شیوه های نبوی در برابر اشتباهات: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۹ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۵۸

آغاز سخن

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین والصلاة و السلام علی سید المرسلین و خاتم النبیین محمد و علی آله و صحبه اجمعین و من تبعهم بإحسان إلی یوم الدین.

حضرت محمد برترین مربی و مصلح بشریت و موفق‌ترین و نخستین دعوتگر این امت هستند، خداوند متعال ایشان را در تاریکترین ادوار تاریخ (قرن ششم و هفتم میلادی) به رسالت برگزید و ایشان را به اصلاح و تربیت چنان قومی مأموریت داد که به مشکل می‌شد در میان آنان از خصائص و ویژگیهای انسانی و فضایل اخلاقی اثری پیدا نمود، انسانهای آن دوران به حیوانات درنده و وحشی بیشتر شباهت داشتند تا به «انسان» و مصداق کامل آیه «اولئک کالانعام بل هم اضل»(۱) قرار گرفته بودند؛ و خیر و شر، صلاح و فساد برای آنان مفهومی یکسان داشت و آنان تا گردن در باتلاق و منجلاب فساد اجتماعی و بی بند باری اخلاقی فرو رفته بودند، شرک و بت‌پرستی، شرابخواری، قماربازی، ربا خواری، زنا، تعصب قومی و نژاد پرستی، جنگ، قتل و غارت و راهزنی، قساوت و سخت دلی و زنده بگور کردن دختران و فرزندان در جامعه آن روز اعراب ریشه دوانیده بود و نه تنها آن را بد نمی‌دانستند، بلکه این اعمال را از مأثر و افتخارات خویش می‌شمردند، حضرت جعفر در بارگاه پادشاه حبشه در این مورد اینگونه توضیح دادند: ایها الملک کنا قوما اهل جاهلیة نعبد الأصنام و ناکل المیتة و نأتی الفواحش و نقطع الأرحام و نسیء الجوار و یا کل القوی منا الضعیف ...)

۱- اعراف، ۱۷۹، ایشان مانند چهارها یا تند بلکه ایشان گمراه کننده‌ای پادشاه، ما قومی اهل جاهلیت بودیم، بنها را پرستش می‌کردیم و گوشت مردار می‌خوردیم، به فواحش و بزهکاری مبتلا بودیم. با خویشاوندان خویش قطع رابطه و با همسایگانمان بد رفتاری می‌گردیم، قدرتمندان ما حقوق مستضعفان و بیچارگان را پایمال می‌کردند.

دوران جاهلیت و اوضاع اعراب قبل از بعثت حضرت پیامبر داستانهای غم انگیز بسیار دارد که به تصویر کشیدن و گنجانیدن آن در مقدمه‌ای کوتاه و مختصر کاری است بس دشوار و شاید ناممکن.

آری حضرت پیامبر در میان چنین قومی طغیانگر و اوضاعی آشفته مبعوث گشتند و ایشان از همان لحظات نخست بعثت خویش با عزمی راسخ و اراده‌ای سستی ناپذیر با تلاشهای پیگیر و همه‌جانبه خویش برای اصلاح مفاسد و سامان بخشیدن اوضاع بهم ریخته و آشفته کمر همت بستند: مصایب و مشکلات، مرارتها و تلخبهای زیادی را بجان خریدند و در این راه از نفس و نفیس خوش گذشتند و از هیچ تلاش و کوششی دریغ نورزیدند تا اینکه پس از مدتی تلاش‌های ایشان به ثمر رسید و یثرب به مدینه فاضله تبدیل گشت، اکنون دیگر از شرک و بت‌پرستی و از اعراب سخت دل و جفاکیش خبری نبود، مفاسد اخلاقی و خصلتهای حیوانی از جامعه رخت بر بسته بود اکنون راهزنان سالار و نگهبان قافله و قاتلان و غارتگران مدافع حقوق مردم و منادیان صلح و صفا و صمیمیت بودند، نه تنها دختری زنده بگور نمی‌شد بلکه به دختر داشتن و تربیت و پرورش آن افتخار هم می‌کردند، جامعه‌ای سرتاسر صلح و صفا، ایثار و همدردی، برادری و برابری، صدق و اخلاص، مهر و عطوفت، احسان و خیراندیشی و... پدید آمده بود.

راستی این همه تحول و دگر گونی چگونه بوجود آمد؟ حضرت پیامبر برای ایجاد این انقلاب عظیم درونی و اخلاقی چه شیوه و أسالیبی را بکار گرفتند؟ و در این راستا از چه وسایل و ابزاری استفاده نمودند؟ در برابر اخطا و اشتباهات مردم چگونه برخورد می‌کردند؟ اولویتهای دعوت و اصلاح نزد ایشان چه بود؟

بی تردید انتخاب شیوه و ابزار مناسب در موفقیت دعوت و اصلاح تأثیر بسزا و نقشی غیرقابل انکار دارد، چه بسا مربیان و دعوتگرانی با دلسوزی و نیانی صادقانه افرادی را به راه خیر دعوت داده و از خطاها و منکرات منع نموده‌اند، اما چون با شیوه و ابزاری نامناسب به این کار پرداخته‌اند، ناآگاهانه و ناخواسته موجبات تباهی و گمراهی بیشتر افراد را فراهم آورده و سبب طغیان و اصرار آنان بر خطا و معصیت شده‌اند.

حضرت پیامبر در تمامی مراحل زندگی و تمامی گفتار و کردار خویش و علی الأخص در مسیر دعوت و اصلاح و شیوه‌ها و ابزاری که بکار گرفته‌اند، از جانب پروردگار مؤید و مأمور بوده‌اند و برای امت اسلامی بویژه مربیان و دعوتگران و اصلاح طلبان اسوه‌ای کامل و پیشوایی بی نظیر هستند، بی تردید یکی از عوامل ضعف و رکود حرکت دعوت و اصلاح، عدم آشنایی برخی از مربیان و دعوتگران از رهنمودها و سیره و نحوه عمل آن حضرت و شیوه‌های حکیمانه و ابزاری است که ایشان در راه دعوت و اصلاح بکار می‌گرفتند، از اینجاست که مربیان و دعوتگران باید شیوه‌های اصلاحی حضرت پیامبر و نحوه برخورد ایشان با خطاکاران و منکرات را فرا گیرند و در این راستا نیز از آن حضرت اقتدا نمایند و انشاء الله این امر موفقیت‌های چشم گیری در راه دعوت و اصلاح بدنبال خواهد داشت.

نویسنده این کتاب شیخ محمد صالح المنجد با مطالعه و بررسی سیره حضرت پیامبر بسیاری از روشهایی را که ایشان در راه دعوت و اصلاح اخطا و اشتباهات مردم بکار گرفته‌اند و نکات مفیدی که در این راستا باید به آن توجه شود بیان نموده است، و بنده با توفیق خداوند منان آن را به فارسی ترجمه نمودم و اکنون آن را به برادران و خواهران مسلمان و دعوتگر خوبش تقدیم می‌کنم.

لازم به یاد آوری است که در ترجمه آیات از ترجمه احمد بن - عبدالرحیم متوفی ۱۱۷۶ه (شاه ولی‌الله محدث دهلوی) و بازنگری دکتر عبدالغفور حسین بر و در برخی موارد با تغییراتی اندک از تفسیر نور نوشته دکتر مصطفی خرم دل استفاده نموده‌ام، در پایان از خداوند متعال خواستارم که این کتاب را برای خوانندگان گرامی مفید و مؤثر قرار دهد و نویسنده و مترجم را نیز از آجر و پاداش اخروی آن محروم نسازد؛ و لله الأمر من قبل و من بعد وله الحمد فی الأولی و الاخرة و صلی الله و بارک وسلم علی نبینا محمد و علی آله و صحبه اجمعین

عبدالقدوس دهقان بهار ۸۰ – سراوان