کتابخانه:احکام و آداب معلمان و استادان
 | |
| نویسنده | مسعود صفی یاری |
|---|---|
| زبان | فارسی |
| ناشر | نورالسجاد |
| محل انتشارات | قم |
| شابک | ۹۷۸-۶۰۰-۵۲۲۰-۳۹-۴۱ |
| دانلود | |
محتویات
مقدمه مؤلف
تعلیم و تربیت از نظر اسلام اساسیترین کار و رسالت معلمی اساسیترین و سنگینترین مسئولیت است. تزکیه، تربیت و آموزش انسانها و در نتیجه تعالی و رشد جامعه اسلامی اصول و اهداف مقدسی هستند که هر معلم و استادی باید در پی آن باشد و با جهد و تلاش، اشتیاق و رغبت و عشق وافر تشنگان علم و معرفت را سیراب سازد. تجلیل از معلم، تجلیل از علم است و سپاس از انسانی است که نهایت آفرینش را تأمین میکند و رشد و تعالی فرزندان این مرز و بوم را رقم میزند. معلم انسانی است که همچون شمع آب میشود تا مشتاقان هدایت و پروانگان وصل را در آسمان خوبیها و فضیلتها به پرواز درآورد.آنچه در پی میآید اشارتی است به جایگاه، آداب و احکام معلمی و استادی که در سه فصل تقدیم حضور معلمان و استادان گرانقدر میگردد:
فصل اول: سیمای معلم، فصل دوم: آداب معلمی، فصل سوم: احکام معلمان و استادان؛ باشد که مقبول افتد.
مسعود صفییاری
سخن ناشر
از دیدگاه اسلام، همانگونه که دین راهنمای اندیشه و اخلاق و عبادات است، راهنمای انتخابها و بایدها و نبایدها در همه شؤون زندگی است. طرح پژوهشی - فرهنگی «فقه و زندگی» با این عقیده شکل گرفت که اسلام پاسخگوی نیازهای بشر در همه عرصههای زندگی است. رفتار و اعمال روزمره هر انسان صدها حکم واجب و مستحب و شرایط حقوقی و اخلاقی دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعی و تکامل اخلاقی و معنوی انسان اثر میگذارد، همچنین صدها حرام و مکروه دارد که انجام آن فضای زندگی فردی و اجتماعی را تیره و تار میسازد.
از آنجا که بسیاری از مشکلات اجتماعی، ناشی از ندانستن احکام الهی و عمل نکردن به قوانین فقهی است، اگر دولتها و مردم احکام و دستورهای حیاتبخش الهی را بشناسند و به آن عمل کنند زندگی هر روز شیرین و شیرینتر میشود و زمینه برای رشد معنوی و سعادت جاودانی فراهم میگردد.
نویسنده محترم این اثر، همچون سایر نویسندگان مجموعه کتب فقه و زندگی، با بهرهگیری از قرآن، سنت، فقه اهل بیت:، اخلاق اسلامی و اصول مسلم عقلی، سعی کرده که وظیفه و تکلیف الهی و دینی استادان و معلمان محترم را، در رابطه با مسائل مورد نیاز تبیین کرده و آنها را برای عمل به واجبات و مستحبات الهی راغب و نزدیکتر و از مکروهات و محرمات دور نماید؛ که جا دارد از قلم شیوا و تلاش محققانه ایشان تشکر و قدردانی شود.
همچنین از تمام مسئولان و دستاندرکاران ، به ویژه حجج اسلام محمود مهدیپور و محمد حسین فلاحزاده که نظارت علمی این مجموعه را به عهده دارند، و «دبیر ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر»، جناب حجة الاسلام والمسلمین حاج سید احمد زرگر و تشکلهای مردمی ستاد، که با راهنمایی و حمایتهای مالی ما را در چاپ و نشر این مجموعه یاری میدهند، تشکر و قدردانی میشود. دیدگاه علمی و تجربی خویش را به نشانی: قم، خ معلم، ۱۶متری عباسآباد، جنب مدرسه شهیدین پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر ارسال کنید و ما را در ارائه بیشتر و بهتر خدمات فرهنگی یاری فرمایید.
والله ولی التوفیق
قم- انتشارات نورالسجاد
فصل اول: سیمای معلّم
معلم شهید استاد مطهری (قدس سره) :
معلم باید نیروی فکری متعلم را پرورش دهد و او را به سوی استقلال، رهنمون شود.
سیمای معلم
از دیرباز آدمی برای رهایی از ظلمت و گمراهی و پرواز به سوی نور از وجود نورانی معلّم بهره گرفته است تا با کلام جانبخش او بال و پر گیرد و بر کرانههای کمال پرواز کند. به راستی این وجود نورانی که بر گستره اندیشه بشر سایه افکنده کیست که میتواند آفاق را روشن، فطرتها را بیدار و ارزشها را به نمایش گذارد؟ از کدامین تبار است و جایگاه و خاستگاهش کجاست؟
معلّم؛ یعنی آموزنده و آموزاننده که با مدّرس، آموزگار و استاد هممعنا است. اگر از دید پیشینیان به معلّم بنگریم، معلّم کسی است که جامع علوم عصر خود و واضع بخشی از دانشهاست؛ چنانکه به ارسطو، که حکمت را تدوین و منطق را گردآوری کرد، «معلم اول» گفتهاند و ابونصر فارابی را که حکمت یونانی را ترجمه کرد «معلم ثانی» نامیدهاند و برخی مانند ابن مسکویه و دیگران ابنسینا را «معلم ثالث» دانستهاند[۱].
در فرآیند آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت) معلّم، چهرۀ شاخصی است که میکوشد مهارتها و دانشهای خود را به صورتی هدفمند به فراگیران برساند و در آنها تغییر رفتاری ایجاد نماید.
دکتر علی اکبر سیف، «معلم» را کسی میداند که با یک یا چند دانشآموز به رفتار تعاملی میپردازد و هدفش این است که در دانشآموز تغییری ایجاد نماید. این تغیر چه شناختی باشد و چه نگرشی و حرکتی(مهارتی) از سوی معلّم یک تغییر هدفمند است[۲].
آیتالله مظاهری در اینباره میگوید:
در جامعه انسانی، اساسیترین کار، تعلیم و تربیت است و کسی که این رسالت را بر دوش میکشد معلّم است. معلّمی به هرگونه تلاشی که برای هدایت، تکامل و آموزش انسانها صورت میگیرد اطلاق میشود. از همین روست که پیامبران، معلّم بشر خوانده میشوند. همچنین پدر و مادر و دیگر اعضای خانواده نسبت به کوچکترها نقش معلّم را دارند، ولی در نامگذاری گروههای مختلفی که وظیفه تعلیم و تربیت را بر عهده گرفتهاند در اصطلاح تنها به یک طبقه «معلم» میگویند؛ یعنی همان کسانی که رسالت آموزش و پرورش فرزندان ما را از کودکی و ابتدایی تا دوره جوانی و آموزش عالی بر عهده میگیرند.[۳]
معلمّی هنری خدایی
معلمی جلوهای از عظمت و قدرت خداوند است که در نخستین آیاتی که از سوی خداوند بر قلب نازنین رسول خدا۶ نازل شد بدان اشاره شده است:
(اقْرَأْ بِاسمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَ رَبُّکَ الْأَکْرَمُ الَّذِی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یعْلَم) [۴].
بخوان به نام پروردگارت که جهانیان را آفرید، انسان را از خون بسته سرشت و پروردگارت که کریمترین است؛ همان که آموخت با قلم، آموخت به انسان آنچه را که نمیدانست.
در این آیات خداوند متعال به عنوان معلّم خوانده شده و ظریفتر اینکه معلّم بودن خداوند، دقیقاً بعد از نعمت آفرینش، یعنی پیچیدهترین و بهترین شاهکار خلقت (انسان) آورده شده است.حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) در این خصوص میفرماید:
معلّم اول، خدای تبارک و تعالی است ... به وسیله وحی مردم را دعوت میکند به نورانیت، دعوت میکند به کمال، دعوت میکند به محبت، دعوت میکند به مراتب کمالی که از برای انسان است[۵].
و معلمی اقتدا به پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) است که فرمود: «اُرسلتُ بِالتَعلیم» مبعوث شدهام تا معلّم بشر شوم[۶].
پیامبر معلّمی بود که براساس آیات قرآن کریم دو هدف را دنبال کرد؛ نخست تزکیه و تربیت و دیگری آموزش معارف قرآنی و حکمت الهی[۷].
پیامبر آمد تا هم در زمینه علم و دانش و هم در عرصه اخلاق و معنویت به صورت توأمان انسانها را رشد داده و بعد علمی و معنوی آنان را تقویت کند؛ باشد که چنین باشیم!
رسالت معلم
رسالت راستین معلّم، رسالت پاک انبیاء است. معلّم، کسی است که جز انسانسازی و کمال بخشیدن هدفی ندارد؛ همسایه انبیاء است؛ رسول راستی و درستی و سفیر صداقت و سرافرازی است.
معلّم کسی است که تشنگان معرفت و دانشرا به آب حیات میرساند. خدا و یکصد بیست و چهار هزار رسول، همه اولیاء و پاکان و برگزیدگان، که قلههای آفتابی و دوردستها را مسخر انسان میکنند، همگی معلماند. اگر قدردان معلّم نباشیم، خوبی، زیبایی، عظمت و فضیلت را نادیده گرفتهایم. مرحوم ملا احمد نراقی۱ از علمای بنام شیعه در باب مقام معلّم میگوید:
معلّم باید قصدش از آموختن، قرب به خدا، ارشاد و رسیدن به ثواب باشد؛ نه جاه و ریاست و شهرت. معلّم باید نسبت به شاگردان مهربان باشد و پیوسته آنان را اندرز دهد و اندازه فهم شاگرد را در تدریس رعایت کند و با ملایمت با او سخن گوید و درشتی نکند. چیزی که خلاف واقع است تدریس نکند. در آموختن نباید مضایقه کند و بخل بورزد و باید مطالبی را که شاگرد قادر به درک آن نیست بدو نیاموزد[۸].
تجلیل از معلم پاسداشت انسانهاییست که همچون شمع آب شدند تا مشتاقان هدایت و پروانگان وصل در آسمان خوبیها و فضیلتها به پرواز در بیایند. تکریم معلم نکوداشت یاد و نام شهیدی است مطهر که روز معلم را با علم، بصیرت، ایثار، عشق و شهادت پیوند داده است. همان معلم شهیدی که دغدغهاصلیاش پالایش جامعه دینی از کجیها و انحرافها بود و در این راه از تیر بدخواهان و کجاندیشان نهراسید. مطهری، معلمی بود که با کولهباری از اندیشههای ناب و اصیل اسلامی و با تمام توان از اسلام ناب دفاع کرد و با صلابت در مقابل دشمنان ایستاد[۹].
