فرهنگ مصادیق:راههای مقابله با شیطان در عصرحاضر چیست؟

راههای مقابله با شیطان در عصرحاضر چیست؟

در مورد شیطان و وسوسه های شیطانی باید توجه داشته باشید که ستیز و مجاهده با شیطان کاری مستمر و دایمی است و تا انسان در این عالم زنده است و زندگی می کند ادامه دارد. هرچند دام های شیطان برای انسان های با تقوا و دارای کمال و شناخت بیشتر، ظریفتر، پیچیده تر و مخفی تر و متنوع تر است اما روش مبارزه و مقابله با شیطان در تمام اعصار ثابت می باشد.
اولین قدم در مبارزه و غلبه بر مشکلات، شناختن مشکل و پیدا کردن راه غلبه بر آن مشکل است. مبارزه با شیطان نیز از این قاعده مستثنی نیست. شرط اولی و اصلی در شکست شیطان، شناخت شیطان و دسیسه هایی است که برای اغوای انسان به کار می برد. شیطان با تجربه چند هزار ساله ای که در گمراه کردن انسانها دارد، حریفی نیست که به راحتی بتوان پنجه در پنجه اش افکند و پشتش را به خاک مالید. و خیال اینکه مبارزه با شیطان کار آسانی است را باید از سر بیرون کرد.
به طور خلاصه می توان گفت: راه در امان ماندن از شیطان بندگی خالصانه خداوند است چون تنها بندگان مخلص خدا از شر او در امان هستند، لأغوینّهم أجمعین إلّا عبادک منهم المخلَّصین- حجر ۴۰هرآینه تمام انسان ها را فریب می دهم مگر بندگان مخلص تو را. پس باید اولا در بندگی خدا کوشید و ثانیا بندگی خود را خالص نمود. خطر شیطان تا جایی است که بنده به اخلاص نرسیده باشد، پس برای در آمان ماندن از شر شیطان چاره ای جز خالص نمودن خود برای بندگی خداوند نیست.

شناخت شیطان

انسان بنده خدا است و تنها ماموریت اش در زندگی این است که خداوند را بندگی کند و کمال و سعادت او هم در همین بندگی است، در مقابل، شیطان دشمنی است که دائما سعی می کند در هر زمان و شرایطی باچهره های گوناگونی ظاهر شود و انسان را از مسیر بندگی خدا و صراط مستقیم عبودیت خارج و بنده خود سازد. بنابراین به تمامی نیروهایی که در انحراف انسان از مسیر بندگی نقش دارند، شیطان اطلاق می شود.
در این زمینه باید دانست که روش های نفوذ شیطان و حیله های او دائما به روز می شود و تغییر می کند اما روش کلی دشمنی او با مومنان تغییر نمی کند و کارش منحرف ساختن مومنان از مسیر بندگی خدا است.

کسی که شیطان را بشناسد می داند

۱. شیطان دارای اصحاب و اعوانی است که قرآن کریم از آنها به قبیل و ذریّه تعبیر می کند: «هو وقبیله» «أفتتخذونه و ذرّیّته أولیاء من دونی» بنابراین، لشکر فراوانی در اختیار دارد و خودش فرمانده لشکر است.
۲. شیطان با هیچ کس سر سازش ندارد و دشمن بنی آدم است: «إنّ الشیطان للإنسان عدوٌّ مبین» لشکریان او نیز با انسانها دشمنی دارند: «هم لکم عدوٌّ»
۳. شیطان و اعوان و انصار او برای اعمال دشمنی به صورتهای گوناگون وارد عمل می شوند گاهی سواره، گاهی پیاده، گاهی فردی، گاهی جمعی: «أجلب علیهم بخیلک ورجلک» گاهی تهدید می کند و وعید می دهد: «وعدهم» «ألشیطان یعدکم الفقر» گاهی امر می کند: «یأمرکم بالفحشاء» گاهی می ترساند: «یخوّف أولیائه» گاهی به صورت خیرخواهی وارد می شود: «فوسوس إلیه الشیطان قال یا آدم هل أدلّک علی شجره الخلد و ملک لایبلی» «وقاسمهما إنّی لکما لمن الناصحین» گاهی با تزیین اعمال بزهکاران: «زیّن لهم الشیطان أعمالهم» و گاهی به صورت مشارکت در اموال و اولاد و به سبب آنها انسان را گمراه می کند: «شارکهم فی الأموال و الأولاد».
۴. گناهان نیز تیرهای شیطان است که از چلّه کمان او به سوی آدمی پرتاب می شود تا انسان را به خاک سیاه بنشاند. از رسول اکرم (ص) نقل شده است: «ألنَظر سَهْم مَسموم من سِهام إبلیس» نگاه حرام تیری مسموم از تیرهای شیطان است». البته در این حدیث نگاه به عنوان مثال و یکی از مصادیق آن ذکر شده است وگرنه هر گناهی تیر مسموم شیطان است و نگاه خصوصیتی ندارد. بسیاری از گناهان بدتر از نگاه شیطانی و دارای آثار تخریبی بیشتری است.
۵. درگیری و دشمنی شیاطین با انسان پایان نمی پذیرد هم در گذشته وجود داشت و هم در آینده وجود خواهد داشت: «إنّ الشیطان کان للإنسان عدوّاً مبیناً» مگر این که انسان را شکست بدهد و زشتی هایش را آشکار کند و او را رسوا سازد: «وکان الشیطان للانسان خذولًا» «زیّن لهم الشیطان أعمالهم فصدّهم عن السَّبیل فهم لا یهتدون» یا این که از دست انسان شکست بخورد و کاملًا ناامید گردد: «إنّه لیس له سلطان علی الذین ءامنوا و علی ربّهم یتوکّلون» «لأغوینّهم أجمعین إلّا عبادک منهم المخلَّصین». بدین ترتیب تا انسان به ایمان کامل، توکّل و مقام مخلصین نرسد، در معرض اغوا و وساوس شیطان قرار دارد.
۶. مشکل بزرگ آدمی این است که این همه دشمن، که از هر طرف به او حمله و تیراندازی می کنند، از دیدار او مخفی هستند و او آنها را نمی بیند از این رو نمی تواند با آنها مقابله به مثل کند و یا با فرار کردن از دستشان رها شود ولی آنها او را می بینند. لذا می توانند به طور دقیق او را نشانه گیری کنند: «إنه یریکم هو وقبیله من حیث لا ترونهم».(آیه الله جوادی آملی، حماسه و عرفان) بنابراین انسان برای اینکه بتواند حریف چنین دشمن قدری شود و با او به مبارزه برخیزد باید تمام توان و حواسش را برای مبارزه بکار گیرد تا مغلوب غفلت خویش نگردد. برای کسی که می خواهد از دام شیطان رهایی یابد، تزکیه نفس از گناهان و رعایت تقوای الهی تنها راهی است که می تواند به سبب آن در برابر شیطان ایستادگی کند و مغلوب دسیسه های او نشود. تقوا ملکه ای است که با ممارست در انسان به وجود می آید و انسان را در مقابل گناه و بدی ایمن می دارد.
بنابراین نخستین گام در مبارزه با شیطان این است که اطاعت از او را به تدریج کم نموده و به آهستگی از شبکه های دام او خارج شویم هر چند در این مبارزه ممکن است پای انسان بلغزد و در مورادی فریب او را بخورد. هر چقدر ارتباط انسان با خدای متعال و معرفت نسبت به او عمیق تر و گسترده تر باشد، تسلط شیطان بر او کمتر است. چنانچه خدای متعال در این مورد می فرماید: (انه لیس له سلطان علی الذین آمنوا و علی ربهم یتوکلون - شیطان تسلطی بر کسانی که مؤمن بوده و بر پروردگارشان توکل می کنند ندارد. )و نیز می فرماید: (ان عبادی لیس لک علیهم سلطان - تو (شیطان) بر بندگان خاص من تسلط و نفوذی نداری)..
به طور کلی کار شیطان وسوسه کردن است و با پناه بردن دائمی به خداوند و ارتباط پیوسته با او و توسل و ربط با اولیای الهی(ع) می توان از این وسوسه ها رها شد و یا آن را به حداقل رسانید و شیطان را تسلیم نمود، چنانچه در روایت داریم که پیامبر بزرگ اسلام(ص) فرمودند: شیطان من به دست من مؤمن و رام گردید. پس بهترین راه حل، توجه کامل و دایمی به خداوند متعال و اولیائش و خود را در قلعه استوار و نفوذ ناپذیر او و اولیای پاک او درآوردن و رعایت کامل تقوای الهی کردن است.
بنابراین برای تقویت ایمان و مبارزه با گناه و هواهای نفسانی رعایت چند نکته لازم است:
الف) کوچک نشمردن هیچ گناهی هرچند به نظر صغیره باشد،
ب ) عزم جدی و آهنین بر ترک معصیت و مراقبت جدی و دائمی نسبت به تمام افعال خود،
ج ) شرط نمودن با خدا مبنی بر ترک معصیت و هم چنین از او استعانت جستن،
د ) هر گاه فکر گناه و وسوسه آن به ذهن آمد بلافاصله آن را از لوح ذهن خارج کردن و توجه خود رابه خدا و امور شریفه مشغول داشتن. جدیت و موفقیت در این امر پیروزی بزرگی است و در واقع دفع دشمن شیطان نفس از همان خاکریز اول است. قرآن مجید در وصف پارسایان می فرماید: «ان الذین اتقوا اذا مسهم طائف من الشیطان تذکروا فاذا هم مبصرون ؛ پرهیزگاران چون گرفتار وسوسه شیطان شوند هماندم متذکر (یاد خدا) شده وبصیرت یابند»، ،
ه ) مطالعه و تفکر پیرامون عواقب سوء و وخیم گناه. در این رابطه مطالعه کتب پیرامون معاد بسیار نافع و لازم است،
و ) خود را همواره در محضر حق تعالی دانستن و او را به یقین در همه حال مراقب و بینای به افعال خود نگریستن،
ز ) استمداد از خداوند و دعا و نیایش که فرمود: اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود هیچ کدام به فضیلت و تزکیه روی نمی آوردید (و لو لا فضل الله علیکم و رحمته ما زکی منکم من احد ابدا..)
ح ) جایگزین سازی اعمال و عادات نیکو؛ مانند شرکت دائمی در نماز جماعت، نماز شب، زیارت اهل قبور و دعا. «ان الحسنات یذهبن السیئات؛ خوبی ها سرانجام میدان را بر بدی ها تنگ خواهد کرد و آنها را از بین خواهد برد»
ط ) توجه به چهره کریه و زشت واقعی سیئات،
ی ) برای ترک معاصی لازم است دربسیاری از موارد انسان از مکروهات و چه بسا از برخی مباحات نیز چشم پوشد تا او را به انجام زشتی ها نزدیک نسازند،
ک ) در حد ممکن دوری جستن از مکان ها و شرایطی که آدمی را به گناه ترغیب می نماید،
ل ) تقویت اراده،
م ) محاسبه نفس همه روزه و در صورت رخداد خطا خود را محاکمه و توبیخ نمودن و بلافاصله استغفار کردن،
ن ) مطالعه پیرامون زندگی پارسایان و زاهدان و مطالعه کتب اخلاقی و ... .
رعایت نکات زیر نیز شما را در این مسیر تعالی یاری خواهد کرد:
- انجام یک سری مستحبات؛ مثلا همیشه با وضو بودن و زبان را به ذکر مخصوصا «لاحول ولاقوه الا بالله العلی العظیم» عادت دادن.
- سعی و کوشش در انجام وظایف و واجبات دینی،
- خواندن نماز با حضور قلب و در اول وقت،
- گرفتن روزه مستحبی به ویژه دوشنبه و پنجشنبه هر هفته،
- تلاوت قرآن بویژه بعد از نماز صبح،
- تأمل و اندیشه در آیات قرآن،
- حتی المقدور سعی در خواندن نماز شب،
- از تنهایی دوری گزینید.
- سحر خیزی،
- تنظیم برنامه برای تمام شبانه روز و پر کردن اوقات فراغت با برنامه های صحیح و سودمند،
- شرکت در ورزش های فردی و دسته جمعی،
- شرکت در فعالیت های مذهبی و اجتماعی،
- به صله رحم و ارتباطات اجتماعی بسیار بپردازید و به نزدیکان و اقوام خود بیش از پیش اظهار علاقه و محبت نمایید.
- پرهیز از نگاه نامشروع، امام صادق(ع) فرمود: «نگاه پس از نگاه، در دل بیننده شهوت را می انگیزاند»، و باز فرمود: «نگاه، تیری از تیرهای شیطان است، چه بسا نگاهی که اندوه های دراز در پی دارد»، .
- عدم معاشرت و دوستی با افراد منحرف و فاسد،
- انتخاب دوستان مؤمن و سالم،
- به یاد خدا بودن در همه اوقات، - از پرخوری و نیز از خوردن غذاهای چرب و پرانرژی و تحریک کننده پرهیز کنید،
- کنترل افکار و نیندیشیدن به صحنه های شهوت انگیز،
- از مشاهده صحنه های مهیج و تحریک کننده دوری کنید،
- برنامه منظم مطالعاتی برای خود قرار دهید و سعی کنید فرصت های خود را با تفکر و مطالعه مناسب پر کنید،
همواره خود را نصیحت نموده و بر نفس خویش بانگ زنید: «ای بیچاره! تا کی گرفتار هوای نفس باشی و سرمایه گران مایه عمر را تباه سازی و به معصیت رب الارباب پردازی؟ چرا برای اندک لذتی پوچ و گذرا خود را گرفتار دوزخ ابدی سازی؟ اگر لحظه ای دیگر فرشته مرگ تو را در رسد و جانت به حلقوم رساند، با چه وضعی به دیار برزخ رهسپار می شوی؟ نه!نه! هرگز! باید عزمی قاطع و استوار داشته باشم و با استمداد از خدای سبحان و پروردگار رحیم و مهربان - که با این همه معصیت باز هم مرا مشمول الطاف خود ساخته - پیمان بندم و سربه بندگی او سپارم و زنجیر شیطان نفس بگسلم. این بار باید چنان ابلیس لعین را از خود دور سازم که دیگر در من وسوسه نکند و با دست خالی از من روی برتابد!».
تقویت ایمان و اعتقاد قلبی و عشق الهی برآیند تقوا و پرهیزگاری است. هم چنان که در بهاران نهال ناخشکیده شکوفه می زند تقوای الهی، انجام واجبات، ترک محرمات و تهذیب نفس نیز بوستان دل را خرم و سرسبز نگه می دارد و جوانه عشق الهی را در آن شکوفا می سازد. بنابراین در گام اول باید بر انجام واجبات و ترک گناهان استواری نمود و در گام دوم به پالودن نفس از رذایل و آراستن به فضایل پرداخت و حب دنیا و تعلقات دنیوی را از ژرفای ضمیر بیرون راند آن گاه دل کانون عشق خدا می شود و با اخراج شیطان نفسانیت و دنیاپرستی که خانه دل را غصب نموده صاحب خانه در آن لانه می گزیند.

پانویس

منبع: سایت پرسمان دانشجویی - اخلاق - تاریخ برداشت: 94/11/15

بازگشت به انحراف علمی