فرهنگ مصادیق:مسئولیت دولت و جامعه در برابرازدواج جوانان

مسئولیت دولت و جامعه در برابرازدواج جوانان

گزیده خطبه‌های آیت اللّه ابراهیم امینی در نماز جمعه قم

ازدواج به موقع جوانان، وظیفه همگانی

در خطبه گذشته عرض شد ازدواج به موقع جوانان در اسلام به قدری دارای اهمیت است که فراهم کردن زمینه های آن برای جوانان، در قرآن کریم، وظیفه همگانی معرفی شده است. خداوند می فرماید:
«وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ».
معنای «انکحوا» این نیست که خود نکاح کنید، بلکه بدین معنا است که باید وسیله نکاح را برای همه جوانان فراهم نمایید! این کار وظیفه همگانی است و مخاطب آیه همه مردم هستند.
اما سه دسته از میان آنان به طور خاص مورد خطاب قرار گرفته اند:

والدین و بستگان

اول، پدران، مادران و سایر اقوام دختران و پسران، که باید به ازدواج جوانان شان کمک کنند. در خطبه قبل، مطالبی در این باره عرض کردم.

دولت

امروز به دسته دیگری که به طور خاص مخاطب آیه هستند و در برابر ازدواج جوانان مسئول هستند، اشاره می کنم و آن، عبارت است از دولت اسلامی.
دولت اسلامی به اعتبار اینکه مسئولیت حفظ سلامت جامعه (سلامت اخلاقی، اجتماعی و نفسانی جامعه) را بر عهده دارد و به دلیل آنکه ازدواجِ به موقع، از انجام بسیاری از معضلات اجتماعی جلوگیری می کند و سلامت جامعه را در پی دارد، باید در این باره به طور جدی اقدام کند.

قانون اساسی چه می گوید؟

در این مورد، ابتدا به بخشی از قانون اساسی اشاره می کنم تا ببینیم میزان عنایت و توجه قانون اساسی به این امر تا چه حدی است و عملکرد ما در این باره چه مقدار بوده است!
در اصل دهم قانون اساسی این عبارت وجود دارد: ـ دقت بفرمایید! ـ از آنجا که خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است، همه قوانین و مقررات و برنامه ریزی های مربوطه باید جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن، استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد.
در این اصل، دولت، مجلس، قوه قضائیه و همه کسانی که در نظام اسلامی به نوعی دخالت دارند، مورد خطاب قرار گرفته اند. اینها وظیفه دارند وسایل آسان کردن ازدواج جوانان را فراهم سازند و هر کدام از آنها به نسبت موقعیت و منصبی که دارند، موظف به اجرای قانون هستند.

قوای سه گانه

دولت و قوه مجریه باید امکانات لازم را برای این امر فراهم سازند! مجلس و قوه مقننه نیز به تصریح عبارت «امکانات لازم را فراهم کند»، باید قوانین مربوطه را به گونه ای وضع نماید تا امکان ازدواج سهل و آسان برای جوانان فراهم شود. علاوه بر آن، همه قوانین دیگری را نیز که تصویب می کنند، باید به این نکته توجه داشته باشند که این قوانین به تأخیر ازدواج جوانان نینجامد، بلکه به آسان کردن ازدواج آنان کمک کند. قانون اساسی به این مطلب تصریح کرده است!
همچنین قوه قضائیه باید برای سلامت خانواده ها برنامه ریزی لازم را انجام دهد. صدا و سیما نیز که نقش مهمی در تشویق جوانان به ازدواج دارد، باید به وظیفه خطیر خود در این زمینه آگاه بوده و در راستای آن حرکت کند.
بالاخره همه اینها مسئولند؛ چرا که جزء خانواده بزرگ دولت اسلامی هستند و باید امکان ازدواج به موقع را برای جوانان فراهم کنند.
قطعا در طول این مدت، کارهای بزرگی در این زمینه انجام گرفته، امکانات و تسهیلاتی برای ازدواج از سوی دولت در اختیار جوانان قرار گرفته، وام های قرض الحسنه توسط بانک ها پرداخت شده است. نهادهای دیگر دولتی نیز در این باره کم و بیش فعالیت داشته اند؛ صدا و سیما نیز تا حدودی انجام وظیفه کرده است. دستگاه قضایی هم به این امر اهتمام ورزیده که از این جهت، قابل تقدیر است و از همه آنها تشکر می کنیم، اما هنوز یک سؤال باقی است!
آیا با وجود همه این مطالب، به ازدواج جوانان و آسان کردن در امر ازدواج، عنایت کافی شده است؟
قطعا عنایت شده است! اما آیا این مقدار کافی است؟! آیا قوانین طبق نیاز جامعه به آسان سازی ازدواج، تصویب شده است؟! آیا همان طور که در اصل دهم قانون اساسی ذکر شده، دولت عنایت ویژه ای به این امر داشته است؟! آیا اگر تا کنون به این مسئله عنایت لازم شده بود، باید با چنین وضعی روبه رو می شدیم و تعداد جوانان مجرد این گونه افزایش می یافت؟!
اگر به درستی انجام وظیفه کرده بودیم، باید با خیل دختران و پسرانی روبه رو می شدیم که با اینکه به سنین بالا رسیده اند، اما هنوز قادر به ازدواج نیستند؟! متأسفانه سن برخی از آنان به قدری زیاد شده که دیگر امیدی به ازدواج شان نیست و از تشکیل خانواده مأیوس هستند! امیدواریم این کوتاهی در انجام وظایف با توکل به خدا و برنامه ریزی مسئولان و همیاری ملت شریف ایران جبران شود.

توصیه به نمایندگان مجلس

لازم است تذکری هم خدمت برادران و خواهران در مجلس شورای اسلامی بدهم. از شما خواهشمندم ازدواج به موقع جوانان را به عنوان یک ضرورت تلقی کنید و با توجه به آن، مسائل را بررسی نمایید؛ نه اینکه ازدواج جوانان را در درجه چندم قرار دهید. ازدواج به موقع، یک ضرورت است! همان طوری که مردم به آب، غذا، برق و گاز نیاز دارند، جوانان به ازدواج به موقع احتیاج دارند. باید به این دولت اسلامی به اعتبار اینکه مسئولیت حفظ سلامت جامعه (سلامت اخلاقی، اجتماعی و نفسانی جامعه) را بر عهده دارد و به دلیل آنکه ازدواجِ به موقع، از انجام بسیاری از معضلات اجتماعی جلوگیری می کند و سلامت جامعه را در پی دارد، باید در این باره به طور جدی اقدام کند.
ازدواج به موقع، یک ضرورت است! همان طوری که مردم به آب، غذا، برق و گاز نیاز دارند، جوانان به ازدواج به موقع احتیاج دارند. باید به این امر به عنوان یک ضرورت نگاه کرد و بر این اساس، مسائل را بررسی نمود!
کاهش مدت سربازی در زمان صلح و شرایط عادی کشور قابل انجام است و برای رونق دادن ازدواج میان جوانان بسیار مؤثر است! خودِ این امر مشوق جوانان است تا برای نجات از سربازی و خدمت کمتر، زودتر ازدواج کنند.
امر به عنوان یک ضرورت نگاه کرد و بر این اساس، مسائل را بررسی نمود!
امیدواریم در آینده نزدیک قانون جامع و خوبی در مجلس به تصویب برسد و جوانان را از مشکلات فعلی نجات دهد! ان شاءاللّه .

چالش فرهنگی

مطلب دیگری را که باید خدمت برادران و خواهران عزیز در مجلس شورای اسلامی عرض کنم این است که: در لایحه هایی که از دولت به مجلس آمده بود، بحث فرهنگی غفلت شده و از آن صحبتی به میان نیامده است، در حالی که مسائل اقتصادی، معیشتی و امثال اینها مطرح بود اما مسئله فرهنگی بر مسائل دیگر تقدم دارد، البته مسئله فرهنگی و فرهنگ سازی، بیشتر به صدا و سیما مربوط است که امیدواریم در لایحه جدید برای آسان سازی امر ازدواج، صدا و سیما و دیگر مسئولان فرهنگی بدین مسئله نیز عنایت کنند.

خدمت نظام وظیفه

لازم می دانم به یکی دیگر از مشکلات جوانان اشاره کنم و آن، سربازی است. اینکه جوان ها باید در سن معیّنی به خدمت سربازی بروند، باعث می شود که نتوانند زودتر از آن ازدواج کنند؛ در هنگام سربازی هم که قادر به ازدواج نیستند و پس از گذراندن سربازی با مشکلات فراوانی روبه رو هستند.

خدمت در نزدیک ترین محل

در این باره نیز دولت می تواند کارهای مثبتی انجام دهد. دولت و وزارت دفاع می توانند به گونه ای برنامه ریزی کنند که سربازان متأهل را در نزدیک ترین پادگان محل سکونت آنان به خدمت بگیرند تا بتوانند دوران خدمت سربازی خود را در آنجا بگذرانند.
این کار باعث می شود سربازانی که به دلیل دور بودن محل خدمت شان، از ازدواج خودداری می ورزند، مانعی برای ازدواج نداشته باشند.

کاهش مدت خدمت

برنامه دیگری که برای رونق بخشیدن به امر ازدواج میان سربازان می توان داشت، کم کردن مدت زمان سربازی کسانی است که متأهل هستند و یا در طول سربازی ازدواج می کنند. کاهش مدت سربازی در زمان صلح و شرایط عادی کشور قابل انجام است و برای رونق دادن ازدواج میان جوانان بسیار مؤثر است! خودِ این امر مشوق جوانان است تا برای نجات از سربازی و خدمت کمتر، زودتر ازدواج کنند.

مرخصی دوره ای

علاوه بر این، می توان به سربازان متأهل مرخصی بیشتری داد تا آنان هم انجام خدمت وظیفه کرده باشند و هم اینکه سربازی، مانعی برای ازدواج آنان نباشد. این امر شدنی است! هر پانزده روز یک بار، مرخصی بیست و چهار ساعته ای به او بدهند تا سری به خانواده اش بزند و آرامش روحی یابد.

کمک هزینه

کار دیگری که جهت رونق دادن و ترویج ازدواج میان سربازان می توان کرد، اختصاص کمک هزینه به سربازان متأهل است. در برابر آن همه هزینه های نابه جا و مبالغ هنگفتی که صرف مسائل سطحی و پیش پا افتاده می شود، رقم این هزینه ها بسیار ناچیز و جزئی است. کمک هزینه صرف کرایه رفت و برگشت و هزینه های جاری سربازان متأهل می شود.
با اینکه در نظر اوّل، این طرح و برنامه ها بسیار ساده به چشم می آیند، اما همه آنها می توانند در آسان سازی و رونق دادن ازدواجِ به موقع جوانان بسیار مؤثر باشند. دانشگاه ها نیز می توانند برنامه هایی از این قبیل را برای دانشجویان انجام دهند.

اولویت استخدام متأهلان

در استخدام نیروهای اداری، اولویت را به کسانی بدهند که ازدواج کرده اند. این راهکار می تواند یکی دیگر از برنامه های دولت جهت رونق بخشیدن ازدواج میان جوانان باشد؛ زیرا همین امر باعث ایجاد انگیزه میان جوانان شده و آنها را به سوی ازدواج سوق می دهد. برنامه هایی از این قبیل فراوان است که هزینه چندانی نداشته و به برنامه ریزی های کلان و پیچیده هم نیازمند نیست و در کوتاه مدت نیز قابل انجام است و به تسهیل ازدواج جوانان کمک فراوانی می کند.
پروردگارا! به ذات مقدست سوگند! مسئولان ما را در فراهم کردن هر چه بیشتر وسیله ازدواج جوانان موفق بدار.

جمعه: ۱۴/۱۲/۸۴ افزایش سن ازدواج جوانان

در خطبه های گذشته عرض شد یکی از مشکلات کنونی جامعه ما، افزایش سن ازدواج جوانان است. متأسفانه طبق آمار، متوسط سن ازدواج در پسران به ۲۶ سال و در دختران به ۲۳ سال افزایش یافته است. طبعا در این میان، عده ای از دختران و پسران، به سنینی رسیده اند که فرصت ازدواج را برای همیشه از دست داده، به ناچار تا آخر عمر، باید تنها زندگی کنند، که همه شما با پیامدهای سوء آن آشنا هستید و می دانید چه آثار بد اجتماعی، فرهنگی، روحی و ... برای جوانان و خانواده های آنها حتی برای اجتماع دارد! این مسئله یکی از مشکلات بزرگ فعلی جامعه ما است.

وظیفه همگانی

در این باره عرض شد چون اسلام امر ازدواج را بسیار مهم دانسته و تأخیر در آن را به زیان جامعه می داند، همچنین می داند که شتاب در امر ازدواج، امری نیست که فقط از جوانان به تنهایی ساخته باشد، بلکه باید همه اقشار جامعه در این راه تلاش و کوشش کنند، از این رو، سعی در تهیه وسایل ازدواج و تسریع در امر ازدواج جوانان را یک وظیفه همگانی مسلمانان معرفی کرده است: «و انکحوا الایامی منکم و الصالحین من عبادکم.» در این آیه شریفه، عموم مسلمانان مورد خطاب قرار گرفته اند، به گونه ای که سامان دادن امر ازدواج جوانان و فراهم نمودن وسایل ازدواج آنان یک وظیفه همگانی شمرده شده است.

مخاطبان آیه

همچنین در همین باره عرض کردم سه گروه می توانند مورد خطاب این آیه قرار گرفته باشند:
اوّل، پدران و مادران؛ دوم، مسئولان نظام و زمامداران جامعه که در باره وظایف این دو گروه، مقداری صحبت کردم.
در استخدام نیروهای اداری، اولویت را به کسانی بدهند که ازدواج کرده اند. همین امر باعث ایجاد انگیزه میان جوانان شده و آنها را به سوی ازدواج سوق می دهد.
آیا با خود فکر کرده اید پدران و مادرانی که چند دختر دَم بخت در خانه دارند، ولی به هر دلیل، نمی توانند آنها را شوهر دهند، چه حالی دارند؟! این مشکل نیست؟!
دستورهای اسلام در این باره بسیار روشن است و احتیاج به تفسیر ندارد. اسلام به ازدواج جوانان عنایت خاص دارد و از عموم مردم خیراندیش جامعه خواسته است تا در این راه قدم بردارند.
امروز به گروه سوم اشاره می کنم: دسته سوم مخاطبان آیه، تمام مؤمنان خیراندیشی هستند که به هر وسیله ممکن، با انفاق مال خود، با قلم و زبان و حتی با وساطت میان خانواده ها و یا به هر طریق ممکن دیگر، می توانند در تسهیل ازدواج، نقش ایفا کنند. به عبارت دیگر: عموم مردم در جامعه اسلامی که از توانایی و قدرت کافی برخوردارند، مخاطب آیه هستند.
روشن است که تعداد زیادی از افراد جامعه می توانند در این کار خیر سهیم شده و به این امر، کمک کنند؛ عده ای با مال و عده ای دیگر با زبان و قلم خود به این کار کمک نمایند. عده ای نیز می توانند برای پیشبُرد این مهم، میان خانواده ها واسطه شوند. بنابراین، تمام افرادی که به نوعی از قدرت و تمکن برخوردارند، مخاطب آیه هستند و شاید مهم ترین قسم، همین گروه باشد.
اگر این مطلب را بپذیریم که ازدواج یکی از مشکلات کنونی جامعه ما است، همه باید برای حل آن تلاش و کوشش کنیم و به آن با دید یک وظیفه همگانی بنگریم.

دختران و پسران در خانه مانده!

به نظر شما، با این وضعی که اکنون در جامعه شاهد آن هستیم، ازدواج جوانان مشکل جامعه ما نیست؟! آیا ماندن دختران در خانه به دلیل آنکه خواستگاری ندارند، معضل و مشکل امروز جامعه ما نیست؟! آیا اینکه وجود پسرانی که به سن ازدواج رسیده اند و غریزه جنسی بر آنها فشار می آورد، ولی با این حال قادر به ازدواج نیستند، مشکل نیست؟! جامعه ما به کجا می رود؟! جوانان چه کنند؟! آیا با خود فکر کرده اید پدران و مادرانی که چند دختر دَم بخت در خانه دارند، ولی به هر دلیل، نمی توانند آنها را شوهر دهند، چه حالی دارند؟! این مشکل نیست؟!
آیا تا کنون فکر کرده اید دخترانی که در خانه مانده اند و یا پسرانی که قادر به ازدواج نیستند و تمایل به تشکیل زندگی مشترک دارند، ولی به هر دلیل نمی توانند به خواسته خود برسند، چه حالی دارند؟! چرا برای دختران خواستگاری نمی رود؟! چرا پسران قادر به تأمین هزینه های ازدواج نیستند؟! مشکل از این بزرگ تر؟! آیا این مشکل نیست؟!
این مسائل برای جامعه ما مشکل جدی است! وقتی نامه های جوانان را می خوانم و یا تلفنی با آنها صحبت می کنم و می بینم که از ازدواج کردن مأیوس شده اند، واقعا رنج می برم! آیا نمی خواهیم جامعه را اصلاح کنیم؟! اگر می بینیم که مشکلات حل نمی شود، برای این است که به وظایف خود عمل نکرده ایم، یا اینکه به درستی به وظیفه خود در قبال جامعه عمل نمی کنیم!
دستورهای اسلام در این باره بسیار روشن است و احتیاج به تفسیر ندارد. اسلام به ازدواج جوانان عنایت خاص دارد و از عموم مردم خیراندیش جامعه خواسته است تا در این راه قدم بردارند.

رهنمودهای احادیث

دولت به تنهایی نمی تواند این مشکل را حل کند. نهادها بدون پشتیبانی مردم نمی توانند بر این مشکل غلبه کنند. خودِ دخترها و پسرها و پدران و مادران آنان هم به تنهایی نمی توانند کاری کنند. مشکل بزرگ تر از آن است که فکر می کنیم! حل مشکل همت همگانی می خواهد؛ به همین دلیل است که اسلام در این باره توصیه کرده است همه مردم در این راه قدم گذارند.
احادیثی را که در این زمینه وارد شده، می توان در دو گروه دسته بندی کرد؛ اولین دسته، روایاتی است که در باره اهتمام به امور مسلمانان وارد شده است:
رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: «مَن أصبح لا یهتم بأُمور المسلمین، فلیس بمسلم؛ هر کسی صبح کند، در حالی که به فکر اصلاح امور و رفع مشکلات مسلمانان نباشد، مسلمان نیست!» در روایت نمی فرماید پدر و مادر، یا دولت اسلامی، بلکه عموم مردم را در جامعه اسلامی مورد خطاب قرار می دهد. اگر بپذیریم که این مشکل را داریم؛ حل این مشکل یکی از اموری است که پیغمبر اسلام به ما سفارش کرده است برای آن کوشش کنیم اما اگر سستی به خرج دادیم، باید در ایمان خود تجدید نظر کنیم!
برای عمل به دستور پیامبر اسلام باید به طور جدّی وارد صحنه شویم و هر کس به اندازه توانایی خود، برای حل این معضل، کوشش کند.
اما نوع دیگری از احادیث وجود دارد که به طور خاص، تزویج افراد و فراهم کردن وسیله ازدواج را به عنوان یک عبادت بزرگ معرفی می کند که برای نمونه به دو حدیث اشاره می کنم:
امام صادق علیه السلام فرمود: «مَن زَوَّجَ أعزبا کان ممّا ینظر اللّهُ إلیه یومَ القیامه؛ هر کسی که وسیله ازدواج را برای فرد مجردی فراهم کند، [چه پسر و چه دختر؛ از خویشان باشد یا از غیر خویشان]، خداوند در قیامت با نظر لطف و مرحمت خود به آن بنده می نگرد.» این مسائل در اسلام مهم است! اگر خدا در قیامت به کسی با نظر لطف نظر کند، در مقامات بهشتی، شفاعت، نعمت های بهشتی و چشم پوشی از گناهان، تأثیر مثبتی خواهد گذاشت.
روایت دوم از امام کاظم(ع) است. ایشان می فرمایند: سه گروه در قیامت، در سایه عرش الهی به سر می برند؛ [یعنی در روزی که سایه ای نیست که انسان به آن پناه برد، مگر سایه خداوند متعال، سه دسته از مردم در قیامت با وجود مشکلات فراوان و گرمای طاقت فرسای آن روز و دغدغه های فراوانی که مردم دارند، در سایه عرش خدا به سر می برند تا حسابرسی تمام شود. چه مقامی بالاتر از این]؟!
یکی از این سه گروه، کسانی هستند که وسایل ازدواج برادران و خواهران مسلمان خویش را فراهم نمایند، [به وسیله کمک های مادی و تهیه جهیزیه و برپایی مراسم ازدواج و یا به وسیله کمک های معنوی و واسطه گری و مشورت دادن و ...].
پسر و دختری که در آغاز راه زندگی هستند، از بسیاری مسائل و واقعیات زندگی اجتماعی خبر ندارند و یا اینکه اصلاً مورد مناسبی برای ازدواج سراغ ندارند. خیّرین جامعه می توانند پیشقدم شده و در این راه اقدام کنند و واسطه خیر شوند.
دومین گروه، کسانی هستند که به برادران و خواهران مسلمان خود خدمت می کنند و برای رفع گرفتاری آنان تلاش می نمایند. اینان نیز از کسانی هستند که در قیامت در ظلّ خدا زندگی خواهند کرد.
دسته سوم کسانی هستند که در حفظ اسرار برادران و خواهران مؤمن خویش بکوشند و با کتمان اسرار آنها، سبب حفظ آبروی ایشان باشند. این گروه هم در قیامت در سایه عرش خدا زندگی خواهند کرد. این سه دسته از کسانی اند که در قیامت مورد توجه خاص خدا هستند.
از این قبیل احادیث، در کتب روایی ما فراوان وجود دارد که از آنها، اهمیت این موضوع به دست می آید که همه افراد جامعه به مقدار قدرت و توانایی خود و به هر طریق ممکن، باید برای فراهم کردن وسایل ازدواج برادران و خواهران دینی خود تلاش و کوشش کنند، مخصوصا در این زمان که وضع جامعه بسیار حساس و مهم است.
پروردگارا، به همه کسانی که به هر طریق برای حل این مشکل کمک می کنند، در دنیا و آخرت، بهترین جزای خیر را عطا بفرما!
خدایا، وسیله ازدواج را برای دختران و پسران ما فراهم بفرما!
خدایا، جامعه ما را از این معضل اجتماعی نجات بده!
امام صادق علیه السلام فرمود:
هر کسی که وسیله ازدواج را برای فرد مجردی فراهم کند [، چه پسر و چه دختر؛ از خویشان باشد یا از غیر خویشان،[ خداوند در قیامت با نظر لطف و مرحمت خود به آن بنده می نگرد.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی حوزه - تاریخ برداشت : ۹۵/۳/۴

بازگشت به تزویج جوانان