نقش حجاب زن درتحکیم بنیان خانواده
نوان: نقش حجاب زن درتحکيم بنيان خانواده مجموعه ها: مقالات شناسه کتاب: ۳۶۴ نویسنده: مرتضی اشرافی شابک: - تعداد صفحات: ۰ نام اپراتور: محمد خلیلی ایمیل اپراتور: ۲farizeh@gmail.com زبان: پارسي رتبه: 0 تصویر: cover دانلود فایل: دانلود نقش حجاب زن درتحکيم بنيان خانواده توضیحات:
نقش حجاب زن درتحکيم بنيان خانواده اشرافی مرتضی
چکیده: مسائل مربوط به «زن و خانواده» همواره از مهمترین موضوعات ضروری و جدی در طول تاریخ بوده است. تحول شگرف و شكوهمند انقلاب اسلامي، راهي نو و زيستني ديگر گونه، فراروي انسان امروز گشود كه از زيباترين جلوههاي آن، حضور زنان در تمام عرصههاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، سياسي و حتي نظامي است. در كشور ما زنان جامعهی اسلامي با آگاهي، آزادي و اختيار، راه مجاهدت، عزت و آرمانها را انتخاب كردند و در تمامي صحنهها پيشاپيش مردان حركت نمودند. با آن که «زن» از ارکان اصلی خانواده است و خانواده بدون آن چندان مفهومی ندارد، در عصر حاضر تلاش میشود از جایگاه و نقش اصلی خود دور بماند که نتیجهی آن جز بیماری و فروپاشی خانواده چیز دیگری نیست.
مقدمه
لزوم پوشيدگی زن در برابر مرد بيگانه يكی از مسائل مهم اسلامی است. در خود قرآن كريم دربارهی اين مطلب تصريح شده است. بنابراین در اصل مطلب از جنبهی اسلامی نمیتوان ترديد كرد. رعایت پوشش توسط زن در برابر مرد بيگانه، يكی از مظاهر لزوم حريم ميان مردان و زنان اجنبی است، همچنان كه عدم جواز خلوت ميان زن و مرد نامحرم يكی ديگر از مظاهر آن است. هر انسانی یک بعد شخصیتی دارد و یک بعد جنسیتی. زن بیحجاب با جنسیت خود وارد جامعه می شود؛ از طرف دیگر مردان هم برخی با جنسیت خود وارد جامعه می-شوند و برخی با شخصیت خود. در تقابل دو گروه از زنان و مردانی که با جنسیت خود در جامعه حضور یافتهاند، این مردان هستند که بر زن غلبه پیدا میکنند زیرا جنسیت مرد از جنسیت زن قویتر و سودجوتر است.
مفهوم خانواده
نظام خانواده، يك نهاد اساسى و محورى در جامعه است و بهعنوان هستهی اوليه براى ساير نهادهاى اجتماعى به شمار مىرود. این نظام كوچكترين واحد اجتماعى است كه اساس و زيرساخت واحدهاى بزرگ اجتماعى بشرى به شمار مىرود. افرادى كه در اين واحد كوچك اجتماعى رشد مىيابند و تربيت مىشوند به ميزان رشد و شكوفايىشان در واحدهاى اجتماعى بزرگ انسانى سهم دارند. افرادى كه روزى بهعنوان فرمان-رواى مقتدر و سياستمدار سترگ و مدير نيرومند، و مبتكر توانا در جامعه ظهور مىكنند و مسئوليتهاى سنگين و خطيرى را به عهده مىگيرند، نظام خانواده و كانون گرم پدر و مادر، تربيتگاه نخستين آنها است.
رشد و شكوفايى اين نظام محبوب و بىبديل، مرهون شناخت و رعايت دقيق حقوق هريكى از اعضاى آن نسبت به يكديگر است؛ همانطورى كه نظامهاى بزرگ اجتماعى، قوانين و حقوق خاص خودشان را در ارتباط با اداره و استحكام و رشد و بالندگى دارند.
خانواده را ميتوان به صورت پلي در نظر گرفت، ميان آن چه كه هايك، «سازمانها» يا نهادهاي اجتماعي رودررو و «نظامها» يا نهادهاي اجتماعي معمول در جامعهای بزرگ مينامند، از اين رو، نقش اساسي خانواده به مضامين آشناييها يكي دانش و انگيزهها بازميگردد. خانواده، به ما كمك ميكند تا نقشهاي اجتماعي آشكار و ضمني لازم براي عملكرد در جهان بيرون را بياموزيم. خانواده، امكان آموزش اين نقشها به ما را دارد، چرا كه نزديكترين افراد به ما كه از دانش و انگيزهی لازم براي آموزش اين نقشها برخوردار هستند، خانوادهی ما هستند.
مهمترين اركان در نظام خانواده پدر و مادر و زن و شوهر هستند كه هركدام از حقوق ويژهاى در ارتباط با يكديگر و نیز با فرزندان برخوردار هستند. رعايت اين حقوق، رشتههاى پربار نظام خانواده را مستحكم مىسازد. تأمين شرايط زندگى شيرين و شايسته و ايجاد محيط سالم و امن، محصول ايمان و اعتقاد زن و مرد به قانون دينى و عمل بر طبق آن است.۱
انواع خانواده ۱- خانوادهی بهسامان:
از نظرگاه کلّی، خانوادهی بهسامان، خانوادهای مبتنی بر روابط نخستین (بسیار نزدیک و رودررو) و پایبند به اخلاق، حقوق و مسئولیتپذیری متقابل، بهرهمندی از عواطف یکدیگر، اعتدال در روابط، انضباط دوطرفه و استوار، کنترل کافی و رعایت اصول و ضوابط و... است.۴ ویژگی این نوع از خانوادهها، استحکام و ثبات در روابط بین اعضای خانواده است که وظایف و نقشهای هر یک از اعضا روشن و مشخص است و از سوی هر کدام، به خوبی ایفا میشود.
۲- خانوادهی نابهسامان: این نوع از خانواده ـ آن چنان که از نامش پیداست ـ خانوادهای است از همگسیخته و بیثبات که همه یا برخی از اعضا، با نقشهای مورد انتظار از آنها آشنایی کافی ندارند و یا در ایفای آنها با مشکلْ روبهرو هستند. در این خانواده، اصول و ضوابط زندگی مشترک رعایت نمیشود و افراد، حقوق یکدیگر را به رسمیت نمیشناسند و تکلیف و مسئولیت خود را در مقابل یکدیگر انجام نمیدهند.
کارکردهای خانواده کارکرد خانواده به عنوان میانجی، در اجتماعی شدن فرزندان و همنوائی عمیق آنها با هنجارهای اجتماعی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. جنبههای ژرف و نهان شخصیت انسان ناشی از آموزش و پرورش دوران کودکی است و از آنجا که نخستین سالهای زندگی انسان در محیط خانواده میگذرد و در این دوران است که پایه شخصیت او گذاشته میشود، میتوان به اهمیت خانواده و تاثیری که در پرورش فرد و قوای روحی و اخلاقی او دارد پیبرد. علاوه بر کارکرد اجتماعینمودن، دیگر کارکردهای خانواده در ارتباط با انواع آن متفاوت است ولی در هر حال میتوان ویژگیهای اساسی مشابهی را در انواع مختلف خانواده تشخیص داد. وظیفهی فرزندزائی ، ایجاد هویت اجتماعی، حمایت و ارشاد فرد، از جمله کارکردهایی است که در تمام جوامع و انواع خانوادهها عمومیت دارد.
روشهاى تحکیم خانواده ۱- استحکام روابط میان اعضا علاقه داشتن به یک رابطهی سالم، ایجاد یک کانون گرم و صمیمى و رسیدن به تفاهم، مسئولیت همهی اعضاى خانواده بهویژه زن و شوهر است. مىتوان گفت که حل مسائل زناشویى و خانوادگى مستلزم کوشش همه جانبهی اعضاى خانواده بهخصوص زن و شوهر است.۲
۲- پیوند بین اعضاى خانواده در ارزیابى روابط زناشویى، هر یک از زوجها باید بدانند که همسر او نزدیکترین و محرمترین فرد به او است. لذا توصیه مىشود به همسرتان به عنوان یک نیمهتن، حامى و پشتیبان نگاه کنید و تلاش نمایید وى را خوش-بخت کنید. خداوند در قرآن کریم مى فرماید: «هُنَّ لباسٌ لکُم وَ انتُم لباسٌ لهنَّ؛ زنان به منزلهی لباسى براى شمایند و شما به منزلهی لباسى براى آنها.»
۳- کسب دانش و مهارت انجام دادن هر کارى به مهارت و دانش نیاز دارد. یعنى براى یک همسر توانا شدن، باید دانایىها، دانشها و مهارتهاى لازم را کسب کرد. از این رو توصیه مىشود با مطالعهی کتابهاى مربوط به تعلیم و تربیت، روان-شناسى خانواده و آئین همسردارى و شرکت در جلسههاى آموزشى خانواده به دانش و مهارت خود بیفزایند.۳
۴- روابط سالم میان اعضا خانواده نهاد اصلى و ویژه در جامعه است و برقرارى روابط انسانى سالم و درست میان اعضاى خانواده مهم-ترین عامل سلامت خانواده است. سعى کنید با همدلى، همفکرى، همکارى و هماهنگى، روابط سالمى را میان اعضاى خانوادهی خود برقرار نمایید. امام صادق(ع) فرمودند: «وَ مَن حَسُن بِرُّه باَهلِه زاد اللّه ُ فى عمرِه؛ هر کس با خانوادهاش نیکرفتار باشد، خداوند بر عمرش بیفزاید.»
۵- ایجاد امنیت روانى لازمهی استمرار روابط زناشویى سالم، داشتن تعهد و وفادارى، اعتماد، انصاف، صمیمیت، پذیرش متقابل، سعه-ی صدر، تفاهم و اعتماد است. با رعایت این اصول نسبت به همسرتان احساس مسئولیت کنید و در خانه، فضایی سرشار از امنیت عاطفى ایجاد کنید. امام سجاد(ع) فرمود: «... و اِنَّ أرضاکم عند اللّه أسبغکم على عَیاله؛ خدا از کسى که زمینهی آسایش خانوادهی خود را [آبرومندانه] فراهم سازد خشنودتر است.»
۶- تأیید همدیگر مورد صحبت و توجه قرار گرفتن از نیازهاى اساسى انسان است. سعى کنید در روابط زناشویىتان به طریقى رفتارهاى مطلوب همسرتان را مورد توجه قرار دهید و تأیید کنید. همسر شما باید بفهمد که براى او ارزش قائل هستید. خلاصه آن که تشویق، تأیید و بیان نکات مثبت، باید به طور آشکار و یا در جمع باشد و تذکر نکات منفى و انتقاد باید به شکل محرمانه و در تنهایى صورت گیرد. پیامبر اسلام(ص) فرمودند: «خَیرکُم خَیرکُم لاَهلِه؛ بهترین شما، بهترین براى خانوادهاش است.»
۷- برخورد منطقى با مشکلات باید در نظر داشت که مشکل یک طرف و شیوهی برخورد با مشکل طرف دیگر است. به جاى اتخاذ روش پرخاشگرانه، خشونتآمیز و بدبینانه، بهتر است روش مسالمتآمیز، صمیمانه و خوشبینانه را انتخاب کرد. اگر رفتارى براى شما مبهم است، سادهترین راه این است که از همسرتان سؤال کنید هدف شما از انجام این کار چیست؟ منظور شما از این حرف چیست؟ چرا این گونه رفتار مىکنی؟ چطور شد که این گونه عمل کردى؟ و غیره.
۸- جلوگیرى از سوء تفاهم مهمترین عامل پدیدآیى مسائل و مشکلات زناشویى، سوء ارتباطات و سوء تفاهمات است. هر زن و مردى به سهم خود مسئولیت دارند که از به وجود آمدن این مسائل پیشگیرى کنند و در اولین فرصت ممکن، به حل و فصل آنها بپردازند زیرا سوء تفاهمات به صورت یک فرآیند مخرب و پیشرونده عمل مىکنند. گاهى یک سوء تفاهم کوچک مانند گلولهی برفى است که بر اثر غلطیدن از فراز کوه به تدریج به یک بهمن بزرگ۴ تبدیل می-شود.
موقعيت خانواده از نظر اسلام همان طور كه سازمان بدن انسان از واحدهاي مختلفي تركيب يافته و رابطهی طبيعي بين آنها وجود دارد، جامعه نيز از هستهها و واحدهاي كوچك خانواده تشكيل شده است. وقتي در روابط اعضاي خانواده، حسن تفاهم و صميميت و عواطف انساني حكمفرما گردد و همهی اعضاي آن به مثابه زنجيری به هم پيوسته و متحد باشند، سازماني كامل و صحيح در پرتو اين هماهنگي پديد ميآيد و در نتيجه بنيان يك اجتماع سالم و نيرومند پايه-گذاري گرديده، نيروهاي آنان در مسير سعادت همگاني بسيج ميشوند. برعكس، وقتي اين واحدهاي كوچك - كه تشكيلدهندهی اجتماع هستند - دستخوش هرج و مرج و آشفتگي شده، از راه اعتدال فاصله گيرند، چرخهاي اجتماع نيز از رشد و تكامل باز ميماند. پراكندگي و تشتت، نظام اجتماع را از هم میگسلاند. انسان به مقتضاي آفرينش خود، سخت علاقهمند به بقا و ادامهی حيات خويشتن است. و براي نيل به اين تقاضاي دروني از هیچ كوشش و تلاشی خودداري نميكند. بهترين و آسان-ترين وسيله براي تأمين هدف انسان، ايجاد نسل است زيرا فرزند جزئي از وجود شخص و دنبالهی حيات و هستي آدمي است و پاسخ به اين تقاضاي شديد فطرت با تشكيل خانواده و عهدهدار شدن مسئوليتهاي خانوادگي آغاز ميگردد. ۵ اسلام با تشويق به تشكيل خانواده كه بهترين وسيله براي حفظ عفت عمومي است به مبناي فطرت پاسخ مثبت ميدهد و زناشوئي را يگانه وسيلهی پيدايش فرزندان درستكار و حفظ بقاء نوع شناخته است: «خداوند براي شما از جنس خودتان همسران قرار داد و براي شما از همسرانتان فرزندان نوادگان پديد آورد و چيزهاي پاكيزه براي شما نمود» ۶ اسلام براي جلوگيري از انحراف نيروي جنسي جوانان از مسير طبيعي و نجات آن از فشار اين غريزه، به مسئولين خانواده توصيه ميكند وسائل ازدواج جواني كه به حد رشد كافي رسيده را فراهم سازند. چه بسا جواناني كه شخصا شرائط و امكانات تشكيل خانواده برايشان ميسر نيست و در اثر فشار نيروي غريزي خود در معرض فساد و تباهي قرار میگيرند. اسلام معتقد است تشكيل خانواده و به كار بستن قوانين ازدواج تنها راه جلوگيري از مفاسد افراط و تفريط جنسي و سعادتمندانه زيستن جامعهی انساني است. اسلام به منظور استحكام روابط اعضای خانواده با يكديگر، قوانين و مقرارات جامعي ارائه داده و روابط آنها را با دقيقترين اسلوب نظام بخشیده است. ازدواج بهعنوان «پيمان محكم»۷ تعبير آورده و همهی مسائل مادي را از هدف خود دور ساخته است و براي اينكه اعضاي خانواده از يك وحدت صوري و معنوي برخوردار شوند و روابط آنها بر محور همبستگي كامل بچرخد، وظايف و ادارهی اين سازمان را به طور عادلانه بين زن و مرد تقسيم كرده تا هر كدام به مقتضاي استعداد و ذهني كه در آن مهارت پيدا كرده، متعهد ادارهی قسمتي از امور زندگي شود. «زن و مرد نسبت به همديگر حقوق متقابل دارند.» اسلام در زمينهی شغل، امكانات طبيعي و سرشت زن و مرد دقيقا ملاحظه كرده است. از طرفي مرد عهدهدار شئون اقتصادي و توليدات مادي و امور مربوط به آن ميگردد، از طرف ديگر زن، توليدات انساني و پرورش نسل و نظارت در امر خانواده را بهعنوان وظيفهی اصلي خود ميپذيرد.
جمعبندي و ارائهی پيشنهادات از آنجا که فرهنگ ملي ما با اسلام در آميخته، مشخصا در جبههی مقابل برهنگی و بیحجابی قرار داريم. در اينجا مشکل اساسي در مقابل بیعفتی و برهنگی زنان، نبود استراتژي معين در برابر اين معضل اجتماعی است. يکي از راهکارهاي مقابله با این معضل، نوسازي و بازسازي نظامها، دستگاههاي سياسي، قوانين و ساز و کارها براي تحقق فرهنگ آرمانيِ اسلامي - ايراني خود است. در اين راهکارها بايستي فرهنگ جامعه را در ابتداي امر مورد بازخواني و شناخت قرار داده، با رفع نواقص، فرهنگي را که مطلوب است مشخص نمود.
براي مقابله با بیحجابی و تزلزل بنیان خانواده در جامعهی اسلامی، شايسته است یک برنامهريزي فرهنگي اصولي و اساسي با ويژگيهاي ذيل صورت گيرد؛ آيندهنگري، جامعيت، تنوعپذيري، مصونسازي، دشمنستيزي، شورآفريني و نشاطانگيزي، هماهنگسازي و اولويت پيشگيري بر درمان.
برنامههاي مطلوب فرهنگي بايد شورآفرين و نشاطانگيز باشد تا به نياز جوانان پاسخ گويد و با رغبت و ذوق آنان سازگاري بيشتري داشته باشد. در ادامه چند پيشنهاد و راهکار جهت جلوگيري و مبارزه با بیحجابی و مستحکم کردن پیوندهای خانواده، در نظام خانواده ارائه میدهیم. در مرحلهی اول، خود دختران و زنان جامعه بايد اهميت موضوع را درك كرده، ضمن تقويت حس دشمنشناسى، ترفندها و حيلههاى دشمنان را بشناسند و براى مقابله با آن چارهانديشى كنند و در مرحلهی بعد، خانوادهها نيز بايد در برابر اين بحران خانمانبرانداز ساكت ننشينند و ضمن درك شرايط موجود، با افزودن آگاهىهاى خود، اين مسائل را مد نظر قرار دهند: ۱ . نظارت بر شيوهی استفادهی فرزندان از شبكههاى اينترنتى و دستگاههاى خبرى؛ ۲ . تشويق فرزندان به پيوند با اماكن مذهبى و مشاركت در جلسات معنوى و مذهبى؛ ۳ . پر كردن اوقات فراغت فرزندان با برنامههاى مفيد و كيفى؛ ۴ . افزودن شناخت و آگاهىهاى عميق در مورد دشمنشناسى و نقشههاى دشمن؛ ۵ . وادار كردن اعضاى خانواده به مطالعه و پژوهش پيرامون آسيبشناسى بیحجابی و بیعفتی؛ ۶. مصونسازى اعضاى خانواده با ايجاد تعهد در آنان و تقويت حس پاکدامنی و عفاف؛ ۷ . تحكيم پيوند اوليا و مربيان با مدارس و مراكز آموزشى و كسب آگاهى از وضعيت تحصيلى آنان؛ ۸ . رفع نيازهاى مادى و معنوى اعضاى خانواده در حد توان و اهميت دادن به نظرات و پيشنهادات آنان؛ ۹ . گسترش فرهنگ امر به معروف و نهى از منكر در ميان اعضاى خانواده و شناخت مراحل و مراتب آن؛ ۱۰ . ايجاد رابطه با نهادها و سازمانهاى مؤثر براى جذب فرزندان و پرورش خلاقيتهاى درونى آنان؛ ۱۱ . ترغيب افراد خانواده به روى آوردن به ورزش سالم و ايجاد زمينهی لازم براى سلامتى روحى و جسمى آنان؛ و هر موضوع دیگری که میتواند دختران و زنان جامعهی اسلامی را از گزند بیحجابی و بیعفتی مصون داشته، به تبع آن به حفظ و استحکام بنیان خانواده اضافه شود.
۱. نگاهی به جایگاه خانواده در اسلام، بشارت، فصلنامهی فرهنگی – اجتماعی، سال هفتم، ش۲۴، بهار۱۳۸۴. ۲. مشکینی، علی، ازدواج در اسلام، ترجمهی احمد جنتی، تهران، انتشارات یاسر، ۱۳۵۹، ص۳۱. ۳. شفیعی مازندرانی، محمد، راز خوشبختی و اعجاز ازدواج، قم، انتشارات عطرآگین، ۱۳۸۵، ص۵۳. ۴. قائمی، علی، تشکیل خانواده در اسلام، تهران، انتشارات امیری، ۱۳۷۵، ص۴۵. ۵. اشرافی مرتضی، نقدی بر فمینیسم (با تکیه بر تعالیم اسلامی)، قم، انتشارات قدس، ۱۳۸۴، ص۸۶. ۶. نمل، آ یهی ۷۲. ۷. نساء، آیهی ۲۵. ۸. بقره، آیهی ۲۲۸. ۹. پیشین، اشرافی مرتضی، ص۱۱۳. ۱۰. همان، ص۱۱۷.
چهارشنبه, ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ پیام زن - شماره ۲۲۸
