فرهنگ مصادیق:فحص از اعلم

فحص از اعلم

در جایی که مجتهد اعلم شناخته شده نباشد و مکلف برای شناختن وی دست به تحقیق و تفحص بزند ، این عمل مکلف را فحص از اعلم می‌گویند . بحثی که در میان اصولی‌ها و فقها مطرح گردیده این است که آیا فحص از اعلم واجب است یا نه . مسئله چند صورت دارد:
۱ ـ علم به تفاضل و اختلاف فتوای میان دو یا چند مجتهد باشد ، به این معنا که از یک سو ،علم اجمالی به وجود مجتهد فاضل و مفضول وجود دارد ، و از سوی دیگر اختلاف فتوای مجتهد فاضل و مفضول نیز روشن است ; در این صورت ، اگر مکلف بخواهد احتیاط کند و امکان احتیاط هم وجود داشته باشد، باید احتیاط ، و گرنه از اعلم فحص کند .
۲ ـ علم به تفاضل مجتهدها با جهل به اختلاف فتواها، در این فرض دو دیدگاه وجود دارد: برخی همانند "شیخ انصاری" ، "حکیم" و "خویی" بر این باوراند که فحص از اعلم لازم است و برخی دیگر هم چون "صاحب فصول" بر این باوراند که فحص واجب نیست .
۳ ـ جهل به تفاضل مجتهدها با علم به اختلاف فتواها حکم این صورت مانند صورت اول است ، یعنی اگر احتیاط ممکن است احتیاط ، و گرنه فحص کند . ۴ ـ جهل به تفاضل مجتهدها با جهل به اختلاف فتواها . حکم این صورت هم ، مانند صورت دوم است و دو نظر وجود دارد^[۱] .