فرهنگ مصادیق:جایگاه همسایه داری در اسلام

جایگاه همسایه داری در اسلام

اهمیت همسایه داری

قرار گرفتن مراعات حق همسایه در کنار حق بندگی و نیکی به والدین، نشان از اهمیت در منظر قرآن دارد. در روایات نیز تعبیرات نغر و زیبایی درباره اهمیت همسایه داری آمده که به نمونه‌هایی اشاره می‌شود:

احترام همسایه بسان احترام به مادر

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "حُرْمَةُ الْجَارِ عَلَی الْإِنْسَانِ کَحُرْمَةِ أُمِّهِ؛" حرمت همسایه بر [عهده] انسان مانند احترام به مادر است." همچنان که مادر را نباید آزار داد و بهشت رفتن منوط به رضایت مادر است، همسایه هم چنین است.

همسایه خوب نشانه سعادت

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ الْمَسْکَن وَ الْجَارُ الصَّالِحُ وَ الْمَرْکَبُ الْهَنِی ءُ؛ خانه و همسایه خوب و مرکب راهوار از خوشبختی مرد است." البته این موارد، مربوط به سعادت دنیا است، نه سعادت آخرت.

وصیت [حضرت امام] علی علیه‌السلام در آخرین لحظات

[حضرت امام] علی علیه‌السلام فرمود: "اللَّهَ اللَّهَ فِی جِیرَانِکُمْ فَإِنَّهُمْ وَصِیَّةُ نَبِیِّکُمْ مَا زَالَ یُوصِی بِهِمْ حَتَّی ظَنَنَّا أَنَّهُ سَیُوَرِّثُهُمْ؛ خدا را! خدا را! درباره همسایگان [و حقوقشان را رعایت کنید] که وصیت پیامبر شماست و همواره به خوش‌رفتاری با همسایگان سفارش می‌کرد تا آنجا که گمان بردیم برای آنان ارثی معین خواهد کرد."

معیار نیکوکار بودن

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اِذا اَثنی عَلَیْکَ جیرانُکَ اَنَّکَ مُحْسِنٌ فَاَنْتَ مُحْسِنٌ وَ اِذا اَثْنی عَلَیْکَ جیرانُکَ اَنَّکَ مُسِیءٌ فانَّک مسیء؛ هرگاه همسایگانت هنگام ثنا و سخن گفتن درباره تو، تو را نیکوکار بدانند، پس تو نیکوکاری و اگر همسایگانت بدکارت شمارند، تو بدکاری." چرا که ممکن است انسان در غیر محل خود عیوب خویش را پنهان کند و خوبی و بدی او شناخته نشود؛ ولی در همسایگی واقعیت انسان آشکار می‌شود. به این جهت، فردی که همسایه‌ها نیکوکار بدانند، واقعاً نیکوکار است.

نقش همسایه در رفع بلا

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله فرمود: "اِنَّ اللَّه تَعالی لَیَدْفَعُ بِالْمسْلِمِ الصَّالِحِ عَنْ مِأَةِ اَهْلِ بَیْتٍ مِنْ جیران الْبَلاء؛ به‌راستی خداوند بلندمرتبه به‌واسطه مسلمانان درستکار، بلا را از صد خانه همسایه‌اش دور می‌کند." بنابراین همچنان که خدا به برکت مکه عذاب را از اهل آن و به برکت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله بلا را از مکه و مدینه دور کرده، وجود همسایه مؤمن باعث رفع بلا از همسایه می‌شود.

شناخت همسایه، قبل از خرید خانه

همسایه آن‌قدر در آرامش و امنیت انسان نقش دارد که قبل از خرید منزل گرفتن امتیاز است مکانی و ساختمانی باید نسبت به همسایه‌ها دقت نمود.
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله فرمود: "الْتَمِسُوا الْجَارَ قَبْلَ شِرَاءِ الدَّارِ وَ الرَّفِیقَ قَبْلَ الطَّرِیقِ؛ پیش از خانه خریدن، همسایه را بجویید و پیش از سفر کردن، رفیق را بیابید!"
در روایت دیگر آمده است: "اَلْجارُ قَبْلَ الدَّارِ وَ الرَّفیقُ قَبْلَ الطَّریقِ وَ الزَّادُ قَبْلَ الرَّحیلِ؛ همسایه قبل از [خرید خانه]، رفیق پیش از [انتخاب راه] و توشه قبل از [حرکت] آماده باید شود."
چون عیب خانه را می‌توان با تعمیر بر طرف کرد، ولی همسایه معیوب را به‌راحتی نمی‌توان اصلاح نمود.

بهشت رفتن منوط به همسایه داری است

فقط با اعمال عبادی، انسان بهشتی نمی‌شود؛ باید در کنار آن ارتباطات اجتماعی نیز سالم و صحیح باشد. یکی از آن‌ها این است که همسایه‌ها از انسان راضی بوده و مورد آزار قرار نگرفته باشند.
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ عَبْدْ لَا یَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ؛ به بهشت نمی‌رود کسی که همسایه از شرش در امان نباشد." چراکه خداوند برای بندگان خویش ارزش و عظمت قائل است و هرکس امنیت بندگان را به هم زند، در پیشگاه او نیز از عذاب در امان نخواهد بود.

امان از همسایه بد

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اِسْتَعیذُوا بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ جارِ الْمُقامِ فَاِنَّ جارَ الْمُسافِرِ اِذا شاءَ اَنْ یُزایِلَ زایَلَ؛ از شر همسایه ماندنی به خدا پناه آورید که از همسایه مسافر می‌توان گریخت [ولی از همسایه ماندنی راه گریزی نیست]."
و در جای دیگر فرمود: "اَللَّهُمَ اِنّی اَعُوذُ بِکَ مِنْ جارِ السَّوْءِ فی دارِ الْمُقامَةِ فَاِنَّ جارَ الْبادیَةِ یَتَحَوَّلُ؛ خدایا! به تو پناه می‌برم از همسایه بد در خانه اقامت (محل زندگی)؛ زیرا همسایه صحرا رفتنی است."
معلوم می‌شود فقط شیطان خطرناک نیست که از او به خدا باید پناه برد؛ همسایه و رفیق بد نیز خطرناک است و ندا باید از دست آنها به خدا پناه برد.
و همچنین فرمود: "تعوّذوا باللَّه من ثلاث فواقر: جار سوء إن رأى خیرا کتمه و إن رأى شرّا أذاعه و زوجه سوء إن دخلت علیها لسنتک و إن غبت عنها خانتک و إمام سوء إن أحسنت لم یقبل و إن أسأت لم یغفر. از سه چیز بخدا پناه ببرید که کمر شکن است: همسایه بد که اگر خیرى ببیند مستور دارد و اگر بدى ببیند منتشر سازد و همسر بدى که اگر پیش وى باشى بد زبانى کند و اگر پیش وى نباشى بتو خیانت کند و پیشواى بدى که اگر نیکى کنى نپذیرد و اگر بدى کنى نبخشد."
و از این سه مورد، کمرشکن تر این است که همسایه‌ای بخواهد موفقیت اجتماعی انسان را به خطر اندازد و آبروی او را که سرمایه اوست، نابود کند.

کیفیت همسایه داری

در هر جامعه‌ای آداب و رسومی وجود دارد که مراعات آن در حق همسایه لازم و ضروری است. در کنار آنچه هر انسان از برخوردهای مناسب درک می‌کند، اسلام نیز سفارش‌هایی در مورد همسایه داری دارد که به اهم موارد آنها اشاره می‌شود:

احسان و نیکی

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اِنْ اَجْبَبْتُمْ اَنْ یُحِبّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ فَأَدُّوا اِذَا ائْتُمِنْتُمْ وَ اصْدَقُوا اِذا حَدَثْتُمْ وَ اَحْسِنُوا جِوارَ مَنْ جاوَرَکُمْ؛ اگر می‌خواهید خدا و پیامبر صلی‌الله علیه وآله شما را دوست بدارند، [سه کار انجام دهید]: چون امانت به شما می‌سپارند، وفا کنید و چون سخن می‌گویید، راست گویید و به همسایگان نیکی کنید."
همچنین فرمود: "خَیْرُ الْاَصْحابِ عِنْدَ اللَّهِ خَیْرُهُمْ لِصاحِبِهِ وَ خَیْرُ الْجیرانِ عِنْدَ اللَّهِ خَیْرُهُمْ لِجارِهِ؛ بهترین دوستان نزد خدا کسی است که برای دوستش بهتر است و بهترین همسایه کسی است که برای همسایه‌اش بهتر است."
و نیز فرمود: "اَحْبِبْ لِلنَّاسِ ما تُحِبُّ لِنَفْسِکَ تَکُنْ مُؤْمِناً وَ اَحْسِنْ مُجاوَرَةَ مَنْ جاوَرَکَ تَکُنْ مُسْلِماً؛برای مردم همان را بخواه که برای خویش می‌خواهی و به همسایه نیکی کن تا مسلمان باشی."
هرچه بر خود ناروا دانی بدان بر دیگران // تا که اندر زندگی بر این روش عادت کنی.

تفقد و دلجویی

امام علی علیه‌السلام فرمود: "مِنْ حُسْنِ الْجَوارِ تَفَقُّدُ الْجارِ؛ از [نشانه‌های] نیکو همسایه داری کردن، دلجویی [از] همسایه است."
نقل کرده‌اند که سید بحر العلوم شبانگاهی یک از شاگردانش را خواست و با تمام خشم و عصبانیت بر او خروشید و گفت: در همسایگی تو فردی است بینوا که با چند کودک خود گرسنه به سر می‌برد
چرا به حال آنها رسیدگی نمی‌کنی؟ شاگرد گفت: به خدا سوگند نمی‌دانستم که آنها چنین مشکلی دارند. سید گفت: همین‌که نمی‌دانستی، مرا خشمگین کرده و الا اگر می‌دانستی و اقدام نمی‌کردی، کافر بودی.

مبادا همسایه گرسنه بخوابد

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "لا یَشْبَعُ الْمؤْمِنُ دُونَ جارِهِ؛ نباید مؤمن بدون همسایه‌اش سیر شود [و همسایه گرسنه باشد]."
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "ما آمَنَ بی مَنْ باتَ شَبْعانَ وَ جارُهُ جائِعٌ قالَ وَ ما مِنْ اَهْلِ قَرْیَةٍ یَبیتُ وَ فیهِمْ جائِعٌ یَنْظُرُ اللَّهُ اِلَیْهِمْ یَوْمَ اِلْقیامَةِ؛ به من ایمان نیاورده است کسی که سیر بخوابد و همسایه‌اش گرسنه باشد؛ و نیز فرمود: اهل قریه‌ای که [سیر] بخوابد، در حالی که در بین آنها گرسنه‌ای [خوابیده] است، خداوند به آنها در روز قیامت نظر [رحمت] نمی‌کند."

آزار نرساندن

اگر کسی نمی‌تواند خدمتی به همسایه کند، لااقل به او آزار و اذیت نرساند. پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ اَلْیوْمِ الآخِرِ فَلا یُؤْذی جارَهُ؛ کسی که ایمان به خدا و روز آخر (قیامت) دارد، همسایه‌اش را آزار ندهد." و امام رضا علیه‌السلام فرمود: "لیسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یَأْمَن جارُهُ بَوائِقَهُ؛ از ما نیست کسی که همسایه‌اش از شرّ او در امان نباشد."
و در روایت پیش گفته از پیامبر صلی‌الله علیه وآله خواندیم که: "به بهشت نمی‌رود کسی که همسایه‌اش از شرّش در امان نباشد."

صبر در مقابل آزار همسایه

نه‌تنها آزار انسان نباید به همسایه برسد، بلکه در مواردی لازم است انسان در مقابل آزار و اذیّت همسایه نادان و غافل صبر نماید. امام کاظم علیه‌السلام فرمود: "لَیْسَ حُسْنُ الْجَوارِ کَفَّ الأَذی وَلکِنْ حُسْنَ الْجِوارِ الصَّبْرُ عَلَی الْاَذی؛خوب همسایه داری کردن [فقط] این نیست که از اذیت خودداری کنی؛ بلکه نیکو همسایه داری نمودن این است که بر آزار و اذیت [های همسایه] صبر کنی." به همین جهت است که صبر پاداش بی‌حساب دارد.
فاطمه زهرا علیها السلام در مصیبت بابا اشک می‌ریخت، امّا عده‌ای از همسایه‌ها از این عمل اظهار نارضایتی کردن. حضرت بیرون از مدینه می‌رفت و گریه می‌کرد، ولی بااین‌حال، دعا در حق همسایه را فراموش نکرد و شب - تا صبح در حق همسایگان دعا کرد. وقتی امام حسن علیه‌السلام راز قضیه را پرسید، فرمود: "اَلْجارُ ثُمَّ الدَّارُ؛ اوّل همسایه، سپس [اهل] خانه."

اکرام همسایه

پیامبر اکرم علیه‌السلام فرمود: "مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ فَلْیُکْرِمْ جارَهُ؛ هر کس به خدا و آخرت ایمان دارد، باید همسایه‌اش را گرامی بدارد." چرا که همه مردم بندگان خدا هستند و آن‌هایی که مؤمن و متدین هستند، قلبشان عرش الهی است و مؤمن به خدا، بنده خدا را آزار نمی‌دهد و دل کسی را نمی‌شکند که:
میازارم زخود هرگز دلی را
وز آن ترسم در آن جای تو باشد

گناه سرقت از همسایه

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "وَلکِنْ یَسْرِقَ الرَّجُلُ مِنْ عَشْرَةِ اَبْیاتٍ اَیْسَرُ لَهُ مِنْ اَنْ یَسْرِقَ مِنْ بَیْتِ جارِهِ؛ سرقت کردن مرد از ده منزل [گناهش کمتر و] آسان‌تر است از سرقت نمودن از خانه همسایه‌اش."
این نهایت درجه احترام همسایه را می‌رساند. گویند گرگان و دیگر درندگان، نوعاً به گله‌های محل سکونت خویش حمله‌ور نمی‌شوند و سعی می‌کنند برای شکار مناطق دورتر را انتخاب کنند.

جرم بی‌عفتی با همسایگان

زنا و عمل منافی عفت از گناهان بیکره و بزرگ است که آثار زیانبار دنیوی و اخروی را در پی دارد؛ ولی انجام این عمل زشت و ناشایست با همسایگان از جرم و عقاب بیشتری بر خورددار است، به جهت حفظ حرمت همسایه داری. از این گذشته، آثار سوء آن دامنگیر خود انسان و خانواده او نیز می‌شود.
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "لَاَنْ یَزْنِیَ الرَّجُلُ بِعَشَرَةٍ خَیْرٌ لَهُ مِنْ اَنْ یَزْنِیَ بِاِمْرَأَةِ جارِهِ؛ زنا کردن مرد با ده زن [غیر همسایه، خیلی گناهش کمتر است و در نتیجه] بهتر است از آنکه با زن همسایه‌اش زنا کند."
و در جای دیگر فرمود: "اَلزَّانی بِحَلیلَةِ جارِهِ لایَنْظُرُ اللَّهُ اِلَیْهِ یِوْمَ الْقیامَةِ وَ لا یُزَکّیهِ وَ یَقُولُ لَهُ اُدْخُل النَّارَ مَعَ الدَّاخِلینَ؛ کسی که با زن همسایه زنا کند، خداوند به او در روز قیامت نظر [رحمت] نمی‌کند و پاکش نمی‌کند و به او می‌گوید: با دوزخیان به دوزخ داخل شو!"

حیا از همسایگان

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "لِیَسْتَحْیی اَحَدُکُمْ مِنْ مَلَکَیْهِ الَّذَیْنِ مَعَهُ کَما یَسْتَحْیی مِنْ رَجُلَیْنِ ضالِحَیْنِ مِنْ جیرانِهِ وَ هُما مَعَهُ بِاللَیْلِ وَ النَّهارِ؛ باید هر یک از شما [آدمی] از دو فرشته که همراه اویند، حیا کند؛ چنان که از دو مرد صالحی که همسایه اویند، حیا می‌کند و حال آنکه آن دو، شب و روز با اویند."

آثار همسایه داری نیکو

هر کار خیر و نیک آثاری دارد و از جمله خوب همسایه داری کردن، دارای آثار و برکات فراوانی است که به نمونه‌هایی اشاره می‌شود:

آبادی شهرها و طولانی شدن عمرها

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "حُسْنُ الْجَوارِ یَعْمُرُ الدِّیارَ وَ یُنْسِیءُ فیِ الْاَعْمارِ؛ همسایه داری نیکو، شهرها را آباد می‌کند و عمرها را دراز می‌سازد."
از این رو، عامل اکثر بیماریها و مرگها، استرسها و ناراحتی هاست. انسانی که با همسایه‌ها خوب است و همسایه‌ها نیز با او خوبند، محلّه‌ای آرام خواهد داشت و در نتیجه، سلامتیها بیشتر و عمرها طولانی‌تر خواهد شد.
امام صادق علیه‌السلام نیز فرمود: "حُسْنُ الْجِوارِ یَعْمُرُ الدِّیارَ وَ یَزیدُ فیِ الْاَعْمارِ؛ نیکو همسایه داری کردن، شهرها را آباد و عمرها را افزایش می‌دهد."

دفع بلاها

در روایت پیش گفته از پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله خواندیم که: "خداوند به احترام شخص مسلمان درستکار، بلا را از صدخانه همسایه‌اش دور می‌کند."

سعادت دنیا و آخرت

پیامبر اکرم علیه‌السلام فرمود: "مِنْ سَعادَةِ الْمَرْءِ... الْجارُ الصَّالِحُ؛ از سعادت مرد... [داشتن] همسایه صالح است." و فرمود: "به بهشت نمی‌رود کسی که همسایه از شرش در امان نباشد." مفهوم سخن پیامبر صلی‌الله علیه وآله این است که خوب همسایه داری کردن، موجب بهشت رفتن است. در زندگی دنیایی نیز زندگی آرام و سعادت‌بخش بستگی به وجود همسایه دارد؛ چرا که اگر انسان در محل زندگی و بین همسایه‌ها آرامش داشته باشد بخشی در سعادت دنیوی او تأمین می‌باشد.

محبوبیت در نزد خدا و رسول صلی‌الله علیه وآله

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اگر می‌خواهید خدا و پیامبرش شما را دوست بدارند،... به همسایگان نیکی کنید!"

یک توصیه

در عرف جامعه معروف است که می‌گویند: "دوری و دوستی." این مطلب ریشه روایی هم دارد که توصیه شده است با بستگان ارتباط داشته باشید؛ ولی با هم همسایه نباشید که زمینه کینه و ناسازگاری را فراهم می‌سازد.
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "صِلُوا قَراباتِکُمْ وَ لا تَجاوِرُوهُمْ فَاِنَّ الْجِوارَ یُورِثُ بَیْنَکُمُ الضَّغائِنَ؛ با خویشاوندان ارتباط داشته باشید [و نیکی کنید]؛ و[لی] همسایه‌شان نشوید که همسایگی میانتان باعث کینه‌ها می‌شود."

حق همسایگان

پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "لِلْجارِ حَقُّ؛ برای همسایه حقی [بسیاری] است." در این بخش، به اهم آنها اشاره می‌شود:
۱. پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله درباره حقوق همسایه فرمود: "اِنِ اسْتَغاثَکَ اَغَثْتَهُ وَ اِنِ اسْتَقْرَضَکَ اَقْرَضْتَهُ وَ اِنِ افْتَقَرَ عُدْتَ عَلَیْهِ وَ اِنْ اَصابَتْهُ عَزَّیْتُهُ وَ اِنْ اَصابَهُ خَیْرٌ هَنَّأْتَهُ وَ اِنْ مَرِضَ عُدْتَهُ وَ اِنْ ماتَ اتَّبَعْتَ جَنازَتُهُ؛ اگر کمک خواست، کمکش کنی و اگر قرض خواست، قرضش دهی و اگر ندار شد، تأمینش کنی و اگر مصیبت دید، تعزیت گویی اگر خیری به او رسید، به او تبریک گویی و اگر بیمار شد، به عیادتش روی و اگر از دنیا رفت، به تشییع جنازه او روی."
و در ادامه فرمود: "وَ لا تَسْتَطِلْ عَلَیْهِ بِالْبَناءِ فَتَحْجُبَ عَنْهُ الرّیحِ اِلَّا بِأِذْنِهِ وَ اِذا اشْتَرَیْتَ فاکِهَةٍ فَاهْدِلَهُ فَاِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَادْخِلْها سِرّاً وَ لا تُخْرِجْ بِهاوُلْدَکَ تَغیظُ بِها وُلْدَهُ وَ لا تُؤْذِهِ بِریحِ قِدْرِکَ اِلَّا اَنْ تَعْرِفَ لَهُ مِنْها؛ و نباید خانه و ساختمان [خود را] بلندتر از او بسازی که راه هوا را بر او ببندی، مگر خود اجازه دهد و هرگاه میوه خریدی، به او هدیه بده و اگر این کار را نکردی، [لااقل] مخفیانه به منزل ببر و مبادا فرزندانت میوه به دست از خانه خارج شوند که باعث ناراحتی فرزندان او می‌شود و با بوی دیگ [غذا] او را اذیّت نکن، مگر بدانی او نیز [چنان] غذایی دارد."
۲. حق الشفعه: اگر کسی بخواهد خانه‌اش مشترک را بفروش برساند، همسایه‌ها حق تقدّم دارند. پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اَلْجارُ اَحَقُّ بِشُفْعَةِ جارِهِ یَنْظَرُ بِهاءَ اِنْ کانَ غائِباً اِذا کانَ طَریقَهُما واحِداً؛ همسایه برای خرید سهم همسایه مقدم است و اگر غایب باشد، منتظر او بماند؛ در صورتی که راهشان یکی باشد."
۳. تقدّم همسایه در خرید زمین و اموال: نه تنها همسایه در خرید خانه حق تقدّم و "حق الشفعه " دارد، بلکه در خرید زمین و املاک نیز حق تقدّم دارد. پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اِذا اَحَدُکُمْ اَنْ یَبیعَ عَقارَهُ فَلْیَعْرِضْهُ عَلی جارِهِ؛ هرکس بخواهد زمین و آب خویش را بفروشد، [نخست] باید به همسایه‌اش عرضه کند."

تذکر یک نکته

آنچه از حقوق بیان شد، برای عموم همسایگان است؛ ولی گاه همسایه به خاطر جهات دیگر حق بیشتری برخوردار است.
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمود: "اَلْجیرانُ ثَلاثَةٌ فَجارٌ لَهُ حَقٌّ واحِدٌ وَ هُوَ اَدْنَی الْجیرانِ حَقّاً وَ جارٌ لَهُ حَقَّانِ وَ جارٌ لَهُ ثَلاثَ حُقُوقٍ؛ همسایگان سرگروه‌اند: همسایه‌ای که یک حق دارد که این گروه از همه حقّشان کمتر است و همسایه‌ای که دو حق دارد و گروهی که سه حق دارد."
"فَاَمَّا الَّذی لَهُ حَقٌّ واحِدٌ فَجارٌ مَشْرِکٌ لا رَحِمَ لَهُ حَقُّ الْجَوارِ وَ امَّا الَّذی لَهُ حَقَّانِ فَجارٌ مُسْلِمٌ لَهُ حَقُّ الْاِسْلامِ وَ حَقُّ الْجِوارِ وَ امَّا الَّذی لَهُ ثَلاثَةٌ حُقُوقٍ فَجارٌ مُسْلِمٌ ذُورَحِمٍ لَهُ حَقُّ الْاِسْلامِ وَ حقُّ الْجَوارِ وَ حَقُّ الرَّحِمِ؛ امّا کسی که یک حق دارد، همسایه مشرکی است که از بستگان [انسان] نیست. برای او فقط حق همجواری است [که قبلاً بیان شد] و امّا کسی که دو حق دارد، همسایه مسلمان است که حق اسلام و حق همسایگی دارد و امّا کسی که سه حق دارد، همسایه مسلمان خویشاوند است که حق اسلام [و مسلمان بودن] و حق همسایگی و حق خویشاوندی دارد."
از مجموع آنچه بیان شد، اهمیت همسایه داری و جایگاه و منزلت آن در اسلام روشن گردید و مشخص شد که سعادت دنیا و آخرت انسان و آرامش دنیایی و سعادت آخرتی او به اموری بستگی دارد که یکی از آن‌ها همسایه داری کردن و همسایه نیک داشتن است.

جزای بدرفتاری با همسایگان

هر گناهی متناسب با خود مجازاتی دارد؛ از جمله، گناه همسایه آزاری است که در روز قیامت شخص همسایه آزار با دست و پای بریده محشور می‌شود.
پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله درباره آیه "یَوْمَ یُنْفَحُ فیِ الصُّورِ فَتَأْتُونَ اَفْواجاً "؛ روزی که در صور دمیده می‌شود و شما فوج فوج وارد محشر می‌شوید.
فرمود: "ده گروه از امّت من به صورت پراکنده و جدا از دیگ مسلمانان محشور می‌شوند:... هفتمین گروه کسانی هستند که "مُقَطَّعَةٌ اَیْدیهِمْ وَ اَرْجُلُهُمْ؛ با دستها و پایهای بریده محشور می‌شود."
و آنها همانهای هستند که "یُؤْذُونَ الْجیرانَ؛ همسایه‌ها را آزار می‌دهند."

پانویس

منبع:وبلاگ سرتل - تاریخ برداشت:1395/02/23

بازگشت به احسان به همسایه