کتابشناسی اندیشه سیاسی عاشورا
عنوان: كتابشناسى انديشه سياسى عاشورا مجموعه ها: مقالات شناسه کتاب: ۳۱۵ نویسنده: سلمان حبيبى شابک: - تعداد صفحات: ۰ نام اپراتور: محمد خلیلی ایمیل اپراتور: ۲farizeh@gmail.com زبان: پارسي رتبه: 0 تصویر: cover دانلود فایل: دانلود كتابشناسى انديشه سياسى عاشورا توضیحات: كتابشناسى انديشه سياسى عاشورا تاریخ ثبت : ۱۳۹۰/۱۱/۱۹ طبقه بندي : فصلنامه حکومت اسلامی شماره۲۷ , عنوان : كتابشناسى انديشه سياسى عاشورا مولف : سلمان حبيبى دریافت فایلpdf : برای دریافت فایل PDF کلیک نمایید.
متن :
|۴۵۳|
كتابشناسى انديشه سياسى عاشورا
سلمان حبيبى ________________________________________
نمايه توصيفى ۵۰ كتاب با رويكرد سياسى به عاشورا ۱. آذرخشى ديگر از آسمان كربلا ۲. ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) از ديدگاه جديد ۳. امام حسين(ع) از زبان استاد شهيد مرتضى ۴. امام حسين(ع) در جامعه ارغوانى ۵. امام حسين(ع) و جاهليت نو ۶. انقلاب عاشورا ۷. انگيزه قيام امام حسين (ع) ۸. انگيزههاى قيام عاشورا ۹. بررسى اثرات قيام امام حسين(ع) در فقه سياسى ۱۰. پس از پنجاه سال پژوهشى تازه پيرامون قيام ۱۱. پيامهاى عاشورا ۱۲. پيامهاى عاشورا (و جايگاه آن در نهجالبلاغه) ۱۳. پيامدهاى عاشورا ۱۴. پرتوى از عظمت امام حسين(ع) ۱۵. پيرامون حماسه عاشورا ۱۶. پيشينه عاشورا (از خون محراب تا محراب خون) ۱۷. تكرار پذيرى حادثه كربلا ۱۸. جام عبرت ۱۹. جامعهشناسى قيام امام حسين(ع) و مردم كوفه ۲۰. حسين بن على(ع) حماسه تاريخ ۲۱. حسين عليه السلام، شهيد آگاه و رهبر نجات بخش ۲۲. حجة السعادة فى حجة الشهادة ۲۳. حماسه حسينى، جلد ۳ - ۱ ۲۴. حماسه و عرفان ۲۵. خورشيد شهادت ۲۶. درسها و عبرتهاى عاشورا ۲۷. در سايه سرو آزادى ۲۸. درسى كه حسين(ع) به انسانهاآموخت ۲۹. ديدگاهها(مجموعه مصاحبهها) ۳۰. رد پاى عقل در كربلا(مجموعه مقالات) ۳۱. رسالت خواص و عبرتهاى عاشورا ۳۲. زندگانى امام حسين(ع) ۳۳. زندگانى سفير حسين(ع) مسلم بن عقيل(ع) ۳۴. سياسة الحسين ۳۵. شخصيتشناسى عاشورا ۳۶. شهيد جاويد، حسين بن على(ع) ۳۷. عاشورا در فقه ۳۸. عاشورا و عبرتها: نگاهى به عاشورا از روزن زمان و ۳۹. فلسفه عاشورا: از ديدگاه انديشمندان مسلمان ۴۰. فلسفه عزادارى ۴۱. قيام جاودانه (سخنى چند پيرامون «عاشورا» و آفاق ۴۲. قيام عاشورا در كلام و پيام امام خمينى ۴۳. قيام حسينى ۴۴. گسترش نهضت حسينى ۴۵. مجموعه مقالات اولين كنگره بين المللى امام ۴۶. نگاهى به حماسه حسينى استادمطهرى ۴۷. معارف عاشورا (درسها و پيامها) ۴۸. نظريههاى عاشورا ۴۹. نقش ائمه در احياى دين: امام حسين(ع) وصى ۵۰. واقعه كربلا: نگرشى تحليلى به زندگانى امام
________________________________________
نمايه توصيفى ۵۰ كتاب با رويكرد سياسى به عاشورا
امام حسين(ع)، مظهر عزّت و افتخار توحيدى و انسانى است و قيام و نهضت او مصداق بىنقص خود
باورى، كرامت، نيرومندى و استوارى يك انسان واقعى و الگوى تمام عيار براى بينشها، منشها و
كنشهاى فردى و اجتماعى به شمار مىآيد.
درباره سيدالشهدا، تاكنون آثار بسيارى در قالب كتاب و مقاله از نخستين سالهاى پس از واقعه كربلا تاكنون به هدف بازگويى و تبيين شخصيت امام حسين(ع) و نهضت عاشورا نوشته شده است. يكى از ابعاد مورد توجه در آثارى كه درباره نهضت امام حسين (ع) نگاشته شده، تبيين و تحليل بعد سياسى آن است كه محورى عمده بلكه محور اصلى اين قيام مىباشد. برخى از اين آثار كه در قالب كتاب منتشر شده، موضوع اصلى آن نگاه به عاشورا از همين منظر است و برخى نيز در كنار ديگر مباحث، به اين بعد پرداختهاند آنچه اينك پيش روى داريد، نگاهى بس كوتاه به پنجاه كتاب است كه محور اصلى مباحث آنها انديشه سياسى عاشورا بوده و از ميان دهها كتاب، براى معرّفى انتخاب شدهاند. همانگونه كه اين مجموعه از ميان عناوين گستردهترين گزينش شدهاند، طبعاً كتابهاى ارزشمند و قابل توجه ديگرى نيز در اين موضوع وجود دارد كه چه بسا از ديد نويسنده پنهان مانده يا در دسترس نبودهاند. و از آنجا كه انگيزه معرّفى اين مجموعه فهرستنويسى تمام آنچه در اين باره منتشر شده نمىباشد طبعاً جاى خردهگيرى نخواهد بود كه چرا به همين اندك بسنده شده است. نويسنده محترم، يكصد عنوان را معرفى كرده بود اما مجله از آن ميان به آنچه پيش روى داريد بسنده كرد؛ همين اندك نيز مىتواند نمايى كلى از تلاشهاى علمى پژوهشى كه در اين زمينه صورت گرفته به دست دهد و نيز علاقهمندان و
|۴۵۴|
پژوهشگران را با منابع متناسب با موضوع ويژهنامه آشنا سازد. انشاءالله
نياز به تاكيد نيست كه معرّفى آثار ياد شده لزوماً به معناى تأييد مطالب و ديدگاههاى آنها نمىباشد. ضمناً ترتيب عناوين بر اساس حروف الفبا شكل گرفته است.
- * * *
۱. آذرخشى ديگر از آسمان كربلا
مصباح يزدى، محمد تقى، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره)، چاپ سوم، ۱۳۷۹، ۲۳۹ص. مجموعه چند سخنرانى در تحليل قيام عاشورا و بيان اهداف امام حسين(ع) از اقدام عليه يزيد است. نويسنده به منظور زدودن برخى
شبهات موجود راجع به بزرگداشت عاشورا و علل و زمينههاى بروز آن و گريه و عزادارى بر امام حسين، مجموعه حاضر را تدوين كرده است. وى به روش تحليلى و با استناد به آيات و احاديث، هدف امام حسين را اجراى حدود الهى و عمل به وظيفه امر به معروف و نهى از منكر دانسته و با اشاره به مندرجات برخى روزنامهها، از مروجان تساهل و تسامح دينى و مردم سالارى كه اعمال خشونت را مطلقاً نفى مىكنند، به شدت انتقاد كرده است.
برخى سرفصلهاى كتاب چنين است: شبهاتى پيرامون عاشورا و بزرگداشت آن، نقش
عاشورا در بقاى اسلام، زمينههاى قيام عاشورا، پيشينه تاريخى واقعه عاشورا، زمينههاى
اجتماعى انحراف جامعه، عوامل انحراف جامعه، تشابه جامعه ما با زمان امام حسين(ع)،
روشهاى به كارگيرى عوامل انحراف جامعه از سوى معاويه، علل و انفعال جامعه در برابر
فعاليتهاى معاويه، راههاى مقابله با عوامل انحراف از جامعه، هدف قيام عاشورا، اصلاح
مفاسد هدف اصلى قيام امام حسين(ع)، امر به معروف و نهى از منكر، مصاديق امر به معروف
و نهى از منكر به معنى عام، وظايف حكومت و مردم در شرايط حاضر و...
- * * *
۲. ارزيابى انقلاب امام حسين(ع) از ديدگاه جديد
شمس الدين، محمد مهدى؛ مترجم: مهدى پيشوايى، تهران، مؤسسه فرهنگى هنرى الست فردا، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۲۸۵ص.
نويسنده در اين اثر طى سه بخش اصلى به ارزيابى و تبيين نهضت عاشورا برآمده است. در بخشى از كتاب آمده است: اگر مبدأ انقلاب
|۴۵۵|
امام حسين(ع) را سال ۶۰ يا ۶۱ هجرى بگيريم، سخت اشتباه كرديم. مبدأ انقلاب امام حسين(ع) سال ۶۰ هجرى نبوده، بلكه سالهاى پس از وفات پيامبر(ص) بود...، انقلاب خونين امام حسين(ع) حلقهاى از زنجير حوادث بود كه يك سر آن به فاجعه كربلا و سر ديگر آن به ماجراى سقيفه منتهى مىشد و اين حلقه در كربلا نيز خاتمه نيافت؛ بلكه سرچشمه انقلاب و قيامهاى خونين ديگرى گرديد.
نگارنده در بخش نخست «شرايط سياسى و اجتماعى انقلاب امام حسين(ع)» را ذيل اين
مقولات بررسى مىكند: سرچشمه انحراف، منطق سقيفه، روش عمر در تقسيم بيت المال،
مسئله شورى، نتايج زيان بار شورا، سياست مالى و ادارى عثمان، تسلط بنىاميه،
سياستهاى معاويه، و حكومت معاويه.
در بخش دوم «موجبات و انگيزههاى انقلاب» با مباحثى از اين دست ارزيابى مىشود:
روش امام حسين(ع) در برابر سياست بنىاميه، عواملى كه امام حسين(ع) را وادار به صلح با
معاويه كرد، ويژگيهاى يزيد، عكس العمل امام حسين(ع) در برابر وليعهدى و بيعت با يزيد،
انگيزههاى انقلاب امام حسين(ع) از نظر افكار عمومى، و راز مخالفت امام حسين(ع) با
حكومت يزيد و...
بخش سوم به تبيين «آثار و نتايج انقلاب امام حسين(ع) در حيات جامعه اسلامى»
اختصاص يافته است. برخى مباحث اين بخش عبارتاند از: قطع نفوذ دينى امويان، بيدارى
مسلمانان، رسوايى يزيد، شروع انقلابهاى زيد بن على، ابىالسريا، عبدالرحمن ابن اشعث،
و قيام مختار و...
- * * *
۳. امام حسين(ع) از زبان استاد شهيد مرتضى مطهرى(ره)
عزيزى، عباس، قم، انتشارات صلاة، چاپ اول، ۱۳۸۱، ۴۱۵ص.
نويسنده كتاب با الهام از اين سخن فقيه فرزانه حضرت امام خمينى(ره) كه آثار استاد شهيد مطهرى را از مهمترين آثار اسلامى
دانسته، استخراج نظرات آن استاد شهيد و تدوين و تبويب مجموعه آثار ايشان در باره امام
حسين(ع) را سرلوحه كار خويش قرار داده است. اين اثر از بيست و پنج فصل تشكيل شده
|۴۵۶|
كه عناوين آن عبارتاند از:
فضايل امام حسين(ع)، فلسفه قيام امام حسين(ع) آگاهى و اشتياق امام حسين(ع) به جهاد
و شهادت، شخصيت حماسى امام حسين(ع)، كربلا تجليگاه فضائل اخلاقى، نماز و عبادت
امام حسين(ع)، خصايص و فضايل اصحاب و ياران امام حسين(ع)، فضايل و مصايب
خاندان ابىعبدالله الحسين(ع)، ويژگىهاى پيام و شعارهاى نهضت حسينى، مقايسه شرايط
زمانى امام حسن(ع) با امام حسين(ع)، مقايسه مقتضيات و شرايط زمان امام حسين(ع) با
ساير ائمه، مقايسه نهضت امام حسين(ع) با ساير نهضتها، تحليل ماهيت نهضت و حادثه
عاشورا، ويژگىهاى مكتب حسينى، درسهاى نهضت عاشورا، رمز جاودانگى نهضت
حسينى، فلسفه گريستن بر مصايب حسين(ع)، تأثير خون در اشاعه نهضت حسين(ع)، تأثير
و نقش زنان در حادثه كربلا، نقش امام سجاد در تبليغ نهضت عاشورا، جنبههاى گوناگون
تبليغ در نهضت حسين، بررسى شخصيت پليد قاتلين حسين بن على(ع)، آثار و نتايج
نهضت حسين(ع)، تحريفات عاشورا، و فلسفه احياء فرهنگ عاشورا و اقامه سنّت عزادارى.
- * * *
۴. امام حسين(ع) در جامعه ارغوانى
كتانى، سليمان ؛ ترجمه پرويز لولاور، قم، نصر، چاپ اول، ۱۳۷۸، ۲۱۶ص.
اين اثر ترجمه كتاب «الحسين فى حلة البرفير» نويسنده مسيحى لبنانى، سليمان كتانى است كه برگردان فارسى آن با عنوان امام حسين(ع) در جامعه ارغوانى سامان يافته است. شيوه نگارش كتاب،
تحليلى و نثر آن توصيفى است. كتاب به تحليل عوامل و منشأ تاريخى نهضت عاشورا پرداخته است. نويسنده در اين راستا وقايع تاريخى را از زمان پيامبر(ص) تا پديد آمدن حادثه عاشورا مورد بررسى قرار داده است. در اين كتاب تلاشهاى منافقان و تعصبات جاهلى و قبيلهاى از جمله علل محروم شدن اهلبيت(ع) از حقوقشان به شمار رفته است.
عناوين مطرح شده در اين كتاب عبارتند از: توطئههاى مخالفان رسالت و امامت در زمان
پيامبر(ص) و حجةالوداع و سرپيچى از لشكر اسامه، انحراف در مسئله گزينش رهبرى و
خلافت بعد از وفات پيامبر(ص)، چگونگى انتخاب خلفاى اول و دوم، شوراى شش نفره
عمر در محروم كردن اهلبيت(ع) از خلافت، خلافت عثمان و تلاش گستردهتر امويان در
|۴۵۷|
مقاصد غيراسلامى، كارشكنىها عليه استقرار حكومت عادلانه على(ع)، تحميل صلح به امام حسن(ع)، جنايات معاويه و يزيد و سرانجام پديد آمدن نهضت خونين كربلا.
- * * *
۵. امام حسين(ع) و جاهليت نو
سليمانى، جواد، قم، يمين، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۲۲۴ص.
در اين كتاب، مؤلف با استناد به يافتههاى گذشتگان، ضمن بررسى مبانى و ريشههاى نهضت سيدالشهداء(ع) از تجديد حيات جاهليت در عصر آن بزرگوار و نحوه برخورد آن حضرت با اين
پديده شوم سخن به ميان آورده است. كتاب متشكل از دو بخش اصلى است. در بخش اول، مؤلف سيماى جامعه را در چهار مقطع: تاريخ جاهليت، عصر بعثت، دوران حكومت سه خليفه اول و دوران حكومت فرزندان ابوسفيان بررسى نموده و در بخش دوم موضع امام حسين(ع) در برابر جهل آن دوره شرح داده شده است.
- * * *
۶. انقلاب عاشورا
مهاجرانى، سيد عطاءالله، تهران، اطلاعات، چاپ پنجم، ۱۳۷۸، ۲۲۹ص.
اين كتاب مبانى اعتقادى و زمينه اجتماعى و سياسى فاجعه عاشورا و نيز مبانى سلطنتومشروعيت حكومت معاويه و يزيد را جستجو مىكند. به اعتقاد نويسنده، عاشوراچهره اسلام و جامعه
اسلامى و ساختار حكومت بنىاميه را عميقاً دگرگون كرد. وىمىافزايد: هيچ كس مثل امام
حسين(ع) عمق جانها و جامعه را تكان و تغيير نداده است.بر همين مبنا نويسنده، فاجعه
كربلا را انقلاب مىداند و عنوان كتاب خود را انقلاب عاشورا مىنامد.
كتاب پس از يك مقدمه كوتاه، در هشت فصل و به اين ترتيب تنظيم شده است:
۱-ريشهها؛ ۲ - دگرگونى باورها و ارزشها؛ ۳ - ماهيت و مبانى ساختار سلطنت معاويه؛
۴-سلطنت معاويه و سب على(ع)؛ ۵ - ولايتعهدى يزيد؛ ۶ - مرگ معاويه؛ ۷ - طلايه انقلاب؛
۸- انقلاب عاشورا، كتاب با توجه به منابع تاريخى، نشان مىدهد كه بنىاميه - به ويژه
معاويهويزيد - نه تنها با على و آل على بلكه با پيامبر اسلام و قرآن سر ستيز داشتند
|۴۵۸|
وبهشخص پيامبر اسلام عناد مىورزيدند و گاهگاهى كه فرصت مىيافتند اين عناد را بروزمىدادند. در عين حال، آنان همواره از اسلام و قرآن مانند يك ابزار بيشترين استفاده رامىكردند و تا آنجا كه مىتوانستند از اسلام چهرهاى غبار آلود و وارونه به مردم نشانمىدادند و هميشه در تحريف مفاهيم و اصول اسلامى مىكوشيدند. در چنين شرايطىهمه تلاش معاويه و سپس يزيد اين بود كه حضرت حسين(ع) با بيعت كردن، اسلاماموى را به جاى اسلام نبوى به رسميت بشناسند و به آن مشروعيت ببخشند ولى از آنجا كه امام حسين(ع) اين كار را مساوى با نابودى اسلام مىديد، هرگز به آن تن نداد تا به شهادت رسيد.
- * * *
۷. انگيزه قيام امام حسين (ع)
ضيائى بيگدلى، محمد حسين، قم، انتشارات دارالعلم، چاپ اول، ۱۳۷۴، ۲۱۳ص.
اين اثر مجموعهاى است كه به بررسى انگيزههاى قيام امام حسين(ع) مىپردازد. برخى عناوين كتاب عبارتاند از: وظايف اوليّه
پيشوايان مذهب اسلام، خلافت امام حسين(ع)، جريان بيعت با يزيد، نگاهى به شخصيت والاى امام حسين(ع)، مرگ معاويه و جانشينى يزيد، كردار و گفتار يزيد...، وظيفه امام حسين(ع) و قيام در برابر يزيد، رشحاتى از انگيزه اين قيام، تصميم امام(ع) به خروج از مدينه، اعزام مسلم بن عقيل به كوفه از سوى امام حسين(ع)، عزيمت امام حسين(ع) از مكه به عراق، توقف امام(ع) در كربلا، جريان شب عاشورا، روز عاشوراى حسينى، فشردهاى از وقايع بعد از شهادت امام حسين(ع)، قيام امام حسين(ع) از ديدگاه مورّخ مسيحى و....
- * * *
۸. انگيزههاى قيام عاشورا
دشتى، محمد، قم، مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين(ع) چاپ اول، ۱۳۷۶، ۲۵۰ص.
در زندگى فردى و اجتماعى انسانها همواره تحولات و دگرگونيهاى فراوانى رخ مىدهد كه بسيارى از آنها قابل ارزيابى
|۴۵۹|
ودقّت است، و براى آيندگان بهترين آموزگار و معلم ارزشهاست، و براى پندآموزان وانسانهاى تشنه حقيقت، عبرتآموز است كه نبايد از كنار حوادث و رويدادهاى تاريخى گذشتگان به سادگى عبور كرد. حادثه عظيم عاشوراى حسينى نيز يكى از تحوّلات مهم سياسى تاريخى بشريت، و يكى از رويدادهاى بى نظير در تداوم خط رسالت پيامبران آسمانى است كه بايد به درستى تجزيه و تحليل گردد. و به خوبى مورد ارزيابى قرار گيرد، و علل و انگيزههاى آن، با روشهاى صحيح تحقيق، كشف و شناسايى شود تا همواره بهترين الگو و عاليترين سمبل آزادگى و روشنترين راه آزادى باقى بماند و بشريّت را به راه نجات و اميدوارى، به تكامل و رستگارى رهنمون گردد.
با بررسى صحيح تحولات بشرى و قيامها و نهضتهاى سياسى، عوامل گوناگونى را
مىتوان كشف و شناسايى كرد مانند: علل و عوامل سياسى، علل و عوامل حكومتى، علل و
عوامل جغرافيايى، علل و عوامل روانى و اخلاقى، علل و عوامل نظامى و توسعهطلبىهاى
ميليتاريستى، علل و عوامل اقتصادى،علل و عوامل علمى و فرهنگى از اين رو ارزيابى قيام
عاشورا، از يك هدفدارى خاصّى برخوردار است و انواع پيامهاى ارزنده سياسى، معنوى،
عقيدتى را به همراه مىآورد، عبرتآموز و سرنوشت ساز است، الگوى آزادگان و سمبل
آزادى است، محرومان را به مبارزه و تلاش وا مىدارد و روح ظلم ستيزى و شهادتطلبى را
تقويت مىكند.
در آن روزگاران حساس، يزيد با اراده و اختيار براى استحكام حكومت خود، و تداوم
هواپرستى و سلطهگرى امويان، خود را از انجام آن همه جنايات ناگزير مىشمارد تا منافع
امويان را با تهاجم به عترت پيامبر(ص) و نابودى اركان دين تأمين كند. و امام حسين(ع) نيز
در آن مقطع زمانى خاص، با اراده و آگاهى، با انتخاب و آزادى، دفاع از دين و امت اسلامى را
بر مىگزيند، و آگاهانه شهادت را مىطلبد، و به همه دين خواهان و تشنگان آزادى نامه
مىنويسد، پيام مىدهد كه راه حفظ دين و سلامت قرآن، امروز در سايه قيام و شهادت است.
عناوين مطرح شده در اين كتاب عبارتاند از: مسئله تحليل تاريخ، تحقق سيستم
حكومت اسلامى...، تحقق شرائط رهبرى، مبارزه با روشهاى دروغين انتخاب رهبرى،
حاكميت دوباره جاهليت، مبارزه با حاكميت باطل، دفاع از سلامت دين، دفاع خونين و حل
بنبستها، مبارزه با خودپرستىها، مبارزه با مفاسد اخلاقى، مبارزه با روح ذلّت پذيرى،
زنده نگهداشتن سنت و احكام الهى.
|۴۶۰|
- * * *
۹. بررسى اثرات قيام امام حسين(ع) در فقه سياسى شيعه
شيركش، هيثم، پاياننامه كارشناسى ارشد، دانشگاه تهران، دانشكده الهيات ومعارف اسلامى، ۱۳۷۹، ۱۷۸ص.
هدف نويسنده بررسى برخى از ابعاد نهضت امام حسين(ع) در
فقه سياسى شيعه وگشودن راهى براى علاقمندان به مباحث اجتماعى فقهى بوده است. وى با بهرهگيرى ازمنابع فقهى، تاريخى و تفسيرى و با استناد به نظر فقها، به دست آوردهاى اين نهضت عظيمدر فقه سياسى پرداخته و مسئله قيام امام حسين(ع) را در فقه مورد بررسى قراردادهاست. برخى از عناوين مورد بحث چنين است: تعريف فقه سياسى و برخى ازمصاديق آن، اوضاع معاصر قيام امام حسين(ع)، علل قيام امام حسين(ع) از ديدگاه امامخمينى، فقه عاشورايى امام خمينى، ادله مشروعيت قيام عليه حكام جور، چرا امامحسين(ع) راه تقيه را در پيش نگرفت؟، تقيه در احكام، مهادنه (متاركه جنگ)، هدنه درمتون فقهى.
- * * *
۱۰. پس از پنجاه سال پژوهشى تازه پيرامون قيام حسين(ع)
شهيدى، سيدجعفر، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ بيست و سوم، ۱۳۷۸، ۲۱۶ص.
اين اثر با شيوهاى تحليلى نگارش يافته است و هدف از آن، كاوش
در علل و عوامل پيدايش حادثه عاشورا در لابه لاى گزارشهاى تاريخى است. اهم عناوين آن عبارتاند از: بررسى اوضاع سياسى و اقتصادى و بافت قومى نژاد عرب و تضادهاى دو تيره بزرگ عدنانى و قحطانى و شعبات آن از قبل از اسلام تا سال ۶۱ق، و ادامه تنشهاى قومى پس از سال ۶۱، اثرات ظهور اسلام در جزيرة العرب و خارج آن، رواج شبهات كلامى، بر اثر نفوذ فرهنگهاى فلسفى و كلامى بلاد مفتوحه، رقابت مراكز قدرت در پنج شهر مهم آن روز مكه و مدينه و بصره و كوفه و دمشق، آثار فرهنگى بجامانده از تضادهاى لخميان و غسانيان در عراق و شام، تحليل قيام حسينى از آغاز بيعت خواستن يزيد در مدينه و تا پايان و
|۴۶۱|
شهادت آن حضرت و اسارت خاندان عترت(ع)، رسوايى ستمگران و انتقام الهى از آنان، روند تحول سياسى و اثرات دراز مدت قيام عاشورا در جهان اسلام، از جمله در دوره بنىاميه و بنىعباس و گستره تاريخ.
- * * *
۱۱. پيامهاى عاشورا
محدثى، جواد، قم، پژوهشكده تحقيقات اسلامى نمايندگى ولىفقيه در سپاه - مديريت تحقيقات عاشورا، چاپ سوم، ۱۳۸۱، ۲۵۵ص.
شناخت عميق زندگانى امام حسين(ع) و نهضت عاشورا و تجزيه و تحليل ابعاد گوناگون آن از نيازهاى قطعى جامعه اسلامى است. در
اين راستا مقرر گرديد يك سلسله تحقيقات گسترده و عميق پيرامون ابعاد زندگانى و قيام امام حسين(ع) زمينهها و پيامدهاى آن صورت پذيرد. مديريّت تحقيقات عاشورا در پژوهشكده تحقيقات اسلامى سپاه بر آن شد تا دراين ميان گام نخست را بر دارد و آنچه را از گنجينهمعارف عاشورا در اين جهت برداشت مىشود به نسل پوياى انقلاب اسلامى عرضه كند. اين اثر يكى از كارهاى جنبى تدوين «دائرة المعارف امام حسين(ع)» است كه با همكارى جمعى از پژوهشگران در مركز تحقيقات اسلامى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى در دستِ اجراست.
نويسنده دراين مجموعه جهت استخراج اين درسهاو پيامها از مطمئنترين راهها از
جمله سخنان و خطبههاى امام حسين(ع) و ياران شهيد و بازماندگان شهدا، عملكرد، رفتار و
شيوه عملى سيدالشهدا و اصحاب و خاندان او؛ متون و منابع معتبر تاريخى و دينى مربوط به
عاشورا استفاده كرده است.
عناوين كلى موضوعات از اين قرارند: پيامهاى اعتقادى، پيامهاى اخلاقى، پيامهاى
زندگى بخش، پيامهاى عرفانى، پيامهاى تاريخى، پيامهاى سياسى، پيامهاى احياگرى و
پيامهاى بانوان.
در بخش پيامهاى سياسى عناوينى چون ولايت و رهبرى، تولّى و تبرّى، امر به معروف و
نهى از منكر، عدالتخواهى، باطل ستيزى، جهاد اصلاح و... مورد بررسى قرار گرفته است.
|۴۶۲|
- * * *
۱۲. پيامهاى عاشورا (و جايگاه آن در نهجالبلاغه)
دشتى، محمد، قم، مؤسسه تحقيقاتى اميرالمؤمنين(ع)، چاپ دوم، ۱۳۷۶، ۱۸۱ص.
حادثه بزرگ عاشورا در شرايطى تحقق پذيرفت، كه مصلحان اجتماعى از درمان و اصلاح جامعه اسلامى نااميد شده و فكر
مىكردند راه چارهاى وجود ندارد. حماسه عظيم عاشورا به بشريّت سرگردان و درمانده كه در برابر قدرتهاى بزرگ سلطه گر افسون شده بودند، راهى را نشان داد كه حركتآفرين و نورانى و جاودانه بود و پيام داد كه: «مرگ سرخ به از زندگى ننگين است».
خونى را در عروق بى رمق بشريّت تزريق كرد كه هرگز از حركت باز نايستاد. شورى در دلهاى آزادگان و تشنگان حقيقت نهاد كه هرگز به سردى نگراييد. شعورى به مغزها داد كههمواره راه خونين شهادت را پر رهرو نگهدارند. نورى را در قلبها تاباند كه هرگز بهخاموشى نگرائيد. عواطفىرا در بشريت خسته از انواع ستم برانگيخت كه همواره درتكاپوست و هراسى را درعمق وجود سلطه گران تاريخ ايجاد كرد كه همواره در وحشتواضطرابند.
پس بايد به ارزيابى هماره اين حقيقت پرداخت. بايد ابعاد ژرف آن را به ارزيابى مدام
گذاشت، بايد لحطهاى از حماسه خونين عاشورا غفلت نكرد. بايد انگيزههاى سامان دهنده
آن را دانست، بايد پديد آورندگان ايثارگر آن را شناخت. بايد امام عشق را در جاذبههاى
جاودانه عاشورا پيدا كرد. كه يكى از آن نگاهها و نگريستنها ارزيابى پيامهاى حماسه عاشورا
است. اگر پيامهاى عاشورا را بشناسيم و در زندگى خود بكار گيريم. همواره در اردوى
حضرت اباعبدالله(ع) مىتوانيم وارد شويم و در برابر هر ستمكارى بخروشيم و با ديگر
آزادگان شهادت طلب بجوشيم و هماره از كاسه عشق حسينى در كربلائى به دست همه
تاريخ، زلال حقيقت بنوشيم و تا تجلى دولت حضرت يار(عج) در نفى بردگىها، ذلّت و
خواريها بكوشيم.
عناوين و موضوعات كتاب بدين قرارند: پاسدارى از دين، زنده نگهداشتن سنّت
پيامبر(ص)، زنده نگهداشتن امر به معروف و نهى از منكر، تحقق مراحل نظارت ملّى،
انجامروشهاى امر به معروف، اصلاح جامعه اسلامى، آينده نگرى (زنده نگهداشتن
فرهنگانتظار و رجعت)، زنده نگهداشتن احكام قرآن، حفظ جايگاه رهبرى در اسلام(دفاع
|۴۶۳|
از ولايت عترت)، شهادتطلبى.
- * * *
۱۳. پيامدهاى عاشورا
اردكانى، سيدابوالفضل، قم، مركز تحقيقات اسلامى نمايندگى ولى فقيه در سپاه؛ انتشارات، منبع، چاپ اول، ۱۳۸۰، ۳۶۶ص.
اين كتاب عمدتاً به وقايع و حوادث پس از شهادت امام حسين(ع) و يارانش اختصاص دارد. نگارنده، ضمن شرح كوتاهى از قيام
خونين عاشوراى حسينى، پيامدهاى بعدى آن: يعنى ظهور نهضتها، شورشها و قيامهاى مختلف را بررسى كرده است؛ از جمله: شورش حجاز، قيام عراق، قيام مختار بن ابى عبيده ثقفى، قيام زيد بن على(ع)، قيام در ايران(خراسان) و سقوط امويان.
- * * *
۱۴. پرتوى از عظمت امام حسين(ع)
صافى گلپايگانى، لطف الله، قم، حضرت معصومه(ع)، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۴۷۲ص.
اين اثر پژوهشى است توصيفى و تحليلى در باره شخصيت و قيام امام حسين(ع). نويسنده در آغاز به كتابهايى كه در باره قيام امام نوشته شده، اشاره و گفته است: امروزه بيشتر از تحليل حوادث و علل و
نتايج آن سخن مىرود، حال آنكه درگذشته بيشتر به توصيف حوادث پرداخته مىشد. آن گاه
نويسنده افزوده است: كتابهايى كه شامل تحليل تاريخى حوادث كربلا مىباشد، نسبت به
كتابهايى كه متن حوادث را نگهدارى كرده، بسيار كم است. در عين حال اهميت كتابهايى كه
متن حوادث را نگه داشتهاند در نزد ما محفوظ است.
مطالب كتاب در چهار بخش تنظيم شده است: شخصيت و فضايل حسين عليه السلام،
بنىهاشم و بنىاميه، علل قيام حسين عليه السلام، نتايج و فوايد قيام حضرت ابىعبدالله
الحسين عليه السلام.
در بخش اول پارهاى از احاديث پيامبر در باره امام حسين آورده و سپس به برخى از
ويژگيهاى او (مكارم اخلاق، علم، عدالتخواهى، شجاعت و...) اشاره شده است.
بخش دوم در باره كارنامه بنىاميه است و در آن از رزايل معاويه و يزيد سخن رفته است.
|۴۶۴|
بخش سوم به علل قيام امام حسين(ع) اختصاص داده شده و استقبال از شهادت، امر به
معروف و...در شمار علل قيام شمرده شده است.
نويسنده در اين بخش كوشيده است ثابت كند كه تشكيل حكومت اسلامى، با همه
اهميّت آن، در آن دوره ممكن نبود و امام براى آن قيام نكرد.
سرانجام در بخش چهارم كتاب از نتايج و فوايد قيام امام حسين(ع) سخن رفته است؛ از
جمله: نجات اسلام، بيدارى شعور دينى، محبوبيت اهلبيت و عزّت بازماندگان، محكوميت
بنىاميه در افكار عمومى.
- * * *
۱۵. پيرامون حماسه عاشورا
شفيعى، سيد محمد، تهران، سازمان تبليغات اسلامى، مركز چاپ و نشر، ۱۳۷۴.
اين اثر داراى يك مقدمه به قلم حضرت آيةالله فاضل لنكرانى پيرامون «آگاهى امام حسين(ع) از شهادت خود در سفر به سوى كربلا» است كه با استفاده از منابع مهم و معتبر به اثبات اين قضيه
مىپردازد. نويسنده در پيشگفتار با توجه به فرمايشات حضرت امامخمينى مطالبى پيرامون اهميّت زنده نگهداشتن حماسه عاشورا بيان مىكند.
اين اثر در يازده فصل مطالبى را پيرامون قيام امام حسين(ع) اختصاص داده است كه اهم
عناوين آن چنين است: قيام امام حسين(ع) زمينهها و مسائل مربوط به قبل از قيام و فساد و
فتنه انگيزى حكومت بنىاميه، اسوههاى بيدارى و ياران با وفاى امام، تاريخ سازان و
چهرههاى برتر عاشورا، پيمان شكنان منافق و نقابدار، وضعيت اسرا در شام و مدينه، اربعين
حسينى، موضعگيرىهاى يزيد و كارگزارانش. در ادامه دستاوردهاى قيام امام حسين(ع) و
برخى قيامهاى پس از آن را مورد اشاره قرار مىدهد.
- * * *
۱۶. پيشينه عاشورا (از خون محراب تا محراب خون)
رويكردى تحليلى به تحولات اجتماعى - سياسى عراق و حجاز از سال چهل تا شصت هجرى. اسدى، محمد، مترجم: حجت الله جودكى، تهران، مؤسسه فرهنگى انتشاراتى تبيان، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۲۵۰ ص.
|۴۶۵|
علل و زمينههاى پيدايش واقعه كربلا را مورد تحليل قرار مىدهد. نويسنده به روش
توصيفى و تاريخى و با استفاده از كتب معتبر تاريخى و جغرافيايى، تحولات اجتماعى و
سياسى جارى عراق به ويژه كوفه و بصره طى بيست سال (از۴۱ - ۶۱هجرى) را عرضه
مىدارد. در ادامه از حوادثى نظير مرگ معاويه، نامههاى كوفيان به امام حسين(ع) و عوامل
رويگردانى مردم كوفه از همكارى با امام حسين(ع) بحث مىكند. در پايان، موافقان و
مخالفان قيام عاشورا و اسامى شهيدان كربلا ذكر شده است.
- * * *
۱۷. تكرار پذيرى حادثه كربلا
رستم نژاد، مهدى، قم، ياقوت، چاپ اول، ۱۳۸۰، ۱۳۶ص.
در اين كتاب نخست با استناد به آياتى از قرآن كريم در باره آزمايش الهى و انواع آن سخن به ميان آمده، سپس طى سه فصل، «ولايت ستيزى»، «دين ستيزى» و «تقدس زدايى» به بيان توطئههاى
منافقان در صدر اسلام عليه امام على(ع) و تقدس زدايى از اصل «ولايت» مىپردازد و سير انحراف جامعه را از اسلام اصيل تا رويارويى با امام(ع) مورد كنكاش قرار مىدهد. آن گاه با مقايسه زمان حال با عصر امام حسين(ع)، موضوع «تكرار پذيرى حادثه كربلا» را در عصر حاضر بررسى مىكند، و در پايان نتيجه مىگيرد. كه با بررسى تاريخ صدر اسلام، خصوصاً حوادث پس از ارتحال پيامبر عظيمالشأن(ص) تا رويداد عاشورا نشان مىدهد، چگونه اِعمال سياستهاى چهارگانه (ولى ستيزى، ولايت ستيزى، دين ستيزى و تقدس زدايى) جامعه آن روز را به سراشيبى سقوط و انحطاط كشاند، به گونهاى كه تنها پس از گذشت نيم قرن از ارتحال پيامبر اكرم(ص)، از اسلام جز پوستهاى نازك باقى نمانده بود. در واقع، مطالعه در تاريخ همه ملل و نحل، نشانگر همين واقعيّت است. استمرار ستيز با ارزشهاى اخلاقى و معنوى در يك جامعه، به سرعت ريشههاى فضيلت و معنويت را مىخشكاند و جامعه در دامن بحران معنويت و فروپاشى ارزشها مىلغزد. متأسفانه امت اسلام نيز، پس از رحلت پيامبر بزرگوار(ص) به اين سرنوشت دچار شد.
|۴۶۶|
- * * *
۱۸. جام عبرت
بررسى عملكرد عوام و خواص در حادثه عاشورا با تكيه بر بيانات مقام معظم رهبرى«مدظله العالى». اسحاقى، سيد حسين، قم، بوستان كتاب قم، چاپ اول، ۱۳۸۰، ۲۴۰ص.
مقام معظم رهبرى در تحليلى جامعهشناختى از حادثه عاشورا، به
نقش دو گروه خواص و عوام در اين رويداد جانگداز اشاره كردهاند. خواص، گروه پيش رو، انديشهگرا و تحليلگراست و عوام، گروه پيرو، احساسگرا و تقليد گر كه از رويدادها اثر مىپذيرد. در اين ميان، مىبينيم كه دنيا گرايى، پيروى از شهوتها و دورى از ياد خدا سبب مىشود خواص هوادار حق به گروه باطل بپيوندند و با توجيه دينى كرداد خويش، عوام زود باور را به جنگ با فرزند پيامبر اسلام بكشانند. بررسى نقش و رفتار خواص و عوام در حادثه كربلا، روشنگر، بسيارى از حوادث واقعه و جام عبرتى براى همگان خواهد بود.
اين اثر در چهار بخش تنظيم شده است. بخش اول و دوم كتاب مربوط به طرح و بررسى
عملكرد و وظايف خواص و عوام در صحنه عاشورا است كه طى آن از ريشههاى انحراف و
خشكاندن كژروىها سخن به ميان آمده است. در بخش سوم، شامل، توضيح آموزهها و
عبرتهاى عاشورا بوده، در بخش پايانى از رسالت آگاهان و خواص و اتخاذ الگوى صحيح
در تبليغ، نكاتى مطرح گرديده است.
- * * *
۱۹. جامعهشناسى قيام امام حسين(ع) و مردم كوفه
باقى، عماد الدين، تهران، نشر نى، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۹۶ص.
كتاب حاضر، مجموعه سه مقاله در باب قيام امام حسين(ع) است كه مقاله اول به تبيين جامعهشناسى قيام آن حضرت اختصاص دارد. در مقاله دوم، نويسنده كوشيده است، پيامدها و كاركردهاى اين قيام
را بررسى و ارزيابى كند، مقاله سوم نيز در تكريم و بزرگداشت اربعين حسينى نوشته شده است. اين مقالات به ترتيب در سالهاى ۱۳۷۴، ۱۳۷۵ و ۱۳۷۶ به رشته تحرير در آمده و بخشهايى از آن، پيش از اين در روزنامه نشاط به چاپ رسيده است.
|۴۶۷|
- * * *
۲۰. حسين بن على(ع) حماسه تاريخ
حجتى كرمانى، محمد جواد، تهران، سازمان تبليغات اسلامى، مركز چاپ و نشر، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۲۶۰ص.
مطالب كتاب حاضر در سه بخش تنظيم يافته است: در بخش اول، از تكوين شخصيت، ارگانيزم روحى، افكار، ايدهها، زندگى
خصوصى و موقعيت اجتماعى امام حسين(ع) سخن به ميان آمده است. در بخش دوم، عوامل اساسى انحرافات جامعه اسلامى طى چند دوره از مرگ پيامبر(ص) تا زمامدارى على(ع) و از شهادت على(ع) تا مرگ معاويه بررسى شده است. بخش سوم، به تبيين استراتژى انقلاب امام حسين(ع) و تأثيرات و پيامدهاى آن اختصاص دارد.
- * * *
۲۱. حسين عليه السلام، شهيد آگاه و رهبر نجات بخش اسلام
صافى گلپايگانى، لطف الله، تهران، بى نا، (مركز پخش: كتابخانه صدر)، ۱۳۹۱ق،
۴۹۸ص.
كتاب حاضر كه به «شهيد آگاه» نام گذارى شده است، نقدى است
بر كتاب «شهيد جاويد» تأليف نعمت الله صالحى نجف آبادى. به نظر نويسنده هدف از قيام امام حسين(ع) شهادت بود و نه تأسيس حكومت اسلامى از اين رو كتاب شهيد جاويد، كه هدف امام را تأسيس حكومت اسلامى دانسته و نه شهادت، باطل است.
نويسنده در آغاز كتاب نوشته است: آنچه از اخبار صحيح متواتر استفاده مىشود اين
است كه امام(ع) متعبّد به قيام و شهادت بوده و شهادت آن حضرت محبوب و مطلوب
خداوند بوده است و تعبّد به شهادت امرى بىسابقه نيست. به عبارت ديگر امام مأمور بود
عليه يزيد قيام كند و ابطال حكومت او را اعلام نمايد و امتناع خود را از اين بيعت شوم، علنى
و آشكار سازد.
همچنين نويسنده در بحث مستقلّى با عنوان «امام عليه السلام آگاه بود» با سى و سه دليل
اثبات نموده است كه امام از شهادت خود در كربلا آگاه بود و هدفش تأسيس حكومت
اسلامى نبود و مىدانست كه پيروزى نظامى به دست نمىآيد. كتاب «شهيد آگاه» مانند كتاب
|۴۶۸|
شهيد جاويد، در پنج بخش تنظيم شده و در هر بخش به ردّ يك بخش از آن كتاب پرداخته شده است. مهمترين انتقاد نويسنده به كتاب شهيد جاويد اين است كه تحليل آن با علم امام منافات دارد و از اين رو عنوان كتاب خود را شهيد آگاه گذاشته است.
- * * *
۲۲. حجة السعادة فى حجة الشهادة
اعتماد السلطنة، محمد حسن بن على؛ به كوشش مصطفى فريدپور، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۱۸۶ص.
اين كتاب در پاسخ به اين پرسش كه هنگام شهادت امام حسين(ع) - به سال ۶۱ هجرى قمرى - در دنيا و ممالك جهان چه مىگذشت،
نوشته شده است. نويسنده كتاب، كه با زبانهاى گوناگون آشنا بوده و در باره تاريخ جهان منابع و مآخذ بسيارى را در اختيار داشته است، سعى كرده تا اثرى ابتكارى و پربار در مورد عاشورا تهيه كند. وى پس از مقدمه، واقعه عاشورا رابه اختصار و با دقتى درخور، گزارش مىكند. سپس در سه فصل از حوادث وقايع هم زمان با عاشورا سخن مىگويد. فصل نخست كتاب به بيان حوادث ممالك آسيا و كشورهاى مسلمان نشين اختصاص دارد كه شامل جزيرة العرب، عراقين، ايران، گرجستان، ارمنستان، تركستان شرقى وغربى، خوارزم، افغانستان، هندوستان، سند و ژاپن است. در فصل دوم به رخدادهاى آفريقا مىپردازد كه شامل مصر نيز مىگردد. در فصل سوم به وقايع مربوط به ممالك اروپايى پرداخته و از انگليس، فرانسه، آلمان، روس، جزاير اسكانديناوى، مجارستان و خرواتستان (كرواسى)، بلغارستان، رومانيا، پرتغال، رم، اسپانيا، و ايتاليا ياد كرده است.
- * * *
۲۳. حماسه حسينى، جلد ۳ - ۱
مطهرى، مرتضى، تهران، صدرا، چاپ سى و دوم، ۱۳۷۸، ۳۶۵ + ۲۹۴ + ۴۲۰ص.
اين اثر از مجموعه سخنرانىها و يادداشتهاى آيت الله شهيد مرتضى مطهرى پيرامون نهضت حسينى(ع) است كه در سه جلد تدوين يافته است. محتواى آن كلامى - تاريخى است و با شيوه
تحليلى ارائه شده است. اين كتاب در موضوع خود بىنظير و راهگشاست. شاخصه مهمى كه
|۴۶۹|
در هر سه جلد ديده مىشود مبارزه با تحريفات و ستيز با غلطاندازىهايى است كه در باره حماسه عاشورا بافته شده است. اين اثر ارزشمند از همان روزهاى نخست انتشارش مورد استقبال عالمان آگاه و جوانان بيدار واقع شده و دهها بار تجديد چاپ و به برخى از زبانهاى زنده دنيا ترجمه و انتشار يافته است.
جلد اول اين مجموعه متشكل از سه بخش است. در بخش اول چهار سخنرانى در باره
«تحريفات در واقعه تاريخى كربلا» ايراد شده است. بخش دوم، متشكل از سه سخنرانى
تحت عنوان «حماسه حسينى» است. از آنجا كه اين عنوان، در برگيرنده مطالب ساير بخشها
نيز مىشود. اين مجموعه به همين اسم ناميده شد. بخش سوم نيز شامل هفت سخنرانى در
باره «عنصر تبليغ در نهضت حسينى» است.
جلد دوم متشكل بر چهار بخش است: در بخش اول هفت سخنرانى استاد شهيد مرتضى
مطهرى به عنوان «عنصر امر به معروف و نهى از منكر در نهضت حسينى» گردآمده است.
عناوين برخى از موضوعاتى كه در اين سخنرانىها مطرح شده بدين قرار است: عوامل مؤثر
در نهضت حسينى، شرايط، مراحل و اقسام امر به معروف و نهى از منكر و تأثير امر به
معروف امام حسين(ع) پس از حادثه كربلا، بخشهاى ديگر كتاب عبارتاند از: شعارهاى
عاشورا، تحليل واقعه عاشورا و ماهيت قيام حسينى.
جلد سوم از مجموعه «حماسه حسينى» شامل نوشتهها و يادداشتهايى از استاد شهيد
آيةالله مرتضى مطهرى است كه در ده بخش تنظيم شده است. در بخشهاى مختلف كتاب،
خوانندگان مىتوانند با مباحثى همچون: ريشههاى تاريخى حادثه كربلا، ماهيت قيام
حسينى، عنصر امر به معروف در نهضت حسينى و تحريفات واقعه عاشورا آشنا شوند. در
بخشهاى ديگرى از آن نقدهاى گوناگونى بر كتابهاى «حسين وارث آدم»، «شهيد جاويد» و
مقايسه بين امام حسين(ع) و عيسى مسيح(ع) صورت گرفته است.
- * * *
۲۴. حماسه و عرفان
جوادى آملى، عبدالله، قم، اسراء، چاپ دوم، ۱۳۷۸، ۴۲۲ص.
محور موضوعات اثر حاضر، تبيين جايگاه عرفان و حماسه و جهاد در راه خدا و نيز هماهنگى و ارتباط اساسى اين دو نسبت به يكديگر است. به نظر مؤلف محترم، جهاد حقيقى بدون عرفان، ناب
|۴۷۰|
نخواهد بود وعرفان خالص هم بدون ايثار مال و جاه و نثار جان حاصل نخواهد شد. عناوين ذيل، مباحث اصلى كتاب را تشكيل مىدهند: هماهنگى آيين اسلام با فطرت و نكاتى پيرامون آيه ميثاق، (آيه ۱۷۲ سوره اعراف)، معنا و فضيلت حماسه و عرفان، ويژگيهاى عارفان، على(ع) امير عارفان و سرآمد حماسه سازان، حسين(ع) سيد مظلومان و پيشاهنگ شهيدان، مراتب عرفان در كلمات امام حسين(ع) خصايص كربلا، مظاهر عرفان در حادثه عاشورا، جلوههاى حماسى عاشورا، حماسه امام حسين(ع) حماسههاى اصحاب و ريشههاى تاريخى نهضت كربلا، رمز جاودانگى حماسه حسينى، فلسفه زيارت و عزادارى، شهادت آگاهانه. حماسه امام سجاد(ع) سيد ساجدان و زينت عابدان.
- * * *
۲۵. خورشيد شهادت
نقش خواص در تحولات جامعه اسلامى، مجموعه مقالات چهارمين سمينار بررسى ابعاد زندگى امام حسين(ع). ويراستار: محمد دانشگر، تهران، دانشگاه امام حسين(ع)، مؤسسه چاپ وانتشارات، چاپ اول، ۱۳۷۸، ۵۸۰ص.
اين كتاب مشتمل است بر مجموعه مقالات چهارمين سمينار بررسى ابعاد زندگى امام حسين(ع) كه از سوى پژوهشكده علوم انسانى دانشگاه امام حسين(ع) در سال ۱۳۷۶ برگزار گرديد. از ميان ۷۰ مقاله ارسالى به سمينار، ۲۹ مقاله انتخاب و در قالب كتاب به چاپ رسيده است. در ابتداى كتاب مقدمهاى از «هاشم ندايى» و متن سخنرانى علامه محمدتقى جعفرى با عنوان «قيام عاشورا در نگاه خواص» به چاپ رسيده است. عناوين برخى مقالات كتاب به اين قرار است: تعريف و نقش اجتماعى خواص از ديدگاه جامعهشناسى (مسعود اخوان كاظمى)، بررسى مصاديق عملكرد منفى خواص و تأثير آن بر ركود و انحراف مسلمين (احمد حسين انزابى)، مطالعه تطبيقى مكتب نخبهگرايى و بحث خواص (حجت الله ايزدى)، تعريف خواص، ويژگيها و طيف بندى آنها (ابوالقاسم بخشيان)، عوامل انحراف خواص و راههاى پيشگيرى آن از ديدگاه مقام رهبرى (محمد على برزنونى)، تعريف و نقش خواص از ديدگاه جامعهشناسى (بهرام بيات).
|۴۷۱|
- * * *
۲۶. درسها و عبرتهاى عاشورا
ايمانى يامچى، حسين، قم، عصر ظهور، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۲۸۸ص.
احياى فريضه امر به معروف، احياى فرهنگ نماز، نفى نژاد پرستى، تبيين مفهوم و جايگاه امامت در اسلام، وفادارى، عشق به شهادت، صبر و استقامت، مبارزه با تروريسم، ادب اسلامى و آزادى
از جمله نكاتى است كه در ارتباط با نهضت عاشورا بدان اشاره شده است. افزون بر آن، مؤلف سعى كرده است مقايسهاى ميان دنياى امروز و زمان قيام امام حسين(ع) صورت دهد.
- * * *
۲۷. در سايه سرو آزادى
بازرگان، عبدالعلى، تهران، شركت سهامى انتشار، چاپ اول، ۱۳۷۸، ۳۰۱ص.
اين كتاب شامل مقالات و سلسله سخنرانىهايى در باره امام حسين(ع) و نهضت عاشورا است كه در سالهاى ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۷ در نجمن اسلامى مهندسان و مراسم عزادارى در دفتر مركزى نهضت
آزادى و.... ايراد گرديده كه به بررسى قيام امام حسين(ع) و پيامهاى عاشورا مىپردازد. عناوين مقالات و سخنرانىها عبادتاند از: حسين(ع) آمر و عامل به عدالت، حسين(ع) وارث و پوينده راه انبيا(عرضه قيام حسينى به قرآن)، زمينههاى مردمشناسى در نهضت كربلا، شاكله حسين(ع) شعارها و شعورهاى عاشورا، كلام حسين(ع) مسخ تاريخى ميراثهاى مذهبى، من و او در چشم و دل حسين(ع) و قيام حسينى در قالب سوره عنكبوت.
- * * *
۲۸. درسى كه حسين(ع) به انسانهاآموخت
(يك بررسى تحقيقى و جامع در باره اصيلترين انقلابهاى خونين جهان). هاشمى نژاد، سيدعبدالكريم [شهيد]، تهران، فراهانى، چاپ پنجم، ۱۳۴۷، ۴۶۴ص.
اين اثر، در باره نهضت مقدس حسين(ع) است كه علل و
زمينههاى پيدايش نهضت كربلا را مورد تحليل قرار مىدهد. نويسنده به روش توصيفى و
|۴۷۲|
تاريخى و با استفاده از كتب معتبر تاريخى به بررسى موجبات اصلى نهضت حسينى مىپردازد. مباحث كتاب در سه بخش تنظيم شده: در بخش اول، عواملى كه ضرورت نهضت حسين(ع) را ايجاب مىنمود - از هنگام انعقاد نطفه آن - قدم به قدم مورد تعقيب قرار گرفته و به خوبى نشان داده شد كه چگونه در آن عصر سرنوشت اسلام و قرآن، عدالت و آزادى، انسانيت و فضيلت، به آن قيام آسمانى بطور مستقيم بستگى داشت.
در بخش دوم، روش و سياست خاصى كه فرزند پيغمبر(ع) در آن شرايط خفقان آور و
دردناك در پيش گرفت تا توانست با رهبرى صحيح و همهجانبه خود جنبش خونين و انسانى
خويش را به ثمر برساند و آن را از دستبرد تحريف حكومتهاى فاسد و ديكتاتور محافظت
نمايد به طور كامل مورد توجه قرار داده شده است.
در سومين بخش، نقش حياتى و بزرگ كاروان اسيران در به ثمر رساندن نهضت و
كوششهايى كه آن دودمان فضيلت به صورتهاى گوناگون براى رسيدن به اين آرمان مقدس
انجام دادهاند دقيقاً بررسى گرديد. و در ادامه طرحهاى مفيدى به منظور بهره بردارى صحيح
از نهضت در شرائط حاضر ارائه داده است، نهضت حسين(ع) از نظر رهبران مذهبى، علمى و
سياسى جهان مبحث پايانى كتاب را تشكيل مىدهد كه اسامى اين انديشمندان عبارتاند از:
مسيو ماربين آلمانى، مهاتما گاندى، محمد على جناح، لياقت عليخان، پورشوتامداس
توندون، گيبون مورخ مشهور، چارلز ديكنس، توماس كارلايل، پروفسور ادوارد براون،
فردريك جمس، ل.م. بويدوژوزف فرانسوى.
- * * *
۲۹. ديدگاهها(مجموعه مصاحبهها)
به مناسبت اولين كنگره بينالمللى امام خمينى(س) و فرهنگ عاشورا «دفتر اول و دوم». تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(س)، چاپ اول، ۱۳۷۴ - ۱۳۷۵، ۲۷۸ + ۲۹۶ص.
حادثه عاشورا، يكى از ژرفترين و نيرومندترين عناصر در فرهنگ دينى ماست كه به گونهاى گسستناپذير با عاطفه و احساس فرد فرد ما پيوند خورده است و چون خون در رگ حيات فرهنگى ما جارى است. با وجود اين پيوند عاطفى عميق و ناگسستى با عاشورا، كمتر
|۴۷۳|
به اين رويداد از منظر عقلانى روشمند نگريسته شده است و شناختهاى ما از اين حماسه خونين، گاه از حد شعارها و مطالب رايج و متعارف فراتر نرفته است. در اين اثر با طرح پرسشهايى، كوشش شده است كه از ديدگاهى تحليلى به نهضت عاشورا نگريسته شده و ابعاد گوناگون آن مورد بررسى قرار گيرد «زمينهها و بستر وقوع نهضت عاشورا»، «فلسفه و اهداف نهضت عاشورا»، «مراحل و سير وقوع حوادث نهضت عاشورا» و «درسها و دستاوردهاى عاشورا» ابعاد و زمينههاى اصلى مورد توجه اين رويكرد تحليلى به نهضت عاشورا مىباشد. اسامى شركت كنندگان در مصاحبه عبارتاند از: حسين رزمجو، زهرا رهنورد، غلامحسين زرگرنژاد، جعفر سبحانى، سيد جعفر شهيدى، نعمت الله صالحى نجفآبادى، سيد مرتضى عسكرى، محمدهادى معرفت، سيدعطاءالله مهاجرانى، محمد واعظزاده خراسانى، هاشمزاده هريسى، على نظرى منفرد، بيات، رضا استادى، اعوانى، ابراهيم امينى، حائرى، قائدان، قادرى، محمودى، معاديخواه، ناصر مكارم شيرازى، ابراهيمى دينانى، عبدالكريم سروش، ابوالقاسم گرجى، محمد تقى جعفرى، توسلى، سعيد حجاريان، علوى تبار.
- * * *
۳۰. رد پاى عقل در كربلا(مجموعه مقالات)
منصور نژاد، محمد، به اهتمام حجت الله محمد شاهى، تهران، راستى نو، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۸۸ص.
اين مجموعه در برگيرنده چهار مقاله است: در مقاله اول با عنوان «عقل مانع تحريف و عامل تعميم نهضت حسينى» نگارنده به برخى
تحريفات در باره قيام كربلا اشاره كرد سپس هر يك را ارزيابى مىكند. در مقاله «عوامل بنيادين احياء» نقش سه عامل «انديشه»، «نخبگان» و «جامعه» درنهضت كربلا بررسى شده است. در مقاله «نخبه گرايى و حادثه كربلا» عمل و عكس العمل نيروهاى حاضر در صحنه كربلا بر اساس موضعگيرىهاى نخبگان و خواص آنها تحليل مىشود. و در مقاله آخر «شناخت خواص و عوام در باره حق از باطل با ملاكهاى برون دينى» ارزيابى مىشود.
|۴۷۴|
- * * *
۳۱. رسالت خواص و عبرتهاى عاشورا
نگاهى به بيانات مقام معظّم رهبرى(مدظلّه) به ضميمه متن سه سخنرانى معظّمله. خاتمى، سيد احمد، قم، دفتر تبليغات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۳۷۷، ۳۴۴ص.
نوشتار حاضر به انگيزه تبيين، توضيح و تحليل بديع و ارزشمند
مقام معظم رهبرى در باره حادثه عاشورا تدوين شده است. ايشان در رهنمودهايى كه در تاريخ ۱۳۷۵/۳/۲۰ در جمع فرماندهان لشكر ۲۷ حضرت رسول(ص) بيان كردند، كوتاهى خواصّ و دير به ميدان آمدن آنها را از عوامل اصلى حادثه عاشورا برشمردند، و اين در حقيقت هشدارى است براى همه عاشوراييان و خواصّ جامعه.
نويسنده در اين كتاب همين سخنان مقام معظم رهبرى را دستمايه خويش قرار داده و با
استفاده از قرآن و نهجالبلاغه و نقلهاى تاريخى به شرح و تفصيل آن پرداخته است.
كتاب از هشت فصل تشكيل شده است كه برخى عناوين آن چنين است: عبرتآموزى
در قرآن و روايات، ارتجاع، خطر بزرگ، عوامل زمينه ساز حادثه عاشورا «كنار گذاشتن
وصاياى نبى اكرم(ص)، رنگ باختن معنويت، افول غيرت دينى، كوتاهى خواصّ از اداى
وظيفه، عوامل چرخش از موضع حق».
در پايان كتاب متن سه سخنرانى مقام معظم رهبرى در ديدار با نيروهاى مقاومت بسيج،
در جمع فرماندهان لشكر ۲۷ و نماز جمعه تهران آمده است.
- * * *
۳۲. زندگانى امام حسين(ع)
رسولى محلاتى، سيد هاشم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ سوم، ۵۹۲.۱۳۷۸ص.
اين كتاب پژوهشى است مستند با شيوهاى گزارشى و تحليلى كه به تفصيل در تاريخ زندگانى امام حسين(ع) از تولد تا شهادت نگاشته
شده است. اين اثر مشتمل بر ۱۷ فصل با عناوين فرعى گسترده است. در بخش آغازين كتاب خلاصهاى از شرح حال مؤلف و آثار علمى او ارائه شده است. اهم عناوين كتاب عبارتاند از: تاريخ ولادت و نامگذارى و خبردادن از شهادت امام حسين(ع) توسط پيامبر(ص)، پيامبر
|۴۷۵|
اسلام(ص) و امام حسين(ع)، امام حسين(ع) در دوران خلفاى نخستين و حكومت على(ع) و امامت امام حسن(ع)، امام حسين(ع) پس از شهادت برادر و سالهاى پايانى خلافت معاويه، ولايتعهدى يزيد، بحث و تحقيق در علل نهضت امام حسين(ع)، نقد نظريه تشكيل حكومت اسلامى به عنوان هدف قيام امام حسين(ع) با ارائه مستندات دينى و تاريخى، نقل آراء عبده و محمد عبدالباقى و علائلى در مورد قيام حسينى، دوران حكومت ننگين يزيد تا قيام امام حسين(ع)، گزارش تفصيلى نهضت امام حسين(ع) - به شيوه مقتل نگارى امام حسين(ع) در مدينه و حركت به سوى مكه و گسيل مسلم بن عقيل(ع) به كوفه و حركت امام(ع) از مكه به سوى عراق و حادثهخونبار كربلا و شهادت امام حسين(ع) و ياران و اهلبيت و فرزندان آن حضرت وشرح احوال فرزندان و همسران آن حضرت، فضايل و مكارم اخلاق و كرامات و مواعظ آنحضرت.
- * * *
۳۳. زندگانى سفير حسين(ع) مسلم بن عقيل(ع)
عابدين، محمد على؛ ترجمه: سيد حسن اسلامى، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول، ۱۳۷۲، ۲۹۸ص.
عملكرد مردم كوفه در جريان قيام امام حسين(ع) براى هر خواننده يا شنوندهاى جاى تعجب و سؤال دارد. چگونه مردمى كه
بيعت و جان نثارى خود را با مسلم بن عقيل بيان داشتند به زودى آماده جنگ با او شدند؟ فرستادن نماينده از سوى حضرت امام حسين به كوفه يكى از جلوههاى فرزانگى رهبر قيام عاشورا را نشان مىدهد و معلوم مىشود كه اين قيام يك حركت بىمقدمه و خود به خودى نبوده است و بسيارى از مؤلفان از اين مرحله قيام به آسانى گذشتهاند.
اين كتاب به بررسى دقيق و تحليل عميق و گسترده مسائل كوفه و تغيير رأى مردم آن و واقعيت قضاياى مربوط به حضرت مسلم مىپردازد. مؤلف پس از بيان ساختار اجتماعى كوفه و ماهيت سياسى آن شهر، عكسالعمل امام حسين(ع) را بيان كرده و بسيج عمومى مردم، موضعگيرىهاى حكومت اموى و رويارويى نظامى و تصفيههاى خونين آن شهر را بيان كرده است. در تاريخ حضرت مسلم و مسائل شهر كوفه كه بخشى از قيام امام حسين(ع) است كتابى اين چنين جامع و عميق و تحليلى كمتر يافت مىشود.
|۴۷۶|
- * * *
۳۴. سياسة الحسين
ربيعى، عبدالعظيم؛ تحقيق: هادى هلال، جلد اول و دوم، قم، المكتبة الحيدرية، چاپ اول، ۱۳۷۸، ۱۷۶+۱۸۰ص.
كتاب حاضر در دو جلد، كاوشى است در تاريخ زندگانى و قيام امام حسين(ع) كه به صورتى تحليلى نگارش يافته است و در
برگيرنده حوادث قيام عاشورا، از هنگام خوددارى امام حسين از بيعت با يزيد تا وقايع پس از شهادت آن حضرت مىباشد. نويسنده، كوشيده است تا با بهرهگيرى فراوان از آيات، روايات و متون تاريخى و نيز اشعار عربى، به شبهات و پرسشهاى برخى افراد همانند آنچه به ابنعربى نسبت داده مىشود پاسخ گويد و به بررسى ابعاد و ماهيت و علل و اهداف نهضت امام حسين بپردازد.
نويسنده با گزينش فرازهايى از تاريخ قيام آن حضرت، ديدگاههاى خود را در اين زمينه
ارائه نموده است و به تجزيه و تحليل اين فرازها و برخى كلمات منتسب به امام حسين(ع)
پرداخته است. بيشتر عناوين كتاب در قالب پرسش مطرح گرديده و سپس پيرامون آن
پرسش و يا شبهه و يا موضوع، تحليل و تحقيق صورت پذيرفته است و در اين ضمن، نظرات
مؤلف عرضه گرديده است.
- * * *
۳۵. شخصيتشناسى عاشورا
علوى، سيد رسول، قم، مركز پژوهشهاى اسلامى صداو سيما، چاپ اول ۱۳۸۰، ۲۵۴ص.
مقام معظم رهبرى در تحليلى جامعهشناختى از حادثه عاشورا، به نقش دو گروه عمده خواص و عوام در آن حادثه جانسوز اشاره
كردند. كه خواصّ، گروه پيشرو، خطدهنده و اهل فكر و تحليل بودند و عوام، گروه دنباله رو متأثر از رويدادهاى جامعه، در تجربه عاشورا مىبينيم كه دنيا گرايى، پيروى از شهوات و غفلت از ياد خدا در خواصّ طرفدار حق سبب شد آنان به طرفدارى از باطل برخيزند و بر اين عمل خود، توجيهى دينى هم بسازند تا عوامِ زود باور نيز به طيف باطل بگروند و به جنگ با حسين بن على(ع) ترغيب شوند. بنابراين بررسى نقش و عملكرد خواص مىتواند روشنگر
|۴۷۷|
بسيارى از حوادث واقعه باشد. نويسنده، در شرايط حساس كنونى، روزگار پر فتنه رهزنان ايمان كوشيده است تا چهره و عملكرد بعضى از خواص كه منشأ بسيارى از انحراف و فتنهها گرديدهاند را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد. كه عبارتاند از: عبدالله بن زياد، عمر بن سعد ابىوقاص، شمربن ذىالجوشن، شريح قاضى، حرملة بن كاهل اسدى، خولى بن يزيد اصبحى، سنان ابن انس نخعى، حصين بن نميرتميمى و شبث بن ربعى.
- * * *
۳۶. شهيد جاويد، حسين بن على(ع)
صالحى نجفآبادى، نعمت الله، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگى رسا، چاپ دوازدهم، ۱۳۶۰، ۵۳۶ص.
«شهيد جاويد» مشتمل بر مطالبى است در باره علل و عوامل قيام امام حسين(ع) ماهيت قيام، مراحل قيام، هدف قيام و نتايج و آثار آن،
كه طى آن نگارنده قصد دارد طرحى جديد از فلسفه اين قيام به دست دهد. و اين سبب بحث و مناقشه شديدى در باره اين كتاب شده است. شهيد جاويد از معدود كتابهاى تحليلى و استدلالى در باره قيام امام حسين(ع) است. نويسنده كتاب گفته است: در مسأله قيام امام حسين(ع) كه هم جنبه تعقّلى دارد و هم جنبه عاطفى، اگر كسى بخواهد به تحقيق و كنجاوى و جنبه تعقّلى آن بپردازد بايد فقط از نيروى فكر و تعقّل استمداد كند، نه از نيروى عاطفه، كتاب چون بر مبناى تحقيق و كنجكاوى تأليف شده طبعاً بيشتر به جنبه فكرى و تعقّلى مسأله پرداخته و بحث و استدلال را تعقيب كرده و جنبه عاطفى مسأله را دنبال نكرده است.
مهمترين نظريه كتاب حاضر اين است كه قيام امام حسين(ع) به هدف شهادت نبود، بلكه
براى تشكيل حكومت اسلامى بود و از آنجا كه امام موفّق به تشكيل حكومت نشد، بلكه به
شهادت رسيد، به نظريه نويسنده انتقاد گرديده و منافى با علم امام، به ويژه با علم آن حضرت
به شهادت خود شمرده شده است....
كتاب «شهيد جاويد» يكى از بحث انگيزترين كتابهاى دينى در تاريخ معاصر ايران و
مناقشه انگيزترين كتاب در باره امام حسين(ع) است و در ردّ اين اثر سيزده كتاب مستقل
نوشته شده و افزون بر اين در ضمن چند كتاب به ردّ اين كتاب پرداخته شده است[۱] كه برخى
از آنها عبارتاند از: رضا استادى «بررسى قسمتى از كتاب شهيد جاويد»، قم، بى نا چاپ
|۴۷۸|
پيروز، بى تا، ۱۰۷ص؛ على پناه اشتهاردى «كتاب هفت ساله چرا صدا درآورد»، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۹۱ق. ۴۳۲ص؛ محمد على انصارى «دفاع از حسين شهيد: ردّ بر كتاب شهيد جاويد»، قم، بى نا، ۱۳۵۰، ۵۰۸ص؛ محمد حسين اشعرى و حسين كريمى و سيدحسن آل طه (يك بررسى مختصر در پيرامون قيام مقدس شهيد جاويد حسين بن على عليهما السلام از نظر روايات) تهران، بى نا، چاپ دوم، ۱۳۵۰، ۱۲۳ص؛ محمد تقى جعفرى «سخنى كوتاه در علم امام عليه السلام» تهران، بى نا، ۱۳۵۱، ۱۴ص.و....
- * * *
۳۷. عاشورا در فقه
مرتضوى، سيدضياء، قم، دفتر تبليغات اسلامى، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۱۲۳ص.
عظمت عاشورا و نقش گستردهاى كه نهضت سيدالشهدا، در حوزه دين و جامعه داشته، همواره از مهمترين مباحث تاريخى و كلامى به شمار رفته و تاكنون فرهنگ عاشورا از زواياى بسيارى
مورد ارزيابى و كنكاش صاحبان انديشه و تحقيق قرار گرفته است. ولى آنچه مىتواند به عنوان يك موضوع مفيد و قابل پىگيرى مورد توجه قرار گيرد و در قالب يك بحث مستقل عمومى كه تاكنون مورد عنايت لازم قرار نگرفته است، طرح قيام عاشورا و موضع سيد الشهدا در فقه به عنوان يك مستند فقهى مىباشد. پرداختن به تحليلى فقهى در باره موضع قاطع آن حضرت(ع) و ديدگاههاى آن دسته از فقيهان كه در مباحث اجتهادى خويش به اين مهم پرداختهاند مىتواند براى بسيارى از علاقمندان به مباحث اجتهادى، فقهى تازگى داشته و راهگشا باشد. «عاشورا در فقه» پژوهشى نو و ابتكارى است كه به بررسى قيام عاشورا به عنوان يك مستند فقهى مىپردازد و با طرح و تحليل ديدگاه فقهاى بزرگى چون: امين الاسلامطبرسى، علامه حلى، شهيد ثانى، سيد على طباطبايى و شيخ محمد حسن نجفى ومقايسه آن با نگرش فقيه فرزانه امام خمينى(ره) برجستگى تحليل اين قيام را در نگاه ايشاننشان مىدهد.
|۴۷۹|
- * * *
۳۸. عاشورا و عبرتها: نگاهى به عاشورا از روزن زمان و مكان ج۲ - ۱
تدوين: مؤسسه فرهنگى قدر ولايت، تهران، قدر ولايت، چاپ اول، ۱۳۷۷،
۶۴ص.
در اين كتاب، ويژگيهاى واقعه عاشورا و نتايج و پيامدهاى آن، از
جنبههاى مختلف تحليل و ارزيابى شده است. مباحث كتاب بدين قرارند: عاشورا؛ تقابل انديشههاى ناب با دلهاى چراگاه بيگانه، عاشورا؛ جلوه تقابل دو تفكر از دين، عاشورا تلاقى دو نگاه به رهبرى؛ نگاه اسلام ناب و نگاه اسلام اموى، عاشورا نتيجه تعلل و كناره جويى و ترس خواص، عاشورا ؛ مقابله سقوط كنندگان از قلّه رفيع جهاد با آنان كه بر بلنداى قلّه استوار ايستادند، عاشورا ؛ ثمره به بار نشستن شبهههايى كه ديندارانِ دين ناشناس، در سرزمين ايمانى مردم كاشتند، عاشورا؛ صف آرايى مجذوبان چرب و شيرين دنيا در برابر آخرت طلبان، عاشورا؛ مصافِ مجاهدان امتياز طلب با مجاهدانِ فى سبيل الله، عاشورا ؛ محصول جدايى دين از سياست، عاشورا؛ تجلّى بازگشت قاعدين ديروز و بىهنران امروز به صحنه حكومت، عاشورا؛ آوردگاه بيعت شكنان با امامى كه به سوى خود خوانده بودند!!، و عاشورا ؛ صحنه آزمون خواصّ و عوام، جلد اول كتاب با متن سخنان امام حسين(ع) در روز عاشورا خاتمه مىپذيرد.
جلد دوم از كتاب «عاشورا و عبرتها» مجموعهاى از بيانات مقام معظم رهبرى در باب
واقعه عاشورا است كه با مقولاتى چون: عاشورا؛ صداى قداست زدايى و حريم شكنى،
عاشورا؛ نتيجه سست شدن تبعيت و پيروى از رهبرى برگزيده خدا، عاشورا ؛ نمادِ توسعه
سياسى، اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى بدون محوريت ولايت و عدالت، عاشورا؛ محصولِ
ضعف در دشمنشناسى و غفلت از آنها، عاشورا؛ محصولِ نداشتن تحليل صحيح و غفلت از
مسايل جامعه اسلامى عاشورا؛ محصولِ فضاى مسموم و تبليغات مذموم، عاشورا محصولِ
گفتمان با بددلان و معاندان و دشمنان و فرصت خواستن از آنان براى انتخاب!!، عاشورا
محصول تعطيلى امر به معروف و نهى از منكر، عاشورا را محصول رواج بى بند و بارى در
جامعه و سستى ايمان، عاشورا؛ نتيجه ظهور و بارور شدن انگيزههاى مختلف در صفِ
مسلمانان؛ به طبع رسيده است.
|۴۸۰|
- * * *
۳۹. فلسفه عاشورا: از ديدگاه انديشمندان مسلمان
قنبرى، بخشعلى، تهران، سازمان تبليغات اسلامى، شركت چاپ و نشر بين الملل، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۲۲۸ص.
در اين كتاب ديدگاهها و نظريات جمعى از اندشمندان شعيه و سنى در خصوص قيام عاشوراى حسينى گرد آمده است. نگارنده
سعى كرده ديدگاههاى مذكور را بر اساس پنج رويكرد اصلى يعنى رهيافت سياسى حكومتى، رهيافت جامعهشناسى، رهيافت تاريخى - قومى، رهيافت عرفانى، و رهيافت اسطورهاى، بررسى كرده، سپس مطابق ملاك عقل و منطق، بر آن است كار برد دنيوى دين و رويكردهاى ياد شده را ارزيابى و تحليل نمايد مخاطبان دراين كتاب با ديدگاههاى سيد مرتضى علم الهدى، علامه محسن امين، ابن خلدون، هبة الدين شهرستانى، طه حسين، شيخ عبدالله علايلى، امام خمينى، سيد هادى مدرسى، مرتضى عسگرى، دكتر سيد حسين محمد جعفر هندى، شهيد مطهرى، دكتر شريعتى، شيخ شمس الدين، محمود عقاد، دكتر شهيدى، اقبال لاهورى، سيد بن طاووس و...آشنا مىشوند.
- * * *
۴۰. فلسفه عزادارى
محدثى، جواد، قم، وثوق، چاپ اول، ۱۳۷۸، ۴۰ص.
فلسفه و انگيزه عزادارى بر امام حسين(ع) همراه با آثار و بركات آن مباحث عمده كتاب است. مؤلف، نخست به زمينههاى تاريخى عزادارى، و نقش احياگرانه آن اشاره مىكند، سپس از تشويق و تأكيد
ائمه معصومين(ع) بر عزادارى سخن به ميان مىآورد. آن گاه آثار ونتايج اجتماعى و سياسى عزادارى را شرح مىدهد. در پايان كتاب با مقايسهاى ميان عزادارى سنتى و جديد، نقش عزادارى در احياى جامعه تبيين شده است.
|۴۸۱|
- * * *
۴۱. قيام جاودانه (سخنى چند پيرامون «عاشورا» و آفاق آن)
حكيمى، محمد رضا، تهران، دفتر نشر فرهنگى اسلامى، چاپ دوم، ۱۳۷۷، ۲۳۲ص.
«قيام جاودانه» مرورى است بر جنبههاى گوناگون قيام
سيدالشهداء تأثيرات عميق عاشورا بر نگرشهاى انسانى و مقوله عدالت، از عمدهترين رهيافتهاى اين قيام به شمار مىآيد كه مؤلف با تكيه بر آن به تجزيه و تحليل «عاشورا و حكومتها»، «دين مردمى» «اسلام و مردم» و «طاغوت زدايى» مىپردازد.
- * * *
۴۲. قيام عاشورا در كلام و پيام امام خمينى
تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره)، چاپ پنجم، ۱۳۷۶، ۱۱۱ص.
«قيام عاشورا در كلام و پيام امام خمينى» عنوان دفتر سوم از مجموعه تبيان مىباشد و در برگيرنده سخنان بزرگ مردى است كه در اقتدار به سالار شهيدان، خود اسوهاى كامل بود. مردى كه در شب
سياه ستم، مشعل فروزان شهادت برگرفت، بيرقهاى قيام برافراشت، ننگ سكوت و ذلت ازدامن مطهر طلايه داران تشيع سرخ حسينى زدود و دگر باره شعار «احدىالحسنيين» و«پيروزى خون بر شمشير» را در عصر حاكميت آهن و فولاد، به مستضعفان و پا برهنگانزمين آموخت و سرانجام نيز به همت دستانى كه زنجيرهاى عزا را قرنها بر زمينننهاده و عشق عاشورا و ياد حادثه خونين كربلا را نسل اندر نسل با اشك و خون وصداقت در سينهها نگهداشته بودند، حكومت يزيد زمانه را سرنگون ساخت، يادش هميشه در خاطرهها زنده باد كه همواره براين حقيقت گواهى مىداد كه: ما هر چه داريم از محرم و عاشورا داريم.
عناوين ذيل، مباحث اصلى كتاب را تشكيل مىدهند. بخش اول: سه سخنرانى در
بابمحرم و عاشورا، بخش دوم: (مجموعه موضوعى)؛ محرم ديبا چه سرخ شهادت، علل
وعوامل قيام عاشورا، اهداف قيام عاشورا، انتخاب آگاهانه شهداى كربلا، نتايج و آثار
|۴۸۲|
قياماباعبدالله(ع)، قيام عاشورا اسوه آزادگان، فلسفه عزادارى و روضه خوانى، اهميتونقش عزادارى در احياى اسلام و مكتب سيدالشهداء، نقش عزادارى در حفظ ملّتو كشور، بزرگداشت قيام عاشورا از شعائر الهى است، توصيه به خطبا و نوحه سرايانوعزاداران.
- * * *
۴۳. قيام حسينى
جعفرى بافقى، حسن، قم، نشر روح، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۱۴۴ص.
اين اثر با تقريض مرحوم آيةالله صالحى مازندرانى آغاز شده است. كوششى است كه با استفاده از آيات قرآن و تفسير، بيانات انبياء و اوصياء، فقها، محدثان، عرفا و نيز ديدگاه دانشمندان و مورخان
و...به بررسى ابعاد مختلف قيام حضرت اباعبدالله الحسين(ع) و ديدگاه گوناگون در باره آن پرداخته است. كتاب در قالب چهارده درس تنظيم گشته كه برخى عناوين آن عبارتاند از: تفسير قيام، ويژگىهاى قيام حسينى، انبياء و قيام، قيام در بيان پيشوايان معصوم(ع)، عرفان و قيام، فقه و قيام، مبانى فقهى قيام، احكام فقهى قيام، احاديث و روايات در باره قيام، مبانى قيام حضرت سيدالشهدا(ع) قيام و ديدگاه دانشمندان جهان «شهاب الدين سيد محمد آلوسى، محمد على جناح، مهاتما گاندى، لياقت عليخان، پورشوتامداس توندون، چارلز ديكنس، توماس كارالايل، پروفسور ادوارد براوان، فرد ريك جمس، ل.م.بويد،ماربين فيلسوف آلمانى، جرجى زيدان»، قيام و مبانى عقلايى، سياست قيام، تاريخ نگارى قيام و فتاوا و ديدگاههاى مختلف اهل سنت.
- * * *
۴۴. گسترش نهضت حسينى
باهنر، محمد جواد، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ اول، ۱۳۷۷، ۱۵۲ص.
مباحث اين كتاب برگرفته از پنج جلسه سخنرانى دكتر باهنر در ايام محرم و صفر سالهاى ۱۳۴۹ و ۱۳۵۰ هجرى شمسى است كه طى آن علل و چگونگى گسترش نهضت امام حسين(ع) در تاريخ اسلام به
|۴۸۳|
اجمال بررسى و تبيين شده است. از جمله موضوعات كتاب عبارتاند از: گسترش قيامهاى برگرفته از نهضت امام حسين(ع) موج حماسى و عاطفى نهضت حسينى در طول تاريخ، نقش امام سجاد(ع) در گسترش نهضت حسينى، اصل تعميم و گسترش در اسلام و عناصر نهضت حسينى در زندگى امام حسن(ع) و امام كاظم(ع).
- * * *
۴۵. مجموعه مقالات اولين كنگره بين المللى امام خمينى(س) و فرهنگ عاشورا، (دفتر اول - سوم)
تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(س)، چاپ اول، ۱۳۷۴ - ۱۳۷۵، ۴۳۳ + ۴۳۳ + ۴۱۳ص.
كتاب حاضر شامل مجموعه مقالات اولين كنگره بين المللى امام خمينى(س) و فرهنگ عاشورا است كه به اهتمام مؤسسه تنظيم و نشر
آثار امام خمينى در سال ۱۳۷۴ برگزار شد. نويسندگان مقالات از دانشوران و نخبگان حوزه و دانشگاه و با گرايشهاى فكرى متفاوت هستند كه با نگرشى جديد به قيام امام حسين(ع) و علل و زمينهها، دستاورها، آثار و ارزشهاى عاشورا از ديدگاه امام خمينى و... پرداخته شدهاست.
عناوين و نويسندگان مقالات دفتر اول عبارتاند از:
دفتر اول: اصول تحليل حادثه بزرگ قيام امام حسين(ع) (علامه محمد تقى جعفرى) حماسه
حسينى و ظهور حقيقت آدمى(مصطفى دلشاد تهرانى) ، پژوهشى در باره يك شعار معروف
«ان الحيوة عقيدة و جهاد» (عنايت الله مجيدى)، تأثير فرهنگ عاشورا و نمودهاى عينى آن
در انديشه و زندگانى امام خمينى(س) (حسين رزمجو)، ادبيات عاشورا در دوره حضور
امامان(ع) (۲۶۰ - ۶۱ه') (افتخارزاده)، سنت احياگرى؛ روشهاى پاسدارى از حماسه عاشورا
و فرهنگ آن در تاريخ فرهنگ اسلامى (جواد محدثى)، انقلاب اسلامى و نهضت حسينى
(محمد واعظزاده خراسانى)، قرآن و حماسه خونين كربلا (محمد باقر بهبودى)، مقايسه بين
مفهوم شهادت در مسيحيت و اسلام (ابوالفضل عزتى)، تربيت يافتگان فرهنگ
عاشورا(مهتاب رضا پور)، تأثير فرهنگ عاشورا بر هنرهاى نمايشى ايران (يعقوب على
برجى)، عاشورا قبل از اسلام و حادثه كربلا (رضا استادى)، بررسى ديدگاه اجتماعى امام
خمينى(رض) در باره نهضت عاشورا و جايگاه آن در انديشه ايشان در باره تغيير جامعه
|۴۸۴|
(غلامرضا صديق اورعى)، بازتاب فرهنگ عاشورا در انديشه و رفتار سياسى امام خمينى(ره) با تكيه بر بررسى مردم و نخبگان در دو حركت (زهرا رهنورد)، با عاشورا (احمد آكوچكيان)، قيام جاودانه (محمد رضا حكيمى)، امام خمينى(س) و احياء نگرش سياسى به عاشورا(محمد سروش)، عاشورا، راهگشاى تشيع (سيد جعفر شهيدى)، تطبيق قيام امام حسين(ع) باموازين فقهى (نعمت الله صالحى نجف آبادى) و پويايى جامعه و دگرگونى در گفتمان عاشورا(سيد هاشم آقاجرى).
دفتر دوم: عاشورا در فقه، ارزيابى ديدگاه فقهى امام خمينى و ديگر فقيهان در باره قيام
سيدالشهداء (سيدضياء مرتضوى)، پيامها و دستاوردهاى عاشورا و جنبشهاى حق طلبانه و
اصلاحى الهام گرفته از آن در تاريخ اسلام (سيد محمد مهدى جعفرى)، عدالت ميراث
متروك انبياء در حكومت اموى (غلامحسين زرگر نژاد)، عرفان متعالى امام خمينى(س)،
پرتوى از عرفان حسينى(عباس ايزدپناه)، كربلا، از برداشت معنوى تا برداشت سياسى
(رسول جعفريان)، حسين بن على(ع) در آيينه شعر (سيد على رضا حجازى)، حسين وارث
و پوينده راه انبياء؛ عرضه قيام حسينى به قرآن (عبدالعلى بازرگان)، تعبير ايدئولوژيك از
عاشورا (عليرضا علوىتبار)،فلسفه تكرار مراسم عزادارى عاشورا (محمد ابراهيم جناتى)،
تكليف گرايى در نهضت حسينى و نهضت خمينى(كاظم قاضى زاده)، نقش نهضت عاشورا
در شكلگيرى و تداوم انقلاب اسلامى ايران (جميله كديور)، امام خمينى ميراث دار فتوت
حسين(همايون همتى)، سير مقتل نگارى(محمد جواد صاحبى)، اسلام ناب در صحراى
سرخ كربلا (پرويز خرسند)، پيامها و دستاورهاى نهضت عاشورا (محمد محمدى
اشتهاردى)، ريشههاى تاريخى و زمينههاى اعتقادى نهضت عاشورا(مهدى پيشوائى)، تأثير
فرهنگ و هنر عاشورا بر هنر و ادبيات فارسى (احمد احمدى بيرجندى)، نقش عاشورا در
شكلگيرى انقلاب اسلامى (عبدالمجيد معاديخواه)، نهضت عاشورا و دفاع مقدس (محمد
رضا سنگرى)، تأثير فرهنگ عاشورا و نمودهاى عينى آن در انديشه و زندگانى امام
خمينى(س) (لطف على لطيفى پاكده)، اصول فرهنگ و تعاليم عاشورا (هاشم
هاشمزادههريسى).
دفتر سوم: نهضت عاشورا از نگاه اهل سنت (عبدالكريم عبداللهى)، فرهنگ عاشورا
(رجبعلى مظلومى)، نگاهى به عزاداريهاى حسينى(سيد محمد على ايازى)، تأملى چند
پيرامون گزارش حادثه كربلا در منابع مورخان اهل سنت (اصغر قائدان)، امام حسين به
|۴۸۵|
روايت ابن عساكر(عليرضا ذكاوتى قراگزلو)، ملاحظاتى پيرامون تفهيم و انتقال پيام عاشورا(حاتم قادرى)، مقتل نگارى در آيينه تاريخ (محمود يزدى مطلق)، فرهنگ عاشورا، سياست عملى و سياست بين الملل (مرتضى اسعدى)، فرهنگ عاشورا در سيره و آثار اهلبيت معصومين(ع) (على نظرى منفرد)، نهضت عاشورا در نگاه نوگرايان شيعه و سنى (محمد حكيم پور)، عاشورا، مثل اعلاى ابتلا، انتخاب و ايثار در فلسفه وجودى انسان(مهدى دهباشى)، امامان شعيه و نهضت عاشورا (سيد احمد خاتمى)، نگاهى و نقدى
گذرا بر مدايح و مراثى اهلبيت و اشعار عاشورائى و تأثير انديشههاى امام خمينى(س) در هنر و ادبيات انقلاب اسلامى (ابوالفضل فيروزى)، نقش حضرت زينب(س) در بقاى نهضت كربلا (زهرا اباذرى)، مبانى اعتقادى و زمينههاى اجتماعى - سياسى نهضت عاشورا(سيد عطاء الله مهاجرانى)، نسبت عاشورا با بعثت (مقصود فراستخواه)، تحليلى تطبيقى از قيام امام حسين(ع) و قيام امام خمينى(س)(غلامحميد ابراهيمباى سلامى)، بررسى سير تكوينى مضمون و انديشه تشبيه در تعزيه (سيد مصطفى مختاباد)، نهضت و رهبرى امام و جايگاه عاشورا در اين ميان(على رضائيان)، انگيزه و دستاوردهاى قيام امام حسين(ع) از ديدگاه امام خمينى(س) (على ربانى گلپايگانى)، مديريت عاشورائى برترين الگوى مديريت توسعه (سليمان خاكبان)، زمينههاى اعتقادى، سياسى و اجتماعى در نهضت عاشورا (محمدصادق نجمى)، نقش نهضت عاشورا و تعاليم عاشورائى امام خمينى(س) (محمد اسماعيل خدادادى)، بررسى جلوههاى فرهنگ عاشورا در متون زيارات شيعى (هادى وكيلى) و نهضت عاشورا و ايرانيان (ناديا ناظرى و شهريار ياسينى).
- * * *
۴۶. نگاهى به حماسه حسينى استادمطهرى
صالحى نجف آبادى، نعمت الله، تهران، كوير، چاپ اول، ۱۳۷۹، ۴۶۰ص.
اين كتاب در نقد كتاب حماسه حسينى نوشته مرتضى مطهرى و پاسخ به نسبتهاى وارد از سوى ايشان به كتاب شهيد جاويد نگاشته شده است. موضوع حماسه حسينى، تحليل قيام امام حسين(ع) واقعه عاشورا مىباشد. نويسنده با استناد به منابع معتبر و دست اول
تاريخى، به دفاع از كتاب خود و پاسخگويى ايرادات شهيد مطهرى ذيل چهار عنوان زير
|۴۸۶|
پرداخته است: برداشتهاى ابتدايى، تناقضات، اشتباهات تاريخى و اعتماد بر منابع بى اعتبار، وى استوار ساختن نظرات و تحليلهاى علمى و تاريخى بر تحقيق و استدلال و دورى گزيدن از تقليد و عدم اعتماد بر نوشتههاى بىاعتبار را پيام اصلى كتاب خود دانسته و بر ضرورت مبارزه با فرهنگ افسانه سازى و پرستش موهومات به ويژه در مسائل دينى تأكيد ورزيدهاست.
- * * *
۴۷. معارف عاشورا (درسها و پيامها)
سعيدى، على، تهران، امير كبير، چاپ دوم، ۱۳۸۰، ۲۲۰ ص.
نوشتار حاضر شرحى است از علل شكلگيرى حماسه عاشورا و تبيين اهداف و آرمانهاى آن كه بر اساس سخنان امام حسين(ع) و در قالب «درس و پيام» تدوين يافته است. مباحث كتاب به اين قرار است:
تبيين مرز بين نظام الهى با حكومت خلافتى، توجه دادن جامعه به نقش رهبرى دينى و ويژگىهاى آن، تبيين نقش و رسالت مردم در نظام دينى، احياء و تحقق فريضه امر به معروف و نهى از منكر، آزمون انسانها و تفكيك مؤمنان از مسلمان نمايان، تقدم دين و حفظ اصول بر مال و جان، جريانشناسى انحراف، حفظ حريمها و قداستها، تبيين راه و الگوى حقگرايى، الگودهى احياء و اقامه نماز، هدفگيرى ارزشى و تكاملى اصلاحات، ترسيم الگوى رسالت زن مسلمان، ترسيم چهره وفاداران به دين و رهبرى، تعيين معيارهاى خواص غير متعهد، و ترسيم چهره زيباترين نوع مرگ.
- * * *
۴۸. نظريههاى عاشورا
عليزاده سوركى، مهدى، قم، پارسايان، چاپ اول، ۱۳۷۸، ۶۳ص.
اين كتاب به بيان علت قيام امام حسين(ع) پرداخته و شامل شش پاسخ است. هر يك از اين پاسخها به عنوان يك نظريه مطرح شدهاند و برخى آنها با يكديگر قابل جمع هستند. ۱ - نظريه تعبد: چون خدا به
امام حسين(ع) دستور داده بود، آن حضرت قيام كرد؛ ۲ - نظريه انقلاب: هدف امام حسين(ع)
|۴۸۷|
براندازى حكومت اموى بود؛ ۳ - نظريه دفاعى: موضع امام حسين(ع) در همه حال موضعى تدافعى بود؛ ۴ - نظريه اصلاح: قيام امام حسين(ع) درهر حال اقدامى اصلاحى بود؛ ۵ - نظريه مديريت: قيام امام حسين(ع) به منظور ارائه الگويى پايدار از جامعه ولائى به رهبرى معصوم و براى مقابله با يهوديان بود؛ ۶ - نظريه تاريخى: حق و باطل هميشه در طول تاريخ روياروى هم بودهاند و امام حسين(ع) نيز نماد و سمبلى از حق بود كه چارهاى جز رويارويى با جبهه باطل نداشت. مؤلف از اين ميان نظريات مطرح شده، به نظريه انقلاب گرايش دارد.
- * * *
۴۹. نقش ائمه در احياى دين: امام حسين(ع) وصى پيامبر(ص) و شهيد احياى دين
عسكرى، سيد مرتضى، جلد ۱۶، قم، دانشكدهاصولدين، چاپاول، ۱۳۷۹، ۱۹۸ص.
اين كتاب به صورت توصيفى، ابعاد نهضت و انگيزههاى قيام امام حسين(ع) را مورد بررسى قرار داده است. ابتدا اوضاع اجتماعى
عرب پيش از اسلام و نيز اوضاع اجتماعى مسلمانان پيش از قيام شرح داده شده است. سپس روش ابوبكر و عمر پس از وفات پيامبر(ص) و ماجراهايى از قبيل فدك، سكوت انصار، آغاز نظام طبقاتى در اسلام، چگونگى مقابله معاويه با اسلام و مسئله اطاعت از خليفه مورد بررسى قرار گرفته است. همچنين علت قيام امام حسين(ع)، عزيمت به كربلا، چگونگى شهادت ياران امام حسين(ع)، اسارت اهلبيت امام حسين(ع) و برخى از حوادث پس از شهادت آن حضرت از جمله سخنرانى امام سجاد(ع) و سخنرانى حضرت زينب(ع) بررسى شده است.
- * * *
۵۰. واقعه كربلا: نگرشى تحليلى به زندگانى امام حسين(ع)
عباس محمد عقاد؛ مترجم: مسعود انصارى، تهران، پرديس، چاپ اول، ۱۳۸۰،
۱۷۶ص.
در كتاب حاضر، تحليلى از وقايع كربلا روز عاشورا و اطلاعاتى در باره طبايع مردم عرب به دست مىدهد، سپس برخى انگيزههاى
|۴۸۸|
دشمنى و رقابت معاويه و يزيد با امام حسين(ع) را ذكر مىكند. در پى آن، ضمن تشريح نوع تربيت و آموزش اموى و هاشمى، مقايسهاى ميان اين دو صورت داده، پيامدهاى هر يك را بر شمرده است. در بخشى از كتاب نيز، عوامل مهم شكلگيرى نهضت عاشورا و خروج امام حسين(ع) از مدينه به مكه و كربلا تحليل شده است. بررسى و تحليل وقايع شب تاسوعاو روز عاشورا و حوادث پس از آن، مباحث پايانى كتاب است.
________________________________________ [۱]. كتابشناسى تاريخى امام حسين(ع) محمد اسفنديارى، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، چاپ اول، ۱۳۸۰، ص۱۸۳.
