنظیم شده است: اهمیت و ارزش امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۴؛ آثار امربه معروف و نهی از منکر: ۲۴؛ آمران و ناهیان: ۳۲؛ شیوهها و نیازها در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۴؛ ترک امربه معروف و عواقب آن: ۶۰.
نمونه
فرمود: هدف دین) اوج دینداری (امربه معروف و نهی از منکر و
امام علی (ع) برپایی حدود است. (ص ۲۰)
خداوند امربه معروف را برای مصلحت عموم مردم و نهی از منکر را برای باز داشتن بیخردان واجب کرد. (ص ۲۶)
هر کس امربه معروف کند، پشت مؤمنان را محکم کرده و هر کس نهی از منکر کند، بینی کافران را به خاک مالیده است. (ص ۲۷)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، ارشاد القلوب دیلمی، مستدرک الوسائل.
۷۴. چهل حدیث درباره امربه معروف و نهی ازمنکر
فاطمی، ولی قم، بی نا، ۱۳۷۰، ۳۲ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه چهل حدبث درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
وای بر قومی که اطاعت حضرت حق جل شأنه را با انجام امربه معروف و نهی ازمنکر فراهم نمیسازند. (امام باقر (ع)
به عبارت دیگر با بر پا کردن امربه معروف و نهی ازمنکر، پایبندی خویش را به دین حق اظهار نمیدارند. (ص ۱۴)
۷۵. چهل داستان درباره امربه معروف و نهی ازمنکر
بهتاش، یدالله تهران، سبحان، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۱۰۷ ص رقعی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه چهل داستان درباره اهمیت و آثار امربه معروف و نهی از منکر در زندگی فردی و اجتماعی است. نویسنده، این حکایات را که از منابع مهم داستانی و تاریخی استخراج نموده، در قالب این مجموعه برای استفاده عموم مردم به ویژه جوانان منتشر کرده است.
نمونه
رئیسی در شهر بصره به باغی از آن خود رفته بود. چشمش به جمال زن باغبان افتاد و خیال سوء کرد. پس باغبان را به دنبال کاری فرستاد و به زن گفت درها را ببند.
زن گفت: همه درها را بستم الا یک در که آن را نمیتوان بست ... دری که میان ما و خداوند است.
مرد از این سخن پند آموز زن پشیمان شد و استغفار کرد. (ص ۱۷)
۷۶. چهل کلام از چهارده معصوم درباره امربه معروف و نهی ازمنکر
بهتاش، یدالله
تهران، سبحان، ۱۳۷۴، چاپ دوم، ۳۱ ص رقعی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه چهل حدیث از رسول خداصلی الله تا حضرت مهدی (عج) درباره اهمیت و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر است که از منابع مهم حدیثی شیعه استخراج شده و در قالب این مجموعه منتشر شده است.
نمونه
مؤمن به سه خصلت نیازمند است: تأیید خداوندی، نصیحت کنندهای از درون، پذیرش از خیر خواهان. (امام جواد (ع)
اندرز و نصیحت در نهادهای فاسد اثر نخواهد داشت. (امام هادی (ع) آن که برادرانش را در خفا نصیحت کند، آنها را زینت داده است. (امام حسن عسکری (ع) اگر خواستار هدایت و رشد باشی، ارشاد خواهی شد و اگر جویا شوی مییابی. (ص ۲۹) حضرت مهدی (عج)
۷۷. حکایتهای امربه معروف و نهی ازمنکر
مؤسسه فرهنگی قدر ولایت تهران، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، ۱۳۷۸، چاپ چهارم، ۱۷۶ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه داستانها و حکایات تاریخی از صدر اسلام تا عصر حاضر درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. در این مجموعه سعی شده است که مهمترین مفاهیم و آثار فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر در قالب حکایات تاریخی بیان شود تا تأثیر بیشتری بر خواننده کتاب به ویژه جوانان داشته باشد.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یکمقدمه و چهار فصل با این عناوین دارد: حکایات: ۱۱؛ آیات و روایات در باب امربه معروف و نهی ازمنکر و احکام آن: ۱۰۵؛ شرایط و مراحل و اقسام امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲۹؛ شرح حال علمایی که از آنان حکایت نقل شده : .۱۶۳
نمونه
شخصی به مالک اشتر دشنام داد و بعد فهمید این مالک اشتر بود، رفت دنبالش تا از وی عذر خواهی کند. ایشان مسجد رفته و مشغول نماز بود، رفت و عذرخواهی کرد، مالک اشتر گفت: من نیامدم در مسجد الا این که برای تو طلب مغفرت کنم.
معروف است در زمان شیخ انصاری، والی، طلبهای را گرفته و به بغداد آورده بود. به مح¦ این که شیخ فهمید، در درس حاضر نشد. طلبهها جمع شدند در مسجد و دیدند که آقا تشریف نیاوردند. وقتی که موقع درس گذشت، چند نفر به خدمتشان رفتند، فرمودند: نمیخواهم درس بدهم، بلکه میخواهم از نجف هم بیرون بروم. گفتند: آقا چرا؟ علت چیست؟ گفت: برای این که شنیدم والی افرادی را فرستاده و طلبهای را گرفتهاند، طلبه باید در جایی زندگی کند که امن باشد تا بتواند تحصیل کند، فردا هم من را بگیرند، من چه کنم؟ به دنبال تعطیلی درس شیخ، نجفیها تعطیل کردند، در کربلا هم فهمیدند که طلبهها درس را تعطیل کردهاند. والی مجبور شد همان طلبه را با کمال عزت و احترام خدمت شیخ بفرستد.
در شرح احوال آخوند خراسانی آوردهاند که هر وقت بازاریان پارچههای ابریشمی و گران بها به نجف میآوردند و فرزندان آخوند، هوس پوشیدن آنها را میکردند و از او پول خرید آنها را میخواستند، میفرمود: من پول چه کسی را به شما بدهم که بروید و لباسهای ابریشمی بپوشید؟ (ص ۵۶)
۷۸. خلاصه مقالات آسیبشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
ستاد امربه معروف و نهی ازمنکر سمنان، دانشگاه سمنان، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۹۹ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
چکیده مقالاتی است که در همایش آسیبشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر در دانشگاهها ارائه شده است. در این مقالات با رویکردی علمی و تئوری سازانه برای دست یابی به راه کارهای عملی برای اجرای فریضه امربه معروف و نهی از منکر در دانشگاهها نظراتی کارشناسانه ارائه شده است تا بر اساس آنها بتوان این فریضه الهی را به بهترین شکل در محیطهای علمی و دانشگاهی اجرا کرد.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یک مقدمه و چکیده، حدود پنجاه مقاله در دو بخش: مقالات اساتید و مقالات دانشجویی با این عناوین تشکیل شده است: تأثیر هویت آفرینی تشکلهای دانشجویی در کاهش ناهنجاریهای اجتماعی: ۱۲؛ آسیبهای ترک امربه معروف و نهی از منکر در دانشگاهها: ۱۴؛ آسیبشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۶؛ راه کارهای اجرایی ارتقای حجاب: ۱۷؛ راه کارهای عملی اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۹؛ فلسفه وجودی امربه معروف و نهی از منکر: ۲۰؛ جایگاه و نقش امربه معروف و نهی از منکر در فضای مجازی: ۳۰؛ مدیریت فرایند امربه معروف و نهی از منکر: ۳۲؛ مفهوم امربه معروف و نهی از منکر در دانشگاهها: ۳۴.
نمونه
امربه معروف و نهی از منکر در حوزه آموزش عالی در قرن دانایی محور به صورت فرآیندی حقیقی و مستمر تبلور مییابد که مستلزم مدیریت مسئولانه و نظارت هدایت گرانه در کسب دانش تئوری تنظیم ساختار و اجرای فراگیر آن در جهت نیل جامعه به تزکیه درونی با راهبردهای عرفانی، عاطفی و رفتاری میباشد. وادار کردن قشر جوان و روشنفکر جامعه به اقبال از فضائل و اجتناب از رذائل چنانچه با مدیریت کارآمد و اثر بخش در مراکز آموزش عالی همراه با مشارکت طیف گسترده از همان طبقه دنبال شود. با توجه به این نکته که فطرت انسانها گرایش به نیکیها و دوری از بدیها دارد زمانی که همگان احساس مسئولیت مشترک نمایند دیری نخواهد گذشت که حق و تکلیف همگان روشن، بایدها جانشین نبایدها و زیباییها جایگیر زشتیها خواهد گردید. بحث و نقد در سراسر جامعه حاکم و تبادل اندیشهها و تضارب آرا استقرار خواهند یافت. (ص ۳۲)
انسان امروز انسانی است که در هیاهوی تمدن جدید در پی دست یابی به راه کارهای صحیح و پویا برای زیستن میباشد آیا برای نیل به این امر باید متوسل به روش آزمون و خطا شود یا با کپی کردن دارایی دیگران بدون انگیزه رها شود. هر جامعه چه بزرگ و چه کوچک دارای نظام ارزشی و اخلاقی مربوط به خود است و مانند یک موجود زنده دارای DNA منحصر به فرد میباشد که مانند همه موجودات زنده رشد میکند. از محیط خود الگو میگیرد و باعث الگو سازی میشود.
امربه معروف و نهی ازمنکر در مقایسه با دیگر تکالیف شرعی به منزله چراغی در دست انسان متشرع و متدین است که با انگیزه اصلاح و تعالی جامعه چهره واقعی نیکیها و بدیها را به همنوعان خود نشان میدهد و یا هم چون خون در رگهای پیکره احکام الهی جریان دارد و حیات و بقای آنها را تضمین میکند. از این رو آنان که میخواهند به وظیفه بزرگ امربه معروف و نهی از منکر عمل نمایند و به این وسیله از ارزشهای اسلامی پاسداری کرده و حاکمیت آن را تقویت و توسعه بخشند باید از شیوههای صحیح آن استفاده کنند تا به اهداف والای آن نایل آیند. (ص ۴۷)
۷۹. خلاصه مقالات همایش نقش امربه معروف و نهی ازمنکر درحقوق شهروندی و مردم سالاری دینی
ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر استان فارس شیراز، مدیریت ستاد احیای فارس، ۱۳۸۷؛ چاپ اول، ۵۷؛ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
چکیده مقالاتی است که در همایش نقش امربه معروف و نهی ازمنکر در حقوق شهروندی و مردم سالاری دینی با حضور استادان و کارشناسان حوزه و دانشگاه ارائه شده است.
مقالات این مجموعه، سعی دارند تا دیدگاههای اندیش مندان در قلمرو امربه معروف و نهی ازمنکر و مردم سالاری دینی و حقوق شهروندی را به شکلی علمی و کاربردی در اختیار محققان و کارشناسان و مسئولان اجرای این واجب الهی در جامعه قرار دهند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چکیده ۲۲ مقاله با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه امربه معروف و نهی از منکر در اندیشه فقهی و معنوی امام خمینی: ۱۱؛ نقش امربه معروف و نهی از منکر در کارآمدی نظام مردم سالاری دینی: ۱۳؛ مبانی امربه معروف و نهی ازمنکر در مردم سالاری دینی: ۱۶؛ امربه معروف و نهی ازمنکر و اصل جمهوریت: ۲۰؛ حقوق شهروندی: ۲۲ و...
نمونه
آسیبشناسی فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر با تأکید بر ساختارها: انجام فریضه الهی امربه معروف و نهی ازمنکر به طور خود جوش و کارا نیازمند زمینههای ساختاری لازم درعرصههای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و... است. تحولات اخیر جامعه به خصوص مدرنیزه شدن و افزایش ارتباطات انسانی باعث افزایش چالشهای درونی شده و بر یگانگی و انسجام ارزشی جامعه تأثیر گذاشته است.
عواملی هم چون افزایش نابرابریها، بحران هویت، تهاجم فرهنگی و... پیامدهایی هم چون تشدید تضادهای ارزشی، تضعیف ارزشهای دینی و تصور ناکارآیی حکومت اسلامی را به همراه دارد که این وضعیت در نهایت بسترهای لازم برای اجرای مؤثر فریضه امربه معروف و نهی از منکر را با دشواری مواجه میسازد.
راه حلهای مناسب برای تقویت زمینههای اجرای فریضه مورد بحث در توجه به نظام ارزشی جامعه و عوامل کلان مؤثر بر آن نهفته است. (ص ۴۵)
۸۰. خواندنیها از زندگی یک رئیس جمهور
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، نورالسجاد، ۱۳۸۶، چاپ چهارم، ۱۷۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
گزارشی از زندگی سراسر مجاهده شهید محمد علی رجایی، رئیس جمهور انقلابی و محبوب است که در آن به سیره عملی این شهید راه حق و حقیقت توجه شده است: جستاری در زندگی و سیر و سلوک این فرهیخته نامدار مبین این واقعیت است که شخصیت «رجایی دست فروش» از «رجایی معلم» و از «رجایی رئیس جمهور» غیرقابل تفکیک است
رجایی در فراز و نشیبهای زندگی، همان رجایی ساده زیست، همان رجایی ولایت مدار، همان رجایی آمر به معروف و ناهی از منکر باقی ماند و پست و مقام و فشارهای سیاسی و اجتماعی نه تنها کوچکترین تغییری در شخصیت او ایجاد نمیکند، بلکه نه شاهد ضعفی در مایههای معنوی او هستیم و نه میتوان سندی بر عقبنشینی او از مواضع خدا محورانه اش ارائه کرد. (ص ۸)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب، یک مقدمه و چند بخش با این عناوین دارد: مقدمه: ۹؛ خانواده و محله: ۱۱؛ سربازی: ۲۷؛ دانشجویی: ۳۳؛ تدریس: ۴۱؛ زندان: ۶۹؛ دوران کارگزاری: ۸۹؛ نخست وزیری: ۱۰۷؛ ریاست جمهوری: ۱۵۹؛ زندگی من : .۱۶۵
نمونه
نمایندگان مجلس شورای اسلامی به دلیل شناختی که از تمایلات انقلابی و مکتبی آقای رجایی داشتند از همان روزهای نخست مطرح شدن بحث نخست وزیری وی، فرصت را برای ایجاد تشکیلاتی که به اجرایی کردن امربه معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی کمک کند مناسب تشخیص دادند. درهمین راستا چهل تن از نمایندگان نامهای برای تأسیس وزارت امربه معروف نهی ازمنکر نوشتند: با توجه به اراده مقدس امام امت در زمینه تأسیس وزارت امربه معروف و نهی ازمنکر که مرحله حساس سازندگی و تداوم انقلاب خونبار و شکوه مند اسلامی ما به آن ارتباط دارد، لذا در طلیعه رأی تمایل به نخست وزیری آقای محمد علی رجایی که امید میرود مکتبی، انقلابی و قاطع باشد، با الهام از بزرگ رهبر اندیش مند انقلاب و نظر به ضرورت ویژه حفظ و گسترش آن، مجدانه خواستار بنیان و تشکیل وزارت امربه معروف و نهی ازمنکر و معرفی وزیر مربوط در هیئت دولت جدید به مجلس شورای اسلامی میباشیم .(ص ۱۰۷)
از اولین مصوبات دولت آقای رجایی این بود که وزرا باید در بدترین اتاقهای مجموعه وزارتی مستقر شوند. خود ایشان هم اتاق کوچک منشیها را به عنوان اتاق کار انتخاب کردند... اینها همه برای آن بود که مثل سابق بهترین اتاقها در اختیار وزرا و معاونان آنها قرار ندهند که مبادا خلقیات آنها به تدریج تغییر کند و اسیر پست و مقام شوند. (ص ۱۰۸)
۸۱. داستانهای امربه معروف و نهی ازمنکر
شیرازی، سید محمد ، بیتا، ۲۴ ص رقعی. ترجمه حسین شاهرودی، قم، مؤسسه امام صادق (ع)
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی از منکر و مجموعه داستانها و حکایات تاریخی درباره اهمیت و آثار این واجب الهی است که از منابع حدیثی و تاریخی استخراج شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و چندین بخش تشکیل شده است: معروف چیست: ۵؛ واجب کفایی: ۶؛ ارشاد نادان: ۷؛ شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۷؛ مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۰ و...
نمونه
همه قوانین ریز و درشت اسلام از مصادیق معروف به شمار میآید. هر چند بعضی از مردم به فلسفه و حقیقت آن پی نبرند. تمامی احکام و دستورات دین طبق دستور عقل و خرد آدمی است. هر چند هم برخی از اندیشهها به عمق آن دسترسی پیدا نکنند. (ص ۲۰)
۸۲. درسهایی از امربه معروف و نهی ازمنکر
تقدسی نیا، خسرو قم، ائمه، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۱۱۱ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره آموزهها و درسهای امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات قرآن و سخنان پیشوایان دینی از اهمیت و آثار این واجب الهی در زندگی انسانها و تحول عظیم آن در جوامع سخن گفته است و شرایط و مراتب آن را بر اساس آیات و احادیث تبیین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و ده بخش دارد: امربه معروف و نهی از منکر در قرآن: ۱۲؛ دیدگاه نهج البلاغه: ۲۱؛ معنای معروف و منکر: ۳۰؛ نقش سیاسی و اجتماعی در جامعه: ۳۹؛ جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در جامعه اسلامی: ۴۹؛ شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۴؛ سیمای تارکان امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۳؛ پاسخ به پرسشها: ۷۸؛ داستانها: ۸۹.
نمونه
میفرماید: مردی از خاندان خثعم، خدمت رسول خداصلی الله رسید و
امام صادق (ع) کرد: یا رسول الله، در اسلام چه چیز از همه بهتر است؟ حضرت فرمود: ایمان به خدا. سائل پرسید: بعد از آنچه چیز بهتر است؟ حضرت در جواب فرمود: صله رحم. دوباره پرسید: بعد از این دو چه چیز بهتر است؟ حضرت فرمود: امربه معروف و نهی ازمنکر. (ص ۹۹)
۸۳. درسهایی پیرامون امربه معروف و نهی ازمنکر
دفتر جامعه اسلامی ناصحین قم قم، دفتر جامعه اسلامی ناصحین قم، ۱۳۷۱، چاپ اول، ۶۴ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره امربه معروف و نهی ازمنکر بر اساس آموزههای دینی به ویژه آیات قرآن و روایات ائمه اطهار است.
نویسنده با استناد به منابع مهم علوم اسلامی، درسهای انسان ساز این فریضه الهی در مکتب تشیع را تبیین مینماید و از جایگاه والای آن سخن میگوید.
نمونه
با توجه به این که سنت الهی تغییرناپذیر است، به خوبی استفاده میشود که هر ملتی این وظیفه بزرگ را نادیده بگیرد و امربه معروف و نهی از منکر را ترک کند، سرنوشتی همانند سرنوشت اصحاب سبت خواهد داشت و بالاخره روزی عذاب الهی گریبان او را خواهد گرفت. (ص ۵۶)
۸۴. دفاع فرهنگی در سیره ابرار
عابدی میانجی، محمد ۱۳۵۲ قم، معروف، ۱۳۷۹، چاپ سوم، ۲۰۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی در سیره علمی و عملی عالمان بزرگ شیعه از آغاز تا عصر حاضر با موضوع دفاع از ارزشهای دینی و فرهنگی و نهی از زشتیها و منکرات اعتقادی و سیاسی است. نویسنده با استنادبه کتابهای تاریخی و هم چنین آثار قلمی عالمان شیعه، زندگی شخصیتهای مهم دینی را مورد مطالعه قرار داده و سرگذشت نامه آنها را در قالب حکایات و نکات و جملات کوتاه اما پر معنا آورده است. نویسنده درباره این که چرا فقط سیره علما را مورد توجه قرار داده مینویسد: ما ناچار بودیم برای ارائه موضوع مطالب خود را به صورت سرگذشتهایی با پشتوانه علمی مطمئن و قوی ارائه دهیم و این امکان نداشت مگر این که از شخصیتهایی استفاده کنیم که عمل آنها پشتوانه فقهی و دینی دارد. از این رو به سراغ عالمان دین رفتیم .(ص ۷)
از مهمترین ویژگیهای این اثر این است که مطالب کوتاه و گویا مطرح شده و سرگذشتها نیز واقعی میباشد. از سوی دیگر نویسنده به دلیل پشتوانه علمی که عمل هر یک از این عالمان داشته، از هر گونه توضیحات علمی و مطالب نظری صرف نظر کرده تا خواننده کتاب در صحنه عمل با این نظریات آشنا شود.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چهل و یک بخش با موضوع دفاع از ارزشهای اسلامی با استناد به سرگذشت نامه عالمان شیعه از شیخ صدوق تاامام خمینی تشکیل شده است که اسامی برخی از آن بزرگان عرصه علم و عمل بدین شرح است: شیخ صدوق: ۹؛ علامه مجلسی: ۱۰؛ نورالله شوشتری: ۱۳؛ میرزای قمی: ۱۵؛ ملاعلی نوری: ۱۹؛ ظهیرالدین تفرشی: ۲۱؛ محمد کشمیری: ۲۳؛ شرف الدین: ۲۴؛ محمد صالح خالصی: ۲۶؛ نورالله اصفهانی: ۲۸؛ شهید مدرس: ۶۰؛ سید ابوالقاسم کاشانی: ۶۷؛ شیخ فضل االله نوری: ۷۹؛ شهید مفتح: ۱۲۸؛ شهید بهشتی: ۱۳۳؛ شهید باهنر: ۱۶۴؛ امام خمینی:۱۶۵.
نمونه
میرزای قمی از شخصیتهای علمی و صاحب تألیفات ارزشمندی است که تمام توان علمی خود را برای دفاع از کیان تشیع به کار برد. وی هر گاه احساس میکرد انحرافی در جامعه نفوذ مییابد دست به کار میشد و اثری علیه آن به رشته تحریر در میآورد. یکی از منکرات عصر وی غنا و آوازه خوانی بود. او در مقابل آن ساکت
ننشست و با تلاش بیوقفه رسالهای جامع نگاشت و به جامعه تقدیم کرد. (ص ۱۵) شیخ آقا بزرگ تهرانی تا آخر عمر که قامتش از خمیدگی حالت رکوع یافت سر در کتاب و دست در قلم داشت. علت تألیف الذریعه کار جرجی زیدان بود. او در کتاب مشهورش که تاریخ ادبیات عرب است، درباره شیعه سخنی به این مضمون نوشت: شیعه طایفهای بود کوچک و آثار قابل اعتنایی نداشت و اکنون شیعهای در دنیا وجود ندارد. این شد که آقا بزرگ و سید حسن صدر و محمد حسین کاشف الغطاء هم پیمان شدند تا هر یک در باب معرفی شیعه و فرهنگ غنی تشیع کاری انجام دهند. آقا بزرگ فهرستی برای تألیفات شیعه با نام الذریعه الی تصانیف الشیعه را فراهم کرد. (ص ۱۰۶)
۸۵. دو از یاد رفته: امربه معروف و نهی ازمنکر
اسلامی، عباس علی تهران، فدک، ۱۳۵۴، چاپ اول، ۱۵۶ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به منابع تفسیری و حدیثی شیعه درباره اهمیت و جایگاه این دو فریضه مهم اما فراموش شده در جامعه اسلامی بحث کرده است.
وی در بیان علت نام گذاری کتابش میگوید: لابد خواهید پرسید که: این دیگر چه نامی است انتخاب کردهای؟ چرا از یاد رفته نامش نهادهای؟ این دو از یاد رفته که مورد بحث کتاب است کی از یاد رفته و از یاد چه کسی رفته است؟ نه ما قبول نداریم که از یادمان رفته باشد، هر کودکی که در دبستان فروع دینش را فرا میگیرد، به هنگام شمردن آن، معلمش هرکه باشد و در هر سطحیاز ایمان و علم، خلاصه این دو لفظ را به او میگوید که: هفتم امربه معروف و نهی ازمنکر. ملاحظه کنید که به هیچ وجه از یاد نرفته است و تا آخر عمر هم این دو کلمه در ذهنهای افراد ذخیره است و در هر موقع میتواند فروع دینش را به اضافه این دو بشمارد. کجا از یاد رفته است؟ حال آن که این همه مراکز تعلیم و تربیت اسلامی در کارند و همه در مسیر اجرای این دو هستند؛ ولی با این همه حماسهها که میخوانند و خطاباتی که دارند و پندارهایی که در اجرای این دو اصل ادعا میکنند، باز من ادعا دارم که این دو اصل از یاد رفته است .(ص ۱۰)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک پیش گفتار و شش بخش دارد: دو بخش جهان هستی: ۱؛ نگاهی به قرآن: ۱۹؛ گفتار پیشوایان: ۳۳؛ برداشتی از روایات و آیات: ۶۳؛ سخن اهل تفسیر: ۷۹؛ فتوای فقیهان و حقوقدانان: ۱۱۵؛ منکر چیست: ۱۴۹.
نمونه
کودک که در مدرسه میآموزد هفتم و هشتم فروع دینش امربه معروف و نهی ازمنکر است، فقط لفظ را به خاطر میسپارد؛ ولی حتی معنای تحت الفظی آن را یاد نمیگیرد که معروف چیست و منکر کدام است، تا چه رسد حقیقت معنا و حدود وظائف مسلمان درباره این اصل و چون معنای درستی از این دو اصل نمیدانند هیچ گونه انگیزهای در خاطرش برای اجرای این دو به وجود نمیآید. هرچه مینگرم مردمان چون نماز را یاد گرفته، میخوانند و چون روزه را شناخته، میگیرند و چون مسئله حج را فهمیده به حج میروند، ولی هیچگاه در کنار وظایفی که متعهد و عاملند به فکر عمل به این دو اصل نیستند و روی همین جهت کوچکترین احساس مسئولیتی در آنها نمیبینیم و میگویند: ما هیچ گونه وظیفهای نسبت به این دو نداریم. تبلیغ و عمل به این دو کار عدهای خاص است.
من بدین جهت نام نوشتهام را «دو از یاد رفته» نهادم تا آن مسجدی و آن هیئتی و آن سخنران و گوینده و حتی بازاری و اداری و دانشجو و همه و همه خود را مسئول بدانند و از گمان سابق خود، درباره این دو اصل دست بردارند و کوشای شناسایی این معروف و منکر گردند و سپس همت را در اجرای آن به کار بندند. البته منکر را باید در جایش شناخت و معروف را با همه مراتبش دریافت، تا آن موقع که میخواهد به چیزی امر کند، بداند که امربه معروف میکند نه امر به منکر و موقع نهی از منکری، متوجه باشد که از معروفی جلوگیری نکند (که چه زیاد است این شکل قضاوتها و امر و نهیها در اجتماع). (ص ۱۲)
۸۶. دو فریضه بزرگ امربه معروف و نهی ازمنکر
میر عظیمی، سیدجعفر قم، مؤلف، ۱۳۷۲، چاپ دوم، ۲۳۹ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه و آثار امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات دینی درباره اهمیت و آثار و برکات فردی و اجتماعی این فریضه مهم بحث نموده است و از دیدگاههای عالمان بزرگ شیعه برای تبیین هرچه بهتر آموزههای این واجب الهی بهره برده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یکمقدمه و شش بخش دارد: امربه معروف و نهی ازمنکر در آیات: ۹؛ در احادیث: ۷۵؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در مکتب انبیاء: ۹۹؛ اهمیت و مراتب و شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۴۷؛ سخنان بزرگان و علما: ۱۸۵؛ داستانها: .۱۹۹
نمونه
شهید اول در امر تحصیل خود به قدری جدی بوده که چون شبها برای مطالعه مینشست، ظرف مسی را در کنار آتش میگذاشت که چون خواب بر او غالب آید آن ظرف گرم را بر روی سر گذارد که خواب از او دور گردد.
مقام علمی آن بزرگوار به جایی رسید که قاضی القضات شام گردید و مذاهب اربعه را تدریس میکرد و چنان مواظبت و تقیه مینمود که احدی از مخالفین ندانستند او شیعه میباشد.
با این که یکی از علمایاهل تسنن دراثر حسدیکه به شهید داشت، شکایت کرد و اثبات تشیع او را نمود تا این که حکم حاکم امر به قتل او صادر شده بود، در مدت هفت روزی که در حبس بود کتاب لمعه را نوشت و در آن وقت از کتب فقهی غیر از کتاب مختصر نافع چیزی در نزد او نبود تا این که در وقت عصر او را به دار کشیدند و جسد شریفش را سنگباران کردند و پس از مدتی بدنش را از دار به زیر آوردند و آتش زدند و خاکسترش را به باد دادند. (ص ۲۲۰)
۸۷. ده درس پیرامون امربه معروف و نهی ازمنکر
قرائتی، محسن ۱۳۲۴ تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن کریم، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ۱۲۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
خلاصه و برگزیده کتاب امربه معروف و نهی ازمنکر است که به طور کامل در صفحات قبلی معرفی شده است. این اثر به منظور بهرهبرداری بیشتر و سادهتر علاقه مندانی که فرصت مطالعه کتاب قبلی را ندارند تهیه و تنظیم شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این گزیده از یکمقدمه وده درس با این عناوین تشکیل شده است: جایگاه، آثار و برکات، مراحل، آثار ترک امربه معروف و نهی ازمنکر، عوامل نپذیرفتن امر و نهی، وظایف و صفات وشرایط آمران و ناهیان، شیوههای امربه معروف و نهی از منکر، انواع معروفها و منکرها در قرآن.
نمونه
در زمان ما با رهبری امام خمینی و خون شهدا بزرگترین منکر (حکومت طاغوت و سلطه آمریکا) محو و بزرگترین معروف (استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی) بر پا شد. این ما هستیم که باید از آن به خوبی پاسداری کنیم؛ هر جا فسادی دیدیم فریاد بزنیم و آن را بیان کنیم. هم چنین هر روز معروفی را گسترش دهیم. (ص ۱۱)
پدران و مادران در طول تاریخ فرزندان خود را به کارهایی واداشته و از کارهایی نهی کردهاند. مسئله امر و نهی و تشویق و هشدار ریشه در درون هر انسانی دارد و مربوط به زمان و مکان و یا نژاد و منطقه خاصی نمیشود و هر مسئلهای این گونه فراگیر باشد، نشان از فطری بودن آن دارد. (ص ۱۶)
۸۸. دیدگاه جامعه شناختی درباره نظارت اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر
امام جمعه، فرهاد اراک، علوم اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۶۳ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره نظارت اجتماعی امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه علم جامعهشناسی و انسانشناسی است. امربه معروف و نهی ازمنکر یکی از مهمترین روشها و سیاستهای دینی برای عمران و توسعه فرهنگ در جامعه اسلامی است. با اجرای این روش مردم به سوی ارزشها، پاکیها و خوبیها گرایش پیدا میکنند و در مقابل از آسیبها و آلودگیها دوری مینمایند. از این رو جامعه به سوی یک فضای سالم و منسجم که فرصتهای فراوانی را برای تربیت و سعادت اجتماعی اخلاقی مردم فراهم میکند و پیش میبرد.
نویسنده، پیوند جامعهشناسی با روش امربه معروف و نهی ازمنکر را در مسئله علم مؤثر میداند: «امروزه کارگزاران دانای جامعه میدانند برای آن که امربه معروف در قلب و کنش اجتماعی مردم نافذ شده و مؤثر باشد، میباید علم به تأثیر ابلاغ و ارشاد معروفها را داشته باشیم .» (ص ۶)
ساختار و محتوای کتاب
این تحقیق از یک مقدمه و دو فصل و یک نتیجهگیری با این عناوین تشکیل شده است: چگونگی گرایش جامعه به سوی فساد اجتماعی: ۱۶؛ کاربست جامعهشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۹۵؛ نتیجهگیری: ۱۵۳.
نویسنده در فصل اول به تبیین و تفسیر جامعه شناختی فساد اجتماعی پرداخته تا آن که یک فضای فکری و تحلیلی با رویکرد درون سازی بومی برگرفته از نگرشها و بینشهای اسلامی مطرح سازد و خواننده را به توسعه تفکر علمی و کارشناسی دعوت نماید.
در این فصل از آسیبشناسی فرهنگی جامعه، آسیبشناسی فرهنگی از دیدگاه قرآن، بحران فرهنگی (سیاستها و ترفندهایی برای آسیب فرهنگی جوامع، تبیین روان شناختی آسیبهای فرهنگی)، ظلمت فرهنگی، بحران هویت، معیار توسعه نیافتگی فرهنگی و سرمایه فرهنگی و آسیب پذیری آن بحث شده است.
فصل دوم به توسعه فرهنگی جامعه دینی و فرهنگ سازی دینی از دیدگاه قرآن اختصاص دارد و در آن از توسعه فرهنگی و شالوده دگرگونی در فرهنگ، تعامل رنج انسانی و دگرگونی فرهنگی و هجرت و دگرگونی فرهنگی سخن میگوید.
نمونه
از دیدگاه تعالیم قرآنی اسلام، شکوفایی و توسعه در روابط متقابل فرهنگی هنگامی به نتیجه میرسد که انسان از برخی تقیدهای ظاهری و کورکورانه بگذرد و به سوی آزاد کردن جان از بند بندگیهای گوناگون حرکت کند...
پس میباید همواره فکر و تدبیر کرد که در کجا و چه شرایطی مخمصه زندانی شدن و بردگی پیش میآید و چگونه میتوان از چهارچوب آن با آزادگی و عزت و هویت انسانی آزاد و رستگار حقیقی گردید...
در رابطه فرهنگی آموزشی زندان آن جاست که انسان خیال کند خیلی میفهمد و نفهمیدنهای خود را توجیه کند... در روابط خانوادگی زندان آن است که اعضای خانواده به جای تعادل، آرامش و هماهنگی اسیر امیال خودخواهانه خویش باشند... در رابطه مذهبی و دینی زندان آن جاست که انسان نتواند از خود عروج کند و به مراتب بلندی از تربیت برسد. (ص ۱۴۰ ۱۳۷)
نتیجهگیری: «برای آن که بتوان و بشود برخی ارزشهای معروف اخلاقی و ایمانی را درونی نمود و تبدیل به یکی از جریانهای پایه و اساسی اجتماعی شدن نسل جوان کرد، ضروری است در خصوص آنها فضاهای گفت وگو و بحث را ایجاد نمود. به نحوی که اشخاص در موقعیت حساس هویت اجتماعی اظهار نظر و پرسش و پاسخ قرار گیرند.
این نشستها میباید توسط مربیان آگاه و با بینش علمی اداره و نظارت کیفی و محتوایی بشود به نحوی که با صبوری و تعادل و تناسب رفتاری شرایط روشنگری منطقی و معنوی افراد فراهم شود.» (ص ۱۵۶)
ارزشهای معروف اسلام فقط مضامین اخلاقی و یا شرعی نیست. ارزشها میتواند ابعاد دیگری نیز داشته باشد مانند: مقررات عامالمنفعه جمعی، قانونهای انتظام دهنده مدنی، تعیین برنامههای اجتماعی فرهنگی و اجرای آنها، ارزشیابی برنامهها و قوانین جمعی و... (ص ۱۵۷)
منابع فلمی سرطان اجتماعی فساد فرامرز رفیع پور، کنش اجتماعی گی روشه، مبانی جامعهشناسی آنتونی گیدنز، مدارهای توسعه نیافتگی اقتصاد ایران حسین عظیمی.
۸۹. راه اصلاح یا امربه معروف و نهی ازمنکر
صافی گلپایگانی، لطفالله قم، اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ سوم، ۱۱۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و برکات اجرای فریضه امربه معروف و نهی از منکر و عواقب ترک آن است. نویسنده با استناد به منابع مهم علوم اسلامی به ویژه حدیثی شیعه از اهمیت و نقش سازنده این واجب الهی و آثار و منافع فردی و اجتماعی آن بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده توجه به این موضوع و اعمال نظارت و مواظبت در اجرای احکام و تکالیف و رعایت آداب حسنه محتاج به حصول یک مرحله از رشد و فهم است و تا سطح معارف و معلومات جامعه به حد کافی ترقی نکند، نباید انتظار داشت که همه کس در امربه معروف و نهی ازمنکر، ساعی و کوشا باشد؛ ولی نمیتوان این را عذری شمرد و خود را در کوتاهی و غفلتی که در ادای این وظیفه داریم، بی تقصیر و معذور بدانیم.
نویسنده در پایان مقدمه خود درباره یکی از مهمترین آسیبهایی را که در این رابطه وجود دارد، مینویسد: غرض از نگارش این رساله این نیست که بع¦ مردمان نادان بی اطلاع از آداب و اخلاق حسنه و مسائل امربه معروف و نهی ازمنکر به نام امربه معروف و نهی ازمنکر هیاهو و جار و جنجال برپا کرده برای یک موضوع کوچک، مفاسد بزرگ تولید کنند؛ زیرا علاوه بر آن که امر به معروفی که چنین اشخاصی بنمایند سودی نخواهد داشت، ممکن است به واسطه سوء اخلاق و بینزاکتی و درشتی و خشونتهای بیمورد، شریعت سمحه سهله اسلامی که بر مبنای مهربانی و حسن ادب است و بهترین روش اخلاقی را به جامعه یاد میدهدبه صورتی دیگر معرفی گردیده و وضع آنها و نادانیهایی که مرتکب میشوند، موجبات تنفر و انزجار مردم را فراهم کند. (ص ۸)
نویسنده به این دسته از افراد توصیه میکند که: با مطالعه کتابهایی که راجع به امربه معروف و نهی ازمنکر نوشته شده این نقاط ضعف و نواقص اخلاقی را مرتفع ساخته و آداب و احکام شرعیه آن را فرا بگیرند و از کسانی که آگاه هستند خواهشمندیم که در ادای این وظیفه بزرگ مسامحه نکرده و موجبات سربلندی و افتخار خود و جامعه مسلمین را فراهم نمایند. (ص ۸)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و هجده فصل دارد: ضرورت امربه معروف و نهی از منکر: ۱۰؛ راه شناختن معروف و منکر: ۱۵؛ اسلام و امربه معروف و نهی از منکر: ۲۰؛ وسایل امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۷؛ فواید امربه معروف و نهی از منکر: ۳۳؛ ضررهای ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۴؛ آداب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۷؛ خلوص در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۲؛ چه کسی باید امربه معروف و نهی ازمنکر نماید: ۴۵؛ چه کسی را باید امربه معروف و نهی ازمنکر نمود: ۵۱؛ لزوم همکاری در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۳؛ بزرگان جامعه: ۵۶؛ اولیای خانوادهها: ۶۳؛ علل بیاعتنایی به امربه معروف و نهی ازمنکر: ۷۰ و...
نمونه
کارهایی را که بشر برای رسیدن به نتایجی انجام میدهد یا از کارهایی است که شخصیت فاعل و انجام دهنده در رسیدن به نتیجه دخالتی ندارد و هر کس آن کار را انجام دهد به آن نتیجه نایل میشود و یا از کارهایی است که شخصیت فاعل و انجام دهنده در حصول نتیجه یا کمال آن مؤثر و دخیل است مانند امربه معروف و نهی ازمنکر که شخصیت اشخاص و تعینات آنها در حصول کمال موفقیت و تمامیت فایده و نتیجه آن بسیار مؤثر است.
اگر مالک یک ده، کشاورزان ده را یا صاحب کارخانه، کارگران را یا یک عالم روحانی و یک شخص متنفذ در محیط نفوذ خود یا یک رئیس دولت بلکه بالاتر یک پادشاه تمام افراد کشور را امربه معروف و نهی ازمنکر نموده دعوت به خیر و اصلاح و درستی نماید با امر به معروفی که یک فرد عادی مینماید از حیث اثر تفاوت بسیار دارد. (ص ۵۶)
مردم گرچه دارای عقل و ذکاوتند و میتوانند خوبی و بدی هر چیزی را تشخیص دهند، اما بیشتر مقهور امور حسیه وتسلیم مظاهر مادیه و افتخارات و اعتبارات ظاهریه این و آن هستند و بیشتر به بزرگان و سران جامعه نگاه میکنند.
اخلاق و عادات و کارهای یک ملت زیادتر موافق اخلاق و عادات و روش بزرگان و زمامداران قوم است. در هر جامعه فساد از بالا شروع و به طبقات پایین میرسد. (ص ۵۷)
منابع حدیثی نهج البلاغه، اصول کافی، بحارالانوار، میزان الحکمه، وسائل الشیعه.
۹۰. راه رشد
محدثی، جواد تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۶۴ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه درسهای کوتاه، اما پربار با زبانی ساده و روان درباره اهمیت و ضرورت امربه معروف و نهی ازمنکر است. نویسنده مهمترین مباحث مطرح شده درباره این دو فریضه فراموش شده را به منظور استفاده عموم مردم با زبانی ساده و روان و به طور خلاصه بیان کرده است.
امروز که در سایه حکومت دین و ولایت فقیه، زمینه احیا و اجرای این حکم خدا فراهم تر است و عدهای با ایمان و انگیزه کمر همت بسته و پای اراده پیش نهادهاند تا این مظلومترین تکلیف الهی را به صحنه آورند، شرایط مناسب تری هست تا فرهنگ عمومی با این مسئله آشنا شود و اقدام عملی فراهم تر گردد. انجام هر وظیفه آشنایی با آن را میطلبد.
از این رو آنچه در این مختصر میخوانید چه مطالب مربوط به شیوهها و مراتب و چه احکام آن با زبانی روشن و روان و بیانی ساده و عمومی و به صورت خلاصه نگاشته شده است، تا همگان را مفید باشد و مردان این میدان با بصیرتی بیشتر این تکلیف مقدس را بر دوش کشند. به امید روزی که این دو واجب فراموش شده بار دیگر جایگاه خود را در میان مسلمانان باز یابد و از این رهگذر سیمای جامعه اسلامی، اسلامی تر گردد. (ص ۵)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک پیش گفتار و یازده درس با این عناوین تشکیل شده است: اهمیت و ضرورت: ۶؛ در قرآن وحدیث: ۹؛ شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ مراحل و شیوهها: ۱۶؛ صفات آمر و ناهی: ۲۴؛ تذکر لسانی: ۳۲؛ سیره پیامبران و ائمه: ۳۶؛ نکات عملی: ۴۳؛ احکام امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۴.
نمونه
تذکر زبانی اگر به صورت برنامه عمومی درآید، بی شک اثر خود را خواهد گذاشت. تأثیر گفتن بسیار است، چه در بعد مثبت چه در بعد منفی. مگر انقلاب اسلامی جز در اثر شعارها و گفتارهای همگانی مردم عرصه را بر طاغوت تنگ نکرد و او را شکست نداد؟
مثل وقتیکه آتشی در گرفته باشد، برای خاموش ساختن یک آتشسوزی گسترده از یک نفر کاری ساخته نیست بلکه از همه طرف باید آب بریزند تا شعلهها خاموش شود، در جامعه آلوده به گناه و فساد و منکرات هم نهی از منکر مثل آب ریختن روی آتش و خاموش ساختن آن است. اگر در این امر مشارکت عمومی نباشد، آتش فراگیر میشود و همه را میسوزاند. با عادی شدن منکرات به همه جا سرایت میکند. برای جلوگیری از گسترش آن باید هر کس به سهم خود و به قدر توان در خاموش ساختن آتش فساد، آب بریزد. (ص ۳۱)
۹۱. راههای کارآمدی امربه معروف و نهی از منکر (ویژه کارمندان ادارات و کارخانجات)
صنایع، محمد
با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۲ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در ادارات و کارخانجات است که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است.
مراحل اجرای امربه معروف و نهی از منکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
شش ماهی بود که در این اداره مشغول به کار تایپ شده بودم. هر وقت نامهای را غلط تایپ میکردم کاغذ باطله اش را در سطل آشغال میریختم. یک روز مسئول دفتر رئیس به اتاقم آمد و گفت کاغذهای باطله ات را برای استفاده بعدی در این کارتن بریز. دو هفته گذشت و کارتن پر از کاغذهایی بود که به خاطر تایپ غلط من قابل استفاده نبود. از بیدقتیام بسیار خجالت کشیدم و تا مدتها خودم را سرزنش میکردم. (ص ۱۴)
۹۲. راههای کار آمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه دانش آموزان)
صنایع، محمد با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶،
۹ چاپ اول، ۳۲ ص جیبی
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در مدارس است که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است.
مراحل اجرای امربه معروف و نهی از منکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
نماز جماعت که شروع میشد میرفت و در گوشهای به تنهایی نماز میخواند. این کارش درست نبود، اما چگونه باید به او میگفتم. یکی دو روز با خودم کلنجار رفتم بالاخره یک روز جلو رفتم و گفتم: توکه نماز خوان هستی چرا در نماز جماعت شرکت نمیکنی؟ گفت: در مدرسه قبلی برای نمره انضباط و پرورشی نماز میخواندند. من هم در این نماز جماعتها شرکت نمیکنم. گفتم: این جا نمرهها را فقط خدا میدهد. از فردا هر روز در صف نماز جماعت میدیدمش. (ص ۱۰)
۹۳. راههای کار آمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه مدیران)
صنایع، محمد
با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۶ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در ادارات است که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است. مراحل اجرای امربه معروف و نهی از منکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
اداره یا سازمان صرف نظر از محیط فیزیکی و لوازم و تجهیزات آن چیزی جز انسانها و روابط بین آنها نیست و مدیریت اسلامی نیز بیش ازهمه براین بخش تکیه دارد. وظیفه هر مدیری توجه به سرمایه انسانی اداره و نظارت بر عملکرد آن هاست و نمیتواند از این مسئولیت شانه خالی کند؛ بنابراین به طور مداوم لازم است مدیر علاوه بر عملکرد کارکنان خود رفتار آنان را نیز مراقبت نماید. (ص ۱۸)
۹۴. راههای کار آمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه خانواده)
صنایع، محمد
با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۲ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در خانواده است که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است. مراحل اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
با همه عشق وعلاقهای که به شوهرش داشت اما یک چیزاو را رنجیده خاطر کرده بود و آن کاهل نمازی شوهرش بود... گاهی نماز ظهر و عصرش را در آخرین لحظات میخواند. .. یکی دو بارهم با گوشه و کنایه مطلبش را به او گفته بود، اما فایده نداشت و شوهرش خیلی زود چهره در هم کشیده و ناراحت میشد. یک شب تلویزیون برنامهای ازامام پخش کرد و یکی از شاگردان امام چند خاطره زیبا از نماز اول وقت و اهتمام زیاد ایشان به نماز بازگو کرد. اشک در چشمان مرد حلقه زد. او به امام ارادت خاصی داشت و این کافی بود تا مرد را دگرگون کند. (ص ۱۲)
۹۵. راههای کار آمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه دانشجویان)
صنایع، محمد با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۲۸ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در دانشگاه هاست که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است.
مراحل اجرای امربه معروف و نهی از منکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
هم اتاقیهای ما چند روزی میشد که این سؤال برایشان مطرح بود که چه کسی وسایل داخل یخچال را کش میرود. قرار شد که من که صبورتر از بقیه بودم سر نخ قضیه را به چنگ آورم. چند روزی گذشت تا این که روز جمعه یکی از دوستان ادعا کرد وسایل شخصیاش را در دست دانشجویی دیده است. کمی وقت گذاشتم. باور کردنی نبود. صدایش کردم و با آرامش به او گفتم: در روزهای اول بهترین فرصت برای آشنایی با بچه هاست. هر بهانهای برای تحکیم دوستیها را باید قدر بدانیم نه آن که خدای نکرده ... چند روز بعد یکی گفت که او را دیده که داشت آشپزخانه را تمیز میکرد و شهردار شده بود. (ص ۵)
۹۶. راههای کار آمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه اصناف)
صنایع، محمد با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۳۲ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در مغازه هاست که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است.
مراحل اجرای امربه معروف و نهی از منکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
داخل مغازه آرایشگاه صدای داد و فریاد بلند بود. پرسیدم چی شده؟ آرایشگاهی با عصبانیت گفت: به این کم سن و سالی سیگار میکشد. پسر با ناراحتی گفت: دروغ میگوید. گفتم: از کجا فهمیدی؟ گفت: خودش نفهمید که جیبش را گشتم دو نخ سیگار دیدم. با ناراحتی گفتم: در بدی کار او تردیدی نیست، اما کار تو هم تعریفی نداشت. تو با این کارت نه او را اصلاح کردی و نه زینت دادی بلکه بیشتر او را تحریک کردی. (ص ۱۱)
۹۷. راههای کار آمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه عموم مردم)
صنایع، محمد
با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۳۶ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه دستور العملهای کوتاه و کارآمد به منظور اجرای فریضه امربه معروف و نهی از منکر در زندگی عموم مردم است که در قالب این اصول هفتگانه (خیرخواهی رمز موفقیت، احترام به فهم دیگران، شناخت و آگاهی مایه اطمینان، کنجکاوی سد ارتباط، صبر کلید کامیابی، همراهی آخر جاده سبز، ساده اما هنرمندانه) ترسیم شده است.
مراحل اجرای امربه معروف و نهی از منکر نیز در چهار گام (روبه رو شدن، تشخیص، اجرا، پاسخ به واکنش مخاطب) آمده است.
نمونه
وقتی در کوچه و خیابان به کسی که او را هرگز نمیشناسیم تذکر میدهیم و او به تذکرمان جامه عمل میپوشاند، بدون تردید از کردار خود بسیار خرسند خواهیم بود و ممکن است اگر چنین اتفاقی رخ ندهد و او به گفته ما عمل نکند دلگیر و ناراضی شویم، اما باید بدانیم که حق ما تذکر دادن است و نباید بیجهت بر آن اصرار ورزیم .(ص ۱۹)
۹۸. روش شناسی و آسیبشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر
نعیم آبادی، غلام علی قم، توسعه قلم، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۱۵۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره روشها و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است و آثار و فواید انجام این فریضه الهی را در روحیه انسانها و حیات جامعه تبیین نموده است.
از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی ازمنکر از وظایف و واجباتی است که حضور یا فقدان آن در یک جامعه بسیار معنادار و اثر گذار است ... امربه معروف و نهی ازمنکر، میزان و مقدار دیانت جامعه را به خوبی نشان میدهد، زیرا بر خلاف نماز و روزه و حج، فریضه دشوار امربه معروف و نهی ازمنکر نیاز به انگیزه بیشتری دارد و تا جامعه از اعماق وجودش به دین و خدا و تعالیم انبیاء ایمان نداشته باشد به سمت آن نمیرود. (ص ۷)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار یک مقدمه و پنج فصل دارد:کلیات: ۱۱؛ تعریف و شناخت امربه معروف و نهی از منکر: ۳۱؛ امربه معروف و نهی از منکر از منظر قرآن و روایات: ۷۷؛ آداب و شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۹۵؛ اهمیت و فواید امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲۷.
نمونه
اصل و گام نخست امربه معروف و نهی ازمنکر این است که همگی به آن اعتقاد کامل داشته باشیم و در راه آن بکوشیم و از هیچ مانع و زحمت و مرارتی نهراسیم.
نقل است که استاد شهید مطهری وقتی از دیدار امام خمینی برگشت، از ایشان پرسیدند که امام را چگونه یافتی؟ گفت: در ایشان چهار «آمن» یافتم :آمن بربه و بهدفه و بطریقه و بقومه. (ص ۲۴)
منابع تفسیری المیزان علامه طباطبائی.
منابع فقهی تحریر الوسیله امام خمینی، شراعئ الاسلام علامه حلی.
منابع حدیثی نهج البلاغه، میزان الحکمه، بحارالانوار، وسائل الشیعه.
۹۹. روشهای کاربردی امربه معروف و نهی ازمنکر
شرفی، محمدرضا ۱۳۳۸ تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۴۴ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره روشهای کاربردی امربه معروف و نهی از منکر با تأکید بر زمینههای روان شناختی و جامعهشناسی است. نویسنده با استناد به مهمترین منابع علوم اسلامی و علوم روانشناسی و جامعهشناسی و با تکیه بر تجربیات خود در ارتباط با مسائل تربیتی مدارس و دانشگاهها، روشهای کاربردی امربه معروف و نهی ازمنکر را بیان کرده است.
نویسنده بر این نظر است که: با وجود تأکید بزرگان دین در خصوص جایگاه و منزلت کمنظیر امربه معروف و نهی ازمنکر و یا به عبارتی نظارت مردمی این دو فریضه الهی تقریباً مورد بیمهری جامعه قرار گرفته و بخش قابل توجهی از دردها و نابسامانیهای موجود معلول غفلت از این دو فریضه بزرگ دین میباشد. (ص ۱۹)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و ۴۵ موضوع با این عناوین تشکیل شده است: آلودگی صوتی: ۲۱؛ احترام به والدین: ۲۸؛ ارتباط جنسی نامشروع: ۳۵؛ ارتشاء: ۴۳؛ اسراف: ۵۰؛ شایعه پراکنی: ۵۶؛ اعتیاد: ۶۳؛ اوقات فراغت: ۷۱؛ بحران هویت: ۷۶؛ بدقولی: ۸۳؛ بیاعتنایی به تربیت فرزندان: ۸۹؛ عدم وجدان کاری: ۹۶؛ بدحجابی: ۱۰۳؛ صله رحم: ۱۱۰ و... موضوعات مورد بحث بر اساس احساس نیاز و ضرورت از میان مباحث مختلف انتخاب و محور بحث قرار گرفته است که سه مورد از آنها، یعنی مقوله احترام به والدین و صله رحم و ضرورت محبت و گذشت نسبت به فرزندان از معروفات و بقیه موارد از زمره منکرات محسوب میشوند.
در ابتدای هر بحث، طلیعه و یا عبارات منتخبی وجود دارد که ورود به مطلب را گیراتر و جذاب تر نموده است. در هر بحث علاوه بر طلیعه، زمینههای روان شناختی و جامعه شناختی تکوین آن پدیده مطرح شده است و این از ویژگیهای اثر حاضر است که منکرات را از منظر روان شناختی و جامعه شناختی مورد بررسی و تأمل قرار داه است.
نمونه
زمینههای روان شناختی و جامعه شناختی بدحجابی: جو زدگی، ضعف سرمایههای درونی، فقدان هویت، رشد فمنیسم، تربیت نامطلوب خانوادگی، ضعف مدیریت مرد.
پیشنهادها و راه کارها: تبیین و ترویج الگوی حجاب، آموزش خانواده با محوریت حجاب، گسترش و تقویت جشن تشریف، گسترش و تعمیق ادبیات حجاب، بهرهگیری از هنر، بازنگری برنامههای صدا و سیما. (ص ۱۰۹ ۱۰۵) زمینههای روان شناختی و جامعه شناختی قانون گریزی: خصلت خودمحوری، ناآگاهی به تأثیر قانون بر زندگی، عدم معرفت به مبانی حقوق اجتماعی، غرور کاذب، شیوه تربیت دوران کودکی، منفعت پرستی.
پیشنهادها و راه کارها: التزام مسئولان و مدیران به قوانین، اهتمام مسئولان به ساده زیستی، آموزش حقوق اجتماعی، تعدیل اقتصادیات زندگی، باز نگری کتب درسی. (ص ۲۹۲ ۲۸۸)
منابع حدیثی نهج الفصاحه، نهج البلاغه، اصول کافی، صحیفه سجادیه، رساله حقوق امام سجاد، چهل حدیث امام خمینی.
منابع اخلاقی داستان راستان شهید مطهری، اخلاق فلسفی، معراج السعاده احمد نراقی، اوصاف الاشراف خواجه نصیرالدین طوسی.
۱۰۰. سربازان خدا: داستانهایی از آمران به معروف و ناهیان از منکر
عبد الوهابی، مرتضی ۱۳۵۱ قم، نورالسجاد، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۱۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه داستانهایی درباره الگوهای برتر اجرای امربه معروف و نهی از منکر است. نویسنده سی
نمونه
موفق معروف گرایی و منکر ستیزی را در کشورهای گوناگون و در سنین متفاوت و در موضوعات مختلف برگزیده و آنها را بازنویسی و پردازش ادبی کرده است. بهرهگیری از این شیوههای ادبی و انتخاب زبان داستانی موجب تأثیر گذاری بیشتر بر مخاطبان به ویژه جوانان میشود. از سوی دیگر ارائه الگوهای عملی و
نمونه های زنده تاریخی از امربه معروف و نهی ازمنکرهای موفق و مؤثر یکی از بهترین شیوهها در آموزش و تشویق به اقامه این تکلیف الهی است.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یک مقدمه و سی داستان تاریخی و واقعی از صدر اسلام تا عصر حاضر از شخصیتهای تاریخی تا عالمان دینی تشکیل شده است که نام برخی از این آمران به معروف و ناهیان ازمنکر عبارت است از: حسن البنا، شهید نواب صفوی، شهید همت، شهید دستغیب، امام موسی صدر، شیخ رجبعلی خیاط، آیة الله مرعشی نجفی، شیخ بهلول، شهید سعیدی، علامه مجلسی و...
نمونه
ظهر تابستان بود. منزل آیة الله صدر توسط نیروهای بعثی محاصره شده بود... چند سرباز داخل کوچه زیر آفتاب ایستاده بودند. دلم برایشان میسوزد. کاش میتوانستم آب خنک به آن هابدهیم ... انحراف و بدبختی اینها ناشی از مساعد نبودن شرایط زمانه است. شاید در خانواده سالمی تربیت نشدهاند وگرنه دیندار و اهل ایمان میشدند. .. آن روز یکی از سران سازمان اطلاعات عراق برای بازدید آمده بود. او از طریق جاسوسان متوجه علاقه سربازان نگهبان به آیة الله صدر شد. به دستور او سربازان را منتقل و اعدام کردند. بسیاری از اینها به خاطر مساعد نبودن زمینه تربیتی و اجتماعی منحرف شدهاند. باید در برابر کسانی که به ظاهر کمی انحراف دارند صبور باشیم و با مهربانی رفتار کنیم ... (ص ۴۴ ۴۱)
۱۰۱. سیری در —ریضه امربه معروف و نهی ازمنکر
فوادیان، رمضان قم، دارالکتاب، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۲۹۲ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
بیان دیدگاههای مختلف اندیش مندان و عالمان بزرگ شیعه درباره اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر و جایگاه آن در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات الهی و سخنان پیشوایان دین و با بهرهگیری از مهمترین منابع حدیث و فقه و کلام شیعی درباره اهمیت، اقسام و جایگاه این فریضه بحث کرده است.
بر هرکس که در آثار گذشتگان درنگ نماید و بر تاریخ و داستانهای ملتهای گذشته آگاهی داشته باشد و مشاهدات و تجربیات دوران خود را بر آنها بیفزاید پوشیده نخواهد بود که تمام مصائب، نارساییهای اجتماعی، کاستیها، ناراحتیهای همگانی، تسلط ستمگران و بدکاران بر اجتماعات بشری همه و همه در نتیجه عمل نکردن به امربه معروف و نهی ازمنکر بوده و میباشد. (ص ۱۶)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، دو مقدمه و ده فصل دارد: اقوال علما در امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۱؛ اهمیت و تاریخچه اجرا: ۷۷؛ امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن: ۹۸؛ جهاد و امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳۰؛ مراحل و اقسام امربه معروف و نهی از منکر: ۱۶۸؛ امربه معروف و نهی ازمنکر را از کجا شروع کنیم: ۲۰۹؛ بهترین روش و طریقه دعوت و امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۲۲؛ داستانها: ۲۳۱.
نمونه
جنبه مسالمت آمیز و همیشگی جهاد داخلی عبارت از امربه معروف و نهی ازمنکر درباره نماز، روزه حج، زکات و خمس میباشد که وظیفه هر مسلمان است.
امربه معروف و نهی ازمنکر به نامهای مختلف خوانده میشود که هر یک بیانگر حالت و خصوصیتی است. مثلاً وقتی امربه معروف و نهی ازمنکر به صورت گروهی و با رهبری یک فرد و بر ضد یک خط مشی و یا اصل ارتجاعی و کفر آلود انجام میشود، میتوان آن را مبارزه ضد ارتجاعی نامید.
از طرف دیگر چون مرتجعین، افراد منافق هستند، آن را جهاد ضد نفاق نیز نامید و چون کفر هم نفاق است پس این نوع امربه معروف و نهی ازمنکر مبارزه علیه کفر و ارتداد است. (ص ۱۳۴)
یکی دیگر ازابعاد و شیوههای جهادعلیه دشمن، شعر و شعار است که احادیثی در این مورد نیز روایت شده است: در مجمع زهری روایت شده که گفت عبد الرحمن از رسول خدا پرسید درباره شعرا چه میفرمایید؟ فرمود: مؤمن تنها با شمشیر جهاد نمیکند، زبان او نیز شمشیر است. یقیناً همین گونه که با جهاد بدنهای آنها را خون آلود میکنید با اشعار خود نیز چنین میکنید.
مرحوم طبرسی آن گاه میافزاید که رسول خداصلی الله به حسان، شاعر مخصوص خویش فرمود: کفار را هجو کن که روح القدس با تو است و تو را یاری میکند. (ص ۱۳۵)
منابع مجموعه آثار شیخ صدوق، شیخ مفید، علامه مجلسی، امام خمینی، شهید مطهری، علامه طباطبایی، شهید دستغیب.
۱۰۲. شبهه و شایعه دو منکر مطبوعاتی
مسعودی، محمد اسحاق قم، معروف، ۱۳۷۶، چاپ اول، ۱۳۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره شبهه و شایعه دو منکر مطبوعاتی است که متأسفانه در جامعه مطبوعاتی ما رایج شده است.
از دیدگاه نویسنده، از مصادیق معروف و یا منکر که مورد ابتلای جوامع اسلامی خصوصاً رسانههای عمومی میباشد، دو موضوع مهم به نام شبهه و شایعه است که از زاویه معروف بودن یا منکر بودن باید مورد بحث و بررسی قرار بگیرد تا مبادا خود عاملی برای نشر و پخش شبهات و یا شایعاتی باشیم که از مصادیق منکر شمرده میشوند.
لازمه این امر بررسی و شناخت ابعاد و زوایای مختلف این موضوع و تبیین علل و عوامل این موضوع است .(ص ۱۷)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب یک مقدمه و چندین بخش دارد: تعریف شبهه: ۱۹؛ موارد شبهه: ۲۳؛ انواع شبهه: ۲۴؛ هدف از شبهه: ۲۵؛ معروف و منکر شبهه: ۲۶؛ وظیفه ما در برابر شبهه: ۵۳؛ راهنمایی معصومین: ۶۶؛ شایعه: ۹۱؛ انواع شایعه: ۹۳؛ علل شایعه: ۹۶؛ وظیفه ما در برابر شایعه ۱۰۳.
نمونه
شایعات در تاریخ: ۱۲۰.
نمونه
شایعات در مطبوعات :.۱۲۴
نمونه
از بررسی درمتون اسلامی به دست میآید که امربه معروف و نهی از منکر به مثابه یکی از مهمترین و مؤثرترین عوامل حیات بخش دین و جامعه اسلامی شمرده شود.
از سویی ترک این فریضه الهی از عوامل تضعیف حاکمیت دین و در نتیجه سلب برکات الهی و سلطه اشرار و هلاکت و عذاب محسوب میگردد. اجرا و احیای این فریضه بزرگ (امربه معروف و نهی ازمنکر) به شناخت معروفها و منکرها، شرایط و زمینهها، نوع و کیفیت برخوردها، بستگی دارد و هر معروف و منکری ممکن است از شرایط ویژهای چه در نفس عمل یا فرد مورد خطاب برخوردار باشد.
معروف و منکر دارای وجوه و ابعاد گستردهای است و در تمام زمینههای فردی و اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و... معنا و مفهوم مییابد و مصادیق بیشماری را در برمیگیرد.
از جمله عواملی که در شناساندن معروفها و منکرها و نیز استفاده از شیوههای ظریف و مؤثر در امربه معروف و نهی ازمنکر نقش مهمی را میتوانند ایفا بنمایند رسانههای گروهی به ویژه صدا و سیما میباشد، اهمیت نقش آنان، آن گاه دو چندان میگردد که بدانیم آنان همانند شمشیر دو دم بوده و با اشتباهی کوچک، گاهی ممکن است در واژگونه معرفی کردن ارزشها و یا ارزشمند جلوه دادن منکرات حرکت نمایند. (ص ۱۶)
۱۰۳. شهروندمسئول :تبیین —ریضه امربه معروف و نهی از منکر در بیانات حضرت آیة الله العظمی مظاهری
بیگی، علیاصغر ۱۳۴۷ با همکاری سید محمد صادق حسینی سرشت، شهر کرد، سدرة المنتهی، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۱۱۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین و هم چنین سخنان آیة الله مظاهری درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده، دین اسلام، رسالت هدایت همه انسانها را در تمام دورهها و نسلها برعهده دارد؛ بنابراین، اصول و فروع آن باید با دقت هر چه بیشتر نگه داری شود. کسانی که به این دین الهی ایمان دارند، مسئولیت سنگینی را در برابر حفظ و گسترش صحیح آن عهده دار میباشند.
این وظیفه سنگین در پرتو قانون امربه معروف و نهی از منکر انجام شدنی است .(ص ۳۸)
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه یک مقدمه و چند بخش دارد: تعریف امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۱؛ مسئولیتهای چهارگانه: ۱۲؛ اهمیت و ضرورت امربه معروف و نهی از منکر: ۲۵؛ آثار ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۳؛ سلامت جامعه و نظارت ملی: ۳۸؛ عوامل مهم اجرای امربه معروف و نهی از منکر: ۴۴؛ شرایط و مراتب و درجات امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۶ و...
نمونه
مبارزه مثبت: مبارزه مثبت این است که انسان وقتی شاهد گناهی بود، با زبان خوش و با مهربانی گناه کننده را از کار خود باز دارد، با او صحبت کند و از عواقب کار زشتش او را آگاه سازد؛ یعنی این که انسان با قاطعیت و جدیت، اما با نرمی و مهربانی، برخورد کند و در مقابل گناه بایستد که در این میان، زبان خوش، تسلط بر اعصاب، سعه صدر، صبر و استقامت در اولین مرحله که وظیفه عمومی و همگانی است، نقش اساسی دارد.
البته در مرحله بعد چنانچه روی خوش و کلام نرم اثری نداشت و سبب تجری گناه کاری شد، در آن صورت باید با قیافه گرفته و روی ترش و نگاه حاکی از ناراحتی و نگرانی برخورد شود. (ص ۳۸)
۱۰۴. شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر
احمدی، حسین ۱۳۴۱ قم، صبح امید یاران، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیق کوتاهی درباره شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر است که بر اساس درسها و سخنان جناب آقای نبی صادقی و با استناد به آیات قرآن و روایات ائمه تدوین شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چند بخش تشکیل شده است: قانون مندی و هماهنگی جهان خلقت: ۱۲؛ عوامل تأمین سلامتی: ۱۸؛ نیازهای روانی انسان: ۳۶.
نمونه
ما قرنطینه جسمی داریم، ولی قرنطینه روانی نداریم، زیرا نه ارزش انسان برای خود ما روشن شده و نه رذایل اخلاقی به طور بایسته مشخص گردیده است. انسان در برخورد با یک بیمار جذامی یک سلسله دستورات بهداشتی را رعایت میکند. از جمله هم غذا نشدن، هم صحبت نشدن و مسائل دیگر، ولی در برخورد با شخصی که اهل فحشا و منکرات که به مراتب از جذامی بدتر است هیچگاه چنین دقتهایی را معمول نمیداریم.
به هر حال به نسلهای جدید باید تفهیم شود که به مقتضای انسان بودن نمیتوان اعمال زشت و منکرات را مرتکب شد، زیرا فطرت پاک انسان آنها را نمیپذیرد. (ص ۵۰)
۱۰۵. شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر
صادقی، نبی
تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ سوم، ۲۷۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
متن شانزده سخنرانی و سلسله گفتارهایی است که در دادسرای مبارزه با مواد مخدر و منکرات جهت آشنایی و توجیه مسئولین دادسرا با مسائل مربوط به منکرات و چگونگی برخورد و راههای مبارزه با آن از جنبههای مختلف به ویژه از لحاظ شرعی ارائه شده و سپس در قالب آن اثر منتشر شده است.
استناد به آیات قرآن و احادیث چهارده معصوم و بهرهگیری از مهمترین منابع علوم اسلامی به ویژه منابع حدیثی و توجه به مسائل و مشکلات عصر حاضر و جامعه جوان ایران از مهمترین ویژگیهای این اثر است: در جمهوری اسلامی ایران وقتی استکبار جهانی از توطئههای گوناگون علیه انقلاب اسلامی طرفی نبست و حیلههایش به حول و قوه الهی و رهبری حضرت امام خمینی و هوشیاری امت حزبالله یکی پس از دیگری نقش بر آب شد، به ترویج فساد و افشاندن بذر منکرات اقدام کرد. (ص ۱۲)
بر این اساس، آشنایی و شناخت دقیق و علمی منکرات و چگونگی برخورد با آن و راههای جلوگیری از آن بر مسئولین ضروری است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و یک پیش گفتار و پانزده فصل با این عناوین تشکیل شده است: قانون مندی هماهنگی جهان خلقت: ۱۵؛ حرکت پدیدهها به سوی تکامل: ۳۷؛ نیازهای روانی انسان: ۴۷؛ اثرات سوء منکرات در ابعاد مختلف زندگی: ۶۳؛ نقش منکرات در لطمه زدن به سلامتی جسمی انسان: ۷۹؛ معنای معروف و منکر: ۹۹؛ منزلت انسان و عدم پذیرش منکر از سوی فطرت: ۱۰۹؛ اهمیت و نقش امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۲۹؛ صفات آمر به معروف و ناهی از منکر: ۱۴۳؛ عوامل بروز ناهنجاریها در جوانان: ۱۷۵؛ ویژگیهای روحی و روانی جوان: ۱۹۷؛ تربیت، قالب بردار نیست: ۲۲۳؛ شیوههای برخورد با منکرات: ۲۳۳.
نمونه
رویکرد اصلی این اثر مسائل فکری و روحی جوانان است که از دیدگاه نویسنده بسیار مهم است و بدون شناخت آن، امکان دوستی و ارشاد و هدایت آنان وجود ندارد: بنده بین سالهای ۵۴ و ۵۶ کتابی را به نام جوانان در برابر اسارتهای فکری به رشته تحریر درآوردم. در همان زمانی که جوانها خیلی در معرض خطر انحطاط و فساد اخلاق قرار نداشتند. در مقدمه کتاب بر خلاف نظر اکثریت که معتقد بودند جوانان به فساد و تباهی خیلی گرایش دارند، نوشتم که در هیچ عصری مانند امروز جوانان به معنویات گرایش ندارند. تنها مشکلی که وجود دارد این است که با جوانان باید با زبان خودشان صحبت کرد و آنان را درک نمود. همان گونه که همه اطلاع دارند امام امت توانستند جوانان را درک کنند و همینها بودند که انقلاب اسلامی را به وجود آوردند و باز هم اینان هستند که تداوم بخش انقلاب میباشند. (ص ۱۷۵)
یکی از مسائلی که میتواند به مقدار زیادی جلوی فساد و فحشا را در جامعه بگیرد، همین مسئله ازدواج است. در حالی که به دلیل مشکلات ازدواج، آمار ازدواجها سیر نزولی را طی میکنند، نمیتوان انتظار داشت که نسل جوان به هیچ گونه مفاسدی گرایش پیدا نکند. البته باید قاطعانه با مظاهر فساد و تحریک در جامعه مبارزه کرد، البته این نه علاج درد بلکه تنها یک مسکن میباشد. تا دختر و پسر به یکدیگر نرسند و ازدواج نکنند و این غریزه قوی ارضا نشود، نمیتوان توقع داشت که فساد بین دختر و پسر از میان برود. (ص ۲۱۳)
یکی دیگر از نیازهای جوان سرگرمی و تفریح است که باید به نحو احسن انجام گیرد. یکی از مسائل مهمی که تمام کشورها با آن درگیر هستند، مسئله پر کردن اوقات فراغت جوانان است. یکی از راه حلها مسئله ورزش میباشد. باید امکانات ورزشی لازم در اختیار نسل جوان قرار گیرد، اما همانطور که قبلاً هم بیان شد این ورزش نباید هدف قرار گیرد، بلکه در خلال آن باید فرد ساخته شود و در کنار تمام ورزشگاهها برنامههای اخلاقی و تربیتی گنجانده شود. ما در اسلام وظیفه داریم که از تمام راهها و امکانات برای ساختن انسانها استفاده کنیم. (ص ۲۱۵)
عرفا میگویند که اگر غذا خوردن به خاطر لذت باشد لغو و بیهوده خواهد بود، در حالی که غذا خوردن باید سبب قوت بدن باشد و در نتیجه انسان بتواند به واسطه آن نیرو، به وظایف الهی خود عمل نماید. اثر این طرز تفکر این است که اگر انسان غذا را فقط به خاطر لذت بخورد، دیگر به دنبال حرام و حلال آن نیست، ولی اگر از همان غذا به عنوان نردبان ترقی و تکامل استفاده شود، هیچگاه پای سفره رنگین و لذیذی که از راه حرام به دست آمده باشد، نمینشیند. (ص ۲۱۶)
منابع حدیثی نهج البلاغه، غرر الحکم، نهج الفصاحه، اصول کافی، ثواب الاعمال شیخ صدوق.
منابع اخلاقی کیمیای سعادت غزالی، جامع السعادات مهدی نراقی.
۱۰۶. شیوههای نظارتیامربه معروفو نهی از منکردرگفتاروسیره پیامبراعظم صلی الله
غلامعلی، احمد قم، کتاب طه، ۱۳۸۸، ۱۲۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره قانون امربه معروف و نهی ازمنکر و نظارت همگانی در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات الهی و سیره علمی و عملی رسول خداصلی الله درباره وجوب و شمول و فراگیری این وظیفه و فریضه بزرگ اسلامی بحث میکند و عظمت نظارت عمومی و مسئولیت همگانی از دیدگاه اسلام را تبیین مینماید.
از دیدگاه نویسنده، تأکید فراوان پیامبر به روی اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر، نشان دهنده آن است که اگر روزی منکر، معروف شود، بنیان جامعه دینی فروخواهد ریخت؛ بنابراین چشمان تیز بین همه مردم باید مراقب تغییر جهتها باشد.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و چهار فصل با این عناوین تشکیل شده است: مفاهیم و کلیات: ۹؛ روش شناسی نظارت همگانی: ۴۳؛ نظارت رسمی نهادی: ۱۰۰؛ امربه معروف و رسانه: ۱۱۳.
نمونه
رسانه، خود آمر به معروف و ناهی از منکر است؛ بنابراین باید همه شرایط آمر و ناهی را دارا باشد و اگر چنین نیست به سوی آن گام بردارد. اگر رسانه ملی آمر به معروف باشد، باید معروفها و منکرهای سطح جامعه را به خوبی بشناسد. برای
نمونه
امروزه دروغ و ناسپاسی دو منکر جامعه ما هستند. اگر بیماری و آفت جامعه درست تشخیص داده شود، درمان آن آسان خواهد بود؛ بنابراین تهیه فهرستی از نا شایستیهای جامعه و اولویت بندی آنها بر اساس خطرهای پیش رو ضروری است. پس از شناسایی معروفها و منکرها باید شیوه شناسی کنیم. برای زدودن دروغ از جامعه بازگو کردن احادیث لازم است، اما کافی نیست و باید برنامههایی تولید شود که خردسالان و کودکان در مرحله نخست زشتی دروغ را دریابند و با تحقیق این امر، تذکرهای خالصانه و کودکانه آنان زمینه پذیرش بزرگسالان را فراهم خواهد کرد. (ص ۱۱۰)
۱۰۷. صفات یا ویژگیهای امر کنندگان به معروف و نهی کنندگان از منکر چیست؟
احمدی، حسین ۱۳۴۱ قم، صبح امید یاران، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۶ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیق کوتاهی درباره صفات یا ویژگیهای امر کنندگان به معروف و نهی کنندگان از منکر است که بر اساس درسها و سخنان جناب آقای نبی صادقی و با استناد به آیات الهی و روایات معصومین تدوین شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چند بخش تشکیل شده است: صفات آمر به معروف و ناهی از منکر: ۹؛ تلفیق قول و عمل: ۹؛ آزادگی و آزادمردی: ۱۹؛ شرح صدر: ۲۴؛ آشنایی داشتن به معروف و منکرات: ۲۸؛ حسن خلق و حسن بشر: ۲۸؛ قول لین: ۳۶؛ پرهیز از قول لی: ۴۰؛ صبر در برابر مشکلات: ۴۳.
نمونه
حضرت موسی موقعی که قصد داشت برای نصیحت کردن فرعون که ادعای خدایی میکرد، برود از خداوند درخواست نمود که به او شرح صدر بدهد.
خداوند نیز شرح صدر را نعمت بزرگی دانسته که به پیامبر عطا فرموده لذا خطاب به ایشان میفرماید:۲الم َنشرح َلک صدرک ۱.
با این بیان خداوند میفرماید که با دادن این نعمت، بار سنگین مسئولیت بزرگ را از گردنت برداشتیم. اگر شرح صدر نمیبود، پیامبر زیر بار سنگین مسئولیت خرد میشد. شرح صدر، یعنی گسترش وجود و تحمل و مقاومت زیاد داشتن .(ص ۲۴)
۱۰۸. ضامن سعادت یا امربه معروف و نهی ازمنکر
طاهری محمودی تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۳، ۴۱ ص رحلی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و برکات اجرای فریضه امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است.
نویسنده با استناد به منابع مهم علوم اسلامی به ویژه کتابهای حدیثی شیعه از اهمیت و نقش سازنده این واجب الهی و آثار و منافع فردی و اجتماعی آن بحث کرده و آن را ضامن سعادت دنیایی و اخروی دانسته است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و پنج بخش با این عناوین تشکیل شده است: مقدمه: ۹؛ تقسیمبندی احکام : ۱۱؛ معروف چیست و منکر کدام است: ۱۴؛ احکام خمسه و اقسام وجود: ۱۸؛ وجوب عقلی و شرعی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۱؛ وجوب عینی و کفایی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۳.
نمونه
بر همه ارباب معرفت و عقل و بصیرت آشکار و هویداست که بیدار کردن جاهل و نادان و تعلیم او تا چه اندازه حائز اهمیت و پر ارزش است و هیچ عاملی نمیتواند خدمتی را که عالم نسبت به جاهل در مقابل تعلیم او نموده است، انکار نماید. کسی که از اعمال نیک خودداری میکند و باکی از فسق و فجور و شرارت و بیحیایی ندارد، مانند نادان گمراه است که همانا بر مرکب جهل سوار است و عاقبت وخیم و خطرناک و خباثت و رذائل اخلاقی عمل خود را نمیداند و مرتکب عمل زشت میشود.
در این جا امر کننده به معروف و نهی کننده از منکر، هم چون عالمی دلسوز نسبت به جاهل و معلمی خدمت گزار نسبت به فرد و اجتماع است و عقل هم حکم میکند به حسن بیدار کردن غافل و تعلیم جاهل. (ص ۲۶)
منابع حدیثی نهج البلاغه، بحارالانوار، وسائل الشیعه، اصول کافی.
۱۰۹. عنصر امربه معروف
مطهری، مرتضی ۱۲۹۸۱۳۵۸ تهران، بینا، ۱۳۶۰، چاپ اول، ۱۰۷ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
متن سخنرانی درباره عوامل شکل گیری قیام حسینی و تأثیر امربه معروف و نهی ازمنکر در مسیر این حماسه است. از دیدگاه شهید مطهری در شکل گیری قیام
سه عامل دخیل بود: امتناع از بیعت با یزید، دعوت کوفیان و عامل
امام حسین (ع)
امربه معروف و نهی ازمنکر که از روز اولی که امام از مدینه حرکت کرد با این شعار حرکت کرد. مسئله این نبود که چون امام از بیعت خودداری کرده پس قیام میکند. مسئله این بود که اگر از امام بیعت هم نمیخواستند ایشان به حکم وظیفه امربه معروف و نهی ازمنکر قیام میکرد.
هم چنین مسئله این نبود که چون مردم کوفه از امام دعوت کرده بودند ایشان قیام نموده است، بلکه مسئله این بود که دنیای اسلام را منکرات فرا گرفته بود و امام به حکم وظیفه دینی و به حکم مسئولیت شرعی و الهی خود قیام کرد.
نمونه
ما باید امربه معروف و نهی ازمنکر را از نظر اسلام بشناسیم که این چه اصلی است که آن چنان اصالت دارد و آن چنان قدرت دارد و آن چنان از نظر اسلام اهمیت را وادار میکند که در راه خدا جان خودش را از دارد که مردی مانند حسین بن علی (ع) دست بدهد، خون خودش را بریزد، خون عزیزان خودش را بریزد، خون یاران خودش را بریزد و تن به یکفاجعه ایبدهد که واقعاً این فاجعه در دنیا کمنظیر است. حالا ما بعد از هزار سال بیاییم در مقابل امام بایستیم و گواهی بدهیم «اشهد انک قد اقمت الصلاه و أتیت الزکوه و أمرت بالمعروف و نهیت عن المنعر و جاهدت فی الله حق جهاده حتی اتیک الیقین» گواهی میدهیم که تو نماز را زنده کردی به پا داشتی تو زکات و انفاق را به همه مراتبش زنده کردی. چون زکات تنها پول دادن نیست. ثروت یک زکاتی دارد. نطق یک زکاتی دارد. فکر و مغز یک زکاتی دارد. بدن مجموعاً یک زکاتی دارد. پا زکاتی دارد. چشم زکاتی دارد. گوش زکاتی دارد، یعنی هر نعمتی که خداوند میدهد وقتی شما بهرهای از این نعمت را در اختیار بندگان خدا قرار دادید، زکات دادید.
مؤمنین و متقین کسانی هستند که به غیب و ماورای محسوسات ایمان دارند، نماز را به پا میدارند و از آنچه که ما به آنها دادهایم میبخشند. وقتی که از معصوم میپرسند: یعنی چه از آنچه که ما به آنها دادهایم میبخشند، امام اختصاصی نمیدهد آیه را به موضوع مال و ثروت، بلکه یکی از مصداقهای زکات این است که اگر شما عالم و دانشمند هستید اگر میدانید چیزی را که دیگران نمیدانند، اگر علم مفیدی در نزد شما هست، زکات آن این است که به محتاجان برسانید ف اشهد انک قداقمت الصلوه و آتیت الزکاه ف نماز را تو به پا داشتی و زکات را به حق دادی و تو امربه معروف و نهی ازمنکر کردی و در راه خدا کوشیدی، حد اعلای کوشش آن کوششی که سزاوار است که بشر در راه حق این چنین کوشا باشد. (ص ۳۰)
۱۱۰. فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه قرآن و سنت
قربانی لاهیجی، زین العابدین ۱۳۱۴
تهران، سایه، ۱۳۸۰، چاپ دوم، ۳۲۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات قرآن و احادیث ائمه اطهار و با بهرهگیری از کتب تفسیر و حدیث شیعه درباره اهمیت و دیدگاه اندیشمندان شیعه بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده به طور قطع یکی از مهمترین عوامل بدبختی جوامع بشری عدم معرفت و جهالت آن هاست. جامعهای که خوبیها را از بدیها تمیز نمیدهد و معروف را از منکر باز نمیشناسد، به جای آن که غذایی سالم و مقوی بخورد، غذایی آلوده و مسموم میخورد و به جای آن که از صراط مستقیم حرکت کند و به کعبه مقصود برسد از راهای کج و معوج میرود و سر به ترکستان در میآورد. (ص ۱۱)
متأسفانه این دووظیفه بزرگ با آن که عامل سعادت جامعه بشری به ویژه مسلمانان است به جهت عدم شناخت صحیح آنها و احیاناً سوء عمل در مقام پیاده کردن آنها مشوه جلوه کرده مورد انتقاد دشمنان اسلام و مغرضین قرار گرفته؛ به جای آن که آنها را عامل امتیاز اسلام بدانند عامل منقصت آن به شمار آوردهاند... (ص ۱۳)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشته از یک مقدمه و دو بخش تشکیل شده است: امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۵؛ تقیه: ۲۰۷.
نویسنده در بخش اول آیات مربوط به این واجب الهی را با استناد به احادیث امامان و دیدگاههای تفسیری عالمان شیعه تفسیر کرده است و درباره چگونگی دلالت آیات مورد نظر به این موضوع بحث کرده است.
دربخش دوم مبحث مهم تقیه مورد نقد و بررسی قرار گرفته است و از آن به انتخاب راهی کم ضررتر جهت ادامه زندگی و حفظ هویت اسلامی یاد شده است و شامل این عناوین است: تقیه در اصطلاح فقها، تقیه در قرآن، تقیه در سنت و روایات، اقسام تقیه و شبهاتی پیرامون تقیه.
نمونه
برای کسی که میخواهد دیگران را هدایت کند و سهل انگاران و متخلفان را امربه معروف و نهی ازمنکر نماید، لازم است نکات و ویژگیهای زیر را در نظر داشته و رعایت کند: آگاهی درست از اسلام و دین و معارف، منطقی و خیرخواهانه سخن گفتن، مطابق با مقتضای حال و روان شناسانه به حق فرا خواندن، حلیم و متواضع و خوش سابقه و دلسوز بودن، با زبان و حد معلومات او با او بحث و مناظره کردن، در عین احترام به مقدسات او نقطههای ضعف آنها را یاد آور شدن، با وضعی آراسته و سخنی بلیغ دعوت کردن، دانشهای متداول و معمول ملتهایی را که تصمیم بر دعوت آنها دارد داشتن، به اوضاع و احوال سیاسی جهان و ارتباط بین ملتها آگاهی کافی و لازم داشتن ، انتقادپذیر با اخلاص با شهامت با استقامت و با ابزار تبلیغی زمان مجهز بودن. (ص ۶۷)
۱۱۱. فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر
خامنهای، سید علی
قم، وثوق، ۱۳۸۰، چاپ اول، ۲۲ ص جیبی.
موضوع و ساختار کتاب
گزیده سخنان مقام معظم رهبری درباره اهمیت و آثار و برکات اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر در جامعه است که در قالب متنهای کوتاه با این عناوین آمده است: نظام امربه معروف، مخاطبین امربه معروف و نهی ازمنکر، خرد انسانی و امربه معروف، مسئول نظام اسلامی، امربه معروف و نهی از منکر در مسائل اجتماعی، امر و نهی صادقانه.
نمونه
منکرات رایج در جامعه و منکراتی که در سطح جامعه وجود دارد و میشود از آنها نهی کرد و باید نهی کرد، از جمله این هاست: اتلاف وسایل سوخت، اتلاف مواد غذایی، اسراف در آب و اسراف در نان. ما این همه ضایعات نان داریم اصلاً این منکر است؛ یک منکر دینی است؛ یک منکر اقتصادی و اجتماعی است؛ نهی از این منکر هم لازم است؛ هر کسی به طریقی که میتواند؛ یک مسئول یک طور میتواند، یک مشتری نانوایی یک طور میتواند؛ یک کارگر نانوایی طور دیگر میتواند.
طبق بعضی از آمارهایی که به ما دادند مقدار ضایعات نان ما برابر است با مقدار گندمی که از خارج وارد کشور میکنیم. آیا این جای تأسف نیست؟ همه اینها منکرات است و نهی از آنها لازم است. (ص ۲۱)
۱۱۲. فریضه عظیم یا امربه معروف و نهی ازمنکر
ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر
تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهیاز منکر، ۱۳۷۳، چاپ اول، ۸۳ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره ضرورت و آثار مهم امر به معروف و نهی ازمنکر بر اساس متون دینی است.
نویسنده با استناد به آیات الهی و سخنان پیشوایان دین، آثار و فواید اجرای این فریضه حیاتی و انسان ساز را تبیین میکند و از مهمترین مصادیق معروف و منکر در جامعه امروز سخن میگوید.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و بخش با این عناوین تشکیل شده است: امربه معروف و نهی ازمنکر در قرآن: ۱۹؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در حدیث: ۲۳؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در کلام امام خمینی: ۵۴؛ فتاوای امام خمینی: ۶۱.
نمونه
مصادیق معروفهای قابل توجه: نماز، روزه، خمس، زکات، امربه معروف و نهی ازمنکر، احسان به والدین، صله رحم، اطاعت از ولی فقیه، ازدواج و... مصادیق منکرات: غیبت، آزار به همسایه، عاق والدین، تضعیف نظام اسلامی، رشوه دادن و رشوه گرفتن، نگاه کردن به نامحرم، دروغ و...
۱۱۳. فلسفه قیام عاشورا
جواهری، محمدرضا ۱۳۴۱
مشهد، خیر البریه، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۰۴ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
در روز عاشوراست. از دیدگاه نویسنده
تحقیقی درباره فلسفه قیام امام حسین (ع)
عوامل اصلی نهضت امام حسین این سه عامل بوده است: بیعت، دعوت مردم کوفه، امربه معروف و نهی ازمنکر.
عامل امربه معروف و نهی ازمنکر از دیگر عوامل، مهم تر بوده است و نقش اساسی را در این نهضت داشته است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب یک مقدمه و چهار فصل دارد: بیعت: ۸؛ دعوت مردم کوفه: ۲۸؛ امربه معروف و نهی ازمنکر عامل اصلی در نهضت امام حسین: ۵۵؛ آثار نقش اصلی امربه معروف و نهی ازمنکر در نهضت حسینی: ۹۰.
نمونه
بدون تردید بیعت، دعوت مردم کوفه و امربه معروف و نهی از منکر سه عامل و
بوده است. فلسفه قیام عنصر مهم مؤثر در پیدایش و شکل گیری قیام امام حسین (ع)
امام را باید درون همین سه عامل جست وجو نمود.
در دوران نهضت و قیام از مدینه تا کربلا با
همه تصمیم گیریها و اقدامات امام حسین (ع)
بر این سهپایه استوار است.
همین سه عامل پیوند دارد و ساختمان نهضت حسین (ع) هدف ما در این کتاب به دست آوردن پاسخ درست این پرسش است که:
درجه دخالت و تأثیر هر یک از این عوامل در ساختمان نهضت حسینی چه اندازه بوده است؟
ارزش کدام یک از این سه عامل بیشتر است؟ بیشترین تأثیر را کدام عامل داشته است؟ عامل اصلی و علة العلل کدام است؟ کدام عامل از آغاز تا پایان نهضت اثر گذاشته است؟
و بالاخره کدام یک از این سه عامل اگر نبود نهضت حسینی شکل نمیگرفت؟ عامل امربه معروف و نهی ازمنکر از دیگر عوامل، مهم تر بوده است و نقش اساسی را در این نهضت داشته است. (ص ۷)
۱۱۴. قانون مندیهای سازندگی (مبارزه با منکرات)
احمدی، حسین ۱۳۴۱
قم، صبح امید یاران، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیق کوتاهی درباره راههای مبارزه با منکرات است که بر اساس درسها و سخنان جناب آقای نبی صادقی و با استناد به آیات قرآن و احادیث معصومین تدوین شده است. از دیدگاه نویسنده، برای مبارزه با منکر، اجرای برنامههای منظم و شیوههای قانون مند لازم و ضروری است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و این بخشها تشکیل شده است: تربیت قالب بردار نیست:
۹؛ ترس عامل بازدارنده است: ۱۲؛ راههای مبارزه با منکرات: ۱۴؛ علم مسموع و علم مطبوع: ۱۹؛ شیوههای برخورد: ۲۲؛ هجرت نفسانی: ۵۱.
نمونه
ارشاد باید از نکات مورد اتفاق شروع بشود. وقتی با فردی برخورد میکنیم و میخواهیم او را نصیحت کنیم، باید پرداختن به چیزهایی که بین ما و او مورد اختلاف است پرهیز کنیم و بلکه باید نقاط مشترکی را که همه آنها قبول دارند برجسته کنیم تا سرانجام به نقاط اختلاف برسیم.
در برخوردها باید از مخاطب خود سؤالاتی کرد و از او جواب بیرون کشید که این در واقع نوعی اقرار گرفتن است .(ص ۴۶)
۱۱۵. گزیدهای از آثار و سیره امام خمینی: امربه معروف و نهی ازمنکر
خمینی، روحالله ۱۲۷۹۱۳۶۸
تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ۴۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
گزیدهای از سخنان امام خمینی درباره اهمیت و آثار فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر در زندگی بر اساس فرهنگ اسلامی است. این مجموعه که از کتاب صحیفه امام و تحریر الوسیله انتخاب شده، سیره علمی و عملی و دیدگاه فقهی امام خمینی را درباره امربه معروف و نهی ازمنکر نشان میدهد.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یک مقدمه و سه بخش با این عناوین تشکیل شده است: بیانات و مکتوبات: ۱؛ خاطرات: ۳۷؛ فتاوا: ۴۵.
نمونه
این دو از والاترین و شریفترین واجبات هستند و به وسیله این دو واجب، دیگر واجبات بر پا میشود. وجوب آن دو از ضروریات دین و منکر وجوب آن در صورت توجه به لوازم انکار خود و پذیرش آن، کافر خواهد بود. در قرآن و روایات شریفه بر این دو فریضه تحری¦ و ترغیب فراوانی با تعابیر مختلف شده است. (ص ۳)
امربه معروف و نهی از منکر از وجهه رحمت رحیمیه است. پس بر آمر به معروف و ناهی از منکر لازم است که به قلب خود از رحمت رحیمیه بچشاند و نظرش در امر و نهی خودنمایی و خودفروشی و تحمیل امر و نهی از منکر، که حصول سعادت عباد و اجرای احکام الله در بلاد است، حاصل نشود. (ص ۳۰)
سزاوار است که آمر به معروف و ناهی از منکر در امر و نهی و مراتب انکار خود مانند پزشک معالج مهربان یا پدر مهربان مراعات مصلحت شخص آلوده به گناه را بنماید و انکار او لطف و رحمت برای مرتکب و بلکه بر همه امت باشد و سزاوار است قصد او تنها خدا و رضایت او باشد، عمل خود را از آمیخته شدن با هواهای نفسانی و اظهار بزرگی، حفظ کند و نفس خود را منزه نداند آن برتری و بزرگی بر مرتکب قائل نباشد، چه بسا مرتکب منکر هر چند مرتکب گناهان بزرگ، صفات پسندیدهای داشته باشد که خدا او را به خاطر این صفات دوست دارد، گرچه به واسطه ارتکاب گناه عملش مبغوض خداوند است. (ص ۳۱)
۱۱۶. مبانی —قهی حکومت اسلامی (دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة)
منتظری، حسین علی
ترجمه و تقریر محمود صلواتی، قم، تفکر، ۱۳۷۰، چاپ اول، ۶۳۷ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
ترجمه و تقریر جلد سوم مجموعه درسهای نویسنده با عنوان «ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة» است که به موضوع قوای سهگانه، امربه معروف و نهی از منکر، حسبه و تعزیرات اختصاص دارد.
نویسنده با استناد به منابع مهم حدیث و فقه شیعه، دیدگاههای گوناگون عالمان بزرگ شیعه از شیخ کلینی تا امام خمینی را درباره حکومت اسلامی و امربه معروف و نهی ازمنکر گرد آورده و به نقد و بررسی آنها پرداخته است. از دیدگاه نویسنده این دو فریضه از مهمترین فرای¦ شرعی است که عقل نیز بر وجوب آن حکم میکند و کتاب و سنت همواره مردم را بر انجام آن فرا خواندهاند و بقای دین و تداوم رسالت الهی و حفظ نظام و کیان مسلمانان بر انجام آن مبتنی است.
شاید چنین اهتمامی در شریعت اسلام به این دو امر حیاتی از آن رو است که اسلام برای همه مردم تشریع شده و تا روز قیامت در طول عصرها و قرنها باقی خواهد ماند، پس هر کس که بدان ایمان آورده مسئول حفظ و نشر و گسترش آن نیز میباشد. رمز و راز این مسئله نیز در این نهفته است که هیچیک از افراد جامعه از دیگران جدا نیست و راه زندگی و سرنوشت آنان در مسائل اجتماعی با یکدیگر پیوند خورده است و انسان بالطبع اجتماعی است و عقاید و اخلاق و اعمال دیگران در وی مؤثر است و این واقعیت در زندگی همه اقوال و ملل کاملاً مشهود است و روشن است که انحراف یک فرد علاوه بر این که به خود وی زیان وارد میآورد، جامعه نیز از رفتار او زیان مند میشود، پس عقل حکم میکند که عموم افراد مراقب یکدیگر باشند و در حد توان جامعه را از آلوده شدن به فساد دور نگه دارند و شرع نیز همین اصل عقلی را واجب شمرده و از مهمترین واجبات به شمار آورده است. (ص ۳۳۸)
ساختار و محتوای کتاب
این اثریکمقدمه وشش فصل دارد:اهداف دولت اسلامیووظایف حاکم مسلمان: ۲۹؛ شوری و مشورت: ۷۷؛ مسئولیت رهبر: ۱۰۶؛ وظایف قوا: ۱۱۹؛ امربه معروف و نهی از منکر و اداره حسبه: ۳۳۸؛ تعزیرات شرعی: ۴۷۱.
نمونه
روشن است که امربه معروف و نهی از منکر دارای درجات و مراتب است، برخی مراتب آن به گونهای است که هر مسلمانی که به احکام اسلام و ضروریات آن آشنایی داشته باشد امکان اقامه آن را دارد، در این ارتباط، حاکم و غیر حاکم، محتسب و غیر محتسب (پاسبان و پاسدار و کمیتهای و غیر آن) تفاوتی نمیکنند، این رتبه، انکار به قلب و انکار به زبان است. انجام آن بر همه مردم از جمله فرمانروایان واجب است و واجب است اگر کسی به انجام آن مبادرت ورزید دیگران وی را کمک کنند و نیز در نهی ازمنکر باید از مراتب آسان تر و پایینتر شروع کنند.
اگر منکر بر طرف شد که نتیجه حاصل شده و الا مراتب بالاتر را انجام دهند. اما اگر نهی ازمنکر بر ضرب و جرح متوقف باشد آیا هر کس میتواند به انجام آن مبادرت ورزد یا این که انجام آن از شئون امام یا کسی که از سوی او برای انجام این امور منصوب شده، میباشد و... ؟(ص ۳۳۹)
منابعحدیثی نهج البلاغه، غررالحکم، اصول کافی، وسائل الشیعه، بحارالانوار، شرایع الاسلام.
منابع اهل سنت صحیح مسلم، صحیح بخاری، احکام السلطانیه ماوردی، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، مسند احمد.
۱۱۷. مجموعه مقالات امربه معروف و نهی ازمنکر
ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر استان فارس
شیراز، مدیریت ستاد احیای فارس، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۹۹ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه مقالاتی است که در همایش نقش دولت اسلامی در گسترش فرهنگ امربه معروف و نهی ازمنکر با حضور استادان و کارشناسان حوزه و دانشگاه ارائه شده است.
مقالات این مجموعه، سعی دارند تا دیدگاههای اندیشمندان در قلمرو وظایف دولت و نقش آن در بسط و گسترش امربه معروف و نهی ازمنکر را به شکلی علمی و کاربردی در اختیار محققان و کارشناسان و مسئولان اجرای این فریضه الهی در جامعه قرار دهند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چهار مقاله با این عناوین تشکیل شده است :سخنرانی امام جمعه شیراز: ۱۷؛ موانع فرهنگی امربه معروف و نهی ازمنکر در سازمانها: ۲۷؛ گسترش فرهنگ امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۵؛ مصادیق امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸۵.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر در حیطه فرهنگ عمومی اسلامی قرار میگیرد. این دو اصل جزء فروع دین هستند؛ بنابراین در خانه عقاید عمومی، ارزشها و هنجارها و اخلاق قرار میگیرند.
در مکتب لیبرالیسم، نصیحت دیگران پذیرفته نیست، زیرا اصل اصالت انسان میگوید: هر کس به اندازه لازم دارای فهم و شعور است و کسی حق ندارد دیگری را نصیحت کند.
بر عکس در ارزشهای اسلامی نصیحت هدیه است که مؤمن به مؤمن میدهد. یعنی عیب و حسن او را دائم به یاد او میآورد. این شیوهای است که اگر در جامعه جاری شود، هر کس در هر زمان بدون سوء ظن به رفتار دیگران زندگی میکند. همیشه مطمئن است که اگر حسن و عیبی داشته باشد توسط برادر یا خواهر مؤمن او به او یاد آور میشود. (ص ۳۹)
۱۱۸. مجموعه مقالات دومین همایش علمی تخصصی ناجا و نظارت همگانی
مرکز نظارت همگانی ناجا
تهران، مرکز نظارت همگانی ناجا، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۴۲۲ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه مقالاتی است که توسط کارشناسان دانشگاهی و انتظامی در دومین همایش علمی تخصصی ناجا و نظارت همگانی ارائه شده است. از دیدگاه نویسندگان، نظارت مردمی ابزار و روش معتبری است که با بهرهگیری از آن میتوان کاستیها را ازمیان راند، ضعفها را مرتفع ساخت، شایستگیها را مضاعف نمود، بدکاریهای احتمالی را جبران نمود، رضایت و خرسندی عمومی را افزایش داد و... ناگفته پیداست که تنها با نظارت به سازمان تعریف و تدقیق شده روش مند و منظم میتوان چنین مقاصد واهدافی را محقق ساخت. دست یابی به چنین نظارتی نیز جز با بهرهگیری از خرد جمعی و تجارب دیگران و از کنکاش در ایدههای بدیع و خلاقانه اندیش مندان و محققان کشورمان حاصل خواهد شد. (ص ۱۱)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و ۲۱ مقاله تشکیل شده است: تأثیر نظارت همگانی بر افزایش احساس امنیت: ۱۳؛ ساز و کارهای کاهش استرس حاصل از نظارت همگانی: ۶۰؛ کارکرد نظارت همگانی در جهت دهیهای پلیس: ۹۹؛ نهادینه سازی فرایند نظارت همگانی: ۱۱۱؛ نظارت همگانی و مبانی دینی و حقوقی آن: ۱۳۲؛ نظارت همگانی از منظر اسلام: ۱۴۳؛ نظارت بر کارهای پلیس: ۱۸۰؛ تأثیر نظارت همگانی بر احساس امنیت: ۲۰۲؛ نقش رسانههای اثر بخش در توسعه نظارت همگانی: ۲۱۶ و...
نمونه
در سخنان خویش با حساسیت
یکی از مهمترین مسائلی که حضرت علی (ع)
خاصی در مورد آن سخن رانده و ابعاد گوناگون آن را از زوایای متعددی تبیین نموده مسئله نظارت عمومی و امربه معروف و نهی ازمنکر است. به گونهای که این مسئله در تمامی قسمتهای نهج البلاغه مورد تأکید و توجه قرار گرفته است.
در بیان اهمیت و جایگاه و ارزش سیستم نظارتی امربه معروف و نهی از منکر همین بس که آن حضرت نظارت عمومی و امربه معروف و نهی از منکر را از والاترین و بالاترین اعمال نیکو و جهادی معرفی میکند که تمامی اعمال خیر و نیک و حتی جهاد در راه خدا در مقابل امربه معروف و نهی از منکر به منزله قطرهای کوچک در دریایی مواج و پهناور است که هیچ خیری به پای آن نمیرسد. (ص ۲۰۵) اجرای این فریضه بزرگ الهی دارای دو کارکرد میباشد: یکی به تأخیر انداختن آجل و طولانی شدن عمر و دیگر زیادت در رزق و روزی که هر دوی این آثار از آرزوهای دیرینه آدمی است.
از این رو میتوان گفت که راه کارهای عملی در نیل به این مهم اجرا و احیای فرهنگ نظارت همگانی است که از یک سو موجب استرس و اضطرابهای نوع بشر و بالندگی تعاملات اقتصادی و اجتماعی جوامع انسانی خواهد شد. (ص ۲۰۷)
۱۱۹. مجموعه مقالات هماندیشی نظارت مردمی و نقش آن دراصلاحات اجتماعی
جمعی از نویسندگان
تهران، ستاد امربه معروف و نهی ازمنکر سازمان صدا و سیما، ۱۳۸۴، چاپ اول، ۳۹۸ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه مقالات هماندیشی علمی پژوهشی نظارت مردمی و نقش آن در اصلاحات اجتماعی است. نویسندگان در این مقالات درباره مبانی دینی معرفتی و علمی امربه معروف و راه کارهای علمی و عملی تحقق این مطلوب و نقش رسانه در این رابطه بحث کرده و با استناد به تحقیقات علمی ومنابع اسامی به ارائه راهکار پرداختهاند.
اهداف برگزاری این همایش بدین شرح آمده است: تشریح فلسفه و افزایش شناخت و معرفت به ابعاد و کارکردهای امربه معروف و نهی از منکر، ایجاد زمینه برای آفرینش آثار علمی معرفتی ادبی و هنری رسانهها درباره امربه معروف، ایجاد ارتباط با دانشجویان به منظور بستر سازی جهت تبادل و تعامل فکری اندیش مندان درباره امربه معروف و نهی ازمنکر.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یک پیش گفتار و پانزده مقاله با این عناوین تشکیل شده است:
شیوههای رفتار سازمانی در نظارت مردمی در کودک و نوجوان از طریق رسانه: ۴؛ نظارت همگانی در نظام مردم سالاری دینی: ۳۳؛ نقش نظارت مردمی در اصلاحات اجتماعی: ۶۱؛ نظارت مردمی در منظر انسان شناختی و جامعه شناختی: ۸۶؛ نقش رسانه ملی در فرهنگ سازی نظارت مردمی: ۱۱۳؛ امربه معروف و نهی از منکر، کارکردهای ساختاری و نظارتی: ۱۳۳؛ آسیبشناسی نظارت مردمی: ۱۵۲؛ شیوههای مطلوب نظارت مردمی در جامعه: ۱۷۴؛ معروف و منکر در ادب فارسی: ۱۸۷؛ نظارت مردمی از منظر نهج البلاغه: ۲۰۵؛ آثار نظارت مردمی در نظم اجتماعی: ۲۲۷؛ نظارت
- ۳۳۱.
و کنترل اجتماعی در اسلام: ۲۵۲؛ نظارت همگانی از منظر امام علی (ع) ضرورت نظارت و بازرسی: ۲۳۶؛ امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۸۳.
نمونه
در نظام مردم سالاری دینی، مردم نه تنها از طریق انتخابات به نظارت بیرونی خویش معنا و ضمانت اجرایی میدهند که لزوم وجود شرایط خاصی نظیر عدالت و امانت قویترین کنترل درونی را نیز به وجود میآورد به گونهای که با فقدان صلاحیتهای لازم حاکمان بدون لحظهای درنگ خود به خود برکنار خواهند شد و به گذشت زمانهای قانونی یا تشریفات رسمی نیازی نیست. (ص ۳۵)
نظارت مردمی یا امربه معروف و نهی از منکر از حیث ماهیت و کارکرد آن پدیدهای است که نوعی ارتباط انسانی تلقی میشود و به گونهای منطقی از ویژگیهای چنین ارتباطی نیز متأثر و برخوردار است.
بنابراین کاربردها و شیوههای علمی نظارت مردمی باید بر یافتههای ارتباط انسانی اثر بخش مبتنی باشد. (ص ۸۷)
انقلاب اسلامی پیوسته بر توسن مراقبتهای عمومی از آسیبهای بسیاری محفوظ مانده است. حمایت مردمی تنها در قالب کنترل منفی یا نهی استوار نبوده بلکه اقدامات مثبت در فراهم کردن شرایط تحقق معروف، اهمیتی بسیار فراوانتر از نهی مح¦ از منکر دارد. حرکتهای خیرخواهانه عمومی در فقر زدایی و فسادزدایی نقش بسیار حیاتی دارند. (ص ۱۵۰)
چه در منابع علوم سیاسی و جامعهشناسی غرب و چه در اسناد بینالمللی حقوقی، آزادی بی قید و شرط برای رفتارهای انسانها تأیید و تجویز نشده است، بلکه محدود به حدودی شده که تعارض و تصادم نداشتن با حقوق و منافع مسلم و مشروع اشخاص دیگر و مصالح جمعی از مهمترین آن هاست. من میخواهم و حق دارم در جامعهای ایمن، سالم و پاکیزه زندگی کنم. من میخواهم و حق دارم در جامعهای مبری و منزه از فساد و آلودگی و گناه زندگی کنم. (ص ۱۶۹)
آسیبهای وارد شده به امربه معروف و نهی ازمنکر: برنامهریزی نکردن برای طراحی و تدوین آگاهیهای لازم در نظام آموزش رسمی کشور، تدوین نکردن کتابها و جزوههای کوتاه و کوچک با ادبیات اقناعی و جذاب، برنامهریزی نکردن برای به خدمت گرفتن ظرفیت هنر، مسابقه، اردو، جشنواره و... برنامهریزی نکردن برای توانا سازی روانی در خصوص اعتماد به نفس و... (ص ۳۹۰).
۱۲۰. مجموعه مقالات همایش علمی امربه معروف و نهی ازمنکر
سپهری، محمد (و دیگران)
تهران، دانشگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۴۸۲ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه مقالات علمی درباره آثار و کارکردهای اجتماعی و فردی امربه معروف و نهی ازمنکر است. نویسندگان این مقالات که از پژوهشگران و صاحب نظران حوزه و دانشگاه هستند، با استناد به تحقیقات میدانی و با بهرهگیری از مهمترین منابع علوم اسلامی و جامعهشناسی، تاریخ، ادبیات و علوم سیاسی، آثار و کارکردها و تاریخچه امربه معروف و نهی ازمنکر را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادهاند: «یکی از فرایضی که درباره دفاع از ارزشها تشریع شده و در قالب احکام و مقررات شرعی بیان گردیده است، فریضه امربه معروف و نهی از منکر است و به اعتقاد صاحب نظران هم حق است و هم تکلیف و البته تابع شرایط و مقید به مقررات ویژه هدف از برگزاری همایش علمی امربه معروف و نهی ازمنکر بررسی و تبیین درست و دقیق همین موضوع است .» (ص ۷)
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یک مقدمه و بیست و یک مقاله با این عناوین تشکیل شده است: معروف و منکر در قلمرو عقاید: ۹؛ ارتباط امربه معروف و نهی ازمنکر با آزادی: ۳۵؛ فرایندشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۵۵؛ بررسی استراتژی امربه معروف و نهی ازمنکر در جوانان: ۷۷؛ بررسی موانع فرهنگی و اجتماعی تحقق امربه معروف: ۹۷؛ امربه معروف و نهی از منکر در دانشگاهها: ۱۲۳؛ باز آفرینی نهادی امربه معروف: ۱۵۱؛ امربه معروف به مثابه یک رفتار سیاسی: ۱۷۳؛ الگوی نوین تشویقی تنبیهی: ۱۸۹؛ امربه معروف در فضای مجازی در فرایند رشد تکنولوژی: ۲۰۵؛ چگونگی مواجهه با منکرات در دوره آل بویه: ۲۳۵؛ دفاع مشروع عام: ۲۵۷؛ امنیت اجتماعی پایدار: ۲۹۱؛ کارکردهای تربیتی: ۳۰۹؛ مسئولیت اجتماعی در سازمان: ۳۳۷؛ عرفان و نظارت بر جامعه: ۳۶۷؛ پیشگیری از وقوع جرم: ۳۸۷؛ آسیبشناسی امربه معروف: ۴۰۱؛ امربه معروف قبل و بعد از ظهور: ۴۱۵؛ امربه معروف در شعر عرب: ۴۳۹؛ امربه معروف در قرآن و سنت : .۴۵۹
نمونه
امروزه در تناسب با پیچیدگی جوامع و رفتارهای اجتماعی و کثرت و تنوع رفتارهای حرفهای اصناف و سازمانهای مختلف کلی گویی در باب معروف و منکر و... کافی و ثمربخش نیست. اگرچه بعد مردمی و شیوه عمومی آن باید کمابیش پایدار بماند، اما راه کارهای اجرایی این واجب الهی در حیطه حرفهها و اصناف همانند تاجران، کاسبان، اندیش مندان، مهندسان و پزشکان محتاج تهیه منشور اخلاق حرفهای هر یک از حرف و اصناف است. (ص ۳۲)
در نگاه اول چنین به نظر میرسد که امربه معروف و نهی ازمنکر در تضاد با آزادی است و هرگز با آن سازش ندارد، اما در نگاهی عمیقتر درمییابیم که ارتباط و تعامل فراگیری بین این دو مؤلفه وجود دارد. این ارتباط به گونهای است که لازمه امربه معروف، وجود آزادی است. این امر در موقعیتی که فرد قصد دارد تا برای انجام وظیفه خود در برابر اندیشه رایج و متکی به قدرتهای اجتماعی و دولتی سخن بگوید و از وضع موجود انتقاد کند، بیشتر نمود مییابد. (۵۴)
عموم مردم، گفتار و کردارشان در بسیاری مواقع تحت تأثیر الگوهای ارائه شده از سوی جعبه جادویی است. به همین جهت صدا و سیما در نظام جمهوری اسلامی وظیفه دارد درست و کار آمد انجام دادن امربه معروف و نهی ازمنکر را به مردم یاد دهد و در مقابل نیز راههای خطا و ناصحیح را نیز به نمایش گذارد تا مخاطب، سره را از ناسره تشخیص دهد. البته بدیهی است که این کار سادهای نیست و نیاز به تفکر برنامهریزی و تهیه مواد لازم و در هم آمیختن آن با ظرافتهای هنری برای تأثیر گذاری بیشتر دارد. (ص ۷۵)
ایجاد و سامان دهی ارتباطات اجتماعی و فرهنگی و تنظیم روابط بر اساس آموزههای دینی و استمرار آن از یک سو و اصلاح جامعه مسلمین و مصونیت آن در قبال انحراف از سوی دیگر مرهون نظارت همگانی و اقامه فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر است. (۱۱۹)
امربه معروف و نهی ازمنکر یک رفتار سیاسی است؛ یعنی یک عمل معطوف به قدرت است، زیرا در مراحلی از اقامه آن و اجرای حدود الهی منوط به کسب قدرت است تا بتواند به نحو اکمل و احسن آن را انجام دهد. (ص ۱۸۷)
در فرایند اصلاح یک جامعه در قالب فریضه دینی امربه معروف و نهی ازمنکر به نظر میرسد الگوهای رفتاری زیادی با شدت و ضعف متفاوت وجود داشته باشد، اما استفاده از الگوهای هنجاری ترکیبی با مراعات دو مؤلفه تشویق و تنبیه بسیار مؤثر خواهد بود. (ص ۲۰۲)
گستردگی فضای مجازی قابلیت مهمی برای گسترش مفهوم امربه معروف و نهی ازمنکر در فضای مجازی است. جامعه ما نارساییهای فرهنگی بسیاری دارد که میتوان این نارساییها را در فضای مجازی مطرح و از این راه آنها را برطرف کرد. (ص ۲۳۱) موانع و آفات بازدارنده آمر و ناهی از این وظیفه که فرد را از انجام این مهم باز میدارد: ترس از ضرر مالی و جانی، حیا و خجالت، ضعف ایمان، یأس از حصول مقصود و... گاهی نیز موانع و آفات پذیرش امربه معروف و نهی از منکر از سوی مخاطبان است مانند تعصب بیمورد و جهل و نادانی، عجب و خود بینی، تکبر، سخت گیری بیمورد. (ص ۳۳۱)
امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه عرفا آن قدر مهم است که ابن عربی در تقسیمبندی اولیای، آمرون به معروف و ناهون از منکر را جزء اولیای الهی میداند. (ص ۳۸۱)
از آن جایی که امربه معروف و نهی ازمنکر زمینه ساز و از عوامل مهم پیش گیری از بزهکاری اجتماعی است، سیاست مجازات اسلام برای افراد مجرم و بزهکار در جامعه، عالمانه و آگاهانه و عادلانه و مصلحت گرایانه است. از طرفی باید توجه داشت که پیش گیری به عنوان سیستم کنترل اجتماعی حتی میتواند بیشتر از اصلاح تربیت و باز آموزی مورد توجه قرار گیرد. (ص ۳۹۷)
آسیبشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر: نشناختن معروف و منکر، امر به منکر و نهی از معروف، عدم رعایت مراتب سهگانه، عمل نکردن آمر به معروف به معروف، عدم پرهیز ناهی از منکر از منکر، ترک امربه معروف و... به خاطر ترس از قطع روزی، بیتفاوتی علما و آگاهان، عدم برخورد مهربانانه با مرتکبان معاصی، نداشتن صبر و استقامت و... (ص ۴۱۰۴۰۶)
۱۲۱. مجموعه مقالات همایش ملی نظارت همگانی (امربه معروف و نهی ازمنکر) غدیری، جهانبخش (و همکاران)
خرمآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۴۰۲ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه مقالاتی درباره امربه معروف و نهی ازمنکر است که توسط استادان و کارشناسان دانشگاه و حوزه نوشته و در همایش ملی نظارت همگانی ارائه شده است. تمامی مقالات در راستای تبیین مبانی علمی و دینی این آموزه حیاتی دین اسلام است که با استناد به منابع مهم علوم اسلامی، روانشناسی و جامعهشناسی فراهم آمده است. از دیدگاه نویسندگان این مجموعه امربه معروف و نهی ازمنکر در سطح عام و مدنی شامل دو بعد نظارت یکی مثبت (رفع موانع تحقق خوبیها و آرمانها) و دیگری منفی (دفع بدی و زشتیها) است و نظارت کنندگان، مردمان اجتماع ایمانی و نظارت شونده هم همانها هستند.
حوزه نظارت همه ابعاد زندگی و زیستی فردی و اجتماعی انسان هاست. امروزه از جمله مهمترین عناصر تمایز بین نظامهای اجتماعی و سیاسی میزان نظارت پذیری آن هاست. نظامهای دموکراتیک وجه عمده تمایز خویش را از دیگر نظامها نظارت پذیری بالای خویش برمیشمرند. (ص ۹)
بنابراین، به منظور رسیدن به هدف غایی نظارت (پاس داشت پایههای قوام جامعه) لازم است سیاست گذاران و برنامه ریزان با درک صحیح از این موضوع فراموش شده و متروک با همکاری صاحب نظران حوزه و دانشگاه درصدد یافتن راه کارهای مناسب جهت احیای این فریضه الهی باشند.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموع از یک مقدمه و پانزده مقاله با این عناوین تشکیل شده است: مبانی عقلی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ نقش ضمانت اجرایی ارزشهای اخلاقی در احیای امر به معروف و نهی از منکر: ۳۵؛ بررسی مبانی عقلی امربه معروف و نهی از منکر: ۵۷؛ آثار امربه معروف و نهی از منکر: ۹۱؛ موانع احیا و ترویج امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۱۹؛ شیوههای امربه معروف و نهی از منکر: ۱۴۱؛ شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۶۳؛ دیدگاه ادیان و مذاهب درباره نظارت همگانی: ۱۹۱؛ ضرورت احیا و ترویج امربه معروف و نهی از منکر: ۲۲۳؛ موانع احیا و ترویج امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۴۵؛ امربه معروف در سخنان امام خمینی و مقام معظم رهبری: ۲۶۹؛ راه کارهای اجرایی ترویج امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۹۱؛ امربه معروف و نهی ازمنکر در قرآن و سنت : ۳۱۳؛ مبانی فرهنگی اجتماعی سیاسی مشارکت مردم در نظارت همگانی: ۳۴۷؛ مطالعه جامعه شناختی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۷۳.
نمونه
در اسلام تأکید میگردد که اجرای امربه معروف و نهی از منکر و هم چنین ضمانت اجرای آن انحصارا در اختیار دولت قرار ندارد تا نیازمند یک تشکیلات وسیع باشد. در ابعاد دولتی ضمن گسترش دیوان سالاری و انحصار استکبار شکنی دولت مردان خللی در آن ایجاد کرده و یا نهادهای دولتی را از شمول آن معاف دارد. در این جهت چنین نقشی بر عهده عموم مردم نهاده شده و البته دولت اسلامی نیز وظایف خاصی در این زمینه بر عهده دارد. (ص ۳۳)
برگزاری همایشها و انجام تحقیقات در زمینه امربه معروف و نهی از منکر ضرورت دارد. بسیاری از علما و اندیش مندان اسلامی به خصوص شهید مطهری معتقدند که در خصوص امربه معروف و نهی ازمنکر به اندازه سایر واجبات الهی کار علمی و تحقیق انجام نگرفته است و این موضوع باعث شده که نسبت به دیگر جنبههای دینی کمتر مورد توجه قرار گیرند. (ص ۱۳۹)
فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر بعد از اصول توحید و نبوت مورد توجه همه ادیان آسمانی به ویژه ادیان ابراهیمی بوده است. درتطبیق این فریضه به نظر میرسد که دین یهود و اسلام بیشتر از دین زرتشت ومسیحیت به نهی ازمنکر تأکید دارند، تا امربه معروف.
این فریضه در ادیان یهود و اسلام به حوزه عملی مربوط میشوند و در این راه مبارزه بدنی را هم جایز میدانند؛ حال آن که این موضوع در دین زرتشت و مسیح به حوزه نظری مربوط میشود. به ویژه آن که زرتشت فقط مبارزه اخلاقی را توصیه کرده و قیام یدی و قیام به سیف را نمیپذیرد. البته اناجیل نیز بیشتر به هدایت و ارشاد گمراهان اهتمام میورزند تا تخطئه و قیام به سیف در برابر منکران اما به نظر میرسد عملکرد و سیره عملی خود مسیح در پاکسازی معبد اورشلیم بیانگر برخورد فیزیکی او با منکران و نهی یدی او دارد. (ص ۲۲۱)
نتایج حاصل از پژوهش انجام شده نشان میدهد که در مقام اجرا تمایل جامعه
عمدتاً معطوف به امربه معروف است و نهی ازمنکر در جایگاه پایینتری قرار گرفته است، ولی در مجموع ۶۶٪
نمونه
مورد بررسی نسبت به اصل امربه معروف و نهی ازمنکر نگرش مثبتی نشان دادهاند. اکثریت
نمونه
مورد بررسی دلیل اقدام فریضه امربه معروف را دینی و شرعی بودن آن بیان کردهاند و سپس ارتقای سلامت اجتماعی، اصلاح و آسایش جامعه، کمک به دیگران و... (ص ۲۶۴)
۱۲۲. مجموعه موضوعی نهج البلاغه و غررالحکم (۲) امربه معروف و نهی ازمنکر
برازش، علیرضا
تهران، میقات، ۱۳۶۲، چاپ اول، ۲۴۷ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
درباره امربه معروف و نهی از منکر، تبلیغ،
گزیده سخنان حضرت علی (ع)
موعظه، انذار و تبشیر، نصیحت و هدایت است. نویسنده با استناد به کتاب نهج البلاغه و غررالحکم، سخنان آن حضرت درباره این موضوعات مهم و انسان ساز رابه شکل موضوعی و با یک نظم منطقی ارائه نموده است.
شناسایی معروف و منکر، چیستی، اهمیت، فضیلت، فلسفه وجوب، درجات و مراتب، نتایج و آثار اجرا و ترک امربه معروف و نهی ازمنکر از مهمترین عناوین این مجموعه احادیث است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یکمقدمه وهفت بخش با این عناوین تشکیل شده است: امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۱؛ تبلیغ و ابلاغ: ۵۱؛ دعوت: ۶۵؛ هدایت: ۸۹؛ انذار و تبشیر: ۱۴۳؛ موعظه: ۱۶۱؛ نصیحت: ۲۰۱.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر دو شعبه از شعبات جهاد و جهاد ستونی از ستونهای ایمان است.
ایمان بر چهار ستون استوار است: صبر، یقین، عدل و جهاد.
جهاد چهار گونه است: امربه معروف، نهی ازمنکر، راستی در گفتار، دشمنی با بدکاران. پس هرکه امربه معروف کند، مؤمنین را همراهی کرده و ایشان را توانا گردانیده و هر که نهی ازمنکر نماید، بینی منافقین و دوروها را به خاک مالیده است. امربه معروف و نهی ازمنکر با فضیلتترین و برترین اعمال آفریدگان است. امر به معروف و نهی ازمنکر دو صفت ازصفتهای محبوب و پسندیده خداست. نهایت دینداری در امربه معروف و نهی ازمنکر و بر پا داشتن حدود الهی است. (ص ۲۴) منابع حدیثی نهج البلاغه، غررالحکم، بحارالانوار، وسائل الشیعه.
۱۲۳. مدینه فاضله در پرتو امربه معروف و نهی ازمنکر
رضوانی، علی اصغر قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۹۳ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره ضرورت و آثار مهم امربه معروف و نهی ازمنکر بر اساس متون دینی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و سخنان پیشوایان دین، آثار و فواید اجرای این فریضه حیاتی و انسان ساز را تبیین میکند و از آن به عنوان یکی از عوامل برپایی مدینه فاضله و آرمان شهر بشری یاد مینماید.
از دیدگاه نویسنده، اقدام به تغییر و تحول جامعه باابزار و وسایلی امکانپذیر است که با واقعیتهای بشری تناسب داشته باشد. این تغییر و تحول تنها از راه امربه معروف و نهی ازمنکر با شرایط خاص آن که از آن جمله پشتکار در عمل، شروع از خود و اطلاع دقیق از حالات فکری، عاطفی و رفتاری انسان و شناخت موقعیتها و ظرفیتهای جامعه از ناحیه آمران به معروف وناهیان از منکر میباشد، امکانپذیر است تا بتواند آنان را به اهداف الهی و عقلانی خود برساند؛ لذا امربه معروف و نهی ازمنکر از مهمترین تکالیفی است که قیام به آن واجب است؛ زیرا فرای¦ الهی به واسطه آن بر پا میشود و میتواند مردم را به سوی خدای متعال دعوت نماید. (ص ۱۳)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و بخشهای متعددی با این عناوین تشکیل شده است: ضرورت امربه معروف و نهی از منکر: ۱۵؛ معنای معروف و منکر: ۲۱؛ اقسام امربه معروف و نهی از منکر: ۲۲؛ تأکید قرآن و روایات بر امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۳؛ آثار و برکات امربه معروف و نهی از منکر: ۳۰؛ عواقب ترک امربه معروف و نهی ازمنکر: ۳۷؛ شرایط و روشهای امربه معروف و نهی از منکر: ۴۱ و...
نمونه
برخی میگویند: چون ما خودمان معروف را به تمامه انجام نداده و از منکر اجتناب نمیکنیم، لذا بر ما واجب است که به تربیت خود همت کرده و کاری به مردم با امربه معروف و نهی ازمنکر نداشته باشیم، خصوصاً آن که خداوند متعال افرادی را که با فراموش کردن خود، دیگران را نصیحت میکنند، مذمت کرده است.
پاسخ: اولاً این آیهها در صدد مذمت کسی نیست که امربه معروف و نهی ازمنکر را انجام میدهد، بلکه کسی را مذمت میکند که معروف را ترک کرده و منکر را انجام میدهد و به عبارت دیگر آیه کسی را مذمت میکند که خودش را فراموش کرده و مطابق گفتارش عمل نمیکند.
ثانیاً هر مکلفی دو تکلیف دارد: یکی عمل به معروف و ترک منکر و دیگری امربه معروف و نهی ازمنکر و ترک یکی از دو واجب توجیه کننده ترک واجب دیگر نیست. (ص ۸۸)
۱۲۴. مسئولیت همگانی در پرتو امربه معروف و نهی ازمنکر
اصغری، محمد ۱۳۲۷
تهران، اطلاعات، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۲۴۸ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی فقهی و حقوقی درباره قانون امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. نویسنده با استناد به آیات الهی و سخنان معصومین درباره وجوب و شمول و فراگیری این وظیفه و فریضه بزرگ اسلامی بحث میکند و عظمت نظارت عمومی و مسئولیت همگانی از دیدگاه اسلام را تبیین مینماید.
نویسنده بعد از بررسی همهجانبه این قانون الهی به مبحث شوراها و مشارکت مردم میپردازد و میگوید: هر دو قانون نشان از ابعاد اجتماعی اسلام عزیز دارند و «حق و تکلیف» را در عرصههای گوناگون حیات جمعی، چون دو روی یک سکه، همدوش و هم آغوش معرفی و ترسیم میکنند و بر حقوق مردم و مشارکت آنان در عین مسئولیت ووظیفه مندی تأکید میورزند.
امید است تجربه شوراها در پرتو اصل اساسی امربه معروف و نهی از منکر و مسئولیت همگانی، پیروز و سربلند برآید و تحقق کریمه ۲وشاورهم فی الأمر ۱ نتایج و آثار ثمربخشی را در پی آورد. (ص ۱۳)
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و دو بخش اصلی و چندین فصل با این عناوین تشکیل شده است: مسئولیت همگانی در پرتو امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷؛ تعاریف و اهمیت: ۲۵؛ قلمرو وجوب: ۳۷؛ شرایط وجوب: ۷۵؛ امر و نهی مسئولان: ۱۱۳؛ حسبه و احتساب: ۱۵۳؛ شوراها و مشارکت مردمی: ۱۸۱؛ مبانی مسئولیت اجتماعی: ۱۸۷؛ اهمیت انتخابات شوراها: ۱۹۷ و...
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر اساسیترین حکم از دستورات شرع اسلام است، چرا که این قانون عرصه را برای اجرا شدن و عملی شدن تمامی اصول و فروع آماده میکند و زمینه را مهیا میسازد تا نهضت انبیاء تحقق تمام یابد. جهاد هم با همه عظمت در حقیقت نوع برتر و عالیتر امربه معروف و نهی ازمنکر است.
همه فرائ¦ و بایستهها در گرو امر به خوبیها و نهی از زشتیها و پلشتیهاست؛ تأسیس هر حکومت حق جز با عمل به این وظیفه و فریضه و آگاهی جامعهها امکان عملی نخواهد شد. (ص ۱۷)
در جامعه اسلامی نقد و انتقاد و بیان صحیح افکار و ترویج افکار و اندیشههای صحیح، امر به خوبیها و نهی و جلوگیری از زشتیها و منکرات نه جایز و نه مباح و نه مستحب و نه مستحسن که واجب است و وجوب یعنی: دستوری که اقدام و اتیانش پاداش نیک دارد و ترک یاوانهادن آن مستوجب عقاب و مجازات است و میدانیم که واجب حکم است، نه حق که حق: «قابل نقل، قابل انتقال و قابل اسقاط» است و حکم اما حکم است و هرگز نمیتوان از اجرای آن شانه خالی کرد یا بر آن تراضی و مصالحه نمود.
از سوی دیگر این وجوب به گفته دانشمندان عمومیت و اطلاق دارد؛ یعنی حتی در برابر زورمندان و حاکمان جور جز بر عاجزان و ضعیفان واجب است که: «افضل الجهاد کلمة حق عند امام جائر» و رمز دشواری کار در همین جاست که امربه معروف در هر حال امر است و برتری و علو و استعلا لازمه امر و نهی میباشد. یعنی امر کردن به اجرای خوبیها و پیشگیری از ارتکاب بدیها نیازمند نیروی کارآمد، سازماندهی، نظم، تشکیلات، علم و آگاهی، برنامهریزی، هدف مندی، آشناییبه زمان و مکان و در یک کلمه قدرت و امکانات است. لیکن با وجود همه این مقدمات و فراهم بودن زمینهها، وظیفه امر و نهی کار خرد و حقیری نیست. (ص ۱۸)
طرح آیة الله طالقانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی تشکیل وزارت خانهای تحت عنوان وزارت امربه معروف و نهی ازمنکر بوده است. این نظر با توجه به جمیع جهات چه قابل خدشه باشد یا اساساً هیچ خدشهای نداشته باشد، نشان عظمت و اهمیت موضوع و فریضه عظیم امربه معروف است. آنچه مسلم است عامه مردم غالباً مسئولیت امر و نهی در حوزه قلب و لسان را دارند و خارج از حوزه، یعنی در مواردی که امر و نهی نیاز به گرفتن و بستن و تنبیهات بدنی دارد، مسئولیت به عهده نهادهای دولتی و حکومتی است.
پیشنهاد آیة الله طالقانی تحت هر عنوانی که باشد (وزارت خانه، ستاد و...) از این حیث ثمر بخش خواهد بود که آن مقدمات لازم و کافی را تأمین و به خصوص به مأموران یا محتسبان یا مجریان امربه معروف و نهی ازمنکر آموزشهایی بایسته را بدهد و انسانها و نیروهای مستعد و مناسب را پس از مراحل شناخت و گزینش تعلیم دهد. (ص ۱۷۳)
منابعفقهی جواهرالکلام، تحریر الوسیله امام خمینی، رسائل فقهیعلامه جعفری. منابع تفسیری تفسیر کبیر فخر رازی، المیزان علامه طباطبائی. منابع اخلاقی احیاء علوم الدین غزالی، محجة البیضاء فی¦ کاشانی.
۱۲۵. معجزه تذکر زبانی
اکبری، محمدرضا۱۳۳۸
تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ چهارم، ۱۲۷ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه چهل دستورالعمل برای اجرای درست و دقیق امربه معروف و نهی ازمنکر به ویژه امر و نهی زبانی در جامعه و خانواده با استناد به کتب تفسیری و حدیثی شیعه است.
نویسنده با زبانی ساده و قابل فهم عموم، شیوههای اجرای امر و نهی زبانی را همراه با ذکر مثالهایی از سیره و زندگی امامان تشریح کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و دو فصل با این عناوین تشکیل شده است: دانستنیهای امر و نهی زبانی: ۱۷؛ شیوههای امر و نهی زبانی: ۴۳.
نویسنده در فصل اول، درباره جایگاه و مراتب و احکام امر و نهی زبانی بحث کرده و سپس به ویژگیهای الفاظ و جملات امر و نهی زبانی (شیوایی، صراحت، متانت ، اعتدال و...) پرداخته است.
در فصل دیگر، چهل شیوه امر و نهی زبانی با این عناوین آمده است:
امربه معروف ساده، امربه معروف عملی، امربه معروف صریح، امربه معروف اعتراضی، امربه معروف اخطاری، امربه معروف قرآنی، امربه معروف داستانی، امربه معروف طنزآمیز و...
نمونه
امربه معروف زبانی مهمترین بخش امربه معروف و نهی از منکر است که به عنوان یک وظیفه عمومی برای اصلاح و آگاهی مردم تشریع شده است.
مرتبه زبانی امربه معروف دارای سه مرحله است: موعظه و گفتار نرم، امر و نهی آرام، امر و نهی تند. رعایت مراحل زبانی الزامی است و اگر کسی بتواند با مرحله اول به وظیفه خود عمل کند، نباید به مرحله دوم وارد شود و...(ص ۲۱)
منابع حدیثی بحارالانوار، اصول کافی، جامع احادیث الشیعه. منابع اخلاقی تحف العقول، محجة البیضاء، مکارم الاخلاق. منابع فقهی استفتائات امام خمینی، تحریر الوسیله امام خمینی.
۱۲۶. منسیان: دو فراموش شده
معزالدینی، محمدحسن ۱۳۴۰ یزد، نیکو روش، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۷۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و چند بخش دارد: اهمیت امربه معروف و نهی از منکر: ۷؛ معنای معروف و منکر: ۱۰؛ دعوت به عقلانیت: ۱۲؛ فطرت و امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۴؛ ابعاد و قلمرو امربه معروف و نهی از منکر: ۱۵؛ فلسفه تشریع امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۶ و...
نمونه
با توجه به معنا و مفهوم معروف و منکر آیا میتوان گفت: امربه معروف و نهی ازمنکر نوعی دعوت به عقلانیت هم عقل معاش و هم عقل معاد است؟ اگر کسی با توجه به ماده عرف و با شناخت حدود و ثغورش این کار را انجام دهد، یعنی دعوت به عقلانیت میکند در واقع یک تلنگری به انسانها میزند که حکم عقل را بپذیرند و هواهای نفسانی را کم رنگ کنند و کنار بزنند و عقل معاش و معاد را زیر گرد و غبار شهوات و غرایزی که بر آن نشسته نجات دهند.
این دعوت نسبت به عقل معاش و عقل معاد عمومیت دارد؛ چون معروف تنها در مسائل آخرتی نیست و به حوزه دنیایی نیز ربط دارد و اساساً همه معروفها و منکرات در این عالم صورت میگیرد در حالیکه صور آنها در عالم دیگر تجسم پیدا میکند. (ص ۱۲)
۱۲۷. نصیحت و ناصحین
دفتر جامعه اسلامی ناصحین قم
قم، اهلبیت، ۱۳۷۳، چاپ اول، ۲۰۸ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه سخنرانیها و گزارشهای علمی دفتر جامعه اسلامی ناصحین است. این انجمن هدف از تشکیل خود را ارشاد و نصیحت و احیای فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر میداند تا همگانی شود و به مرحلهای برسد که همه مسلمانان در همه جا این وظیفه را بدون دغدغه انجام دهند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و هشت فصل دارد: تاریخچه، هدف و تشکیلات: ۱۲؛ گزارش به مقام رهبری: ۲۳؛ سخنرانیهای آیات و اعاظم: ۳۳؛ گزارشها: ۸۹؛ مصوبات: ۱۴۵؛ جامعه ناصحین و جراید: ۱۶۵.
نمونه
مسئله امربه معروف و نهی ازمنکر یکی از معجزات اسلام است. برای این که در هیچ قانونی در قوانین چه در ادوار گذشته و چه در زمان ما و چه در زمانهای بعدی هیچ قانونی در دنیا در هیچ کشوری ولو در نهایت و تمامیت قدرت باشد ولو در نهایت تمدن و مردم آن کشور در برابر قانون تسلیم باشد برای پیاده شدن قانون هیچ راهی مثل مسئله امربه معروف و نهی ازمنکر وجود ندارد و نخواهد داشت و امکان ندارد دگر از این راه بهتر و بالاتر برای اجرای قانون کسی در نظر بگیرد. (ص ۵۷) ما از مسئله امربه معروف و نهی ازمنکر اصلاً باید اعتقادمان به اسلام زیاد بشود؛ یعنی این فکر بشری نمیتواند برای اجرای قانونش چنین راهی انتخاب کند. این مسئله الهی است. این مسئله مربوط به خداوند تبارک و تعالی که بهترین راه را برای پیاده شدن قانونش در نظر گرفته هیچکس در هیچ کجا نمیتواند فرار کند. (آیة الله فاضل لنکرانی) (ص ۵۸)
۱۲۸. نظارت عمومی اسلامی
سید علوی، سید ابراهیم
تهران، کانون انتشارات جیبی، بی تا، ۱۴۱ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه نظارت عمومی یا امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی شیعه از اهمیت و اثرات فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر و شرایط آن به شکل فقه استدلالی بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده بررسی اوضاع مسلمین و سیر در تاریخ اسلام، از بدو پیدایش تاکنون، این معنا را قطعی میسازد که ترقی و پیشرفت مسلمین، توسعه و گسترش اسلام و نفوذ آن در نقاط مختلف جهان و هم چنین انحطاط و عقب افتادگی مسلمانان و پیدایش وقفه در سیر تصاعدی آن آئین حنیف، ارتباط مسلم و بستگی غیرقابل انکار با موضوع امربه معروف و نهی ازمنکر، به معنای جامع و شامل آن، داشته است.
از روزی که این فریضه الهی تضییع گشته و این دستور حیات بخش کنار گذارده شده است، به مضمون آیه شریفه که میفرماید: آیا به برخی از دستورات قرآنی ایمان میآورید و به برخی دیگر کفر میورزید؟ کیفر و جزای این عمل جز خواری و زبونی در زندگی دنیوی چیست؟ مسلمانان به روزگار ذلت و زبونی دچار گشتند. (ص ۴)
نویسنده، این کتاب را بر اساس شرح و بسط مطالب محقق حلی در کتاب شرایع الاسلام به رشته تحریر در آورده و در آن بر دیدگاههای فقهی این عالم بزرگ شیعه تکیه نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و چندین بخش تشکیل شده است: موقعیت و اثر اصلاحی امربه معروف و نهی از منکر: ۱۵؛ اهمیت تبلیغ: ۲۵؛ امربه معروف و نهی از منکر از لحاظ شرایط: ۲۷؛ مطلق یا مشروط بودن امربه معروف و نهی از منکر: ۳۸؛ شرایط امربه معروف و نهی از منکر: ۴۱؛ بحثی قرآنی: ۷۸ و...
نمونه
بدون شبهه ، کنترل اعمال مردم و تحت نظر قرار گرفتن کلیه کارهای آنان، خصوصاً سلسله کارهایی که اثرهای اجتماعی دارند، در سلامت محیط و پاکیزگی آن تأثیر مسلم و قاطعی دارد. در محیط و اجتماعی که هر کس به طور آزاد، هر کاری را که خواست، انجام بدهد و مطابق میل و خواهش نفس، در هر چه احساس نفع شخصی کرد، اقدام به آن کند و هرگز آثار سوء اعمال و کارها در نظر گرفته نشود و هیچکس حق اعتراض به کسی و عمل او نداشته باشد، قطعاً در اندک مدتی چنین اجتماع انسانی، ماهیت واقعی خود را از دست میدهد وبه صورتی در میآید که به یک محیط جنگلی و حیوانی شبیه تر خواهد خواهد بود.
این جاست که موقعیت نظام اجتماعی اسلام و ارزش دستورات اصلاحی آن دین مقدس، کاملاً معلوم میشود و میزان واقعیت آن به دست میآید. (ص ۵)
۱۲۹. نظارت ملی یا امربه معروف و نهی ازمنکر
علیزاده حسنآبادی، ابوالقاسم
قم، مؤلف، ۱۳۷۱، چاپ اول، ۱۳۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و آثار فردی و اجتماعی نظارت ملی یا امربه معروف و نهی ازمنکر بر اساس آیات قرآن و روایات ائمه اطهارع)x، ف است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی شیعه از جایگاه والای این واجب الهی در فرهنگ اسلامی و تأثیرات حیاتی آن در زندگی اجتماعی و فردی امروز بشر بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چند بخش دارد: امربه معروف یعنی چه: ۹؛ نهی از منکر یعنی چه: ۱۲؛ مصادیق معروف و منکر: ۱۳؛ ستونهای معروف و منکر: ۱۶؛ رابطه امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۲؛ جایگاه و اثرات امربه معروف و نهی از منکر: ۲۴؛ نظارت ملی از دیدگاه آیات قرآن و روایات: ۳۰ و...
نمونه
از آن جا که امربه معروف و نهی ازمنکر به منزله آینهای است در دست انسان متدین و متشرع که به نیت اصلاح و تکامل، چهره واقعی نیکیها و بدیها را به هم نوعان خود نشان میدهد، بنابراین هریک از واجبات و تکالیف فردی و اجتماعی، و نیز منهیات و محرمات، به نحوی با این دو موضوع ارتباط مستقیم دارد؛ زیرا که حقیقت و واقعیت «معروف و منکر» در زیر سایه «امر و نهی» است که در جامعه بشری جلوه میکند.
بدیهی است رعایت دستورات الهی، درگرو شناخت و آگاهی به آن هاست و این مهم نیز جدای از امر و نهی ف به معنای مطلق آن ف تحقق نمییابد؛ لذا باتوجه به همین واقعیت است که امربه معروف و نهی ازمنکر نه تنها به عنوان امر واجبی در ردیف فرای و فروع دین، طرح گردیده است. بلکه به سان کانالی است که تبلیغ و گسترش اسلام و قرآن، به عبور از آن بستگی دارد و به منزله آینهای است که چهره خوبیها و بدیها را به انسان مینمایاند. (ص ۲۳)
۱۳۰. نظارت نخبگان در تبیین امربه معروف و نهی ازمنکر برای دانشگاهیان
بسیج، احمدرضا (و دیگران)
نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۲۰۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره تبیین مفهوم نظارت در اسلام و تشریح امربه معروف و نهی ازمنکر برای دانشگاهیان و شرایط اجرای آن در محیطهای دانشگاهی است. نویسندگان با استناد به مهمترین منابع علوم اسلامی و بهرهگیری از تحقیقات جامعهشناسی و روانشناسی در غرب، این مفاهیم دینی را تبیین نمودهاند. در آموزههای اسلامی، دستورات صریح و روشنی در مورد نظارت وجود دارد و مدیران به داشتن یک نظام کامل و جدی برای کنترل بر سازمان سفارش شدهاند. در این نظام، خداوند و فرشتگان ناظر بر اعمال و رفتار و نیات انسانها معرفی میگردند و به انسان گوشزد میشود که همواره در محضر خداست و خدا و فرشتگان در همه حال ناظر بر اعمال و رفتار او هستند و بر همین اساس مبحث خود کنترلی مطرح میشود: «به انسان مسلمان توصیه میشود که همواره بر اعمال و رفتار خود نظارت داشته باشد و قبل از آن که عملکردش مورد ارزیابی و سنجش دیگران قرار بگیرد، خود عملکرد و رفتارش را مورد ارزیابی و حساب رسی قرار دهد.» (ص ۲۷)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و شش فصل با این عناوین تشکیل شده است: کلیات: ۱۱؛ امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه عقل و خرد: ۵۵؛ مبانی جامعه شناختی امربه معروف و نهی ازمنکر: ۸۵؛ امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن و حدیث: ۱۱۳؛ مباحث فقهی پیرامون امربه معروف و نهی از منکر: ۱۴۵؛ شیوههای امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷۵.
نمونه
در کلیات، مباحثی درباره معنا و مفهوم نخبه، نظارت نخبه بر مردم، نظارت نخبه بر نخبه و نظارت مردم بر نخبگان آمده است. از دیدگاه نویسندگان، بحث نظارت نخبگان باتوجه به سابقه آن دراسلام یکی از مهمترین مباحث سیاست دراسلام است
پس از تشکیل و میتوان آن را یکی از ارکان اساسی حکومت دانست: امام علی (ع)
حکومت، ترتیب شناسایی و به کار گیری نیروهای کیفی و ارزشی و حذف و طرد فرصت طلبان و استبدادورزان را در صدر برنامههای خویش قرار داد.
بر ویژگیهای مختلف کارگزاران خود از جمله حضور پر رنگ
حضرت علی (ع)
نظارت وجدانی و در نظر داشتن نظارت الهی و پذیرش نظارت و پاسخ گویی در حکومت تکیه داشت. (ص ۵۳)
در فصل بعدی از وجوب عقلی و فلسفی امربه معروف و نهی از منکر بحث میشود: عقل و خرد برای حفظ سعادت اجتماع که ضامن سعادت فرد نیز هست بر لزوم امربه معروف و بازداری از منکر حکم میکند، یعنی آن جا که اگر سهل انگاری شود سعادت جامعه و خود انسان دستخوش اختلال میگردد و چون تشخیص موارد آن به صورت دقیق روشن نیست از باب مقدمه در همه جا باید در اجرای این دو اصل کوشش کرد تا غرض اصلی تحقق پذیرد. (ص ۵۹)
پدیدههای اجتماعی و امربه معروف و نهی ازمنکر، آیات و احادیث و مباحث فقهی درباره امربه معروف و نهی از منکر و شیوههای اجرای آن در دانشگاهها از دیگر موضوعات این تحقیق است.
از دیدگاه نویسندگان، مهمترین منکرات یا ترک معروفهایی که ممکن است در دانشگاه صورت بگیرد این موارد است که باید برای رفع آنها به شیوه علمی برخورد کرد: تقلب در امتحان، بیاحترامی به اساتید، بیتوجهی به شعائر دینی، برهم زدن نظم کلاس، مدگرایی، بدحجابی، اختلاط دختر و پسر، چشم چرانی، کبر و غرور علمی، فراموش کردن سنتهای پسندیده، غرب گرایی، گرایش به خرافات، بیتوجهی به اعیاد مذهبی یا مراسم سوگواری معصومین
منابع حدیثی نهج البلاغه، وسائل الشیعه، بحارالانوار، میزان الحکمه.
منابع فلسفی الهیات شفاء ابن سینا، آراء اهل المدینة الفاضله فارابی.
منابع جامعهشناسی مقدمه ابن خلدون، جامعهشناسی آنتونیگیدنز، جامعه و تاریخ شهید مطهری، آناتومی جامعه فرامرز رفیع پور، سنتهای اجتماعی شهید صدر.
منابع قرآنی تفسیر نور الثقلین، مجمعالبیان، حیات حقیقی انسان در قرآن آیة الله جوادی آملی، قرآن در اسلام علامه طباطبائی.
۱۳۱. نظارت همگانی و امربه معروف و نهی ازمنکر
روزبه، محمدحسن ۱۳۴۸
تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۸۶ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت نظارت همگانی و امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
از دیدگاه نویسنده، امربه معروف، امر به استفاده از امکانات مادی و روحی و معنوی است. امر به معطل نگذاشتن قدرت است. امر به هدر ندادن نعمتهای خداوندی است. امر به آزادی، برای اهداف عالی انسانی و اخلاقی است. برای رشد و تعالی همهجانبه انسان و برای شکوفایی استعدادهای او برای شکوفایی فطرتهای صادق و بیآلایش انسانی و برای عمران و آبادی دنیا و آخرت انسان و انسانها است .(ص ۱۲۴)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و پنج فصل دارد: مفاهیم: ۱۳؛ مبانی و ضرورت نظارت و امربه معروف و نهی ازمنکر: ۴۵؛ نظارت سیاسی: ۷۵؛ ابعاد نظارت و امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۱۹؛ شرایط آمران به معروف: ۱۶۳.
نمونه
نهی ازمنکر نهی از سلطه پذیری، تجاوز و استبداد و زور گویی و حق ناشناسی است. نهی از آزادی در تجاوز به حقوق دیگران در ظلم و ستم و به طور کلی در استقرار باطل است. نهی از استفاده از ابزار غیر معقول، از خشونت و تبلیغات گمراه کننده و باطل، از دروغ، از تهمت و از همه ابزارهای غیراخلاقی و غیرانسانی است. نهی از آزادی برای کسب لذت مادی به هر قیمت و به استثمار کشیدن انسانها، ارضای تمنیات بیمهار نفسانی، خوش آمد شیاطین انسی و جنی است.
خلاصه امربه معروف امر به آزادی است و امر به استفاده از آزادی در چارچوب حق و عدل و قانون برای تحقق اهداف انسانی و الاهی و نهی ازمنکر، نهی از تجاوز به آزادی و نهی از آزادی تجاوز و حد ناشناسی است. نباید حد و مرز را با مانع و حدود را با موانع یکی انگاشت. برخی حدود را موانع انگاشتند و تخم اباحه کاشتند و برخی به نام حدود علیه آزادی لشکر انگیختند و بنیاد حریت برانداختند. (ص ۱۲۴) منابع حدیثی نهج البلاغه، بحارالانوار، وسائل الشیعه، میزان الحکمه.
۱۳۲. نکاتی چند در رابطه با امربه معروف و نهی ازمنکر
شاطر زاده یزدی، مجتبی ۱۳۳۱
مشهد، عروج اندیشه، ۱۳۸۸، چاپ دوم، ۱۰۰ ص رقعی.
موضوع و ساختار کتاب
گزیده احادیث رسول خداصلی الله و ائمه اطهارع)x، ف درباره اهمیت و آثار سازنده امربه معروف و نهی ازمنکر در زندگی است. نویسنده با استنادبه آیات الهی و روایات پیشوایان دین درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است و آثار زیان بار ترک این واجب الهی را در زندگی بیان نموده است.
نمونه
تمامی اعمال خیر و حتی جهاد در راه خدا در برابر حضرت علی (ع)
امربه معروف و نهی ازمنکر چون قطرهای در برابر دریای پهناورند. رسول خداصلی الله: امت من در خیر و خوشیاند مادام که امربه معروف و نهی ازمنکر کنند.
امربه معروف و نهی ازمنکر کنید یا آن که بدان شما بر شما تسلط امام رضا (ع)
یابند و خوبان شما دعا میکنند و مستجاب نمیشود.
منابع حدیثی وسائل الشیعه، بحارالانوار، نهج البلاغه.
۱۳۳. نگاهی بر دو اصل استوار (امربه معروف و نهی ازمنکر)
خدا کرمی، ابو علی
قم، دار النشر اسلام، ۱۳۷۵، ۲۴۰ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره آثار فراوان و اهمیت امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ و تمدن اسلامی است.
نویسنده با استناد به منابع تفسیری و حدیثی شیعه از اهمیت و آثار اجرای این فریضه الهی در جامعه اسلامی بحث کرده و تأثیرات فردی و اجتماعی آن را بیان نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چندین بخش دارد: مفهوم امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۳؛ اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۴؛ ضرورت عینی و کفایی: ۱۷؛ ضرورت عقلی: ۱۹؛ شرایط وجوب: ۵۱؛ حسبه: ۷۷؛ وجوب امربه معروف و نهی از منکر در قرآن: ۱۰۹؛ موانع و آفات امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۰۳.
نمونه
در اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر همین بس که اگر آرا و نظریههای تمام علما را که تا کنون صدها جلد کتاب در این باره نوشته شده کنار بگذاریم و فرمایشات گرانقدر ائمه را نادیده بگیریم و به دستورات منجی عالم بشریت حضرت پیامبر و سایر انبیای گذشته توجه نکنیم و تنها به آواز ملکوتی قرآن گوش فرا دهیم خواهیم دید که چقدر به این امر بها داده و به ابعاد مختلف آن پرداخته است.
در حدی که بدبختی ملل گذشته را مستند به نداشتن امربه معروف و نهی ازمنکر میداند. (ص ۱۵)
۱۳۴. نگاهی برتر به امربه معروف و نهی ازمنکر
انجوی نژاد، سید محمد
با همکاری مطلب برازنده، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۶۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
متن سخنرانی ارائه شده در همایش نقش الهیات و متافیزیک در احیای امربه معروف و نهی ازمنکر در شیراز است. سخنرانان درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی و نقش الهیات و متافیزیک دراحیای آن بحث نمودهاند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و هفت بخش دارد: اهمیت امربه معروف و نهی از منکر: ۹؛ باطن امربه معروف و نهی ازمنکر: ۱۷؛ شرایط و مراتب امربه معروف و نهی ازمنکر
- ۲۵؛ متافیزیک و معروفات و منکرات: ۵۵؛ فلسفه، معروفات و منکرات: ۶۱.
نمونه
امربه معروف و نهی ازمنکر به دو صورت خشن (برخورد فیزیکی و یا لحن تند و زننده) و لطیف (بیان آرام و زیبا همراه با رفتاری دوستانه) امکانپذیر است. بدون شک حالت اول مطرود و بینتیجه است و حالت دوم ممدوح و پر نتیجه میباشد. به طور یقین هر عقل سلیم و قلب پاکی تصدیق میکند که امربه معروف و نهی ازمنکر باید با ملاطفت و نرمی صورت گیرد، کلام و رفتار باید دوستانه و عاشقانه باشد. آیا تاکنون به این ضربالمثل دقت کردهاید، نرود میخ آهنی در سنگ، درست است، میخ آهنی در سنگ فرو نمیرود، ولی آبی که قطره قطره میچکد، همان سنگ را سوراخ میکند، همان سنگی که میخ آهنی در آن نمیرود. سالها میخ آهنی در سنگ کوبیده شد، دیدیم که نه تنها نتیجهای نداشت، بلکه سبب فرار بسیاری از خدا گردید. خواستیم برای خدا حسن تبلیغ کنیم، سوء تبلیغ کردیم، اینها را فردای قیامت چگونه پاسخ خواهیم داد؟ (ص ۳۸)
۱۳۵. نیمه پر در نگرش اندیشه مدیریت دینی و نظارت —رهنگی جامعه برزگر، مصطفی
قم، آیات بینات، ۱۳۸۸، ۱۴۴ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره نظارت عمومی و حراست جامعه از معضلات اخلاقی است که در دین اسلام از آن با عنوان یک تکلیف ضروری و مهم یاد شده است. نویسنده با استناد به منابع مهم مکتب تشیع ابعاد گسترده نظارت عمومی و حسبه و امربه معروف و نهی ازمنکر را از دیدگاه عالمان شیعه مورد دقت و بررسی قرار داده است:
بحث نظارت و حراست در جلوگیری از فساد و هدایت جامعه به سوی صلاح و فلاح و نجات امتها از افراط و تفریطها و ... از مقدسترین ارزشهای دینی و یکی از مصادیق بارز و مهم فروع دینمان، یعنی امر به فرای¦ و اخلاق الهی و نهی ازمنکر و شرور نفسانی میباشد. (ص ۲۱)
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و پنج بخش دارد: ضرورت حراست و نظارت همگانی: ۲۱؛ قواعد واصول عملیه وفقهیه: ۴۷؛ اصل تغافل و چشم پوشی: ۸۵؛ حسن ظن و خوش بینی: ۹۷؛ کتمان سر و اخفاء سر: ۱۲۱.
نمونه
امام صادق (ع) فرمود: خداوند، پیامبری به سوی بنی اسرائیل به نام ارمیا فرستاد.
آنها بر خلاف فرمان رسول خدا به گناهان و منکرات، خون ریزی و غصب اموال مشغول گشتند تا این که بلا برای آنان نازل گردید.
در این هنگام عالمان قوم جمع شده نزد ارمیا رفتند وبه او گفتند: ای رسول خدا، ما چه گناهی را مرتکب شدهایم؟ جرم ما چیست که باید به این بلا مبتلا گردیم. ما که در معاصی و گناهان این قوم شرکت نکردیم؟
خداوند به پیامبر خود وحی فرستاد که به ایشان بگو: چون شما منکرات را میدیدید اما نسبت به آنها بیتفاوت بوده و هیچ گونه انکاری نسبت به گناهان از خود نشان نمیدادهاید. (صص ۳۹)
۱۳۶. ویژه مسئولین امربه معروف و نهی ازمنکر مناطق و مراکز اجرایی
مدیریت تحقیقات و پژوهش
تهران، بروج، ۱۳۸۴، چاپ اول، ۹۶ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه راهنماییها و نصایح به مسئولین و دست اندرکاران اجرای امربه معروف و نهی ازمنکر است که بر اساس منابع اخلاق اسلامی و روانشناسی نوشته شده است. از دیدگاه نویسندگان، کسانی که در این ارگان کار میکنند باید بدانندکه وارد نهادی ارزشی شدهاند و یکی از حساسترین مسئولیتهای شرعی و قانونی و اجتماعی را بر عهده دارند: اگر متوجه حساسیت کار خود نشدید باید از همین امروز روی هدفهای خود بازنگری کنید و تا رسیدن به مرحله خود آگاهی نسبی و معقول دست از کار بکشید. (ص ۱۴)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب یکمقدمه و چند بخش با این عناوین دارد: شما مسئول هستید: ۱۳؛ ایمان به خدا: ۱۷؛ اخلاص: ۲۹؛ یاد خدا: ۴۱؛ مبارزه با هوای نفس: ۴۷؛ قدر جوانی: ۵۷ و...
نمونه
اگر تهذیب نفس نداشته باشید، مشکلات و نابسامانیها شما را احاطه خواهد کرد. اگر تهذیب نفس نداشته باشید حتی دروس حوزوی هم نمیتواند چاره کارتان باشد. اگر تهذیب نفس نداشته باشید اجتهاد هم نمیتواند کمکی به شما بکند. در واقع هیچ چیزی نمیتواند جای تهذیب نفس را بگیرد. این متاع روحانی را با تلاش و مجاهدت باید به دست آورد وگرنه بهترین توصیهای که برایتان داریم آن است که همین حالا استعفای خود را بنویسید و با دین و دنیای خود بیش از این بازی نکنید. عارف کمنظیر، حضرت آیة الله العظمی بهاءالدینی میفرمایند: هرچه تهذیب افزایش یابد، مشکلات و نابسامانیها آسان و قابل تحمل میشوند و در پی آن تأیید الهی مسائل را حل میکند و اگر خدای ناکرده این وظیفه اساسی فراموش شد، تمامی زحمات هدر میرود.
آری، تهذیب نفس است که مسئولین را صالح و دلسوز، روحانیت را موفق و مؤثر و سرانجام جامعه را پاک و با صفا میکند. (ص ۱۵)
منابع نهج البلاغه، الحیاه علامه حکیمی، نهج الفصاحه.
۱۳۷. یاقوت احمر
حر عاملی، محمد بن حسن ۱۰۳۳۱۱۰۴
ترجمه محمد باقر ساعدی، به کوشش سید محمد بهشتیان، تهران، اردشیر، ۱۳۷۶، چاپ اول، ۵۲۶ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
ترجمه ابواب جهاد با نفس و امربه معروف و نهی ازمنکر از کتاب وسائل الشیعه تألیف عالم بزرگ شیعه، شیخ حر عاملی است. کتاب وسائل الشیعه ازمنابع مهم و معتبر حدیث شیعه محسوب میشود که سال هاست منبع و مرجع مستند و معتبر عقاید و اخلاق و احکام مکتب تشیع است.
کتاب حاضر، گزیده و ترجمه دو باب از این اثر است که درباره جهاد با نفس و مناسبات آن و امربه معروف و نهی ازمنکر میباشد که به دلیل اهمیت آن به صورت مستقل تهیه و منتشر شده است. مجموعه احادیث این کتاب را میتوان مجموعه کاملی از احادیث ائمه اطهارع)x، ف درباره این موضوع دانست.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یکمقدمه و سه فصل با این عناوین تشکیل شده است: کتاب جهاد اکبر: ۱؛ کتاب امربه معروف و نهی ازمنکر: ۲۸۶؛ بابهای فعل معروف: ۴۳۵. بخش اول، شامل ۱۰۱ باب شامل وجوب جهاد با نفس، حقوق واجب و مندوب، توکل، خوف، تقوی، پاکدامنی، دوری از محرمات، بردباری، اصلاح نفس، اجتناب از معاصی، اجتناب از شهوات و... است.
کتاب امربه معروف و نهی از منکر شامل ۴۱ باب در این موضوعات است:
وجوب امربه معروف و تحریم ترک آن، اشتراط وجوب امر و نهی، وجوب انکار عامه، وجوب انکار منکر، وجوب اظهار کراهت از منکر، دوری ازمنکر، خشم، امربه معروف در واجبات و محرمات، اقامه سنن و خوبیهای پسندیده، تقیه و... است.
بخش بابهای فعل معروف شامل ۳۹ باب در این موضوعات است: استحباب و کراهت، پیگیری از معروف، نیکوکاری با همگان، ایصال معروف به اهل آن، کارهای شایسته و نابجا، احترام از فعل معروف، مکافات معروف، قدردانی از احسان، دخول در کار زیان بار، وام دادن به مؤمن، خوش گفتاری، ادخال سرور بر مؤمن، رفع نیازمندی و...
نمونه
امام باقر (ع)
- وای بر مردمی که از امربه معروف و نهی ازمنکر خود را به خدای
تعالی نزدیک نسازند.
امام باقر (ع)
- بد مردمی هستند آن هاکه ازامربه معروف و نهی از منکرعیب جویی مینمایند.
امام رضا (ع)
- امربه معروف و نهی از منکر نمایید؛ چرا که هرگاه از آن دست
برداشتید، بدان شما بر شما چیره خواهند شد. در نتیجه به هر مقداری که نیکان شما دعا کنند تیر دعاشان به هدف اجابت نایل نمیگردد. رسول خداصلی الله: هر گاه امت من، امربه معروف و نهی ازمنکر را نادیده بگیرند، بر آن هاست که خود را با کارزار با خدا آماده بسازند.
امام باقر (ع)
- امربه معروف و نهی ازمنکر فریضه با اهمیتی است که واجبات دیگر
بر پایه آن است. هرگاه امربه معروف و نهی از منکر اعتبار خود را از دست بدهد، خدای تعالی آن مردم را به غضب خود دچار میسازد و همگی آنان به عذاب او دچار میشوند. امربه معروف و نهی از منکر روش پیمبران و طریقه نیکوکاران و شایستگان است. (ص ۲۸۷۲۸۶)
بخش دوم: کتآب هابی عربی
۱. اربعون حدیثا —ی تارک الصلاة و مانع الزکاة و الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر
غیطی مصری، نجم الدین محمد بن احمد ف ۹۴۸
تحقیق علی عبد الوهاب محمد، بیروت، دار البشائر الاسلامیة، ۱۴۰۸ق، ۸۴ ص رقعی.
موضوع و ساختار کتاب
مجموعه چهل حدیث از رسول خداصلی الله درباره آثار زیان بار ترک نماز و زکات و امربه معروف و نهی ازمنکر است. نویسنده این احادیث را به نقل از راویان حدیث هم چون ابی سعید خدری، ابی ذر و ابن مسعود از منابع کهن حدیثی اهل سنت استخراج و در قالب چهل حدیث تدوین کرده است.
نمونه
علیه و سلم بخصال من اانه قال: أوانی خلیلی لی الله ن أبی ذر رضی الله الخیر: أوانی أن لا أخاف فی الله لومة لائم، و أوانی أن أقول الحق و لو کان مرا. (رواه ابن ماجه ف (ص ۵۲)
لیه و سلم نه قال: سمت رسول الله لی الله ن أبی سید الخدری رضی الله یقول: «من رأی منم منرا فلیغیره بیده، فان لم یستط فبلسانه، فان لم یستط فبقلبه، و ذلک أضف الایمان». (رواه مسلم ف (ص ۵۳)
منابع حدیثی سنن ابن ماجه، سنن نسایی، صحیح بخاری، صحیح مسلم.
۲. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم ۶۶۱ ۷۲۸
تحقیق صلاح الدین المنجد بیروت، دارالکتاب الجدید، ۱۴۰۴ ق، ۸۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه احادیث نبوی درباره فضیلت و اهمیت امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است که بر اساس منابع کهن حدیثی اهل سنت تدوین شده است. نویسنده با استناد به سخنان رسول خداصلی الله از فضیلت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در دین اسلام و مذاهب اهل سنت بحث میکند و دیدگاههای خاص فقهی خود را درباره این فریضه الهی تبیین مینماید.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چندین باب با این عناوین تشکیل شده است: الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر عند نبینا و الأنبیاء السابقین: ۱۰؛ ما هو المعروف و ما هو المنکر: ۱۵؛ لیکن أمرک بالمعروف ۱۷؛ واقع الناس فی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۸؛ یجب الصبر علی جور الأئمة: ۲۰؛ قتال الائمة عند أهل السنة و المعتزلة :۲۰؛ القاعدة آلتی تتبع فی الأمر و النهی: ۲۰؛ یجب رد کل شی ء الی میزان الشریعة: ۲۱؛ حب القلب و بغضه: ۲۳؛ حقیقة الهوی: ۲۳؛ اتباع الهواء فی الدیانات السابقة: ۲۴؛ حب الانسان و بغضه یجب أن یکونا موافقین لأمر الله و رسوله: ۲۶؛ ماهو العمل الحسن: ۲۶؛ العمل لا یکون الا بعلم و فقه: ۲۸؛ لابد فی الأمر و النهی من الرفق و الحلم و الصبر: ۲۹؛ صعوبة هذه الشروط: ۳۱؛ ما عاقب الل'ه به الأمم السابقة لمعاصیهم: ۳۲ و...
نمونه
ن المنکر: و ذلک یکون تارة بالقلب، و تارة کیف یکون الأمر بالمعروف و النهی باللسان، تارة بالید. فأما القلب، فیجب بکل حال. اذ لاضرر فی فعله و من لم یفعله فلیس هو بمؤمن، کما قال النبی «و ذلک أدنی» أو أضعف الایمان. وقال: لیس وراء ذلک من الایمان حبة خردل. وقیل لابن مسود:من میت الاحیاء؟ فقال :الذی لایعرف معروفا ولاینکرمنکراوهذا هو المفتون الموقوف بأن قلبه کالفوز مجخیا فی الحدیث حذیفة بن الیمان فی الحصیر «الحدیث. علی القلوب الصحیحین «تفر الفتن ن المنکر: و هنا یغلط فریقان من الناس :فریق فواقف الناس فی الأمر بالمعروف والنهی لیه من الأمر و النهی، تأویلا لهذه الآیة کما قال أبوبر الصدیق رضی الله یترک ما یجب نه فی خطبته :» أیها الناس انم تقرأون هذه الآیة ۲ eلیdم أنفسdم لا ی ضر کم م ن ض ل اذا لی غیر موضها؛ و انی سمت النبی یقول :» ان الناس اذا رأوا اهت دیتم ۱ و انم تضونها المنر فلم یغیروه أو شک أن یمهم الله بقاب منه».
و الفریق الثانی: من یرید أن یأمر و ینهی اما بلسانه و اما بیده مطلقاً من غیر فقه لیه و ما و لا حلم و لا بر و لا نظر فیما یصلح من ذلک و ما لا یصلح و ما یقدر لا یقدر. (ص ۱۸)
منابع حدیثی صحیح مسلم، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سیره ابن هشام.
۳. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ ابو فارس، محمد عبد القادر
عمان، دار الفرقان، ۱۴۰۷ ق، چاپ چهارم، ۱۲۰ ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام بر اساس منابع حدیثی آن مذاهب است. نویسنده با استناد به منابع تفسیری و حدیثی اهل سنت و بیان دیدگاههای اندیشمندان و عالمان اهل سنت هم چون ابن تیمیه، ابن جوزی، ابن کثیر، آلوسی، قرطبی و طبری از آثار و مراتب و شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و چند فصل با این عناوین تشکیل شده است: وظیفة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ملازمة لأهل الحق: ۱۳؛ حکم القیام بالأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۷؛ ما یترتب علی ما ترک: ۴۹؛ الناس من انکار المنکر ثلاثة أصناف: ۶۵؛ أمثلة من التأریخ: ۷۱؛ کیف نغیر المنکر: ۸۵؛ أمور لابد منها للآمر بالمعروف و الناهی للمنکر: ۱۰۱؛ تنبیه: ۱۱۱.
منابع تفسیری تفسیر ابن عربی، تفسیر قرطبی، تفسیرکبیر فخر رازی، تفسیرطبری.
منابع حدیثی صحیح مسلم، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سنن ابی داوود، سنن ترمذی.
۴. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ حسینی مرعشی، عبد الرضا
نجف، مطبعة الغری الحدیثة، ۱۳۹۰ ق، ۳۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات ائمه اطهارع)x، ف درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است و آثار زیان بار ترک این فریضه دینی را در روحیه انسان و جامعه تبیین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و چند بخش دارد: المعروف و المنکر فی اللغة و المعنی: ۳؛ الآیات الواردة فی الموضوع: ۵؛ الأحادیث الواردة: ۱۰؛ شرائط الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۹ و... ¨ ۵. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ حکیم، سید محمدباقر
نجف اشرف، مؤسسة تراث الشهید الحکیم، ۲۰۰۵م، ۷۷ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و منابع مهم حدیثی تشیع از اهمیت و منزلت این واجب الهی بحث کرده است و سیمای جامعی از ابعاد گوناگون این آموزه دینی در فرهنگ اسلامی را به طور مستند ترسیم نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و چندین فصل با این عناوین تشکیل شده است: أهمیة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۵؛ النظریة الاسلامیة: ۱۸؛ الحریة: ۱۸؛ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۰؛ الحریة فی المفهوم الغربی: ۲۲؛ الرؤیة الاسلامیة للحریة: ۲۵؛ أقسام المعروف و المنکر: ۳۸؛ مصادیق المنکر و المعروف آلفردی: ۳۹؛ دور المؤسسات فی المجتمع الاسلامی: ۴۴؛ مظاهر الفساد الاداری الجماعی: ۴۷؛ مجالس المنکر: ۴۹؛ البدعة: ۵۳؛ مسئولیة الأمة تجاه البدع: ۵۸؛ الافتاء بغیر علم: ۶۰؛ الموقف العملی من ظاهرة الافتاء: ۶۲؛ المرجعیة الصالحة: ۶۳؛ البغی من منظور اسلامی: ۶۴؛ الوقوف بوجه البغی: ۶۹.
۶. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ خرازی، سید محسن
قم، اسلامی، ۱۴۱۵ق، چاپ اول، ۲۱۵ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
شرح تحلیلی کتاب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر از کتاب شرایع الاسلام محقق حلی است. نویسنده در این اثر تحقیقی به نقد و بررسی دیدگاههای عالمان و متکلمان بزرگ شیعه پرداخته و سیمای این فریضه الهی را در فرهنگ تشیع به خوبی ترسیم نموده است.
نویسنده در مقدمه کتاب درباره انگیزه خود از این کار میگوید:
خواجه نصیر الدین طوسی، محقق کرکی، شیخ طوسی، شهید اول، شهید ثانی، کاشف الغطاء از جمله عالمانی هستند که در این اثر به نقد و بررسی اندیشههای آنان توجه شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و چندین بخش با این عناوین دارد: تعریف المعروف: ۵؛ الوجوب الشرعی: ۱۰؛ الآیات: ۱۰؛ الأخبار: ۲۲؛ الوجوب العقلی: ۳۲؛ الوجوب الکفائی: ۴۰؛ انقسامات المعروف و المنکر: ۵۳؛ شرائط: ۵۸؛ مراتب الانکار: ۱۲۰ و...
۷. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ خلال بغدادی، أحمد بن محمد ۲۳۴۳۱۱ ¨ تحقیق عبدالقادر أحمد عطا، قاهره، دار الاعتصام، بی تا ۱۸۷ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه احادیث نبوی درباره اهمیت امربه معروف نهی ازمنکر و آثار و برکات آن در زندگی فردی و اجتماعی بشر است که از منابع حدیثی اهل سنت استخراج شده و از کتابهای مهم و کهن فقه و حدیث اهل سنت به ویژه مذهب حنبلی محسوب میشود.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه درباره زندگی مؤلف و اهمیت این کتاب و چهل و دو باب تشکیل شده است: أثر الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی بناء حضارة الاسلام:
۴۲؛ طبقات الناس فی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴۷؛ ما روی فی واجب الأمر کیف هو؟: ۶۵؛ من رأی منکرا فلم یستطع له تغیرا أن یعلم الله من قلبه أنه کاره له: ۶۹؛ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر بالید: ۷۶؛ ما یؤمر به من الرفق فی الانکار: ۷۹؛ ما یؤمر به الرجل من الاحتمال و ترک الانتصار فی الانکار: ۸۵؛ ما یکره أن یعرض أحد فی الانکار الی السلطان: ۸۷؛ الرجل یری المنکر الغیظ فلا یقدر أن ینهی عنه، و یری منکرا صغیرا... : ۹۳؛ ما ینبغی للرجل أن یفعل و یعدل فی أمره و نهیه فی القریب و البعید: ۹۴؛ ما روی فی ذلک یسر المؤمن و یغیظ المنافق:
۹۵؛ الرجل الذی یدخله الرجل منزله فیری منکرا: ۱۰۵؛ ما یأمر الرجل و ینهی فی أمور العبادات: ۱۰۶؛ یکره للرجل دخول مواضع النکرة: ۱۱۱؛ ما یؤمر به من أدب العالمین بالمنکر: ۱۱۳؛ الفتیان المتمردین باللعب: ۱۱۵؛ ما یکره أن یخرج الی صاتحة باللیل: ۱۱۶؛ ما یؤمر من کسر أوانی الخمور: ۱۱۷؛ ما یؤمر به من کسر المنکر اذا کان مغطی: ۱۱۹ و...
۸. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ خلیل العاملی، طالب
تحقیق اسعد کاشف الغطاء، بیروت، ۱۴۲۹، ق، ۲۸۸ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و منابع مهم حدیثی شیعه از اهمیت و منزلت این واجب الهی بحث کرده است و ابعاد گوناگون معنایی و معنوی این آموزه دینی در فرهنگ اسلامی را از آغاز تا عصر حاضر به طور مستند ترسیم نموده است. از دیدگاه نویسنده، اجرای این فریضه الهی بر همگان واجب است: «ان الأمر ند تحقق الشروط و تنجز التلیف لی کل ملف ن المنر واجب بالمروف و النهی لی یة فتجب هذه الفریضة الشریفة بلا فرق بین أنافهم و مراتبهم و طبقاطهم الاجما لم والغنی والفقیر والأبی والأسود الحاکم و المحوم والشریف والوضی والالم والأ وجوبا کفائیا و یدل ذلک...». (ص ۱۴۲)
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه در شرح زندگی نویسنده و چند بخش با این عناوین تشکیل شده است: طبیعة الشرائع فی الأمم السابقة: ۲۷؛ سبب تشرع الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۶۴؛ تعریف المعروف و المنکر لغة و اصطلاحا: ۱۳۹؛ الواجبات الکفائیة الأخری: ۱۴۸؛ التعبیر بصیغة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۵۸؛ فی بیان مراتب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۸۸؛ العوامل الرئیسیة و الأسباب الجوهریة للأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۵۰.
۹. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ عذاری، سید سعید کاظم
قم، مرکز الرسالة، ۱۴۲۶، ق، ۱۱۲ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جایگاه و آثار امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات دینی درباره اهمیت و آثار و برکات فردی و اجتماعی این فریضه مهم بحث نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر یک مقدمه و چهار فصل دارد: حکم الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و أهمیتها: ۱۱؛ وسائل الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و مراحلها: ۴۹؛ خصائص و صفات الأمرین بالمعروف و الناهین عن المنکر: ۷۹؛ آثار الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۹۹.
۱۰. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ علامه الفانی، سید علی ¨ ¨ بی جا بی نا ۱۳۹۵، ق، ۷۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره فضیلت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به آیات الهی و روایات ائمه درباره اهمیت و فضیلت و شرایط و مراتب این موضوع مهم بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب یک مقدمه و شش فصل دارد: تعریف المعروف و المنکر: ۷؛ فی الدلیل علی وجوب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۵؛ فی تحقیق ان وجوبها عینی أو کفائی: ۳۰؛ فی أقسام المتصورة للأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴۵؛ فی مراتب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۶۱.
۱۱. الأمر بالمعروف و النهی المنکر
نوری همدانی، حسین
تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ ق، ۲۵۵ ص رقعی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. این اثر که در واقع مجموعه درسهای فقهی نویسنده است، ابتدا در حوزه علمیه قم ارائه شده و سپس با تجدید نظر و تکمیل در قالب کتاب منتشر شده است. از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی از منکر از مهمترین فرائ¦ اسلامی است
و همین برای اوج ارزش این دو فریضه کافی است؛ ولی فقهای بزرگ ما که پرچمدارهای اسلام و پاسداران احکام هستند، با این که آن همه وجود شریف خود را برای بررسی احکام اسلام به رنج و زحمت انداختهاند و کمال کوشش را در طول قرنهای تاریخ اسلام در راه بیان احکام واقامه دلیل برای آن احکام و آسان کردن محل اخذ دلایل احکام نمودهاند، درباره این دو فریضه مهم الهی در باب و مورد خود، به طور مشروح و کافی هم چون سایر امور فقهی بحث و بررسی نکردهاند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و شش فصل تشکیل شده است: الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی الآیات: ۱۹؛ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی الأخبار: ۳۳؛ فی المعنی المعروف و المنکر: ۴۹؛ فی کیفیة وجوبهما: ۵۷؛ فی شرائطهما: ۷۵؛ فی مراتبهما: ۲۳۳.
۱۲. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر (أصوله و ضوابطه و آدابه)
سبت، خالد بن عثمان
لندن، المنتدی الاسلامی، ۱۹۹۵ م، ۴۳۸ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اصول و ضوابط و آداب امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به منابع فقه و حدیث اهل سنت از اهمیت و آداب و قوانین این وظیفه و فریضه مهم دینی بحث میکند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و شش فصل با این عناوین تشکیل شده است: تعریف المعروف و المنکر: ۳۵؛ فضل الأمر المعروف و النهی عن المنکر: ۴۹؛ أصل مشروعیة: ۹۹؛ موضوع الحسبة: ۱۴۹؛ أرکان الحسبة: ۱۶۳؛ خاتمة: ۴۱۱.
۱۳. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر عند الفریقین ¨ رستم نجاد، مهدی
تهران، المجمع العالمی لتقریب بین المذاهب الاسلامیة، ۱۴۲۷ ق، ۲۵۵ ص وزیری. ¨
ساختار و محتوای کتاب
دوازدهمین کتاب از مجموعه «سلسلة الاحادیث المشترکة» است که به موضوع اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام اختصاص دارد. در این اثر که بر اساس منابع مهم حدیث اهل سنت و تشیع تدوین شده تمامی احادیث مشترک در کتابهای حدیثی استخراج و به شکل موضوعی تدوین شده است که نشان دهنده اهمیت و عظمت این بحث در بین مذاهب مختلف در دین اسلام است: یة الفردیة فیما ظم الفرائ الاجتما و یمن القول بأن هاتین الفریضتین تدان من أ ظم الفرائ البادیة الفردیة. اذا قلنا: ان الصلاة تتبر من أ ن النبی اذا أن کثرة النصوص الواردة بشأن هاتین الفریضتین و التاکیدات الماثورة ا الیهما أغلب الصحابة المنتجبین لیهم السلام ود لیه و آله و أهل بیته الأ کرم لی الله لی مرکزیة هذه الفریضة وامتداد أثرها ونفوذها ثا قویا ها با یمن أن تون بمجمو فی شتی مجالات الحیاة الانسانیة وتخاخلها فی جمی الأنظمة والقنوات الفردیة یة )ص ۴( والاجتما
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یکمقدمه و هجده باب با این عناوین تشکیل شده است: فضلها و مکانتهم فی الاسلام: ۷؛ آثار ترکهما و التحذیر منه: ۳۳؛ ذم التارک لهما و عظم اثمه: ۵۱؛ شرائط الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۵۵؛ مراتب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۶۳؛ المواقف الصحیح تجاه صاحب المعصیة: ۷۵؛ صفات الآمر بالمعروف و الناهی عن المنکر: ۹۵؛ ما ینبغی تجنبه من الصفات المذمومة و الحذر منها: ۱۱۱؛ المسئولون عن الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر من الناس: ۱۲۵؛ مصادیق الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۵۳؛ مسمیات الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۹۱؛ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی آخر الزمان: ۱۹۵؛ الآثار السیئة للافراط فی الأمر و النهی: ۲۰۵؛ أسباب ترک فریضة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۱۳؛ أسباب امتناع قبول الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۲۳؛ ما یتعلق بالأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۲۷؛ ماورد بشأن الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی الأدعیة: ۲۳۵؛ ما جاء فی کتب التفسیر حول الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: .۲۳۹
۱۴. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و أثرهما —ی حفظ الامة
مسعود، عبد العزیز بن احمد
ریاض، دار الوطن، ۱۴۱۴ ق، چاپ دوم، ۵۸۹ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و آثار فردی و اجتماعی امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلامی است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی و فقهی اهل سنت ، دیدگاههای اندیشمندان اهل سنت را درباره آثار بسیار با ارزش و انسان ساز این فریضه الهی تبیین نموده است که اسامی برخی از آن اندیش مندان بدین شرح است: احمد بن حنبل، ابن کثیر، ابن عربی، زمخشری، غزالی، ابن تیمیه، نووی، ابن حجر، آلوسی، قرطبی.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چندین فصل با این عناوین تشکیل شده است: تعریف الأمر و النهی: ۳۳؛ حکم الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۶۳؛ قاعدة الشرع فی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۹۱؛ فی فضل النصیحة و آدابها و الدلالة علی الخیر: ۱۴۷؛ فی أرکان الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۷۹؛ نماذج من الصحابة فی أمرهم بالمعروف: ۴۵۹.
۱۵. الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و التقیة ¨ حسینی روحانی، سید محمد صادق
قم، مطبعه مهر، ۱۳۹۶ق، ۲۱۵ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت وجایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر و تقیه در فقه شیعه
نویسنده با استناد به منابع مهم حدیث و فقه امام صادق (ع) وجوب و شرایط امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ شیعی بحث کرده است و احکام و آداب شرعی و فقهی این فریضه واجب را به طور مستند تبیین نموده است. نویسنده از دیدگاههای عالمان بزرگ شیعه از آغاز تا عصر حاضر برای تبیین وتوضیح بیشتر این مفهوم دینی بهره برده است.
ساختار محتوای کتاب
این کتاب، از یک مقدمه و دو بخش تشکیل شده است: الأمر بالمعروف و النهی ¨ عن المنکر: ۳؛ رساله فی التقیة: ۱۴۷. ¨ مهمترین عناوین بخش اول عبارت است از: أدلة وجوبهما فی تعریف المعروف و المنکر، وجوب الأمر و النهی عینی أو کفائی، تقسیم الأمر و النهی الی الاجتماعی و الانفرادی، شرایط الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر، مراتب الانکار ثلاث و...
۱۶. ایاک و ایاکم
رضوی، محمد رضی
تهران، مکتبة النجاح، بی تا، ۸۸ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه احادیث ائمه اطهارع)x، ف درباره اوامر و نواهی الهی و دینی بر اساس منابع حدیثی است که به شکل موضوعی تدوین شده و نشان دهنده اهمیت و عظمت امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است.
ساختار و محتوای کتاب
این مجموعه از یکمقدمه و دهها حدیث با این عناوین تشکیل شده است: ایاک أن تستن سنة بدعة: ۶؛ ایاک و الکذب و النفاق: ۶؛ ایاک والغیبة والنمیمة: ۷؛ ایاک والهذر وٕ المزاح: ۹؛ ایاک و ما یستهجن من الکلام: ۹؛ ایاک والغدر و الخیانة: ۹؛ ایاک و الظلم: ۱۰؛ ایاک و کثرة الاخوان: ۵۸؛ ایاک و مصادقة التاجر: ۵۸؛ ایاک و صاحب السوء: ۵۸؛ ایاک و قبول هدایا الخصوم: ۵۸؛ ایاک و الوقوف عما عرفته: ۵۹؛ ایاکم و مذام الأخلاق و الأفعال: ۶۱؛ ایاک والکذب والبهتان: ۶۱؛ ایاکم و الکبر والعظمة و التجبر علی الله: ۶۲؛ ایاکم و البخل و الشح و الحسد: ۶۲ و...
۱۷. تنبیه ال’ا—لین عن أعمال الجاهلین و تحذیر السالکین من أ—عال الهالکین
ابن نحاس، احمد بن ابراهیم ف ۸۱۴
تحقیق عماد الدین عباس سعید، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۷ ق، ۵۵۲ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه احادیث رسول خداصلی الله درباره فضیلت و اهمیت امر معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلامی است. در این مجموعه احادیث که از منابع مهم و کهن اهل سنت فراهم آمده از آثار و فضایل این واجب الهی از زبان پیامبر اسلام صلی الله به شکل موضوعی بحث شده است.
ساختار و محتوای کتاب
از یک مقدمه و هفت باب با این عناوین تشکیل شده است: فی فضل الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۹؛ فی کیفیة الانکار و درجاته: ۴۵؛ فی الترهیب من ترک ما أوجب الله تعالی: ۸۳؛ فی اثم من أمربمعروفه و لم یفعله أو نهی عن منکر و هو یفعله: ۱۲۲؛ فی ذکر أمور نهی عنها النبی: ۳۶۷؛ فی ذکر جمل من المنکرات و البدع المحدثات: ۴۲۷.
۱۸. جهاد الکلمة معالمه و ضوابطه
بیانونی، محمد أبوالفتح
دمشق، دار القلم، ۱۴۱۸ ق، ۱۰۷ص جیبی.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت بیان کلمه حق در زندگی به ویژه در امربه معروف و نهی ازمنکر است که بر اساس منابع کهن حدیث و اخلاق اهل سنت فراهم آمده است.
نویسنده با استناد به احادیث نبوی، از اهمیت و فضیلت و راههای گوناگون بیان کلمه حق به ویژه در باب امربه معروف و نهی ازمنکر بحث میکند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چندین باب با این عناوین تشکیل شده است: أهمیة وقوع کلمة الحق و بیان خطرها: ۱۱؛ تعریف کلمة الحق و بیان أشکالها: ۱۵؛ حکم قول الحق و دلیله: ۲۳؛ منهاج قول کلمة الحق و أسالیبه: ۲۹؛ من معالم و ضوابط قول کلمة الحق: ۳۷؛ خاتمة بمناقشه بع¦ الشبهات الواردة حول هذه الضوابط: ۷۵.
۱۹. الجهاد و الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ عبد الحلیم شعیب، حسیب بیروت، دار البیضاء، ۱۴۲۷ ق، ۱۹۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره جهاد و امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام است. نویسنده بر اساس کتاب و سنت از جایگاه والا و آثار دنیایی و آخرتی این دو فریضه الهی که نقش مهمی در زندگی انسانها دارند، بحث کرده است.
ساختار و محتوای این کتاب
این اثر از یک مقدمه و چهار فصل با این عناوین تشکیل شده است: وجوب الجهاد و شروطه و أحکامه: ۱۳؛ أقسام الجهاد و مراحله: ۵۷؛ قتال المشرکین و تحریم القعود عن الجهاد: ۱۰۱؛ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: معنی المعروف: ۱۳۷؛ معنی المنکر: ۱۳۹؛ وجوب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۴۰؛ شروط الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۴۴؛ مراتب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۴۵؛ واجبات علماء الدین عند ظهور البدع: ۱۴۹ و...
۲۰. حاجة البشر الی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر
جبرین، عبد الله عبد الرحمن
ریاض، دار الوطن للنشر، ۱۴۱۹ ق، چاپ اول، ۲۴۰ ص وزیری. اهمیت و موضوع کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و آثار و شرایط امربه معروف و نهی از منکر در زندگی فردی و اجتماعی بر اساس آیات و روایات است که از منابع حدیثی و فقهی استخراج شده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و چندین باب با این عناوین دارد: مفهوم المعروف و المنکر: ۲۷؛ حکم الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۳۰؛ شروط و أرکان الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۳۸؛ وظیفه الرسل و أتباعهم: ۴۱؛ فضائل الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴۹؛ مضار و عقوبة ترک الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۵۵؛ صفات الآمر بالمعروف و الناهی عن المنکر: ۶۷؛ مراتب تغیر المنکر: ۷۸؛ أمثلة للمعروف و أمثلة للمنکر: ۱۲۴؛ أنواع من المنکرات: ۱۳۵ و...
۲۱. دلیل تحریر الوسیله —ی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر
خمینی، روحالله ۱۲۷۹۱۳۶۸
به کوشش علی اکبر سیفی، قم، اسلامی، ۱۴۱۵ق، چاپ اول، ۲۱۴ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
برگزیدهای از کتاب تحریر الوسیله امام خمینی است که به موضوع امربه معروف و نهی از منکر و شرایط و مراتب و احکام آن در فقه شیعه اختصاص دارد.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یکمقدمه و چند بخش تشکیل شده است: ضرورة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴؛ تعریف المعروف و المنکر: ۲۱؛ الاستدلال علی وجوب الأمر و النهی: ۳۷؛ الاستدلال علی وجوبهما الکفائی: ۴۹؛ الاستدلال علی الوجوب العینی: ۶۳؛ شرائط الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۹۳؛ القول فی مراتب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۸۳.
۲۲. سبیل المعروف: بحث علمی و عملی یحتاجه کل مسلم
عکام ، محمود
حلب، فصلت للدراسات و الترجمة و النشر، ۱۴۱۶ ق، چاپ اول، ۱۷۵ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام و راههای اجرای آن در عصر حاضر است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی اهل سنت درباره اهمیت و جایگاه این فریضه الهی در فرهنگ اسلامی بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر، یک مقدمه و یک تمهید و شش فصل و یک خاتمه دارد: أهمیة فریضة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۱۳؛ فی أسرة و البیت و مایتعلق بالنساء و الأولاد: ۲۱؛ فی الأسواق و الشوارع و الطرقات و الأماکن العامة: ۶۹؛ فی المجالس و الضیافات و اللقاءات العامة: ۱۰۵؛ فی المدارس و الجماعات و المراکز العلمیة و الثقافیة: ۱۱۹؛ فی الدوائر و المؤسسات: ۱۳۳؛ فی المساجد: ۱۵۱؛ خاتمة: ۱۶۹.
۲۳. السنة و الأثر (شرح کتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ابن تیمیه و ابن الجوزی)
ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم ۶۶۱۷۲۸
اعداد علی أحمد عبد العال الطهطاوی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق، ۳۹۲ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
شرح و توضیح کتاب الا ٔمر بالمعروف و النهی عن المنکر ابن تیمیه و مجموعه ¨ مواعظ و نصایح ابن جوزی از منابع کهن حدیث اهل سنت است.
نویسنده با استناد به منابع کهن حدیثی و فقهی اهل سنت به تبیین جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه عالمان اهل سنت پرداخته و درباره اهمیت و تأثیر بسیار زیاد نصیحت و موعظه بر روح و روان انسان و نقش آن در کمال روحی و معنوی جامعه و هم چنین درباره شیوههای درست امر معروف و نهی ازمنکر بحث نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این کتاب از یک مقدمه و سه فصل با این عناوین تشکیل شده است: تمهید (تأثیر الموعظة، الدین النصیحة، الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر، تغلیظ عقوبة من أمر بمعروف و نهی عن منکر): ۷؛ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر لشیخ الاسلام ابن تیمیة: ۱۰۳؛ مواعظ ابن جوزی (ابک علی خطیئتک، تفکر فی یوم القیامة، بادر بالأعمال الصالحة، اذکر الموت، ذم الدنیا، قم اللیل و اترک التکاسل و...): ۱۶۷؛ نور التوحید: ۲۹۸.
۲۴. شبهات حول الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر
الهی، فضل
ریاض، مکتبة المعارف، ۱۴۱۲ ق، چاپ دوم، ۴۷ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره شبهات مطرح شده از سوی مخالفان درباره امربه معروف و نهی از منکر در اسلام است. نویسنده با استناد به منابع حدیثی اهل سنت و دیدگاههای عالمان اهل سنت هم چون غزالی، ماوردی، ابن عربی، طبری، فخر رازی، پاسخهایی مستدل به شبهات و اشکالات وارده به این فریضه داده و از اهمیت آن در فرهنگ اسلامی و آثار سازنده فردی و اجتماعی این واجب الهی بحث نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و چند فصل با این عناوین تشکیل شده است: وجوب ترک الاحتساب بحجة تعارضه مع الحریة الشخصیة: ۶؛ ترک الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر حیث لا یضرنا ضلال الضالین: ۱۳؛ ترک الحسبة بسبب التقصیر و النقص: ۲۰؛ ترک الاحتساب خشیة الوقوع فی الفتنة: ۲۵؛ ترک الاحتساب بسبب عدم استعابة الناس: ۳۰.
منابع اخلاقی احیاء علوم الدین غزالی، احکام السلطانیه ماوردی.
منابع تفسیری تفسیر ابن عربی، تفسیر قرطبی، تفسیر بیضاوی، تفسیر آلوسی، تفسیرطبری.
منابع حدیثی صحیح مسلم، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سنن ابی داوود، سنن ترمذی.
۲۵. فتح الوهاب فی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و تقریبه للأحباب
ابوعبید، فتحی بن أحمد الغریب
تقدیم علی محمود ابو الحسن و عبد الله شاکر، قاهره، مکتبة مجمع البحرین، ۱۴۲۶ ق، ۴۸۰ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی درباره اهمیت و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام بر اساس منابع حدیثی اهل سنت است. نویسنده با استناد به منابع تفسیری و حدیثی اهل سنت و بیان دیدگاههای اندیش مندان و عالمان مذاهب گوناگون اهل سنت هم چون ابن تیمیه، ابن قیم، ابن جوزی، ابن کثیر، آلوسی، قرطبی و طبری از اهمیت و جایگاه امربه معروف و نهی ازمنکر بحث کرده است.
ساختار و محتوای کتاب
این نوشتار از یک مقدمه و چند فصل با این عناوین تشکیل شده است: التعریف بهذا الموضوع و دوافعه: ۳۹؛ أدلة الأمر من الکتاب و السنة مع التعلیق: ۷۵؛ الشروط و الآداب و مراتب التغییر: ۱۳۵؛ مقاصد: ۱۹۱؛ نماذج من الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۲۹۳.
منابع حدیثی صحیح مسلم، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سنن ابی داوود، سنن ترمذی، مجموعه آثار ابن تیمیه، ابن قیم، ابن جوزی.
۲۶. فقه انکار المنکر
بشیر، بدریه بنت سعود بن محمد
بیروت، دار ابن حزم، ۱۴۲۱ ق، چاپ اول، ۲۸۸ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
تحقیقی فقهی و حدیثی درباره اهمیت و شرایط و احکام امربه معروف و نهی ازمنکر و حسبه بر اساس فقه اهل سنت است. نویسنده با استناد به مهمترین منابع حدیثی و فقهی اهل سنت درباره احکام این واجبات الهی بحث کرده است. از دیدگاه نویسنده، امربه معروف و نهی ازمنکر از مهمترین اهداف انبیاست که در زندگی فردی و اجتماعی انسانها تأثیر فراوانی دارد و در قرآن و سنت نبوی از جایگاه والایی برخوردار است.
اجرای درست این دستور الهی با پیشرفت و تکامل جامعه ارتباط بسیار نزدیک دارد و بسیاری از مشکلاتی که امروزه گریبانگیر جامعه اسلامی شده ناشی از بیتوجهی به آن میباشد.
راویان ابوبکر، عمر بن الخطاب، عبد الله بن عباس، علی بن ابی طالب، عایشه، ابو هریره، انس بن مالک، عبد الله بن مسعود.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یکمقدمه و یک تمهید و چندین فصل با این عناوین تشکیل شده است: أهمیة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فی حیاة الناس: ۲۱؛ حکم الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۳۹؛ شروط المنکر الموجب للحسبة: ۵۹؛ الشروط اللازم توفرها فی المحتسب علیه: ۹۳؛ صفات المحتسبین: ۱۱۱؛ ضوابط انکار المنکر: ۱۴۶؛ دراسة تطبیقیة علی منکر من المنکرات: ۲۰۵؛ الخاتمه: ۲۴۹.
منابع تفسیری اسباب النزول نیشابوری، انوار التنزیل بیضاوی، کشاف زمخشری، مجمع البیان طبرسی.
منابع حدیثی سنن ابن ماجه، سنن ابی داود، سنن ترمذی، سنن دارمی، صحیح بخاری، مسند احمد.
منابع فقهی الاحکام آمدی، الآداب الشرعیه مقدسی، اعلام الموقعین ابن جوزیه، الحلال و الحرام قرضاوی، الاحکام السلطانیه ماوردی.
۲۷. کتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر
ابن أبی الدنیا، أبی بکر عبد الله بن محمد ۲۰۸ ۲۸۱
تحقیق صلاح بن عای¦ الشلاحی بیروت، دار ابن الحزم، ۱۴۲۵ق، ۱۱۵ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه احادیث نبوی بر اساس منابع حدیثی اهل سنت درباره آثار، اهمیت و ضرورت امربه معروف و نهی ازمنکر در فرهنگ اسلام محسوب میشود. این اثر که یکی از قدیمیترین منابع درباره امربه معروف و نهی از منکر در فرهنگ اسلام است، شامل ۱۱۵ حدیث به نقل از راویان و ناقلان حدیث با استناد به منابع اهل سنت است.
سندیت این احادیث توسط محقق کتاب، با عناوین «اسناده ضعیف لانقطاعه»، «اسناده ضعیف من أجل حفص»، «اسناده ضعیف جد ا»، «اسناده حسن»، «صحیح»، «مرسل»، «رجاله ثقات»، «و هو من اسرائیلیات» مشخص شده که بر ارزش تحقیقی این اثر افزوده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه با موضوع زندگینامه مؤلف و اهمیت این کتاب و مجموعه
۱۱۵ حدیث به نقل از این راویان تشکیل شده است: ابوبکر، عبد الل'ه بن مسعود، ابوذر، عایشه، عبد الله بن عمر، حسن بصری، ابوهریره، ابوسعید خدری، عبد الله بن عباس، فضیل بن عیاض و...
۲۸. کتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر ¨ المقدسی الجماعیلی، تقی الدین أبو أحمد ۶۰۰ف
تحقیق فالح بن محمد بن فالح الصغیر، ریاض، دارالعصامة، ۱۴۱۷ ق، ۳۰۳ ص وزیری.
ساختار و محتوای کتاب
مجموعه ۹۵ حدیث از رسول خداصلی الله درباره اهمیت و جایگاه والای امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام به نقل از منابع روایی اهل سنت است. نویسنده در این اثر، مجموعهای از احادیث نبوی درباره اهمیت و آثار امربه معروف و نهی ازمنکر را به شکل موضوعی بر اساس منابع کهن حدیثی تدوین نموده است.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر از یک مقدمه و ۹۵ حدیث با این موضوعات تشکیل شده است: نبذه عامة عن الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴۵؛ المراد بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴۷؛ فضل الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۴۸؛ حکم الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۵۰؛ حکمة الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۵۵؛ الشروط الواجبة توافرها فی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر: ۵۶؛ شروط انکار المنکر: ۵۸؛ مسائل متفرقه: ۵۹؛ دراسة الکتاب: ۶۱؛ و...
منابع حدیثی سنن دارمی، سنن نسائی، سنن ترمذی، صحیح مسلم، صحیح بخاری.
مأخذشناسی
۱. ابراهیمزاده، حسن، پیکار با منکر در سیره ابرار (دفتر اول)، با همکاری محمد عابدی، قم، معروف، بیتا، ۲۳۲ص، رقعی.
۲. ابن ابی الدنیا، ابی بکر عبد الله بن محمد، کتاب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر، تحقیق صلاح بن عای¦ الشلاحی، بیروت، دار ابن الحزم، ۱۴۲۵ق، ۱۱۵ص وزیری.
۳. ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، تحقیق صلاح الدین المنجد، بیروت، دار الکتاب الجدید، ۱۴۰۴ق، ۸۰ص وزیری.
۴. ، السنة و الأثر (شرح کتاب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکرابن تیمیه و ابن ¨ الجوزی)، اعداد علی احمد عبد العال الطهطاوی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق، ۳۹۲ص وزیری.
۵. ابن نحاس، احمد بن ابراهیم، تنبیه ال (افلین عنأعمال الجاهلین و تحذیرالسالکین منأعفال الهالکین، تحقیق عماد الدین عباس سعید، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۷ق، ۵۵۲ص وزیری.
۶. ابوعبید، فتحی بن احمد الغریب، فتح الوهاب فی الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر وتقریبه للأحباب، تقدیم علی محمود ابو الحسن و عبد الله شاکر، قاهره، مکتبة مجمع البحرین، ۱۴۲۶ق، ۴۸۰ص وزیری.
۷. ابو فارس، محمد عبد القادر، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، عمان، دار الفرقان، ۱۴۰۷ق، چاپ چهارم، ۱۲۰ص جیبی.
۸. احمدی، حسین، آثار وتباهیهایمنکرات، قم، صبح امید یاران ،۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۵ص رقعی. ۹. ، تعریف منکر و معروف واهمیت آنها، قم، صبح امید یاران ،۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۴ص رقعی.
۱۰. ، شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، صبح امید یاران ،۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۵ص رقعی.
۱۱. ،صفات یاویژگیهای امرکنندگان به معروف و نهی کنندگان ازمنکرچیست؟ قم، صبح امید یاران ،۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۶ص رقعی.
۱۲. ، قانون مندیهای سازندگی (مبارزه با منکرات)، قم، صبح امید یاران ،۱۳۸۹، چاپ اول، ۵۵ص رقعی.
۱۳. اسلامی، سید حسن، امربه معروف و نهی از منکر، قم، خرم، ۱۳۷۶، چاپ دوم، ۲۰۸ص رقعی.
۱۴. اسلامی، عباس علی، دو از یاد رفته: امربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، فدک، ۱۳۵۴، چاپ اول، ۱۵۶ص جیبی.
۱۵. اسماعیلنژاد، ناصر، برتراز جهاد، تهران، ستاد امربه معروف و نهی ازمنکر، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۳۲ص پالتویی.
۱۶. اصغری، محمد، مسئولیت همگانی در پرتوامربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۸، چاپ اول، ۲۴۸ص وزیری.
۱۷. اکبری، محمد رضا، تحلیلینو وعملیازامربه معروف و نهی از منکردرعصرحا۵ر، اصفهان، پیام عترت، ۱۳۷۸، چاپ ششم، ۱۷۶ص رقعی.
۱۸. ، حافظان حریم (امربه معروف و نهی ازمنکر در عصر ما)، قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۹۵ص رقعی.
۱۹. ، ق۴ره زلال (امربه معروف و نهی از منکر درعصرما)، قم، معروف، ۱۳۸۰، چاپ اول، ۱۹۲ص رقعی.
۲۰. ، معجزه تذکر زبانی، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ چهارم، ۱۲۷ص رقعی.
۲۱. الهی، فضل، شبهات حول الأمربالمعروف و النهیعن المنکر، ریاض، مکتبة المعارف، ۱۴۱۲ق، چاپ دوم، ۴۷ص وزیری.
۲۲. امام جمعه، فرهاد، دیدگاه جامعه شناختی درباره نظارت اجتماعی امربه معروف و نهی ازمنکر، اراک، علوم اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۶۳ص رقعی.
۲۳. امیری تنکابنی، علیاصغر، آمربه معروف وناهیازمنکرکیست وامربه معروف و نهی از منکر برای چیست؟ قم، مؤلف، ۱۳۷۸، چاپ اول، ۱۱۲ص رقعی.
۲۴. انجوی نژاد، سید محمد، نگاهیبرتر به امربه معروف و نهی از منکر، با همکاریمطلب برازنده، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۶۲ص رقعی.
۲۵. بخت آور، مهدی، امربه معروف و نهی از منکر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۴۲ص رقعی.
۲۶. برازش، علی رضا، مجموعه مو۵وعی نهج البلاکه و کررالحکم: (۲) امربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، میقات، ۱۳۶۲، چاپ اول، ۲۴۷ص رقعی.
۲۷. برزگر، مصطفی، نیمه پر درنگرش اندیشه مدیریت دینی ونظارت فرهنگی جامعه، قم، آیات بینات، ۱۳۸۸، ۱۴۴ص رقعی.
۲۸. بسیج، احمد رضا، نظارت نخبگان در تبیین امربه معروف و نهی ازمنکر برای دانشگاهیان، نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۲۰۰ص وزیری.
۲۹. بشیر، بدریه بنت سعود بن محمد، فقه انکارالمنکر، بیروت، دار ابن حزم، ۱۴۲۱ق، چاپ اول، ۲۸۸ص وزیری.
۳۰. بنیاد بعثت، امربه معروف و نهی ازمنکر و دفا در اسلام، تهران، واحد تحقیقات بنیاد بعثت، ۱۳۶۰، ۶۱ص رقعی.
۳۱. بهتاش، یدالله، چهل داستان درباره امربه معروف و نهی از منکر، تهران، سبحان، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۱۰۷ص رقعی.
۳۲. ، چهل کلام از چهارده معصوم درباره امربه معروف و نهی از منکر، تهران، سبحان، ۱۳۷۴، چاپ دوم، ۳۱ص رقعی.
۳۳. بهروز لک، غلام رضا، امربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، کانون اندیشه جوان، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۶۴ص رقعی.
۳۴. بهشتی، سید محمد، بایدها ونبایدها، تهران، بقعه، ۱۳۸۰، چاپ دوم، ۱۸۸ص رقعی.
۳۵. بیانونی، محمد ابوالفتح، جهاد الکلمة معالمه و ۵واب۴ة، دمشق، دار القلم، ۱۴۱۸ق، ۱۰۷ص جیبی.
۳۶. بیگی، علی اصغر، شهروند مسئول :تبیین فریضه امربه معروف و نهی از منکر دربیانات حضرت آیة ال'له الظعمی مظاهری، با همکاری سید محمد صادق حسینی سرشت، شهر کرد، سدره المنتهی، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۱۱۲ص رقعی.
۳۷. تقدسی نیا، خسرو، درسهایی ازامربه معروف و نهی ازمنکر، قم، ائمه، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۱۱۱ص رقعی.
۳۸. تهرانی، علی، امربه معروف و نهی ازمنکر در اسلام، مشهد، چاپخانه فیروزیان، ۱۳۵۴، چاپ اول، ۳۰۴ص جیبی.
۳۹. جبرین، عبدالله عبد الرحمن، حاجة البشرالی الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، ریاض، دار الوطن للنشر، ۱۴۱۹ق، چاپ اول، ۲۴۰ص وزیری.
۴۰. جعفری اریسمانی، رحمت، امام حسین وآیینامربه معروف و نهی از منکر، با همکاری حسن دهشیری، قم، روح، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۲۷۲ص وزیری.
۴۱. جمعی از نویسندگان، مجموعه مقالات هماندیشی نظارت مردمی ونقش آن دراصلاحات اجتماعی، تهران، ستاد امربه معروف و نهی ازمنکر سازمان صدا و سیما، ۱۳۸۴، چاپ اول، ۳۹۸ص وزیری.
۴۲. جواهری، محمد رضا، فلس/ه قیام عاشورا، مشهد، خیرالبریه، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۰۴ص رقعی. ۴۳. چراغی، سید ضیاء، امربه معروف و نهی از منکر (موانع و محدودیتها)، کرج، مجذوب، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۸۲ص رقعی.
۴۴. حبی، محمد باقر، بررسی میزان معروفات و منکرات و رابطه آن با مت (یر جمعیت شناختی، تهران، بروج، ۱۳۸۵، چاپ اول، ۲۰۰ص رقعی.
۴۵. حر عاملی، محمد بن حسن، یاقوت احمر، ترجمه محمد باقر ساعدی، به کوشش سید محمد بهشتیان، تهران، اردشیر، ۱۳۷۶، چاپ اول، ۵۲۶ص وزیری.
۴۶. حسینی اصفهانی، سیدمرتضی، امربه معروف و نهی از منکر دراسلام، قم، فرهنگ قرآن، ۱۳۷۹، چاپ سوم، ۲۴۰ص رقعی.
۴۷. حسینی روحانی، سیدمحمدصادق، الأمربالمعروف والنهی عن المنکر والتقیة، قم، مطبعه مهر، ۱۳۹۶ق، ۲۱۵ص وزیری.
۴۸. حسینی مرعشی، عبدالرضا، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، نجف، مطبعة الغری الحدیثة، ۱۳۹۰ق، ۳۲ص رقعی.
۴۹. حق جو، محمدحسین، آیینارشاد و هدایت نسل جوان، قم، انصارالمهدی، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۱۶۸ص رقعی.
۵۰. حکیم، سید محمدباقر، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، نجف اشرف، مؤسسة تراث الشهید الحکیم، ۲۰۰۵م، ۷۷ص رقعی.
۵۱. حیدری نراقی، علی محمد، امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، مهدی نراقی، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۱۶۸ص رقعی.
۵۲. حیدری، غلام علی، اصلاحات اجتماعی، قم، ارم، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۱۹۲ص جیبی.
۵۳. خامنهای، سید علی، فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، وثوق، ۱۳۸۰، چاپ اول، ۲۲ص جیبی.
۵۴. خداکرمی، ابوعلی، نگاهیبردواصل استوار (امربه معروف و نهی از منکر)، قم، دارالنشراسلام، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۲۴۰ص رقعی.
۵۵. خرازی، سید محسن، الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر، قم، اسلامی، ۱۴۱۵ق، چاپ اول، ۲۱۵ص وزیری.
۵۶. خراسانی، علی، پرسمان قرآنی امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۲۲ص رقعی.
۵۷. خرمی مشگان، ابراهیم، امربه معروف و نهی از منکر، کاشان، مرسل، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۱۶۸ص رقعی.
۵۸. خلال بغدادی، احمد بن محمد، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، تحقیق عبد القادر احمد عطا، قاهره، دار الاعتصام، بی تا، ۱۸۷ص وزیری.
۵۹. خلیل العاملی، طالب، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، تحقیق اسعد کاشف الغطاء، بیروت، ۱۴۲۹ق، ۲۸۸ص وزیری.
۶۰. خمینی، روحالله، احکام امربه معروف و نهی ازمنکر از امام خمینی و حضرت آیة ال'له خامنهای، تهران، فنی و هنر، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۷۲ص رقعی.
۶۱. ، امربه معروف و نهی ازمنکر از دیدگاه امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸، چاپ چهارم، ۲۸۰ص وزیری.
۶۲. ، دلیل تحریرالوسیله فیالامر بالمعروف والنهی عن المنکر، به کوشش علی اکبر سیفی، قم، اسلامی، ۴۱۵ ق، چاپ اول، ۲۱۴ص وزیری.
۶۳. ، گزیدهای ازآثار و سیره امام خمینی: امربه معروف و نهی از منکر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ۴۸ص رقعی.
۶۴. دستغیب، سید عبد الحسین، امربه معروف و نهی ازمنکر، تنظیم سید محمد هاشم دستغیب، تهران، دهقان، ۱۳۶۳، چاپ اول، ۱۶۸ص رقعی.
و نظارت مردمی) امربه معروف و نهی از منکر(قم، مؤسسه
۶۵. دشتی، محمد، امام علی (ع) فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۳۳۶ص رقعی.
۶۶. دفتر جامعه اسلامی ناصحین قم، درسهایی پیرامون امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، دفتر جامعه اسلامی ناصحین قم ،۱۳۷۱، چاپ اول ،۶۴ص رقعی.
۶۷. ، نصیحت وناصحین، قم، اهلبیت، ۱۳۷۳، چاپ اول، ۲۰۸ص رقعی.
۶۸. رستم نجاد، مهدی، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر فی الأحادیث المشترکة بین السنة و الشیعة، تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیة، ۱۴۲۷ق، چاپ اول، ۲۵۵ص وزیری.
۶۹. رضائیراد، عبد الحسین، امربه معروف درترازویتاریخ، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ۲۴۴ص وزیری.
۷۰. ، امربه معروف در ترازوی عقل، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۲۰۰ص رقعی.
۷۱. رضوانی، علی اصغر، مدینه فا۵له در پرتو امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۹۳ص رقعی.
۷۲. رضوی، محمد رضی، ایاک وایاکم، تهران، مکتبة النجاح، بی تا، ۸۸ص وزیری.
۷۳. روانشید، س. ح . محمد، اوامر ونواهیقرآن، تهران، شرکت سهامیطبعکتاب، ۱۳۴۹، چاپ اول، ۳۸۰ص وزیری.
۷۴. روزبه، محمد حسن، نظارت همگانی وامربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۸۶ص رقعی.
۷۵. سبت، خالد بن عثمان، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر (أصوله و ۵واب۴ه وآدابه)، لندن، المنتدی الاسلامی، ۱۹۹۵م، ۴۳۸ص وزیری.
۷۶. سپهری، محمد، مجموعه مقالات همایش علمیامربه معروف و نهی از منکر، تهران، دانشگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۴۸۲ص وزیری.
۷۷. ستاد احیاء امربه معروف و نهی از منکر استان فارس، خلاصه مقالات همایش نقش امربه معروف و نهی از منکر در حقوق شهروندی و مردم سالاری دینی، شیراز، مدیریت ستاد احیای فارس، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۵۷ص رقعی.
۷۸. ، مجموعه مقالات امربه معروف و نهی ازمنکر، شیراز، مدیریت ستاد احیای فارس، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۹۹ص رقعی.
۷۹. ، چکیده مقالات نخستین اجلاس پژوهشیامربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۴۰ص رقعی.
۸۰. ، خلاصه مقالات آسیبشناسی امربه معروف و نهی ازمنکر، سمنان، دانشگاه سمنان، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۹۹ص رقعی.
۸۱. ، فریضه ظعیمه یا امربه معروف و نهی از منکر، تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهی ازمنکر ،۱۳۷۳، چاپ اول، ۸۳ص رقعی.
۸۲. سروش، محمد، امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ۱۶۰ص رقعی.
۸۳. سید علوی، سید ابراهیم، نظارت عمومیاسلامی، تهران، کانون انتشارات جیبی، بی تا، ۱۴۱ص جیبی.
۸۴. شاطر زاده یزدی، مجتبی، نکاتی چند در راب۴ه با امربه معروف و نهی ازمنکر، مشهد، عروج اندیشه، ۱۳۸۸، چاپ دوم ۱۰۰ص رقعی.
۸۵. شرفی، محمد رضا، روش هایکاربردیامربه معروف و نهی از منکر، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۴۴ص وزیری.
۸۶. شیرازی، سید محمد، داستانهای امربه معروف و نهی ازمنکر، ترجمه حسین شاهرودی، بی تا، ۲۴ص رقعی. تهران، امام صادق (ع)
۸۷. صادقی، ذو الفقار، امربه معروف و نهی از منکر در اندیشه و عمل، خوی، قراقوش، ۱۳۸۰، ۱۲۰ص وزیری.
۸۸. صادقی، نبی، شیوههای صحیح امربه معروف و نهی ازمنکر، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ سوم، ۲۷۵ص رقعی.
۸۹. صافی گلپایگانی، لطفالله، راه اصلاح یا امربه معروف و نهی ازمنکر، قم، اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ سوم، ۱۱۲ص رقعی.
۹۰. صانعی، یوسف، امربه معروف و نهی از منکر، قم، فقه الثقلین، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۷۲ص پالتویی.
۹۱. صدیق اورعی، غلام رضا، اندیشه اجتماعی در روایات امربه معروف و نهی ازمنکر، تدوین محسن طوسی، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۱۶۰ص وزیری.
۹۲. صنایع، محمد، راه هایکارآمدیامربه معروف و نهی از منکر (ویژه اصناف)، با همکاریفاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۳۲ص جیبی.
۹۳. ، راه هایکارآمدی امربه معروف و نهی ازمنکر (ویژه خانواده)، با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۲ص جیبی.
۹۴. ، راههای کارآمدی امربه معروف و نهی از منکر (ویژه دانش آموزان)، با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۲ص جیبی.
۹۵. ، راههای کارآمدی امربه معروف و نهی از منکر (ویژه دانشجویان)، با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۲۸ ص جیبی.
۹۶. ، راههای کارآمدی امربه معروف و نهی از منکر (ویژه عموم مردم)، با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۸، چاپ اول، ۳۶ص، جیبی.
۹۷. ، راههای کارآمدی امربه معروف و نهی از منکر (ویژه مدیران)، با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۶ص جیبی.
۹۸. ، راههای کارآمدی امربه معروف و نهی از منکر (ویژه کارمندان ادارات و کارخانجات)، با همکاری فاطمه خلیل پور و محمد قاسم حلاجیان، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۳۲ص جیبی.
۹۹. صنیعی، حسن، امربه معروف ونهی از منکر، قم، حطیم ،۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۶۰ص رقعی. ۱۰۰. طاهری محمودی، ۵امن سعادت یا امربه معروف و نهی از منکر، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۳، ۴۱ص رحلی.
۱۰۱. طیبی شبستری، سیداحمد، تقیه، امربه معروف و نهی از منکر، تهران، اسلامی، ۱۳۷۴، چاپ نهم، ۱۹۸ص رقعی.
۱۰۲. عابدی میانجی، محمد، بر ساحل حدیث حسینی، قم، نور السجاد، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۱۰۴ص پالتویی.
۱۰۳. ،محمد، به سوی فردای بهتر:امربه معروف و نهی از منکردررفتاروگ/تارامام علی، قم، زائر، ۱۳۸۲، چاپ دوم، ۱۰۹ص رقعی.
۱۰۴. ، محمد، پیکار با منکر در سیره ابرار (دفتر دوم)، قم، معروف، ۱۳۷۷، چاپ اول، ۲۲۱ص رقعی. قم، نور
۱۰۵. ، محمد، جامعه برتر: امربه معروف و نهی از منکر در سیره امام علی (ع) السجاد، ۱۳۸۰، چاپ اول، ۲۸۴ص جیبی.
۱۰۶. ، محمد، چهل حدیث امربه معروف و نهی از منکر درگ/تار علوی، قم، نورالسجاد، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۸۰ص جیبی.
۱۰۷. ، محمد، خواندنیها از زندگی یک رئیس جمهور، قم، نور السجاد ،۱۳۸۶، چاپ چهارم، ۱۷۲ص رقعی.
۱۰۸. ، محمد، دفافرهنگی درسیره ابرار، قم، معروف، ۱۳۷۹، چاپ سوم، ۲۰۸ص رقعی.
۱۰۹. عابدی، سید محمدقره العین، ا صلاح اجتماعی دراسلام :پژوهشی درباره نظریات مطرح شده در امربه معروف و نهی از منکر، قم، مطهری، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۸۰ص رقعی.
۱۱۰. عبدالحلیم شعیب، حسیب، الجهاد والأمر بالمعروف والنهی عن المنکرفیالاسلام، بیروت، دارالمحجة البیضاء، ۱۴۲۷ق، ۱۹۰ص وزیری.
۱۱۱. عبد الوهابی، مرتضی، آیههای غیرت: داستانهایی ازامربه معروف و نهی از منکر، قم، نور السجاد، ۱۳۸۹، چاپ اول ،۱۶۰ص رقعی.
۱۱۲. ، سربازان خدا:داستان هاییازامربه معروف و نهی از منکر، قم، نورالسجاد، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۱۱۲ص رقعی.
۱۱۳. عذاری، سید سعید کاظم، الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر، قم، مرکز الرسالة، ۱۴۲۶ق، ۱۱۲ص رقعی.
۱۱۴. عکام ، محمود، سبیل المعروف: بحث علمی و عملی یحتاجه کل مسلم، حلب، فصلت للدراسات و الترجمه و النشر، ۱۴۱۶ق، چاپ اول، ۱۷۵ص وزیری.
۱۱۵. علامة الفانی، سیدعلی، الأمربالمعروف و النهیعن المنکر، بیجابینا ۱۳۹۵ق ،۷۰ص وزیری. ¨ ۱۱۶. علم الهدی، سید محمد رضا، چشمه سار معرفت :چهل حدیث پیرامون امربه معروف و نهی از منکر، قم، رسول اعظم، ۱۳۸۸، ۲۰۸ص رقعی.
۱۱۷. علیپور باغبان نژاد، یوسف، امربه معروف ونهی از منکرفریضهای واجب و همگانی، تبریز، احرار، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۶۰ص رقعی.
۱۱۸. علیزاده حسنآبادی، ابوالقاسم، نظارت ملی یاامربه معروف و نهی از منکر، قم، مؤلف ،۱۳۷۱، چاپ اول، ۱۳۵ص رقعی.
۱۱۹. غدیری، جهانبخش، مجموعه مقالات همایش ملینظارت همگانی (امربه معروف و نهی از منکر)، خرمآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۴۰۲ص وزیری.
۱۲۰. غلامعلی، احمد، شیوههای نظارتی امربه معروف و نهی از منکر درگ/تار و سیره پیامبر اظعم صلی الله، قم، کتاب طه، ۱۳۸۸، ۱۲۰ص رقعی.
۱۲۱. غیطی مصری، نجم الدین محمدبن احمد، أربعون حدیثا فی تارک الصلاة ومانع الزکاة والأمر بالمعروف و النهی عن المنکر، تحقیق علی عبد الوهاب محمد، بیروت، دار البشائر الاسلامیة، ۱۴۰۸ق، ۸۴ص رقعی.
۱۲۲. فاطمی، ولی، چهل حدیث درباره امربه معروف و نهی از منکر، بی جا، بی نا، ۱۳۷۰، ۳۲ص جیبی.
۱۲۳. فلاح زاده، محمدحسین، امربه معروف و نهی از منکر، تهران، ستاداجراییامربه معروف ونهی از منکر منطقه شمیرانات ،۱۳۷۱، ۷۲ص رقعی.
۱۲۴. فوادیان، رمضان، سیری درفریضه امربه معروف و نهی از منکر، قم، دارالکتاب، ۱۳۷۵، چاپ اول، ۲۹۲ص وزیری.
۱۲۵. فیض آبادی فراهانی، علی رضا، پیوند نماز، زکات، امربه معروف و نهی از منکر، تهران، ستاد اقامه نماز، ۱۳۸۴، چاپ اول، ۱۱۲ص رقعی.
۱۲۶. قرائتی، محسن، امربه معروف ونهی از منکر، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن کریم، ۱۳۷۹، چاپ دهم، ۳۲۷ص وزیری.
۱۲۷. ، ده درس پیرامون امربه معروف ونهی از منکر، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن کریم، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ۱۲۸ص رقعی.
۱۲۸. قربانی لاهیجی، زین العابدین، فریضه امربه معروف و نهی از منکراز دیدگاه قرآن و سنت ، تهران، سایه، ۱۳۸۰، چاپ دوم، ۳۲۰ص وزیری.
۱۲۹. کفاش، حمیدرضا، امربه معروف و نهی از منکردرنهج البلاکه (ویژه دانش آموزان)، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۳، ۵۸ص رقعی.
۱۳۰. کورانی، علی، امربه معروف و نهی از منکروالاترینوگران قدرترینفریضه اسلامی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶، چاپ نهم، ۸۸ص رقعی.
۱۳۱. کوک، مایکل آلن، امربه معروف و نهی از منکر دراندیشه اسلامی، ترجمه احمد نمایی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۸۶، چاپ چهارم، دو جلد وزیری.
۱۳۲. گرمرودی ثابت، مولود، امربه معروف و نهی از منکر درکتاب و سنت ، مشهد، تطهیر، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۱۲۸ص رقعی.
۱۳۳. لشکری، علیاصغر، پژوهشی درامربه معروف و نهی از منکر، اراک، سیاره، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ۲۶۱ص رقعی.
۱۳۴. محدثی، جواد، آدمها و جاها، قم، بشیراندیشه، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۷۸ص رقعی.
۱۳۵. ، امربه معروف و نهی از منکر، کرمان، آموزش و پرورش ناحیه ۲، ۱۳۷۵، چاپ دوم، ۳۲ص پالتویی.
۱۳۶. ، راه رشد، تهران، ستاد احیاء امربه معروف و نهی از منکر، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۶۴ص جیبی.
۱۳۷. محسنی کبیر، مرتضی، امربه معروف و نهی از منکر (بانهج البلاکه آشنا شویم)، تهران، فردابه، ۱۳۷۹، ۳۲ص جیبی.
۱۳۸. ، امربه معروف و نهی از منکر، دوفریضه برتر در سیره معصومین (دفتراول)، قم، معروف، ۱۳۷۶، چاپ اول، ۱۴۴ص رقعی. ۱۳۹. مدنی بجستانی، سید محمود، امربه معروف و نهی از منکر، دوفریضه برتر در سیره معصومین (دفتر دوم)، قم، معروف، ۱۳۷۹، چاپ اول، ۱۶۰ص رقعی.
۱۴۰. مدیریت تحقیقات و پژوهش، ویژه مسئولین امربه معروف و نهی از منکر مناک۹ و مراکز اجرایی، تهران، بروج، ۱۳۸۴، چاپ اول، ۹۶ص رقعی.
۱۴۱. مرکز تحقیقات اسلامی سپاه، امربه معروف ونهی از منکر، تهران، نیروی مقاومت بسیج سپاه، ۱۳۷۲، چاپ دوم، ۱۷۴ص رقعی.
۱۴۲. مرکز نظارت همگانی ناجا، مجموعه مقالات دومین همایش علمی تخصصیناجا ونظارت همگانی، تهران، مرکز نظارت همگانی ناجا، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۴۲۲ص وزیری.
۱۴۳. مسعود، عبد العزیز بن احمد، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر وأثرهما فی ح/. الأمة، ریاض، دار الوطن، ۱۴۱۴ق، چاپ دوم، ۵۸۹ص وزیری.
۱۴۴. مسعودی، محمد اسحاق، آموزش امربه معروف و نهی از منکر (تکمیلی)، تهران، شورای امربه معروف و نهی از منکر بانک سپه، ۱۳۸۸، چاپ دوم، ۳۰۲ص رقعی.
۱۴۵. ، آموزش امربه معروف و نهی از منکر (مقدماتی)، تهران، پیام آزادی، ۱۳۸۷، چاپ سوم، ۱۷۱ص رقعی.
۱۴۶. ، اصلاحات وامربه معروف و نهی از منکر، تهران، ستاداحیاءامربه معروف و نهی از منکر، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۱۱۸ص رقعی.
۱۴۷. ،پژوهشی درامربه معروف و نهی از منکرازدیدگاه قرآن وروایات، تهران، بینالملل، ۱۳۸۴، چاپ سوم، ۳۵۴ص وزیری.
۱۴۸. ، شبهه و شایعه دو منکرم۴بوعاتی، قم، معروف ،۱۳۷۶، چاپ اول، ۱۳۵ص رقعی.
۱۴۹. مشکینی، علی، امربه معروف ونهی از منکر، قم، یاسر، ۱۳۵۹، چاپ اول، ۷۲ص جیبی.
۱۵۰. مصباح یزدی، محمد تقی، بزرگترین فریضه، تدوین و نگارش قاسم شبان نیا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۲۰۸ص رقعی.
۱۵۱. مطهری، مرتضی، ا صل امربه معروف و نهی از منکر، کرمان، ودیعت، ۱۳۸۵، چاپ اول، ۴۵ص پالتویی.
۱۵۲. مطهری، مرتضی، امربه معروف و نهی از منکر درآثاراستاد شهیدآیة ال'له م۴هری، به کوشش حسین جوادی نیا، تهران، صدرا، ۱۳۸۷، چاپ دوم، ۲۱۶ص رقعی.
۱۵۳. ، عنصرامربه معروف، تهران، بی نا، ۱۳۶۰، چاپ اول، ۱۰۷ص رقعی.
۱۵۴. معزالدینی، محمدحسن، منسیان: دوفراموش شده، یزد، نیکوروش، ۱۳۸۷، چاپ اول، ۷۰ص رقعی.
۱۵۵. مقدسی الجماعیلی، تقی الدین ابی احمد، کتاب الأمربالمعروف و النهیعن المنکر، تحقیق فالح بن محمد بن فالح الصغیر، ریاض، دارالعصامه، ۱۴۱۷ق، ۳۰۳ص وزیری.
۱۵۶. منتظری، حسین علی، مبانی فقهی حکومت اسلامی (دراسات فی ولایة ال/قیه و فقه الدولة الاسلامیة)، ترجمه و تقریر محمود صلواتی، قم، تفکر، ۱۳۷۰، چاپ اول، ۶۳۷ص وزیری.
۱۵۷. مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، حکایتهای امربه معروف و نهی از منکر، تهران، مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، ۱۳۷۸، چاپ چهارم، ۱۷۶ص وزیری.
۱۵۸. موسوی خراسانی، سیدحسن، بایدها ونبایدها:امربه معروف و نهی از منکر، قم، نبوغ، ۱۳۸۱، چاپ اول، ۱۵۸ص رقعی.
۱۵۹. مؤمنی راد، احمد، اینگونه بودند مردان مرد (شیوه عملی امربه معروف و نهی از منکر)، تهران، لوح محفوظ ،۱۳۸۴، ۲۶۰ص وزیری.
۱۶۰. مهدی پور، محمود، اخلاق مدیران، قم، بشیر اندیشه، ۱۳۸۹، چاپ اول، ۹۹ص رقعی. ۱۶۱. میرعظیمی، سیدجعفر، دوفریضه بزرگامربه معروف و نهی از منکر، قم، مؤلف، ۱۳۷۲، چاپ دوم، ۲۳۹ص وزیری.
۱۶۲. نعیم آبادی، غلام علی، روش شناسی وآسیب شناسیامربه معروف و نهی از منکر، قم، توسعه قلم ،۱۳۸۸، چاپ اول، ۱۵۲ص رقعی.
۱۶۳. نوری همدانی، حسین، الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ق، ۲۵۵ص رقعی.
۱۶۴. ، امربه معروف و نهی از منکر، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، قم،انتشارات بوستان کتاب، ۱۳۷۹، چاپ هشتم، ۳۱۷ص رقعی.
۱۶۵. نوریها، حسنعلی، امربه معروف و نهی از منکردرآستانه هزاره سوم، قم، میثم تمار، ۱۳۸۲، چاپ اول، ۱۷۴ص رقعی.
۱۶۶. وزارت کار و امور اجتماعی، امربه معروف و نهی از منکر (دعوت به کارهای خوب و نهی از کارهای بد)، تهران، وزارت کار و امور اجتماعی، ۱۳۷۷، ۳۲ص پالتویی.
۱۶۷. ولی زاده، نعمت الله، تحلیل راهبردی شیوههای م۴لوب امربه معروف و نهی از منکر، تهران، بروج ،۱۳۸۵، چاپ اول، ۱۶۸ص رقعی.
