پرسش و پاسخ:پرسش های فقهی: تفاوت بین نسخهها
(←يك خبرنگار در مقابل ضدّ ارزشها چگونه مىتواند امر به معروف و نهى از منكر كند؟) |
(←مرز انتقاد كجاست؟ اگر انتقاد با پيشنهاد همراه نباشد، چه ضررى دارد؟ آيا خبرنگار در صورتى كه پيشنهادى ارائه نكند، مىتواند انتقاد كند؟) |
||
| سطر ۱٬۵۷۸: | سطر ۱٬۵۷۸: | ||
===== مرز انتقاد كجاست؟ اگر انتقاد با پيشنهاد همراه نباشد، چه ضررى دارد؟ آيا خبرنگار در صورتى كه پيشنهادى ارائه نكند، مىتواند انتقاد كند؟===== | ===== مرز انتقاد كجاست؟ اگر انتقاد با پيشنهاد همراه نباشد، چه ضررى دارد؟ آيا خبرنگار در صورتى كه پيشنهادى ارائه نكند، مىتواند انتقاد كند؟===== | ||
| + | جواب: انتقاد اگر با پيشنهاد توأم باشد، به يقين بهتر است؛ ولى اگر انتقادكننده نتواند پيشنهادى مطرح كند، بازهم از باب امر به معروف و نهى از منكر بايد وظيفۀ خود را انجام دهد . | ||
| + | استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۳، ص: ۵۸۲- سؤال ۱۶۳۵ | ||
| + | |||
===== اگر دولتى ظالم باشد، خبرنگار تا چه حد مىتواند اسرار را فاش كند؛ هر چند خودش نيز شهروند همان دولت باشد؟===== | ===== اگر دولتى ظالم باشد، خبرنگار تا چه حد مىتواند اسرار را فاش كند؛ هر چند خودش نيز شهروند همان دولت باشد؟===== | ||
===== در صورت بىحجابى ارحام، و عدم وجود شرايط نهى از منكر، بازهم صلۀ رحم واجب است؟===== | ===== در صورت بىحجابى ارحام، و عدم وجود شرايط نهى از منكر، بازهم صلۀ رحم واجب است؟===== | ||
نسخهٔ ۲۶ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۵۳
محتویات
- ۱ در مقابل حرف ناحق چه کار کنم حتی اگر گوینده پدر و مادر باشند؟
- ۲ با افراد متجاهر به فسق و تارک نماز و حرام خوار و ... که جزء فامیل و بستگان هستند، چگونه رفتار کنیم؟ منظور رفتار خوب است یا بیاعتنایی و صحبت نکردن و ... ؟
- ۳ وظیفه من در مقابل مادری که با توصیه خواهر و برادرانم کاری جز فحش و ناسزا گفتن به من و همسرم ندارد، چیست؟
- ۴ وظیفه ما جوانان در زمان غیبت امام زمان، عجل الله تعالی فرجه، نسبت به امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
- ۵ آیا میشود حجاب را اجباری کرد؟ یا دیگران را وادار به رعایت شئونات دینی کرد؟
- ۶ آیا پوشش برای زنان فقط در نماز واجب است یا در هر زمان و در معرض دید نامحرم؟ در صورت امکان مستنداتی را نیز عنوان نمائید؟
- ۷ جهت صله رحم به منزل اقوام که میرویم مواجه با منکرات هستیم از جمله ماهواره، با توجه به تاکیدات ائمه معصومین(ع) راجع به صله رحم آیا ترک اقوام و نزدیکان مجاز است یا خیر؟ راجع به شرکت در مجالس جشن و عروسی که با ارگ همراه است چه نظری دارید؟نظر مقام معظم رهبری را بفرمائید.
- ۸ شرايط شرعي امر به معروف و نهي از منکر به طور خلاصه چیست؟
- ۹ خداوند در سوره بقره (آية الكرسي) ميفرمايد: در دين هيچ اجباري نيست و هيچ كس مجبور نيست كه اسلام را بپذيرد پس چرا امر به معروف و نهي از منكر واجب است؟
- ۱۰ گاهي در عروسيها به پخش نوارهاي موسيقي -كه بعضي از آنها از صدا و سيما هم پخش ميشود- ميپردازند؛ آيا نيروي انتظامي و يا بسيج و يا نهاد ديگري، ميتواند آنها را از اين عمل باز دارند و نهي از منكر كنند؟
- ۱۱ وظيفه مردم در قبال بدحجابي و مفاسد موجود در جامعه چيست؟
- ۱۲ هر گاه نهي از منكر باعث نگاه به زنان بدحجاب و آرايش كرده شود، آيا باز هم واجب است؟
- ۱۳ اگر پدر و مادر انسان مرتكب گناه شوند، آيا نهي از منكر آنان بياحترامي محسوب نميشود؟
- ۱۴ آيا آمر به معروف بايد عامل به معروف باشد؟
- ۱۵ در شرایط زیر آیا امر به معروف واجب میشود یا خیر؟ ۱) اگر نگاه به صورت تصادفی و برای یک لحظه به بانوی بدحجاب بیفتد ؟ ۲) کسی که نگاهش به زمین است و معمولا بخشی از لباس نامناسب بانوان بدحجاب رو میبیند؟ ۳) کسی که در حال رانندگی، رانندهی بانوی بدحجابی را میبیند؟ یا پیادهی بد حجابی؟
- ۱۶ آیا امر به معروف و نهی ازمنکر در فضای مجازی هم واجب است و ترک آن حرام ؟
- ۱۷ در دانشگاهها، روابط پسر و دختر غوغا میكند ؛ وظيفه ما نسبت به آنان چيست؟
- ۱۸ آيا بر كسى كه از احكام شرعى و راه و روش امر به معروف آگاهى ندارد، امر به معروف واجب است؟
- ۱۹ اگر كسى عملى را مرتكب شود كه مرجع تقليد شخص ديگرى آن را حرام مىداند ؛ ولى به نظر مرجع تقليد خودش جايز است ؛ آيا بايد او را از آن عمل نهى كند؟
- ۲۰ برخى از بستگان و خويشاوندان ما به طور كلى به نماز و روزه و ساير واجبات توجهى ندارند و اموالشان نيز حرام و يا مشكوك است و هيچ گونه نصيحت و موعظهاى در آنها اثر نمىكند ؛ آيا معاشرت با آنان جايز است؟
- ۲۱ شرايط امر به معروف و نهى از منكر كدام است؟
- ۲۲ بعضى از گناهان (مانند بدحجابى و... ) به حدى است كه اگر بخواهم تمام وقتم را براى آن سپرى كنم، باز هم نمىتوانم به تكليف خود عمل كنم و از كار و زندگى مىافتم ؛ در اين صورت تكليف چيست؟
- ۲۳ بعضى از گناهان (مانند بدحجابى و... ) به حدى است كه اگر بخواهم تمام وقتم را براى آن سپرى كنم، باز هم نمىتوانم به تكليف خود عمل كنم و از كار و زندگى مىافتم ؛ در اين صورت تكليف چيست؟
- ۲۴ براى اينكه اطلاع پيدا كنيم كه در اتاق خوابگاهها، گناه (نه توطئه بر ضد نظام ) انجام مىشود يا نه، آيا جايز است تفحّص كنيم؟
- ۲۵ آيا كسى كه خودش به معروف عمل نمىكند و مرتكب گناه مىشود ؛ حق دارد ديگران را امر و نهى كند؟
- ۲۶ در فريضه امر به معروف و نهى از منكر، آيا يك بار تذكر دادن كافى است، يا بايد چندين بار تكرار كند؟
- ۲۷ هر گاه نهى از منكر باعث نگاه به زنان بىموالات و آرايش كرده شود، آيا باز هم واجب است؟
- ۲۸ امر به معروف و نهي از منكر چه شرايطي دارد و وظيفه در اين مورد چيست؟
- ۲۹ در مجلسي كه غيبت مي كنند،تكليف ما چيست؟ آيابايد امربه معروف ونهي ازمنكر كنيم يا نه؟ شرايط چيست؟
- ۳۰ در زمان حكومت اسلامي، اگر نيروي انتظامي در برخورد با مفاسد اجتماعي از خود جديت نشان ندهد، وظيفه مردم چيست؟ آيا بايد بر اساس فريضه امر به معروف و نهي از منكر اقدام كنند؟
- ۳۱ بيشتر وقت ها در عروسي ها به پخش نوارهاي موسيقي مي پردازند كه بعضي از آنها از صدا و سيما هم پخش مي شود؛ آيا نيروي انتظامي و يا بسيج و يا نهاد ديگري مي توانند آنها را از اين عمل باز دارند و نهي از منكر كنند؟
- ۳۲ در آيه ۱۰۴سوره آل عمران آمده از ميان شما گروهي ويژه مسئول امر به معروف ونهي از منكر شوند، اين به اين معنا نيست كه اگر علم به اين كار را نداريم بر ما واجب نيست؟
- ۳۳ معناي امر به معروف و نهي از منکر چيست؟ شرايط و مراحل آن کدام است؟ و چه روشهايي دارد؟
- ۳۴ آيا امر به معروف و نهي از منکر والدين و بزرگترها صحيح است؟ بهطورکلي تذکر دادن به افراد بزرگتر از خود درصورتيکه احتمال دلخوري ميرود چگونه است؟
- ۳۵ اگر امر به معروف و نهي از منکر موجب دلخوري شود، تکليف چيست؟
- ۳۶ آيا يک پسر جوان ميتواند يک زن جوان را امر به معروف و نهي از منکر کند؟ بهويژه در مورد موضوع حجاب اين مسأله چگونه است؟ بهطور کلي وظيفهي ما در قبال امر به معروف و نهي از منکر بدحجابي چيست؟
- ۳۷ چرا بعضي افراد به کساني که بدحجاب هستند امر و نهي نميکنند؟
- ۳۸ آيا امر به معروف و نهي از منکر بايد در ملاء عام باشد يا در خفا؟
- ۳۹ در مسأله برهنه شدن در عزاداري، آيا امر به معروف و نهي از منکر واجب است؟
- ۴۰ اگر کسي امر به معروف و نهي از منکر را قبول نداشته باشد، آيا مرتد از اسلام است يا خير؟
- ۴۱ اگر فرزندان مطيع والدين نباشند، والدين تا چه مرحلهاي ميتوانند امر و نهي کنند؟
- ۴۲ کسي که بد اخلاق است و نميتواند درست امر به معروف کند آيا بر او اين امر واجب است؟
- ۴۳ آيا فراگيري يک گناه مثل بدحجابي يا اصلاح صورت، امر به معروف را در آن مورد ساقط ميکند؟
- ۴۴ آيا در فضاهايي که برخي گناهان ديگر قبح اجتماعي ندارد، براي مثال بيحجابي در برخي از مناطق؛ آيا ميتوان گفت برخورد ما با مردم اين مناطق، ميشود همچون برخورد مسلمانان با قبيلههاي بيحجاب در صدر اسلام باشد که طبق روايتي نهي از اين منکر در مورد آنها
- ۴۵ دفعات امر به معروف و نهي از منکر در يک مورد مشخص تا چند مرتبه بايد باشد؟
- ۴۶ آيا امر به معروف و نهي از منکرِ افرادي که از نظر اعتقادي و ايماني در مراحل پاييني قرار دارند و ممکن است امر به معروف موجب شود فرد دست از همان ايمان حداقلي نيز بکشد ولي درعينحال عملشان به جامعه لطمه هم ميزند، واجب است يا نه؟
- ۴۷ اگر شخصي خودش مبتلا به گناهي باشد، آيا ميتواند در آن مورد، ديگري را نهي از منکر کند؟
- ۴۸ محدوده امر به معروف چيست و آيا مستحبات را نيز دربرميگيرد؟
- ۴۹ اگر آمر به معروف بداند مورد تمسخر واقع ميشود تکليف چيست؟
- ۵۰ با توجه به اينکه تذکر دادن و امر به معروف و نهي از منکر مقدماتي ميخواهد که اگر رعايت نشود ممکن است نتيجهي عکس دهد و عامهي مردم نيز توان آن را ندارند، آيا باز امر به معروف و نهي از منکر واجب است؟
- ۵۱ اگر دختر محجبهاي يک دوست بدحجاب دارد و امر به معروف او اثر ندارد، آيا بايد با او قطع رابطه کند؟
- ۵۲ آيا لحن در امر به معروف بايد آمرانه باشد يا ميتوان از الفاظي مثل لطفاً و خواهش ميکنم هم استفاده کرد؟
- ۵۳ آيا امر به معروف واجب فوري است؟ اگر به تأخير افتاد و فرد از دسترس خارج شد، تکليف چيست؟
- ۵۴ آيا امر به معروف فردي که در حريم شخصي خود گناه ميکند واجب است؟
- ۵۵ آيا دعوت يک فرد غيرمسلمان به اسلام يا دعوت يک فرد غيرشيعه به مذهب تشيع امر به معروف محسوب ميشود؟
- ۵۶ اگر در محل کار، کسي رشوه بگيرد، آيا گفتن به مسئولين بالاتر، يک معروف است؟
- ۵۷ اگر شک داريم که فرد خطاکار، جاهل به حکم است يا عالم به آن، در اينجا آيا تکليف امر به معروف داريم يا خير؟ يعني آيا حکم نهي از منکر در اينجا مصداق نمييابد؟ يا اينکه حکم «ارشاد جاهل» يا «تنبيه غافل» مصداق مييابد؟
- ۵۸ منظور دقيق از احتمال تأثير امر به معروف و نهي از منکر چيست؟
- ۵۹ اگر همسر نسبت به نماز کاهل باشد، تکليف من چيست؟
- ۶۰ آيا امر به معروف و نهي از منکر با حالت خودبرتربيني صحيح است؟
- ۶۱ اگر بر اثر امر به معروف و نهي از منکر دل کسي بشکند، آيا نهيکننده از اين بابت مسئول است و بايد جبران کند؟
- ۶۲ اگر امر به معروف و نهي از منکر باعث کدورت و اختلاف شود آيا باز واجب است؟
- ۶۳ آيا در امر به معروف و نهي از منکر، اجازهي شوهر شرط است؟
- ۶۴ اگر حتي يکي از شرايط امر به معروف و نهي از منکر وجود نداشت، آيا امر به معروف حرام ميشود يا فقط از وجوب ميافتد؟
- ۶۵ آيا در نهي از منکر، تذکر دادن زباني به فرد انجامدهنده منکر و سپس رفتن از محل انجام منکر کافي است؟ يا اينکه بايد تا رفع منکر در آنجا ماند و پافشاري کرد؟
- ۶۶ آیا امر به معروف و نهی از منکر حتما باید حضوری باشد یا نسبت به منکراتی که دور از ماست ولی به طریقی میتوانیم با آنها مقابله کنیم نیز وظیفه داریم؟
- ۶۷ آیا اگر تنها راه جلوگیری از گناه استفاده از ابزارهای هنری ابشد استفاده از آنها به عنوان نهی از منکر و یادگیری آن هنر به عنوان مقدمه واجب می شود؟
- ۶۸ آیا این فریضه حتماً باید به صورت جدّی باشد مثلاً اگر تنها راه تأثیر طنز و مزاح باشد یا خواهش و موعظه باشد واجب می شود؟
- ۶۹ آیا این فریضه فقط به صورت فردی و تنهایی واجب است یا کمک گرفتن از دیگران برای آن واجب است؟
- ۷۰ آیا این فریضه حتماً باید فوری باشد یا اگر تنها راه تأثیر گذاری تدریج باشد رعایت تدریج و حرکت آرام غیر محسوس واجب میشود؟
- ۷۱ آیا پس از انجام این فریضه باید دقت کنیم که اثر کرد یا نه و لازم است پیگیری کنیم تا مطمئن شویم به نتیجه رسیده ایم یا فقط و ظیفه ی گفتن داریم یا اساساً تجسس است و حرام است؟
- ۷۲ مرز تبلیغ و تعلیم با امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
- ۷۳ رابطه تزکیه و تربیت با امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
- ۷۴ رابطه مجازات (حدود و تعزیرات) با امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
- ۷۵ آیا یادگیری روانشناسی و جامعه شناسی (به عنوان عوامل مؤثر در شناخت جامعه و افراد برای تأثیر گذاری دقیق تر و رفع متناسب منکرات) به عنوان مقدمه امر به معروف و نهی از منکر واجب است؟
- ۷۶ آیا اگر نوع خاصی از معماری غالباً موجب رخ دادن منکر باشد (مثل آشپزخانه اوپن و مشرف به محل مهمانهای مرد بدون پرده) تغییر آن معماری یا اصلاح آن یا جلوگیری از احداث آن واجب می شود؟
- ۷۷ آیا اگر بدانیم اخلاق یا روش خاصی که ما داریم هر چند فی نفسه حلال است ولی باعث گناه دیگران شده و تغییر روش ما باعث از بین رفتن یا کاهش آن منکر می شود آیا تغییر دادن آن از باب دفع منکر واجب است؟ (مثلاً مدیر مجموعه می داند که اگر از انتقادها استقبال
- ۷۸ اگر جلوگیری از برخی منکرات یا احیای برخی واجبات که مشکل عموم جامعه است جز با فعالیت عمومی با مطبوعات و سایر رسانه ها بوسیله تأسیس یا کمک به فعالان رسانه ها بوسیله تأسیس یا کمک به فعالان رسانه ها وجوب شرعی پیدا میکند و آیا اگر چنین وظیفه ای به عهد
- ۷۹ آیا اگر کانون های فرهنگی بتوانند با برخی برنامه ریزیها و تدابیر و ایجاد تفریحات سالم به راحتی می توانند جلوی بسیاری از گناهان را در محله بگیرند شرعاً مجاز هستند به فعالیت های غیر ضروری و بدون ارتباط با این وظیفه بپردازند و فرصت را صرف امور خیر اه
- ۸۰ آیا این فریضه واجب است به زبان نرم باشد یا بهتر است؟
- ۸۱ آیا برای جلوگیری از منکر از فحش و دروغ و اهانت می توان استفاده کرد؟
- ۸۲ آیا جواز بیان تند در مراتب امر به معروف تلازمی با جواز اهانت و ایذاء در ضمن بیان تند دارد؟ مرز بیان تند با اهانت چیست؟
- ۸۳ امر به معروف و نهی از منکر در مسائل اختلافی به فتوای امام حرام است (تحریر الوسیله) اگر عمل مخاطب به فتوای مرجعش احتمال دارد جایز باشد دیدگاه سایر مراجع در این زمینه چیست؟
- ۸۴ راه تشخیص مسائل مسلّم بین مراجع و مسائل اختلافی چیست؟ (چون بررسی خود آراء با توجه به تعدد مراجع کار بسیار دشواری است و از طرفی با احتمال اختلافی بودن مسأله حق امر یا نهی نداریم.)
- ۸۵ آیا استخراج مسائل مسلّم فقهی بین فقها از باب مقدمه نهی از منکر واجب است؟
- ۸۶ امام فرموده اند امر به معروف و نهی از منکر نسبت به فردی که احتمال معذور بودنش وجود دارد بنابر احتیاط واجب جایز نیست (تحریر الوسیله) منظور از عذر در اینجا چه مواردی است؟
- ۸۷ مقام معظم رهبری در مورد نماز نخواندن همسر (در اجوبه الاستفتاءات) فرموده اند: «وظیفه شما اصلاح او به هر وسیله ممکن است و باید از هرگونه رفتاریکه حاکی از بد اخلاقی و ناسازگاری باشد پرهیز کنید» آیا نسبت به سایر گناهان و سایر افراد هم این وظیفه وجود
- ۸۸ آيا حاكم مى تواند كسى را كه خمس بدهكار است، مجبور به پرداخت خمس كند، يا اين كه بر خود شخص واجب است و اجبارى در كار نيست؟
- ۸۹ در شرايط امروز وظيفۀ ما نسبت به امر به معروف افرادى ناشناس كه نمى دانيم اثر دارد يا نه، چيست؟
- ۹۰ معاشرت با افرادى كه عمل حرامى چون مشروب خوارى و ... انجام داده اند، چگونه است؟
- ۹۱ شخصى است كه مبادرت به خوردن مشروبات الكلى مى نمايد و كارهاى منافى با عفّت انجام مى دهد و به مراجع عاليقدر توهين مى نمايد، از نظر وظيفۀ شرعى، نصيحت و نهى از منكر شده است ولى متأسفانه مؤثر واقع نگرديده؛ تقاضا دارم حكم اللّه را از نظر معاشرت و طهارت و نجاست و حدّ شرعى بيان فرماييد.
- ۹۲ افرادى در ادارات هستند كه انسان احساس مى كند با انقلاب ميانه اى ندارند و فقط ظاهر خود را عوض كرده و احتمالا گاهى اوقات هم كارشكنى مى كنند آيا معرفى اينطور افراد به مقامات ذى صلاح مملكت از نظر شرعى اشكال ندارد؟ رفت و آمد خانوادگى با آنان چه صورتى دارد؟
- ۹۳ دوستى با كسى كه مسلمان است و فرايض دينى خود را نظير نماز و روزه انجام مى دهد، ولى اعتقادى به ولايت فقيه و رهبرى امام خمينى و به دولت جمهورى اسلامى ايران ندارد و طرز فكر التقاطى دارد، آيا لازم است با مباحثات، امر به معروف و نهى از منكر را انجام داد؟ يا قطع رابطه كنيم؟
- ۹۴ يكى از نزديكان مخفيانه ترياك مى كشد، تكليف من نسبت به او چيست؟ لطفا فتواى امام را نسبت به خريدوفروش و كشيدن ترياك بنويسيد.
- ۹۵ آيا با اينكه مى بينيم مردم در آشغاليها و زباله ها نان و برنج و گوشت و ... مى ريزند وظيفۀ ما نسبت به اين امور چيست؟ با اينكه اسراف و تبذير و بى احترامى به نعمت هاى الهى است.
- ۹۶ مدتى است در مغازۀ دوخته فروشى مشغول به كار هستم، [صاحب] مغازه قسم هاى ناروا و دروغ هاى بيجا براى فروختن جنس خود مى خورد ، آيا از نظر شرعى اشكال دارد من آنجا كار كنم يا نه؟ در ضمن جاى ديگرى براى كار كردن ندارم، آيا شريك جرم او هستم يا نه؟
- ۹۷ شخصى مدّت زيادى با رفت و آمدهاى مشكوك و برخورد شبهه آميز با همسر يكى از اقوام، شوهر او را وادار نموده تا او را طلاق دهد، و پس از عده با او ازدواج كرد ، البتّه اين شخص در زمان طاغوت در بين دوستانش مشهور به فساد و فحشاء بوده و توبه هم نكرده، رفت و آمد اقوامش با چنين شخصى چگونه بايد باشد؟
- ۹۸ بنده داراى چهار پسر عمو و يك دختر عمو مى باشم كه بطور كلى اهل عبادت نيستند كه هيچ، اكثر در آمد آنها از قمار و خريدوفروش مواد مخدر مى باشد و به مقدسات مكتب من نيز توهين مى كنند و با حكومت طاغوتى گذشته كه منافع آنها را از راه نامشروع تهيه مى كرد موافق بوده و مى باشند و حال هم در انتظار حكومت طاغوتى هستند ان شاء اللّه كه در خواب هم نخواهند ديد آيا من مى توانم با ايشان آمد و رفت نمايم؟
- ۹۹ اگر زنى در زندگى اولا اطاعت از شوهر نكرد ثانيا براى شوهرش ارزش قائل نبود ثالثا اسرار زندگى را در همه جا فاش نمود رابعا در زندگى مرتب دروغ گفت تكليف مرد از نظر شرعى با چنين زنى چيست؟
- ۱۰۰ چندين سال است كه ازدواج كرده ام، خودم خيلى دنبال مسائل دينى و شرعى هستم و مقلّد امام مى باشم، ولى متأسفانه همسرم زياد به مسائل دينى اهميّت نمى دهد و بعضى اوقات پس از خيلى سر و صدا يك دفعه نماز مى خواند و چند دفعه نمى خواند و اين امر مرا زياد رنج مى دهد، در اينجا وظيفۀ من چيست؟ ۱- آيا خوردن غذايى كه او درست مى كند از نظر شرعى جايز است؟ ۲- آيا در اين مورد، در روز قيامت، من مسئول نيستم؟ ۳- آيا در اثر بى توجّهى او به دين، بايد او را طلاق داد؟
- ۱۰۱ زنى كه به مسائل شرعى مثل نماز و ديگر مسائل بى اهميت باشد بخصوص نماز صبح را هيچ گاه بپانمى دارد، وظيفۀ شرعى شوهر او چيست؟
- ۱۰۲ آيا انسان مى تواند از نظر شرعى با خويشاوندانى كه بى تقوا و بى نماز و ضد انقلاب اند از قبيل پدر، مادر، خواهر و غيره قطع رحم نمايند؟
- ۱۰۳ اگر ارحام انسان مرتكب فسق علنى شوند به طورى كه معاشرت با آنها انسان را نيز در معرض گناه قرار دهد، آيا بازهم معاشرت با آنان واجب است؟
- ۱۰۴ اين جانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خودپرور مى باشد در حق خانوادۀ خود ظلم روا مى دارد و من از وقتى كه به تكليف رسيده ام در حال مبارزه با پدرم هستم ، اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم كه كار نادرست و ناشايست انجام داده ام و اگر تنها با پدرم صحبت نمايم حرفم را قبول نمى كند و مى گويد در مقابل پدرت درشتى نكن، خلاصه نمى دانم چه كنم؟ آيا شما صلاح مى دانيد كه من اين صحبت ها را بنمايم يا نه؟
- ۱۰۵ فرزند پدرى هستم كه هيچ گونه اعتقادى به خدا و پيامبر و معاد ندارد و مسلما نماز هم نمى خواند، بلكه در مواردى توهين به آستان قدس خدا و پيامبر مى كند و با انقلاب فوق العاده بد است اخلاق خانوادگى او- به خاطر اين كه مادرم و خواهر و برادرانم همه معتقد به مبانى مذهبى هستند- فوق العاده تند و به دور از عواطف پدرى است. من تا آنجا كه توانستم با محبّت و رفتار ملايم با پدرم صحبت كرده و او را از روشى كه در مقابل خدا و پيامبر و در مقابل خانواده پيش گرفته است، نهى كرده ام، امّا محبّت و طبع ملايم هم در او كارگر نيست و اكنون وضع خانواده آشفته و هر روز دعوا و ناسزا گويى از طرف پدرم در خانواده شديدتر شده و من هم با پدرم دعوا كرده و از او قهر نمودم. البتّه متذكّر مى شوم كه من ازدواج كرده و در منزل همسرم زندگى مى كنم و شوهرم گفته است كه راضى نيستم ديگر به خانۀ پدر و مادرت بروم.حال از امام عزيز مى خواهم تكليف اين جانب را نسبت به پدرم كه كافر به همه چيز است روشن كند!
- ۱۰۶ با مجروحانى كه بر اثر عدم اعتقاد كامل نماز را برپا نمى دارند، به عنوان يك پرستار چگونه بايد رفتار كرد؟
- ۱۰۷ افرادى در إدارات هستند كه انسان احساس مى كند با انقلاب ميانه اى ندارند، و فقط ظاهر خود را عوض كرده و احتمالا گاهى اوقات كارشكنى مى كنند آيا معرّفى اين طور افراد به مقامات ذى صلاح مملكت از نظر شرعى إشكالى ندارد؟ رفت و آمد خانوادگى با آنان چه صورت دارد؟
- ۱۰۸ اصولا اطاعت زن از شوهر خود تا چه حدودى هست؟ مثلا اگر مردى به زن خود هيچ گونه اجازۀ خروج از منزل را ندهد و از روى خودخواهى يا عدم اطّلاع از دين به زن خود أمر و نهى كند زن در اين گونه موارد چه وظيفه اى دارد؟ و همچنين وظيفۀ زن در قبال شوهر ضد انقلاب خود چيست؟
- ۱۰۹ اگر كسانى در مسجد غيبت مىكنند به طورى كه انسان در هر موضع بنشيند با غيبت مواجه مىشود و امر به معروف هم تأثير ندارد آيا رفتن به مسجد جايز مىباشد؟
- ۱۱۰ آیا ملاک معروف و منکر فقط واجبات و محرمات است یا معروف و منکر عقلی، اخلاقی و عرفی را نیز شامل ميشود؟
- ۱۱۱ آیا در انجام امر به معروف و نهی از منکر قصد قربت شرط است ؟
- ۱۱۲ آيا در امر به معروف و نهى از منكر، عدالت شرط است؟
- ۱۱۳ آيا آمر به معروف بايد عامل به معروف باشد؟
- ۱۱۴ آيا امر به معروف و نهى از منكر در صورت يأس از تأثير آن بازهم واجب است؟
- ۱۱۵ منظور از عدم مفسده در امر به معروف و نهى از منكر چيست؟
- ۱۱۶ با وجود مراكز فرهنگى و نظارتى متفاوت در جامعه، آيا مىتوان امر به معروف و نهى از منكر را از خود ساقط دانست؟
- ۱۱۷ آيا كراهت قلبى از انجام منكرات، واجب است؟
- ۱۱۸ آيا اظهار زبانى امر به معروف و نهى از منكر، مراتبى دارد؟
- ۱۱۹ اگر در امر به معروف و نهى از منكر حس كرديم طرف لج بازى مىكند ولى باز احتمال تأثير مىدهيم، وظيفه چيست؟
- ۱۲۰ آيا لازم است به كسانى كه نمازشان را درست نمىخوانند، مدام تذكر داده شود؟
- ۱۲۱ آيا كمرويى و خجالت مىتواند مجوز ترك بعضى از وظايف- مثل امر به معروف و نهى از منكر- باشد؟
- ۱۲۲ آيا مرد مىتواند به افراد نامحرم امر به معروف و نهى از منكر كند؟
- ۱۲۳ آيا جايز است اطفال را براى تمرين و عادت دادن به ترك معصيت و يا انجام دادن واجبات ادب كرد.
- ۱۲۴ اگر انسان بداند يا شك داشته باشد در صورتى كه بخواهد جلوگيرى از معصيتى بنمايد، منجر به ايجاد جرح يا قتل خواهد شد، وظيفه او چيست؟ و آيا با اجازه مجتهد جامع الشرائط مىتواند اين كار را انجام دهد؟
- ۱۲۵ آيا كليّه احكام ديه و قصاص در جريان وظيفه امر به معروف و نهى از منكر چه در مورد آمر و ناهى و چه در مورد طرف مقابل ثابت و جارى مىباشد؟
- ۱۲۶ آيا تجسس از دختر و پسرى كه در اماكن عمومى با همديگر هستند، در مورد محرميّت و عدم محرميّت آن دو جايز است؟
- ۱۲۷ گشتزنى و نظارت در اماكن عمومى، به عنوان مبارزه و برخورد با مفاسد اجتماعى براى بسيجيان يا غير آنها، چه حكمى دارد؟
- ۱۲۸ اگر كسى خواب باشد، لازم است او را براى نماز صبح بيدار كنيم؟
- ۱۲۹ اگر به فردى مظنون باشيم كه آيا مرتكب عمل منكرى مىشود يا نه، آيا مىتوان به مكالمات تلفنى او گوش داد و يا برخى از صحبتهاى او را ضبط كرد؟
- ۱۳۰ اگر نهى از منكر مستلزم نگاه به زن نامحرم باشد، آيا نظر كردن واجب مىشود يا وجوب نهى از منكر در اين مورد برداشته مىشود؟
- ۱۳۱ برخى از منكرات در جامعه چنان شيوع يافته كه پرداختن به نهى از منكر، تمام وقت انسان را مىگيرد -مثل برخورد با بدحجابى يا...- در اين مورد وظيفه چيست؟ و چه مقدار بايد به اين مسأله پرداخت؟
- ۱۳۲ اگر طلبهاى بداند در صورت امر به معروف و نهى از منكر به لباس روحانيت اهانت مىشود، آيا اين عمل بر او واجب است؟
- ۱۳۳ اگر انسان بداند چنانچه كسى را در جمعى امر به معروف و نهى از منكر نمايد بر وى اثر مىكند، آيا اگر اين عمل منجر به كشف ستر او و بردن آبروى او شود، امر به معروف و نهى از منكر، چه حكمى دارد؟
- ۱۳۴ اگر يك روحانى در جمعى كه عمل حرامى انجام مىشود، شرايط وجوب امر به معروف و نهى از منكر را نبيند، اما سكوت او موجب بدگمانى مردم به وى گردد- چون انتظار برخورد از وى را دارند- تكليف او چيست؟
- ۱۳۵ آيا نهى از منكر با منكرى ديگر- مثل دروغ، تهديد و ارعاب يا...- جايز است؟
- ۱۳۶ اگر نهى از منكر مستلزم شكستن نوار موسيقى يا محو كتاب گمراهكننده يا تصرف در آنتن ماهواره و... باشد، اين عمل چه حكمى دارد؟
- ۱۳۷ اگر نهى از منكر مستلزم ورود به خانه يا ملك شخصى او يا تصرف در اموال و جستجوى منزل كسى باشد، آيا اين عمل جايز است؟
- ۱۳۸ اگر سوار وسيله نقليه عمومى- مثل اتوبوس، تاكسى- شده و راننده نوار موسيقى گذاشت، وظيفه چيست؟ اگر پياده شدن باعث حرج باشد آيا لازم است پياده شويم؟و آيا مىتوان بدون تذكر به او، حواس خود را از شنيدن آن صدا پرت كنيم؟
- ۱۳۹ وظيفه مسلمين دربارهى منكرهايى كه گاه در سطح مسئولين و يا در ادارات و سازمانهاى دولتى و غير دولتى- مثل رشوه، پارتىبازى، و...- اتفاق مىافتد چيست؟
- ۱۴۰ آيا مىتوان با فرقههايى هم چون وهابيّت، بهائيّت و... معاشرت كرد تا در طولانى مدت آنها را ارشاد نمود؟
- ۱۴۱ اگر بدانيم كسى همجنس بازى مىكند، آيا موظفيم به خانوادهاش بگوييم؟
- ۱۴۲ آيا بر كسى كه راه و روش امر به معروف و نهى از منكر را نمىداند، واجب است امر به معروف و نهى از منكر كند يا نه؟
- ۱۴۳ كسى كه خود مرتكب منكرى مىشود، آيا نهى از منكر از آن منكر بر اين فرد واجب است؟
- ۱۴۴ اگر شوهر زنى در منزل بىبندوبار بوده و مرتكب گناهى شود، وظيفه زن در قبال او چيست؟ و آيا اگر امر به معروف و نهى از منكر زن به روابط زناشويى و خانوادگى آنها تأثير منفى بگذارد، بازهم اين عمل بر او واجب است؟
- ۱۴۵ همسر من با ترانه و موسيقى ميانه خوبى دارد، اگر بعد از امر به معروف و نهى از منكر، همسرم اصلاح نشد، مىتوانم با او برخورد جدى كنم؟
- ۱۴۶ پدر و مادرى كه دچار منكر شدهاند، چگونه مىتوان، آنها را امر به معروف نهى از منكر كرد، اگر نصيحت تأثير نكرد، آيا مىتوان به آنها اخم يا تندى كرد؟
- ۱۴۷ اگر امر به معروف و نهى از منكر مستلزم قطع رحم و قطع رابطه با خويشاوندان باشد، كدام يك مقدم است؟
- ۱۴۸ اگر در صله رحم و ديد و بازديد، محرم و نامحرم رعايت نمىشود و يا نوارهاى مبتذل پخش مىشود، وظيفه ما چيست؟
- ۱۴۹ وظيفه زن در قبال شوهرى كه ريش مىتراشد و در مجالس عروسى شركت مىكند و طبق احكام شرع رفتار نمىكند، چيست؟
- ۱۵۰ زنى در نماز سهل انگارى مىكند و آن چه شوهر او را نصيحت يا امر به معروف يا تهديد به طلاق كرده، اثر نكرده است، آيا وظيفه دارد او را طلاق دهد يا با او بسازد؟
- ۱۵۱ اگر مردى همسرش را به حجاب شرعى ملتزم نكند، آيا فاسق محسوب مىشود؟
- ۱۵۲ كمك مالى به كسى كه نمىدانيم نماز مىخواند يا خير، چه حكمى دارد؟ اگر بدانيم نماز نمىخواند چطور؟
- ۱۵۳ معاشرت با غير اهل خمس و قبول هديه و خوردن غذاى آنان چه حكمى دارد؟
- ۱۵۴ اگر در اثر امر به معروف و نهى از منكر، ضرر جانى و مالى به شخص وارد شد، آيا آمر و ناهى كه ضرر را وارد كرده ضامن است؟
- ۱۵۵ در خانوادهاى كه يك يا چند نفر از اعضاى آن موسيقى گوش مىكنند و بقيه با اجبار و قهراً صداى موسيقى به گوش آنها مىخورد و امر به معروف و نهى از منكر آنها فايدهاى ندارد، چه حكمى دارد و گناه گوش كردن اين نوارها بالاخص در ماه محرم و صفر و رمضان به عهده كيست؟
- ۱۵۶ آيا اقتدا به امام جماعتى كه قادر بر امر به معروف و نهى از منكر است، ولى اين كار را نمىكند، جايز است؟
- ۱۵۷ اگر امر به معروف و نهى از منکر مستلزم بىآبرويى کسى که واجب را ترک کرده و يا فعل حرام را به جا آورده باشد، و موجب کاسته شدن احترام او در برابر مردم گردد، چه حکمى دارد؟
- ۱۵۸ بنا بر اينکه وظيفه مردم در امر به معروف و نهى از منکر در نظام جمهورى اسلامى، اکتفا به امر به معروف و نهى از منکر زبانى است و مراتب ديگر آن بر عهده مسئولين است، آيا اين نظريه، حکم از طرف دولت است يا فتوا؟
- ۱۵۹ آيا در مواردى که راه جلوگيرى از وقوع منکر منحصر به ايجاد مانع بين فعل حرام و فاعل آن، و آن هم متوقف بر کتک زدن وى يا زندانى کردن و سخت گرفتن بر او و يا تصرّف در اموال وى هرچند با تلف کردن آن باشد، مىتوان بدون کسب اجازه از حاکم، اقدام به آن از باب نهى از منکر نمود؟
- ۱۶۰ اگر نهى از منکر در امور بسيار مهم مانند حفظ نفس محترمه، متوقف بر کتک زدنى که منجر به زخمى شدن مهاجم و احياناً قتل او باشد، آيا در اين موارد هم اذن حاکم شرط است؟
- ۱۶۱ کسى که مىخواهد شخصى را امر به معروف و نهى از منکر نمايد، آيا بايد قدرت بر آن را داشته باشد؟ در چه زمانى امر به معروف و نهى از منکر بر او واجب مىشود؟
- ۱۶۲ اگر يکى از اقوام انسان مبادرت به ارتکاب معصيت کند و نسبت به آن لاابالى باشد، تکليف ما نسبت به رابطه با او چيست؟
- ۱۶۳ آيا ترک امر به معروف و نهى از منکر بر اثر ترس از اخراج از کار، جايز است؟ مثلاً با اينکه مىبيند مسئول يکى از مراکز آموزشى که با طبقه جوان در دانشگاه ارتباط دارد، مرتکب اعمال خلاف شرع مىشود و يا زمينه ارتکاب گناه در آن مکان را فراهم مىآورد. اگر او را نهى از منکر نمايد ترس آن دارد که از طرف مسئول مقدمات اخراج او از کار فراهم شود.
- ۱۶۴ اگر در بعضى از محيطهاى دانشگاهى معروف ترک شود و معصيت رواج پيدا کند و شرايط امر به معروف و نهى از منکر هم وجود داشته باشد و امر کننده به معروف و نهى کننده از منکر شخصى مجرّد باشد که هنوز ازدواج نکرده است آيا به خاطر مجرّد بودن، امر به معروف و نهى از منکر از او ساقط مىشود يا خير؟
- ۱۶۵ اگر شخصى داراى نفوذ و موقعيت اجتماعى خاصى باشد که اگر بخواهد مىتواند بر معترضين به خود ضرر وارد سازد، و شواهدى هم دلالت کند
- ۱۶۶ گاهى در اثناى امر به معروف و نهى از منکر مواردى پيش مىآيد که شخص گناهگار بر اثر عدم آگاهى از واجبات و احکام اسلامى ، با نهى از منکر، نسبت به اسلام بدبين مىشود، و اگر هم او را به حال خود رها کنيم، زمينه فساد و ارتکاب گناه توسط ديگران را فراهم مىکند، تکليف ما در اين موارد چيست؟
- ۱۶۷ اگر مأمورانى که از طرف دولت وظيفه جلوگيرى از فساد را بر عهده دارند، در انجام وظيفه خود کوتاهى کنند، آيا خود مردم مىتوانند اقدام به اين کار کنند؟
- ۱۶۸ آيا وظيفه افراد در امر به معروف و نهى از منکر اين است که فقط به امر به معروف و نهى از منکر زبانى اکتفا کنند؟
- ۱۶۹ بعضى از رانندگان از نوارهاى موسيقى غنا و حرام استفاده مىکنند و علىرغم نصيحتها و راهنمايىها آن را خاموش نمىیکنند ، خواهشمنديم نحوه برخورد مناسب با اين موارد و اين افراد را بيان فرماييد، آيا برخورد شديد با آنان جايز است يا خير؟
- ۱۷۰ من در يکى از بيمارستانها به کار مقدس پرستارى مشغولم، گاهى در بعضى از قسمتهاى محل کارم ملاحظه مىکنم که تعدادى از بيماران به نوارهاى موسيقى مبتذل و حرام گوش مىدهند
- ۱۷۱ از بعضى از منازل صداى موسيقى شنيده مىشود که معلوم نيست جايز است يا خير، و گاهى صداى آن بلند است بهطورى که باعث اذيت و آزار مؤمنين مىشود، وظيفه ما در برابر آن چيست؟
- ۱۷۲ امر و نهى زنانى که حجاب کامل ندارند، چه حکمى دارد، و در صورتى که انسان هنگام نهى زبانى از تحريک شهوت خود بترسد، چه حکمى دارد؟
- ۱۷۳ وظيفه فرزند در برابر پدر و مادر و يا زن در برابر شوهرش، اگر خمس يا زکات اموال را نپردازند، چيست؟
- ۱۷۴ روش مناسبى که بهتر است فرزند در برابر پدر و مادرى که بر اثر عدم اعتقاد کامل به تکاليف دينى، به آنها اهميت نمىدهند، اتخاذ نمايد، کدام است؟
- ۱۷۵ برادر من مسائل شرعى و اخلاقى را رعايت نمىکند و تاکنون نصيحت در او تأثيرى نداشته است، وظيفه من هنگام مشاهده رفتارهاى او چيست؟
- ۱۷۶ رابطه با اشخاصى که در گذشته مرتکب اعمال حرامى مانند شرب خمر شدهاند، چگونه بايد باشد؟
- ۱۷۷ با توجه به هجوم مستمر فرهنگ غربى که در تضاد با اخلاق اسلامى است، و رواج بعضى از عادتهاى غيراسلامى ، مثل به گردن آويختن صليب طلايى توسط بعضى از مردان، و يا استفاده بعضى از زنان از مانتو با رنگهاى زننده، و يا استفاده بعضى از مردان و زنان، از زيورآلات و عينکهاى تيره و ساعت هايى که جلب نظر مىکند و استفاده از آنها نزد عرف مردم قبيح است، و عدهاى از آنها حتى بعد از امر به معروف و نهى از منکر هم اصرار بر کار خود دارند، اميدواريم حضرتعالى روشى را که بايد در برابر اين افراد در پيش گرفت، بيان فرماييد.
- ۱۷۸ گاهى مشاهده مىکنيم که دانشجوى دانشگاهى و يا کارمندى مرتکب فعل حرام مىشود، حتى بعد از تذکرات و راهنمايىهاى مکرر هم از کار خود دست برنمىدارد، بلکه بر انجام کارهاى زشت که باعث ايجاد جو فاسد در دانشگاه است، اصرار مىورزد، نظر شريف جنابعالى درباره اِعمال بعضى از مجازاتهاى ادارى مؤثر مثل ثبت در پرونده آنها چيست؟
- ۱۷۹ آيا جواب ندادن به سلام کسى که فعل حرام انجام مىدهد، براى تنبيه او جايز است؟
- ۱۸۰ اگر براى مسئولين بهطور قطعى ثابت شود که بعضى از کارمندان ادارات در خواندن نماز کوتاهى کرده و يا اصلاً نماز نمىخوانند و نصيحت و راهنمايى هم تأثيرى نداشته باشد، در برابر اينگونه افراد چه وظيفهاى دارند؟
- ۱۸۱ خواهرم مدتى است با مردى ازدواج کرده که نماز نمىخواند و چون هميشه در جمع ما حضور دارد، مجبور به صحبت و معاشرت با وى هستم و گاهى بنا به درخواست خودش او را در بعضى از کارها کمک مىکنم، سؤال من اين است که آيا شرعاً براى من سخن گفتن با وى و معاشرت و يارى کردن او جايز است؟ و نسبت به او چه تکليفى دارم؟
- ۱۸۲ اگر رفت و آمد و معاشرت علماى اعلام با ظالمين و سلاطين جور باعث کاهش ظلمشان شود، آيا جايز است يا خير؟
- ۱۸۳ چند سالى است که ازدواج کردهام و به مسائل شرعى و امور دينى اهميت فراوانى مىدهم و مقلد امام راحل(قدّسسرّه) هستم ولى متأسفانه همسرم به مسائل دينى اهميت چندانى نمىدهد، گاهى بعد از مشاجره لفظى، يک بار نماز مىخواند، ولى باز دوباره ترک مىکند و اين رفتار او مرا بسيار رنج مىدهد، وظيفه من در برابر او چيست؟
- ۱۸۴ اگر مرد مسلمانى با استناد به قرائنى اطلاع پيدا کند که همسرش با اينکه چندين فرزند دارد، بهطور پنهانى مرتکب اعمال خلاف عفت میشود ولى دليل شرعى براى اثبات آن مثل شاهدى که حاضر به شهادت دادن باشد، در اختيار ندارد. با توجه به اينکه فرزندان او تحت تربيت چنين زنى هستند، رفتار وى با او چگونه بايد باشد؟ در صورت شناسايى فرد يا افرادى که مرتکب اين عمل شنيع و مخالف احکام الهى شده اند، با توجه به اينکه ادلّه قابل ارائه به دادگاه شرعى بر عليه شان وجود ندارد، چگونه بايد با آنان برخورد کرد؟
- ۱۸۵ آيا دختر مى تواند پسر جوانى را راهنمايى کرده و با رعايت موازين اسلامى به او در درس و غير آن کمک کند؟
- ۱۸۶ اگر کارکنان ادارات و مؤسسات در محل کار خود ارتکاب تخلفات ادارى و شرعى را توسط مسئولين مافوق مشاهده کنند چه وظيفه اى دارند؟ اگر کارمندى خوف داشته باشد که در صورت مبادرت به نهى از منکر ضررى از طرف مسئولين بالاتر متوجه او شود، آيا تکليف از او ساقط مى شود؟
- ۱۸۷ اگر در يکى از اداره هاى دولتى اختلاس از بيت المال صورت بگيرد و اين اختلاس استمرار داشته باشد و شخصى اين توانايى را در خود ببيند که اگر مسئوليت آن اداره را بر عهده بگيرد، مى تواند اين وضع را اصلاح کند، و اين کار هم فقط از طريق دادن رشوه به يکى از کسانى که مسئول آن هستند، امکان پذير است، آيا دادن رشوه براى جلوگيرى از اختلاس در بيت المال، که در حقيقت دفع افسد به فاسد است، جايز است يا خير؟
- ۱۸۸ آيا منکرات امور نسبى هستند تا با مقايسه محيط دانشگاه مثلاً با محيطهاى بدتر از آن، نهى از منکر نسبت به بعضى از منکرات ترک شود و جلوى آن به دليل اينکه نسبت به ساير منکرات حرام و منکر محسوب نمى شود، گرفته نشود؟
- ۱۸۹ مشروبات الکلى که در حوزه هاى مأموريتى متخصصينِ بيگانه که گاهى در بعضى از مؤسسات کشور اسلامى کار مى کنند يافت مى شود و آن را در منازل يا محل اختصاصى سکونت خود تناول مى کنند، و همچنين آماده کردن گوشت خوک و خوردن آن توسط آنان چه حکمى دارد؟ و ارتکاب اعمال منافى عفت و ارزشهاى حاکم بر مردم، توسط آنان داراى چه حکمى است؟ مسئولين کارخانه ها و اشخاصى که با آنان در ارتباط هستند، چه تکليفى دارند؟ بعد از اعلام به مسئولين کارخانه ها و نهادهاى مربوطه در آن استان، اگر هيچ گونه اقدامى انجام ندهند، تکليف چيست؟
- ۱۹۰ بعضى از برادران براى امر به معروف و نهى از منکر و نصيحت و ارشاد به مکانهايى مى روند که ممکن است زنان بى حجاب در آنجا حضور داشته باشند، آيا از آنجا که براى امر به معروف به آنجا رفته اند، نگاه کردن به زنهاى بى حجاب براى آنان جايز است؟
- ۱۹۱ وظيفه جوانان مؤمن در دانشگاههاى مختلط در برابر مفاسدى که در بعضى از آن مکانها مشاهده مى کنند، چيست؟
- ۱۹۲ اگر يکى از طلاب علوم دينى قصد داشته باشد تبليغ را شغل خود قرار دهد، آيا با اين فرض مى تواند در سفر نماز خود را تمام بخواند و روزه هم بگيرد؟
- ۱۹۳ شرکت در جشن هايى که زنان و مردان در آن ها مبادرت به رقص و نواختن موسيقى به طور جداگانه مى کنند چه حکمى دارد؟ ۱. شرکت در جشن هايى که زنان و مردان در آن ها مبادرت به رقص و نواختن موسيقى به طور جداگانه مى کنند چه حکمى دارد؟ ۲. آيا شرکت در عروسى هايى که در آن ها مبادرت به رقص و نواختن موسيقى مى شود، جايز است؟ ۳. آيا نهى از منکر در مجالسى که در آن ها رقص انجام مى شود، در صورتى که امر به معروف ونهى از منکر در شرکت کنندگان تأثيرى نداشته باشد، واجب است؟
- ۱۹۴ اگر مرد نامحرمى وارد جشن عروسى شود و در آنجا زن بدون حجابى حضور داشته باشد و مرد بداند که نهى از منکر در او تأثيرى ندارد، آيا واجب است مجلس را ترک کند؟
- ۱۹۵ آيا جايز است دانشجويان يکى از مراکز آموزشى گزارش هايى از منکراتى را که مشاهده مى کنند به مسئولين فرهنگى ارائه دهند تا از ارتکاب آنها جلوگيرى شود؟
- ۱۹۶ آيا تجسّس در امور شخصى و غير شخصى مؤمنين به دليل امر به معروف و نهى از منکر، در صورتى که از آنان ارتکاب حرام يا ترک معروف مشاهده شود، جايز است؟ اشخاصى که براى کشف تخلفات مردم تجسّس مى کنند با اينکه مکلف به اين کار نيستند، چه حکمى دارند؟
- ۱۹۷ آيا سخن گفتن از اسرار شخصى و امور خصوصى و سرّى در برابر مردم جايز است؟
- ۱۹۸ جوانان مؤمن تصميم گرفته اند که به منظور امر به معروف، هفته اى يک يا دو روز نماز را در پارک ها اقامه کنند
- ۱۹۹ زن شوهردارى در عروسى ها بدون اطلاع شوهرش در برابر بيگانگان مى رقصد و اين عمل را چندين بار تکرار کرده و امر به معروف و نهى از منکر شوهرش در او اثر نمى کند، تکليف چيست؟
- ۲۰۰ مخالفت با قوانين و مقررات راهنمايى و رانندگى و به طور کلى همه قوانين دولتى چه حکمى دارد؟ و آيا موارد ترک عمل به قوانين از موارد امر به معروف ونهى از منکر محسوب مى شوند؟
- ۲۰۱ آيا اقتدا به امام جماعتى که مى تواند امر به معروف و نهى از منکر کند، ولى انجام نمى دهد، جايز است؟
- ۲۰۲ آيا امر به معروف و نهى از منكر وظيفه حكومت اسلامى است يا آحاد مردم ؟
- ۲۰۳ اگر بستگان انسان يا ديگران به شيوه غيرصحيح وضو مىگيرند آيا از باب امر به معروف و نهى از منكر واجب است به آنها يادآورى كنيم تا صحيح وضو بگيرند؟
- ۲۰۴ اگر بفهميم شخصى كه به مسجد مىآيد براى هدف نامشروع خود به مسجد مى آيد وظيفه امام جماعت و شخص نمازگزار چيست ؟
- ۲۰۵ شركت در محافل عروسى كه نوار موسيقى گذاشته مىشود چه حكمى دارد ؟
- ۲۰۶ كداميك از موارد زير كه در مجالس عروسى انجام مىشود حرام و كدام حرام نمىباشد؟ رقص زن براى زن؟ براى مردان محرم؟
- ۲۰۷ رفتن دختر به مراكز تفريحى و تربيت بدنى كه معمولاً در معرض ديد و تماشاى نامحرم قرار مىگيرد بدون اجازه پدر جايز است يا خير ؟
- ۲۰۸ در منطقه ما بيشتر زنها روسرى خود را وسط سر قرار مىدهند و موهاى جلوى سر آنها پيدا است،و اين را يك عرف مىدانند حكمش چيست ؟
- ۲۰۹ اگر زنى در مقابل نامحرم جوراب نازك بپوشد چه حكمى دارد و نقش امر به معروف و نهى از منكر در اين مورد به چه نحو است؟
- ۲۱۰ وظیفه ما نسبت به ناهنجاریهایی که در اجتماع اتفاق ميافتد چیست؟
- ۲۱۱ اگر مردي همسرش را به حجاب شرعي ملتزم نکند آيا فاسق محسوب ميشود؟
- ۲۱۲ شرکت نکردن در مجالس عروسي که نوعا همراه با لهو و لعب است باعث دشمني و خصومت بين فاميل ميشود، وظيفه چيست؟
- ۲۱۳ آيا غيبت كننده را رد كردن موقع شنيدن واجب است يا نه؟
- ۲۱۴ اگر دزدى را در يك دكانى ببينم آيا بر من واجب است صاحب مغازه را آگاه كنم تا او را بگيرد و يا اينكه دزد را از دزدى كردن نهى كنم؟
- ۲۱۵ كسى كه پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله وسلم) و يكى از امامان معصوم را انكار مىكند آيا كشتن آن جايز است و حكم آن چگونه است اگر آن شيعه باشد، و يا اينكه حرام بودن اين عمل را نمىداند؟
- ۲۱۶ اگر انسان بداند كه از امر به معروف و نهى از منكر شخصى كه تارك آنها است متأثّر نخواهد شد ولى احتمال مىدهد و يا گمان مىكند اين گفتن در بعضى از شنوندگان اثر گذارد آيا امر به معروف و نهى از منكر در اين صورت واجب مىشود؟
- ۲۱۷ اگر كسى كه نيكى را ترك مىكند و هم چنين آنكه كار بد مىنمايد، خودش به بد بودن كارش داناست، آيا نصيحت كردن و راهنمائى آن واجب است؟
- ۲۱۸ آيا مؤمن حق دارد كه قطع ارتباط كند با خواهرانى كه كشف حجاب مىكنند و حجاب شرعى نمىپوشند و هم چنين از برادرانى كه بر خوردن شراب و يا ترك نماز و يا به ظالمها در ظلم كردنشان كمك مىنمايند؟
- ۲۱۹ آيا جايز است كه از مؤمن به جهت اينكه او را از گناه كردن باز دارى قطع ارتباط نمائى؟
- ۲۲۰ آيا مرد اجازه دارد كه حجاب را به همسر و فرزندان خود تحميل كند؟
- ۲۲۱ آيا امر به معروف و نهى از منكر با وجود احتمال تأثير و ايمنى از ضرر در مورد كسى كه از دوستدران اهل بيت نيست و يا كافر است، واجب است؟
- ۲۲۲ آيا شاعري ميتواند مجلس شعر خواني (شب شعر) براي خود ترتيب دهد در حالي که او ميداند در چنان مجلسي بانواني براي شنيدن اشعار او بيحجاب و نيمه برهنه حضور خواهند يافت؟
- ۲۲۳ تا چه حد مىتوان به فرزندان در مورد نماز و حجاب اجبار كرد؟
- ۲۲۴ اگر پدرى جهت انجام فريضه نماز صبح فرزند بالغ خود را از خواب بيدار كند و اين نوع بيدار كردن نوع بدى باشد كه باعث ناراحت شدن فرزند شود، آيا فرد بيدار كننده معصيت كرده است يا خير؟
- ۲۲۵ امروزه بسيارند كسانى كه خمس نمىدهند وقتى ايشان ما را براى صرف نهار يا شام دعوت مىكنند، آيا بايد قطع صله رحم كنيم؟
- ۲۲۶ در چه صورت مى توان در باب نهى از منكر از برخورد فيزيكى استفاده نمود؟
- ۲۲۷ جوانى بسيجى هستم، تقاضا داشتم توضيح دهيد كه وظيفه ما در برابر افرادى كه از محرمات استفاده مى كنند مانند مشروبات الكى و با حالت مست و يا حالتى ديگر در خيابان ها و جامعه حاضر مى شوند و همچنين با دختران و زنان مردم برخورد ناشايست و دور از شئونات اسلامى دارند، چيست؟و همچنين آيا مى توانيم با دختران و پسرانى كه با لباس هاى مبتذل و بسيار زننده كه باعث تحرك شهوت انسان مى شود چگونه بايد برخورد كرد؟ آيا مى توان در مواردى كه در بالا ذكر شده با آنها برخورد فيزيكى داشت؟ در برابر بعضى از آنها به زور متوسل شد؟ البته اين نكته يادآور مى شوم كه ديده شده كه افراد مسئول مانند نيروى انتظامى بسيار در اين مورد قصد كرده اند و به وظيفه خود عمل نمى كنند.
- ۲۲۸ با كسانى كه به نماز اهميّت نمى دهند، چگونه برخورد كنيم؟
- ۲۲۹ چگونه امر به معروف و نهى از منكر كنيم كه در دل فرد اثر كند و به امر ما عمل كند؟
- ۲۳۰ اگر شخصى در ماشينى يا منزلى قرار گرفته كه نوار غنا گذاشته اند و شخص بداند نهى از منكر سودى ندارد تكليف شخص چيست؟
- ۲۳۱ اين جانب مدتى است كه با يك مسأله شرعى روبرو شده ام و آن اينكه در اين روستا جوانى است ۱۸ ساله كه به عمل زشت لواط عادت نموده جوانان اين روستا را منحرف نموده با توجه به اينكه جو طايفه اى در اين روستا برقرار است نمى شود نامبرده را به حاكم شرع معرفى نمود (چون اگر اسمى از فاعلين آورده شود جنگ و نزاع طايفه اى پيش مى آيد) آيا اگر كسى اين شخص فاسق را كه باعث انحراف جوانان معصوم ميشود به هلاكت برساند آيا در پيشگاه خداوند سبحان مسئول خواهد بود يا خير؟
- ۲۳۲ وظيفه مردم را در قبال بدحجابى و مفاسدى كه در جامعه موجود است، چگونه مى بينيد؟
- ۲۳۳ اگر كسى ببيند دزد وارد خانه همسايه شده و اگر فرياد بزند و يا اينكه همسايه ها را مطلع كند دزد فرار خواهد كرد مستدعى است بيان فرمائيد در اينگونه موارد حفظ مال مؤمن واجب است يا خير؟
- ۲۳۴ آيا در برابر خلاف هايى كه در جامعه ديده مى شود و توسط برادران بسيج جلوگيرى بعمل مى آيد، تنبيه لازم است، در چه مواردى و تا چه حد؟
- ۲۳۵ آيا گشت و رفت و آمد در اماكن عمومى به عنوان مبارزه و برخورد با مفاسد و بدحجابى جايز است يا نه؟ حدود آن را بيان بفرمائيد
- ۲۳۶ در خصوص فريضتين امر به معروف و نهى از منكر ديده شده برادران جهت تذكر به محل تجمع بد حجاب ها و گروه هاى رپ در پارك ها و مجتمع هاى تجارى مى روند با علم به اينكه در اين مكان ها افراد بدحجاب و رپ حضور دارند آيا اين كار جايز است يا نه؟
- ۲۳۷ بازى با ورق و پاسور چه حكمى دارد و آيا معاشرت با كسانى كه بازى مى كنند، جايز است؟
- ۲۳۸ مكانهايى كه توسط شهردارى ساخته مى شود و موجب فساد بيش از حد مى شود بطورى كه با تذكرات مكرر مردم شهردارى در احيا و بهبود آن اهتمام فراوان دارد مثل پيست دوچرخه سوارى كه ديده شده دختران و پسران مختلط در آنجا بازى مى كنند و مفسده هاى عديده اى دارد از سوى هيچ مقامى اقدامى نمى شود در صورتى كه هيچ راهى جهت جلوگيرى از اين منكر علنى نباشد آيا از بين بردن آن جايز است يا خير؟
- ۲۳۹ بعضى از اساتيد حوزه به طلاب جوان اجازه نمى دهند به طور دسته جمعى در فريضۀ امر به معروف و نهى از منكر شركت كنند آيا امر استاد مقدم است؟
- ۲۴۰ اگر نيروهاى انتظامى در برخورد با مفاسد اجتماعى جديت نشان ندهند آيا وظيفه مردم در امر به معروف و نهى از منكر چيست؟
- ۲۴۱ متأسفانه مدتى است كه در جامعه ما رايج شده است كه خانم ها موهاى خود را از زير روسرى يا چادر خود بيرون مى گذارند شما چه پيشنهادى براى ما جوانان براى جلوگيرى از انحراف ما داريد؟ وظيفه ما در اين موارد چيست؟ (با توجه به اينكه امر به معروف و نهى از منكر نيز مشكل است).
- ۲۴۲ ارتباط با بعض ساداتى كه نسبت به دين بى اعتنا بوده و ارتباط با آنها خوف خطر دورى از دين دارد چگونه است. و آيا سادات به هر طريقى كه باشند وجه تمايزى با ديگران دارند؟
- ۲۴۳ رفت و آمد در منازل كسانى كه نماز نمى خوانند چه حكمى دارد؟
- ۲۴۴ من در خانواده اى زندگى مى كنم كه اكثر اعضاء آن أهل نوارهاى مبتذل و فيلم هاى منافى عفّت هستند و هنگامى كه من در مقابل اين اعمال آنها عكس العمل نشان مى دهم و آنها را امر به معروف و نهى از منكر مى كنم در مقابل اين كار با آزارها و اذيت هاى آنها مواجه مى شوم آنها با من بدرفتارى كرده و بر من سختى هاى زيادى را تحميل مى كنند مرا راهنمائى فرمائيد.
- ۲۴۵ آيا در مواردى مثل شرب خمر و مسائلى كه با ناموس مردم مرتبط است، بازهم بايد از مرتبۀ اول امر به معروف و نهى از منكر (يعنى مرحله اظهار تنفر قلبى) آغاز كرد؟
- ۲۴۶ در خيابانها بعضى از جوانان روابط نامشروع با دختران دارند در صورتى كه انسان بداند اگر امر به معروف كند مورد توهين يا ضرب و شتم قرار مىگيرد، وظيفه چيست ؟حكم امر به معروف و نهى از منكر در آنجايى كه برخورد مستقيم باعث كم شدن حيثيت شخصى در ميان مردم باشد، چيست؟
- ۲۴۷ آیا وضعیت کنونی ویدئو کلوپها و سینماها و وظیفه مردم در چگونگی رفتار با آنها چیست و حکم عملکردها و مجوزهای وزارت ارشاد چه ميباشد ؟
- ۲۴۸ اگر روزهدار به جایی دعوت بشود که صاحب آن روزه ندارد و حتی از مشروبات الکلی استفاده شود، حکمش چیست؟
- ۲۴۹ ميدانيم كه حجاب واجب است. آيا اجبار هم هست، يعني اگر بانويي حجاب را رعايت نكرد، بايد مورد ضرب و شتم قرار گيرد، آيا در حكومت حضرت علي (ع) هم حجاب اجبار بوده؟
- ۲۵۰ اگر همسرحجاب اسلام را رعایت نکند، آیا لازم است به او تذکر دهیم؟
- ۲۵۱ تکلیف زنی که به انجام نماز واجب یومیه زیاد اهمیت نميدهد، چیست؟ وظیفه شوهر در مقابل همسری که نماز را بجا نميآورد یا گاهاً برپا ميدارد، چیست؟
- ۲۵۲ شخصى است كه تا بحال خمس نداده و حاضر به پرداخت خمس هم نيست، آيا جايز است به خانۀ او وارد شويم و روى فرش منزلش نماز بخوانيم يا وضو و غسل در خانهاش انجام دهيم؟
- ۲۵۳ كسانى كه خمس بدهكارند و پرداخت نمىكنند، وظيفه زن و فرزند آنها چيست؟
- ۲۵۴ رفتن به منزل افرادى كه انسان علم دارد خمس اموال خود را نپرداختهاند، چه حكمى دارد؟
- ۲۵۵ شرايط امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد.
- ۲۵۶ مراتب امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد.
- ۲۵۷ تنبيه دانشآموزان جايز است يا نه؟
- ۲۵۸ ما براى خريدارى اجناس و لوازم زندگى ناچار به مسافرت مىباشيم و هميشه با رانندههايى برخورد مىكنيم كه ساز و آواز گوش مىكنند، آيا نهى از منكر بر ما واجب است يا نه؟
- ۲۵۹ زنى از نظر روابط و معاشرت با نامحرمان و پوشيدن لباس به شيوۀ نامناسب پروايى ندارد و در اين باره به حرفهاى شوهر اعتنا نمىكند وظيفۀ شوهرش چيست؟
- ۲۶۰ پدرى داراى چند فرزند است كه بعضى از آنها با آنكه بزرگ و بالغ مىباشند از فرائض دينى روگردانند، از اين راه ناراحتى پدر را فراهم مىكنند، آيا پدر راجع به امر عبادات آنها مقصّر است يا نه؟
- ۲۶۱ اگر زنى در زندگى، اولا اطاعت از شوهر نكرد، ثانيا براى شوهرش ارزش قائل نبود، ثالثا اسرار زندگى را در همه جا فاش كرد، رابعا در زندگى مرتب دروغ گفت، تكليف مرد از نظر شرعى با چنين زنى چيست؟
- ۲۶۲ اين جانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خودپسند مىباشد، در حق خانوادۀ خود ظلم روا مىدارد و من از وقتى كه به تكليف رسيدهام در حال مبارزه با پدرم هستم، اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم، كار نادرست و ناشايست انجام دادهام و اگر تنها با پدرم صحبت كنم حرفم را قبول نمىكند و مىگويد در مقابل پدرت درشتى نكن، خلاصه نمىدانم چه كنم؟ وظيفهام چيست؟
- ۲۶۳ بعضى از بستگان ما بكلّى، توجّه به نماز و روزه و ساير واجبات ندارند و موعظه و نصيحت هم در آنها اثر نمىكند، اكنون صلۀ رحم با آنها چه صورت دارد؟
- ۲۶۴ آيا قطع رابطه از ارحامى كه تجاهر به گناهان مىكنند جايز است يا نه؟
- ۲۶۵ آيا انسان مىتواند از نظر شرعى با خويشاوندانى كه بىتقوا و بىنماز و ضد انقلابند از قبيل: پدر و مادر، خواهر و غيره قطع رحم كند؟
- ۲۶۶ اگر در محيط كار و اداره خلاف شرعى ديده شد و اگر تذكر بدهيم مؤثر واقع نمىشود يا اصلا تذكر دادن ممكن نباشد، تكليف ما چيست؟
- ۲۶۷ اصولا در فقه اسلام براى پيشگيرى از وقوع جرم در جامعه و تأمين جامعه از خطر مجرمين چه راههاى حقوقى وجود دارد و اين اقدامات در صورت وجود، تحت چه عناوين فقهى و مطابق كدام دليل مىباشند؟
- ۲۶۸ از آنجايى كه امر به معروف و نهى از منكر از واجبات شرعى مىباشند وظيفۀ انسان در قبال مجالس لهو و لعب و افراد بىبندوبار چيست؟
- ۲۶۹ اگر شخصى در اتومبيلى سوار شده كه نوار موسيقى يا غنا گذاشتهاند و بداند نهى از منكر سودى ندارد، وظيفه چيست؟
- ۲۷۰ در شرايط كنونى در برخى از مراسم عروسى از نوارهاى مبتذل استفاده مىشود، با توجه به اينكه ممكن است عدم شركت در مراسم موجب تيرگى روابط فاميلى شود و از طرف ديگر نهى از منكر هم مفيد نيست، شركت در اين مجالس چگونه است؟
- ۲۷۱ تماس گرفتن با افرادى كه سر و كار با نوارهاى مبتذل و فيلمهاى نامشروع دارند چگونه است؟ اگر امر به معروف و نهى از منكر باعث مسخره خود آمر و ناهى شود چطور است؟
- ۲۷۲ شخصى يكى از اقوامش علاوه بر تارك الصلاة بودن، به بعضى از مقدسات بىاحترامى مىكند و او براى احترام پدر و مادر حرفى به او نمىزند ولى قلبا از او ناراضى و ناراحت است، آيا همين مقدار در نهى از منكر كافى است؟
- ۲۷۳ شخصى عيال گرفته و بعد از ازدواج معلوم شده كه چند سال قبل از ازدواج عيال نامبرده مبتلا به مرضى بوده است در موقع خواستگارى هم زوج نمىدانسته كه اين مرض را دارد، حال احتياج به عمل جراحى و مخارج زيادى مىباشد، آيا مخارج درمان چنين مرضى به عهدۀ زوج است يا به عهدۀ زوجه؟ و بر فرض اين كه به عهدۀ زوج باشد، آيا در صورت عدم اقدام زوج به معالجه، مىتواند او را اجبار كند يا خير و همچنين اگر به عهدۀ زوجه باشد، آيا زوج مىتواند او را اجبار به معالجه كند يا خير؟
- ۲۷۴ زن يا شوهر با اينكه منكر نماز نيست، اما نماز نمىخواند. آيا مىشود با او زندگى كرد؟
- ۲۷۵ زنى در خانۀ شوهر آزادى كافى در انجام واجبات ندارد، فقط شوهرش چند روزى از ماه مبارك رمضان را روزه مىگيرد و نماز مىخواند و بقيه سال را بدون عذر نماز نمىخواند: وظيفۀ همسرش بعد از مراحل امر به معروف و نهى از منكر و عدم تأثير چيست؟ آيا حق جدايى دارد؟
- ۲۷۶ در مواردى كه مجتهد و نايب او براى اجراى حدود و احقاق حقوق و رفع خصومات نباشد؛ وظيفه عامۀ مردم چيست؟
- ۲۷۷ آيا صرف نگهدارى نوار مبتذل و غير مجاز، و نيز صرف نگهدارى شراب، جرم و قابل تعزير مىباشد؟
- ۲۷۸ در مورد پوشيدن طلا توسط مردان و تظاهر به آن، با صرف مشاهده توسط قاضى مىتوان تعزير كرد يا خير؟
- ۲۷۹ اينكه فرمودهايد بهتر است بجاى شبيهخوانى روضهخوانى برپا كنند، روضهخوانى چيست؟ مگر همان تعزيه و شبيهخوانى روى منبر نمىباشد؟
- ۲۸۰ مراد از امور حسبيه چيست؟
- ۲۸۱ شخصى در حال تخلّى، رو به قبله يا پشت به قبله نشسته است، آيا واجب است به او تذكر دهيم؟
- ۲۸۲ رفت و آمد و هم غذا شدن با افرادى كه شرابخوار و بىنماز هستند و به پاك و نجسى اهميت نمىدهند، چه صورت دارد؟
- ۲۸۳ ميدانيم كه حجاب واجب است. آيا اجبار هم هست؟! يعني اگر بانويي حجاب را رعايت نكرد بايد مورد ضرب و شتم قرار گيرد؟! آيا در حكومت حضرت علي (ع) هم حجاب اجبار بوده ؟!
- ۲۸۴ آیا امر به معروف و نهی از منکر وظیفه حکومت است یا آحاد مردم؟ و توصیه حضرتعالی در این زمینه چیست؟
- ۲۸۵ وظيفه ما در برابر امر به معروف و نهي از منكر زنان بدحجاب در جامعه كنوني چيست؟
- ۲۸۶ اگر مجريان فريضه الهي امر به معروف و نهي از منكر، احتمال بدهند كه فرد معصيتكار با موعظه و نصيحت، معصيت را ترك نميكند، وظيفه چيست؟
- ۲۸۷ آيا توصيه به گذاشتن ريش و ممانعت از تراشيدن آن ميتواند از مصاديق امر به معروف و نهي از منكر قرار گيرد؟
- ۲۸۸ در صورتي كه امر به معروف و نهي از منكر واجب كفايي باشد و هر كس ميتواند امر به معروف و نهي از منكر كند، اگر با وجود آن كه دسترسي به مأموران انتظامي متعسّر است خود اشخاص نهي از منكر كنند، اين با رعايت مراتب امر به معروف و نهي از منكر (با رفتار، با گفتار،....) تا قتل كسي كه به منكر روي آورده پيش رود (مثلاً شخصي عمل منافي عفّت انجام ميدهد) آيا اين گونه امر به معروف و نهي از منكر مشروع است يا خير؟
- ۲۸۹ اگر غير مسلماني در منزل خود يا اماكن خصوصي شراب بنوشد و با حالت مستي وارد اماكن و معابر عمومي شود، چه حكمي دارد؟
- ۲۹۰ وظيفه جوانان مؤمني كه در دانشگاههاي مختلط در رابطه با مفاسدي كه در دانشگاه ميبينند، چيست؟ آيا در اين محيط ميتوانند دختري را امر و نهي كنند؟
- ۲۹۱ در جامعه زناني هستند كه حجابشان كامل نيست و در بعضي يا اكثر مواقع سبب جلب توجّه نامحرم ميشوند، حال تكليف ما در قبال زناني كه حجاب ناقص دارند در خصوص امر به معروف و نهي از منكر چگونه است؟ و اگر آمر بر خود از تأثير شهوت در موقع نهي زباني بترسد، حكم چيست؟
- ۲۹۲ تكليف قطعي و دقيق ما براي مسائل ذيل چيست؟در جشن ازدواج دو جوان، متأسّفانه با اصرار مهمانها تلاش ميشود كه نوار ترانه پخش شود البته مادر عروس خانم و مادر داماد و خود عروس و داماد اصلاً راضي به اين امر نيستند لذا مادر عروس با استمداد از صاحب عصر «عجّلالله تعاليفرجه» مانع ميشوند ولي مهمانها در جواب، مجلس را ترك ميكنند يعني به جاي جلوگيري از كار حرام (نوار ترانه پخش كردن) با زخم زبان و نيش رفتاري سعي ميكنند كه به بهانه اينكه دختر اوّل است و شادي است حتّي مانع از فرستادن صلوات شوند و در واقع يا دين را جدا از جشن ميدانند يا اينكه ادّعا دارند اين كارها در دين بوده است و عموماً هم اين افراد لجبازي ميكنند و پافشاري بر عمل حرام ميكنند، تكليف خانواده عروس چيست؟ آيا بايد نظر آنها را جلب كرد تا با ناراحتي مجلس را ترك نكنند و يا وظيفه بالاتري داريم؟ گاهي هم خانواده عروس سالم و دين دار و خانواده داماد هم با فضيلت هستند ولي اطرافيان داماد مثل خواهران يا اقوام ديگر طرف داران سرسخت نوار ترانه و وسائل لو و لعب هستند، لذا در شب عروسي برخورد و درگيري و حتّي احتمال جدايي و آبروريزي را پيش ميآورد با اينكه قبلاً تذكّر داده شده كه نبايد اين برنامههاي بيهوده در آن شب باشد ولي در عمل با مشكل مواجه شده و خلاصه در جامعه اسلامي هم نميشود آن طور كه خدا و رسولش خواستهاند عمل كرد، خواهشمنديم بدون رعايت ما، وظيفه ناب ما را در برخورد با اين افراد مشخّص فرماييد تا در معصيت نيفتيم و وظيفه امر و نهي را ترك نكنيم.
- ۲۹۳ اگر در اتوبوس مسافربري به شهر مقدّس مشهد، راننده به بهانه اينكه هوشيار باشد نوار ترانه روشن كند و با وجود امر به معروف و نهي از منكر چند تن از مسافران، اصرار به اين كار داشته باشد و به ناهيان منكر پرخاش كند و ادّعا كند كه رهبر اين نوارها را آزاد كردهاند و از طرفي ما دو ساعت از سفر را رفته باشيم و در بين راه باشيم، چه بايد بكنيم تا هم وظيفه امر به معروف و نهي از منكر خود را كامل انجام بدهيم و هم مبتلا به معصيتي نشويم؟
- ۲۹۴ در كتاب «كاوشي نو در اخلاق اسلامي، ص ۳۳۸» ذكر نمودهايد «غيرت در مورد عفّت عمومي حتّي زنان غيرمؤمن» يعني:۱) اگر خداي نكرده مردي مزاحم زني شد که حجابش را رعايت نكرده، آرايش كرده، باز بايد جلوي آن مرد ايستاد و مانع شد؟ يا اگر نگاه ناصحيح به زني كه غير مؤمن است و پوشش صحيح ندارد يا رفتار صحيح ندارد، بايد مرد مسلمان ديگر او را باز دارد؟ ۲) غيرت فقط از آن مردان است يعني غيرت در مورد عفّت عمومي، اين واجب وظيفه مردان است يا وظيفه زنان؟
- ۲۹۵ با توجّه به اينكه حفظ بقاي اسلام از اهمّ واجبات ميباشد و در اين امر علماي اسلام و مراجع عظيم الشأن وظايف سنگيني ر حراست آن دارند و طبق نبوي شريف «اذا ظَهَرَت الْبدَعُ في اُمِّتي فَلْيُظْهر الْعالمُ علْمَهُ»، به خصوص در اين مقطع زمان كه دشمنان اسلام به هر وسيلهاي براي نابودي و يا تضعيف كردن آن دامن ميزنند و نهايت سعي را در مفاسد اخلاقي در كشور اسلامي و در مناطق آن به انحاء و شيوههاي مختلف به مقصد خود ميرسانند و از مواردي كه در مملكت ما رواج پيدا كرده و رو به افزايش است آلات لهو و لعب مطرب و موسيقيبخصوص در اين مناطق چهار محال و بختياري، منطقه فلارد و.... و ديگر مناطق مطربي است معروف به ساز و دهل كه در مراسم عقد و عروسي دعوت ميكنند و آن را به عنوان رسم و سنّت عرف تقّي ميكنند در صورتي كه يكي از اقسام مطرب است كه تمام مردم را به هيجان در ميآورد و زنان و مردان در ملا عام ميرقصند و نواميس مردم در معرض ديد قرار ميگيرند و هيچ احساس مسئوليّتي در برابر احكام الله نشان نميدهند و علاوه بر اينكه هزينههاي كلاني بيهوده صرف حرام ميشود كه اگر اين مبالغ را در امور خيريه به مصرف برسانند نه معصيّتي صورت ميگيرد و نه مال بيمورد ضايع ميگردد، لذا مستدعي است نظر مبارك را در اين مورد ارائه فرماييد.
- ۲۹۶ سوال: الف: در مدارس خصوصاً دبیرستانها، بعضی از دانش آموزان به گونهای است که اثرات سوء رفتاری و اخلاقی در سایرین دارد، در این خصوص مسئولین پس از ارشاد، راهنمایی، تذکر و تهدید، بعضاً به رفتار خشونت آمیز یا ندرتاً تنبیه بدنی مبادرت مينمایند، آیا این کار از نظر شرعی جایز است؟ حدّ آن چه مقدار است؟ ب: در موقع بروز خطا و رفتارهاي ضدّ اخلاقي به وسيله بعضي از دانشآموزان، برخوردهايي همراه با خشونت و بعضاً تحقيرآميز جهت جلوگيري از تكرار موارد مذكور از طرف مسئولين امر معمول ميگردد: آيا اين كار اشكال ندارد؟ ج: بعد از حلّ مشكل حصول رضايت افراد موصوف لازم است يا خير؟
- ۲۹۷ اگر شخصى به غير جهت قبله به نماز ايستاد ما نيز مىدانيم كه جهت قبله بر عكس است آيا وظيفه داريم به وى اعلام كنيم؟ امر به معروف و نهى از منكر در اينجا لازم است؟
- ۲۹۸ حقير در خريدوفروش عمده سبزى و باربرى با يك ماشين با چند نفر شريك هستم يكى از آنها برادرم هست كه در پرداخت خمس كوتاهى مىكند ايشان تصميم به اين كار دارد حتّى يك بار هم انجام داده ولى فعلا چند سال است كه خمس نداده است موقعيّت ما هم طورى است كه كنار زدن او از شراكت نه از نظر فاميلى و نه از نظر وضع شغلى در محل به صلاح ما نيست تكليف من چيست؟
- ۲۹۹ اگر يكى از محارم مردى ملتزم به حجاب شرعى نباشد، آيا مرد حق دارد به خاطر اين كار او را بزند، البتّه بعد از اينكه راههاى مختلف زيادى را براى قانع ساختن او پيموده و نتيجهاى نگرفته است؟
- ۳۰۰ در طلاق رجعى كه نبايد زوجه مطلّقه از منزلى كه با همسر خود در آن زندگى مىكرده خارج شود و زوج حق ندارد تا زمانى كه عدّه باقى است او را از منزل بيرون كند، آيا اين نهى، وظيفه كيست؟ زوجين يا محضر كه صرفاً طلاق را ثبت مىكند يا مجرى صيغه طلاق يا دادگاه كه اجازه طلاق را صادر مىكند. و اگر در موقع اجراى صيغه طلاق زوجين جدا از هم زندگى كنند، يا طلاق در شهر غربت واقع شود و زوجين اهلّ يك محل نباشند، تكليف چيست؟
- ۳۰۱ شخصى وصيّت كرده است كه «ثلث اموال اين جانب را در موردى خرج كنيد كه از نظر قرآن و سنّت بهترين موارد است و بهتر از آن موردى نيست» نظر مبارك را در اين مورد بيان فرماييد كه پول ايشان در چه موردى مصرف شود؟
- ۳۰۲ با وجود نهادى براى امر به معروف در نظام جمهورى اسلامى، آيا وظيفه امر به معروف و نهى از منكر از ديگران سلب مىشود؟ و در صورت تداخل كار آنها با ديگران، تكليف چيست؟
- ۳۰۳ آيا در امر به معروف و نهى از منكر قصد قربت شرط است؟
- ۳۰۴ آيا با اشخاصى كه افعال و كردار غير معقولانه و ناشايست دارند و با تذكّر، از افعال خود دستبردار نيستند، مىشود قطع رابطه نمود؟
- ۳۰۵ وظيفه يك طلبه در رابطه با مفاسد اجتماعى جامعه و بدحجابى خانمها بطور واضح چيست؟
- ۳۰۶ اگر كسى در بين جمع، غيبت بكند و مطمئن باشيم امر به معروف و نهى از منكر در او تأثير نمىكند، وظيفه ما چيست؟
- ۳۰۷ آيا قطع رابطه با اقوامى كه نسبت به امور شرعى بىتفاوتند مثلا (خمس و زكات نمىدهند) و يا امور خلاف شرع انجام مىدهند و امر به معروف و نهى از منكر در آنها تأثيرى ندارد جايز است؟
- ۳۰۸ اگر امر به معروف و نهى از منكر در اداره باعث شود كه انسان از مزايايى همچون اضافهكار و يا پاداشهاى ديگر محروم شود، آيا بازهم واجب است؟
- ۳۰۹ آيا تذكّر به كسى كه قرآن را غلط مىخواند واجب است؟
- ۳۱۰ يكى از مسئولين دانشگاهها به غلط امر به معروف و نهى از منكر و تذكّر به دانشجويان خاطى را محدود به مسئولين انضباطى دانشگاه مىداند و به دانشجويان مؤمن ميدان نمىدهد، با توجّه به اين مطلب وظيفه يك دانشجوى متعهّد و انقلابى در اين زمينه چيست؟
- ۳۱۱ اگر سوار تاكسى شديم و راننده نوار ترانه غير مذهبى گذاشت تكليف ما در اين حال چيست؟
- ۳۱۲ اگر شوهر مرتد شود و نه فقط به دين اعتقادى نداشته باشد بلكه عليه آن نيز صحبت كند، حكم زندگى كردن همسرش با او چيست، لازم به ذكر است كه امر به معروف و نهى از منكر نيز در او اثرى نداشته است؟
- ۳۱۳ اگر پزشك به طور قطع تشخيص دهد كه فرزندان بعدى زن و شوهرى، ناقص العضو خواهند شد بفرماييد: الف) آيا بر طبيب واجب است در صورت سؤال والدين، واقعيّت را به آنان اطّلاع دهد؟ ب) آيا در صورت عدم سؤال آنان، بر طبيب واجب است به آنان بگويد تا آنان از پيدا كردن چنين فرزندانى جلوگيرى نمايند، اگر واجب نيست آيا گفتنش حرام مىباشد؟ ج) اگر طبيب احتمال دهد كه آنان در صورت اطّلاع از اين جهت هر بارى كه فرزند پيدا كنند اقدام به سقط وى خواهند نمود، در اينجا وظيفه طبيب چيست گفتن يا نگفتن؟
- ۳۱۴ هر روزه هزاران اسماى متبرّك پس از استفاده، در قصّابىها و اغذيهفروشىها به سطلهاى زباله و مكانهاى ناپاك ريخته و يا زير دست و پا مىافتد. آيا مسئولان روزنامهها كه اين اسماى متبرّكه را چاپ مىكنند مسئول هستند؟ در صورت مسئول بودن، آيا نبايد آنها را امر به معروف و نهى از منكر نمود؟
- ۳۱۵ آيا مجبور كردن مردم به نماز خواندن در ادارات و مدارس، كه گاه موجب تمسخر آنان مىشود، درست است؟
- ۳۱۶ برادرم مىخواهد يك باب منزل مسكونى براى اين جانب بخرد، در حالى كه يقين دارم مال ايشان مخلوط به حرام است و خمس نمىپردازد؛ حجّ واجب بر گردن دارد و به وظايف شرعى خود عمل نمىكند، آيا استفاده كردن از چنين منزلى براى بنده جايز است؟ معاشرت با چنين اشخاصى چه حكمى دارد؟
- ۳۱۷ خانمى است كه مقيّد به نماز مىباشد؛ ولى همسر او گهگاه، آن هم به اجبار زن نماز مىخواند. همچنين شوهر حساب سال ندارد؛ آيا ماندن در خانه شوهر و استفاده از خوراك و پوشاك او جايز است؟
- ۳۱۸ شنيدن صداى نوار ترانه كه از منزل همسايگان يا در وسيله نقليّه ديگران از قبيل تاكسى به گوش مىرسد و مجبور به استماع آن هستيم، چه حكمى دارد؟
- ۳۱۹ در بعضى از روستاها املاك وقفى از قبيل باغات، زمين و آب وجود دارد كه اداره اوقاف آنها را به نصف اجاره مىدهد و مال الاجاره را هم به آن قريهاى كه واقف، وقف مسجد آن كرده، يا نمىدهد يا قسمتى از آن را مىدهد، آيا عالم و يا معتمدين مىتوانند اعتراض نمايند؟
- ۳۲۰ لطفاً به سؤالات سهگانه زير پاسخ فرماييد:
- ۳۲۱ در مقابل زنان و دخترانى كه در كوچه و بازار حجاب خود را رعايت نمىكنند و اشخاصى كه صداى موسيقى آنها در كوچه و خيابان بلند است و كسان ديگرى كه به عناوين مختلف فساد فى الارض مىكنند، چه وظيفهاى داريم؟
- ۳۲۲ آيا از انجام كارى كه حرام است و در ملأ عام و اجتماع انجام شود مىتوان جلوگيرى كرد؟
- ۳۲۳ آيا تذكّر دادن به زنان بدحجاب در جامعه، از سوى برادران بسيجى جايز است؟
- ۳۲۴ اگر در جايى كه حضور داريم بازى با پاسور انجام شود، يا پاسور به فروش برسد، آيا مىتوان جلوگيرى كرد؟
- ۳۲۵ در امر به معروف و نهى از منكر، اگر احتمال برود كه به صورت دستهجمعى اثر مىكند، آيا بايد دسته جمعى امر به معروف كرد؟
- ۳۲۶ آيا امر به معروف لسانى احتياج به حكم يا اجازه قانونى مراجع ذى صلاح دارد؟
- ۳۲۷ هرگاه نهى از منكر خود باعث عمل حرامى شود، مانند نگاه به زنان بىمبالات و آرايش كرده، آيا باز هم واجب است؟
- ۳۲۸ اگر آمر به معروف و ناهى از منكر، احتمال تأثير در مخاطب ندهد، يا احتمال تأثير آنى و زودگذر دهد، چه بايد بكند؟
- ۳۲۹ آيا مىتوان در جامعه اسلامى براى محو مظاهر فرهنگ غربى و تشبّه به بيگانگان كوشيد؟
- ۳۳۰ آيا براى امر به معروف همه شرايط بايد وجود داشته باشد و با ساقط شدن يك شرط نمىتوان امر به معروف كرد؟
- ۳۳۱ آيا به دليل اين كه جامعه در وضعيّت اقتصادى دشوارى به سر مىبرد، مىتوان از فريضه امر به معروف و نهى از منكر دست كشيد؟
- ۳۳۲ با وجود شرايط فعلى و وضعيّت جامعه كنونى، آيا حضرتعالى صلاح مىبينيد كه در بين بسيجيان گروههايى براى اين امر تشكيل شود؟
- ۳۳۳ آيا در محيط مدارس امر به معروف و نهى از منكر، با نهى مسئولين مدرسه، از دانشآموزان ساقط مىشود؟
- ۳۳۴ در برابر دولتهاى ظالم كه كوچكترين مسألهاى براى مسلمانان از اسرار محسوب مىشود، اگر اشخاصى به افشاى اين اسرار بپردازند ، چه حكمى دارند؟ آيا نسبت به اين افراد هم بايد مراحل امر به معروف و نهى از منكر سپرى شود؟ و آيا اقدامات عملى و ضرب و جرح اين اشخاص نياز به اجازه حاكم شرع دارد؟
- ۳۳۵ آيا شلّاق حدّى و تعزيرى را مىتوان در ملأ عام اجرا كرد؟
- ۳۳۶ لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد:
- ۳۳۷ با عنايت به نياز شديد جامعۀ اسلامى ايران نسبت به رفع ابهام حكم شرعى موادّ مخدّر، دانشگاه ما تصميم به بررسى موضوع فوق نموده است، لطفاً حكم شرع را در اين مورد بيان فرماييد.
- ۳۳۸ با توجّه به عموميّت يافتن استفاده از موادّ مخدّر، و مفاسد مترتّب بر آن، نياز است كه احكام مربوط به اين موضوع به صورت واضح مشخّص شود ، و در اختيار عموم قرار گيرد. مستدعى است در خصوص موارد زير نظر مبارك را مرقوم فرماييد. ۱- حكم استفاده از انواع موادّ مخدّر، مانند: ترياك، هروئين، مرفين، حشيش، چرس، مارىجوانا، ال، اس، دى، و موادّى كه اثراتى به مانند اين مواد دارند، براى معتاد و غير معتاد چيست؟ ۲- حكم خريدوفروش موادّ مخدّر چيست؟ آيا شخص در صورت فروش يا خريد مواد، مالك پول دريافتى، يا مادّۀ خريدارى شده مىشود؟ ۳- حكم شركت در جلساتى كه در آن از موادّ مخدّر استفاده مىشود چيست؟ در مواردى كه احتمالِ خطرِ معتاد شدن وجود داشته باشد چه مىفرماييد؟ ۴- ارتباط جوانان با افراد معتاد، به ويژه در مواردى كه مىتواند زمينهاى براى اعتياد آنان باشد، چه حكمى دارد؟ ۵- حكم ازدواج با افراد معتاد چيست؟ آيا سختگيرى خانوادهها در خصوص شرط عدم اعتياد مرد براى ازدواج، مىتواند مجوّز شرعى داشته باشد؟ ۶- آيا بر افراد واجب است كه از باب امر به معروف و نهى از منكر، افراد معتاد را به ترك اعتياد وادار سازند؟ ۷- آيا بودن مجوّز پزشك، و به بهانۀ استفادۀ دارويى و با تشخيص شخصى، مىتوان از موادّ مخدّر استفاده كرد؟ ۸- حكم استفادۀ تفنّنى و سرگرمى از موادّ مخدّر، به خصوص ترياك چيست؟ به ويژه كه امروزه استفادۀ تفنّنى از اين مواد، بيشترين كمك به فروشندگان اين مواد است، و آنها را در گسترش آن يارى مىكند. ۹- با نظر به اين كه شروع اعتياد اكثر افراد معتاد به موادّ مخدّر از سيگار بوده، و علّيّت مُقدِّمى آن براى اعتياد به اين مواد غير قابل انكار است، حكم استفاده از سيگار، به خصوص براى نوجوانان و جوانان چيست؟
- ۳۳۹ امر به معروف و نهى از منكر مرد نسبت به زن نامحرم، يا بالعكس چگونه بايد صورت پذيرد؟
- ۳۴۰ اگر كسى با راه رفتن يا صحبت كردن در مكان عمومى، موجب اذيّت و آزار ديگران شود، چه حكمى دارد؟ بر فرض حرام بودن، آيا بايد نهى از منكر كرد؟
- ۳۴۱ لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد: ۱- اگر فردى مورد تعرّض و تهاجم قرار گيرد، ولى ناتوان از دفاع مشروع باشد، و ما به كمك او برويم، لكن با وجود اين كه جانش در خطر است كمك ما را نپذيرد، بلكه رد كند، وظيفۀ ما چيست؟ ۲- در فرض مسأله، اگر ما جهت كمك به او درگير شده، و باعث قتل مهاجم شويم، چنانچه دفع خطر مهاجم، متوقّف بر قتلش باشد، آيا در محكمه مىتوان به دفاع مشروع استناد نمود؟ ۳- در فرض مذكور، يا در مورد تعرّض به عرض و ناموس غير، اگر نتوان از باب دفاع مشروع وارد شد، از باب امر به معروف و نهى از منكر تا چه ميزان امكان كمك و اقدام وجود دارد؟ اگر منجر به قتل مهاجم شود، با فرض اين كه دفاع متوقّف بر قتل او باشد، چه حكمى دارد؟
- ۳۴۲ يك خبرنگار در مقابل ضدّ ارزشها چگونه مىتواند امر به معروف و نهى از منكر كند؟
- ۳۴۳ مرز انتقاد كجاست؟ اگر انتقاد با پيشنهاد همراه نباشد، چه ضررى دارد؟ آيا خبرنگار در صورتى كه پيشنهادى ارائه نكند، مىتواند انتقاد كند؟
- ۳۴۴ اگر دولتى ظالم باشد، خبرنگار تا چه حد مىتواند اسرار را فاش كند؛ هر چند خودش نيز شهروند همان دولت باشد؟
- ۳۴۵ در صورت بىحجابى ارحام، و عدم وجود شرايط نهى از منكر، بازهم صلۀ رحم واجب است؟
- ۳۴۶ چنانچه در همنشينى با اقوام نزديك ترس آن باشد كه خود انسان به غيبت مبتلا گردد، يا شاهد غيبت كردن ديگران باشد، و نهى از منكر را هم در آن مجالس به سخريّه بگيرند، آيا مىتوان با آنان قطع رابطه كرد؟
- ۳۴۷ نظر به اين كه در مناطق مرزى، امر قاچاق كالا، از همه نوع، رواج فراوان داشته و دارد، و ضررهاى جبرانناپذيرى بر اقتصاد و فرهنگ زده و مىزند، اين جانب با همكارى تنى چند از دوستان، و ان شاء اللّٰه كمك شما بزرگواران، در حال تدارك برنامهاى براى مبارزه با امر قاچاق هستم. به همين جهت سؤالاتى طرح نموده، خواهشمندم پاسخ آن را مرقوم فرماييد. ۱- حكم قاچاق كالا به طور كلّى، اعمّ از اشيايى كه به طور مستقيم يا غير مستقيم فسادآور است، از نظر شرع مقدّس اسلام چيست؟۲- آيا قاچاق خيانت به كشور و مردم محسوب مىشود؟ آيا قاچاقچيان، و كسانى كه به هر وسيلهاى به آنها كمك مىكنند، در حكم منافقينند؟ آيا قرآن كريم يا احاديث، بيان خاصّى در مورد اين گونه افراد دارد؟ ۳- استفادۀ افراد ديگر از اموال فرد قاچاقچى، در قبال پول يا مجّانى چگونه است؟ ۴- اگر پول حاصل از قاچاق، توسّط شخصى كه آن را به دست آورده، يا اشخاص ديگر، در مسير كارهاى توليدى، يا خدماتى و مانند آن از كارهاى سالم قرار گيرد، اصل پول و درآمد حاصل از آن چه حكمى پيدا مىكند؟ ۵- اگر گذران زندگى به سختى انجام شود، اشتغال به قاچاق جايز است؟ ۶- افراد جامعه در قبال قاچاقچيان، و به طور كلّى پديدۀ قاچاق چه برخوردى بايد داشته باشند؟ ۷- متأسّفانه امر رشوه توسّط قاچاقچيان بين برخى ارگانهاى دولتى شايع گشته است، چه توصيهاى براى اين افراد داريد.
- ۳۴۸ در منطقه ما رسم بر اين است كه گاه زن عمو دست پسر برادر شوهر خود را مىگيرد و او را مىبوسد، يا زن برادر و خواهر زن نيز خود را با برادر شوهر و شوهر خواهر محرم حساب مىكنند، و دست دادن، خصوصاً بوسيدن سر و دست به هنگام بازگشت از سفر و ايّام عيد شديداً رايج و مرسوم گرديده، و هر چه تذكّر داده مىشود نمىپذيرند، بلكه گاهى ناراحت مىشوند، تكليف ما چيست؟ اگر موجب قطع صله رحم شود چه حكمى دارد؟
- ۳۴۹ آيا در صورت بىحجابى ارحام و خويشاوندان، و عدم وجود شرايط نهى از منكر، بازهم صله رحم واجب است؟
- ۳۵۰ پذيرش خانمهاى بيمار كه با حجاب نامناسب و چهرۀ آرايش كرده به مطب مراجعه مىكنند چه حكمى دارد؟ در صورت جواز، نگاه به صورت آنها به هنگام معاينه چه صورتى دارد؟
- ۳۵۱ اگر پزشك به طور قطع تشخيص دهد كه فرزندان بعدى زن و شوهرى، ناقص العضو خواهند شد، بفرماييد: ۱. آيا بر طبيب واجب است، در صورت سؤال والدين، واقعيّت را به آنان اطلاع دهد؟ ۲. آيا در صورت عدم سؤال، بر طبيب واجب است به آنان بگويد، تا از پيدا كردن چنين فرزندانى جلوگيرى نمايند؟ اگر واجب نيست، آيا گفتنش حرام است؟ ۳. اگر طبيب احتمال دهد كه در صورت اطّلاع والدين از اين مطلب، هر بار كه فرزندى پيدا كنند، اقدام به سقط وى خواهند نمود، در اينجا وظيفۀ طبيب چيست؟
- ۳۵۲ افرادى كه مسائل مربوط به مصائب اهل بيت عليهم السلام را تحريف مىكنند، چگونه بايد با آنان برخورد نمود؟
- ۳۵۳ شخصى كه نسبت به وظائف شرعى سهل انگار مىباشد، چگونه بايد با او برخورد نمود؟ معاشرت با چنين اشخاص چگونه است؟
- ۳۵۴ مراد از معروف و منكر چيست؟ توضيح دهيد، و تكليف بر چه كسانى است؟
- ۳۵۵ آيا نشستن سر سفرهاى كه شراب هست، به قصد ارشاد و امر به معروف و نهى از منكر، جايز است؟
- ۳۵۶ امر به معروف و نهى از منكر از واجبات است، اما بعضى از گناهان (بىحجابى) متأسفانه به حدى است كه اگر تمام وقتم را سپرى نمايم، بازهم نمىتوانم به تكليف خود عمل نمايم، حكمش چيست؟
- ۳۵۷ نظر كردن به صورت كسى كه ريش تراشيده چه حكمى دارد اگر باعث تشويق او شود؟
- ۳۵۸ پدرى كه در حدود پنجاه سال دارد تاكنون نه نماز خوانده و نه روزه گرفته است، و پسر بزرگش به او مىگويد كه من بعد از مردنت هيچگونه تكليفى ندارم و قضاى نماز و روزهات را انجام نمىدهم، آيا پسر بزرگ در اين رابطه وظيفهاى دارد؟ لطفاً حكم خدا را در اين مسألۀ شرعى بيان فرمائيد؟
- ۳۵۹ اگر ديده شود شخصى علناً روزهخوارى مىكند، آيا امر به معروف واجب است؟
- ۳۶۰ رفت و آمد در خانۀ اشخاصى كه نماز نمىخوانند، خمس و زكات نمىدهند، و كارهاى ناپسند انجام مىدهند، چه حكمى دارد؟
- ۳۶۱ زنى كه نسبت به مسائل دينى سهل انگارى مىكند، امر به معروف توسط شوهر اثر نمىكند، وظيفۀ شوهر طلاق زن است يا خير؟
- ۳۶۲ اگر امر به معروف و نهى از منكر موقوف به نظر به زن اجنبيه باشد، آيا نظر واجب مىشود؟
- ۳۶۳ امر به معروف و نهى از منكر نمودن پدر و مادر فرق مىكند، مثلًا اگر به حدّ ضرب رسيد چه كند؟
- ۳۶۴ كسى كه در تلويزيون شبكۀ باكو و تركيه كه فيلمهاى مبتذل نشان مىدهد نگاه مىكند، حكمش چيست؟
- ۳۶۵ اينجانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خود پرور می باشد و در حق خانواده خود ظلم روا می دارد و من از وقتى كه به تكليف رسيده ام در حال مبارزه با پدرم هستم. اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم كه كار نادرست و ناشايست انجام داده ام و اگر تنها با پدرم صحبت نمايم حرفم را قبول نمی كند و می گويد در مقابل پدرت درشتی نكن. خلاصه نمی دانم چه كنم آيا شما صلاح می دانيد كه من اين صحبتها را بنمايم يا نه ؟
- ۳۶۶ چندين سال است كه ازدواج كرده ام، خودم خيلی دنبال مسائل دينی و شرعی هستم و مقلد امام می باشم، ولی متأسفانه همسرم زياد ، در اينجا وظيفه من چيست ؟ ۱- آيا خوردن غذايی كه او درست می كند از نظر شرعی جايز است ؟ ۲- آيا در اين مورد، روز قيامت مسئوول نيستم ؟ ۳- آيا در اثر بیتوجهی او به دين، بايد او را طلاق بدهم ؟
- ۳۶۷ زنی كه به مسائل شرعی مثل نماز و ديگر مسائل بی اهميت باشد، به خصوص نماز صبح را هيچگاه به پا نمی دارد، وظيفه شرعی شوهرش چيست ؟
در مقابل حرف ناحق چه کار کنم حتی اگر گوینده پدر و مادر باشند؟
پاسخ: اگر گوینده پدر و مادرتان باشند، دو امر پیش روی شماست:
۱. امر به معروف و نهی از منکر
۲. حفظ نظام خانواده
توضیح اینکه در برخورد با منکر در این شرائط، باید به گونهای رفتار شود که از طرفی امر به معروف کرده باشید و از طرفی هم نظام خانواده دچار مشکل نشود.
اما در مورد امر اول باید عرض کنیم که امر به معروف و نهی از منکر دارای مراتب و درجاتی است. شخصی که میخواهد به این وظیفه اقدام کند لازم است از مرتبه اول شروع کند اگر نتیجه نگرفت مرتبه دوم را آغاز کند. اصولاً رمز موفقیت در هر کاری آن است که انسان از مسیر صحیح به آن اقدام نماید. برخلاف مسیر حرکت کردن نه تنها انسان را به هدف نمیرساند بلکه از مقصد دور میسازد. قرآن مجید میفرماید: کار نیک آن نیست که از پشت خانهها وارد شوید بلکه نیکی این است که پرهیزگار باشید و از دَرِ خانهها وارد شوید۱. بسیاری از فقها برای امر به معروف و نهی از منکر سه مرحله قائلند:
الف مرحله قلب.
ب مرحله زبان.
ج مرحله عمل.
هر کدام از این مراحل نیز دارای مراحلی است که باید از مرحله پائین و ضعیف شروع کرد تا به مرحله بالاتر رسید.
اولین مرتبه امر به معروف و نهی از منکر مرتبه قلبی است. برای انکار قلبی دو معنی متصور است.
اول: نارضایتی از گناه
دوم: اظهار عدم رضا به گناه
هر مسلمانی وظیفه دارد که وقتی مطلع شد فردی مرتکب معصیت شده قلباً از انجام گناه ناراضی باشد. در احادیث وارده از معصومین رضایت به گناه، به حساب گناه آمده است. علی علیهالسلام میفرماید: «آن کس که از کار مردمی خشنود باشد مثل کسی است که همراه آنان بوده و هر کس که به باطلی روی آورد دو گناه به عهده او باشد، گناه کردار باطل و گناه خشنودی به کار باطل.»۲
و نیز آن حضرت میفرماید:«ای مردم همه افراد جامعه در خشنودی و خشم شریک میباشند چنانکه شتر ماده ثمود را یک نفر پی کرد اما عذاب آن تمام قوم ثمود را گرفت زیرا همگی آن را پسندیدند.»۳
فقها عظام به استناد همین روایات فتوی میدهند که رضایت به انجام گناه یا ترک واجب حرام است. امام خمینی(ره) در این مورد فرمودهاند:«رضایت به انجام گناه و ترک واجب حرام است بلکه دور نیست ناخوشایندی قلبی نسبت به آنها واجب باشد»۴
البته این قسم انکار قلبی در مرحله امر به معروف و نهی از منکر نیست بلکه از مقتضیات ایمان است. لازمه تبرّی که از فروع دین است همان است که از گناه و گناهکار قلباً بیزاری جوئیم. فردی که قلباً از گناه راضی باشد از حقیقت ایمان به دور است. علی علیهالسلام میفرماید: «کسی که ترک کند انکار منکر با قلب و دست و زبان او، مردهای است بین زندگان»۵ از این حدیث شریف استفاده میشود که دین سه نشانه و مظهر دارد.
اول: اعتقاد قلبی که انسان قلباً به یگانگی خدا معتقد باشد.
دوم: اقرار با زبان.
سوم: عمل به دستورات اسلام.
فردی که وظیفه دارد نهی از منکر کند اگر این وظیفه را ترک کند حتّی در قلب از انجام گناه ناراضی نباشد چنین فردی هیچ یک از مظاهر و نشانههای ایمان را دارا نیست. و چنین فردی فاقد حیات معنوی است و همانند مردهای است که بین زندگان قرار دارد.
فردی که میخواهد به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر عمل کند نخست باید نارضایتی خود را از گناه ابراز کند به طوری که گناهکار متوجه شود او از انجام گناه ناراضی است و این اولین مرحله امر به معروف و نهی از منکر است. صاحب جواهر میفرماید: امر به معروف و نهی از منکر به انکار قلبی تنها تصوّر نمیشود زیرا انکار در قلب، امر و نهی نیست... بنابراین باید امر دیگری در این مرتبه امر به معروف معتبر بدانیم که این مرحله نیز در مرتبه امر و نهی قرار گیرد. و آن اظهار عدم رضا به فعل منکر است به قسمی که بدون تلفّظ سخنی، اظهار کراهت در چهره او مشخص شود.۶
علی علیهالسلام میفرماید: «پایینترین درجه نهی از منکر آن است که انسان با گنهکاران با چهره گرفته برخورد کند.»۷
قرآن نیز دستور میدهد از گناهکاران دوری و اعراض کنید.۸
ابراز نارضایتی از گناهکار اقسامی دارد مانند: روی گرداندن از او، ترک معاشرت، چهره درهم کشیدن. هر کدام از این امور که بداند مؤثر است، واجب است انجام دهد.
امام فرمودهاند: مرتبه اول آن که با شخص معصیت کار طوری عمل شود که بفهمد برای ارتکاب او به معصیت، این نحو عمل با او شده است، مثل این که از او روبرگرداند، یا با چهره عبوس با او ملاقات کند، یا ترک مراوده با او کند و از او اعراض کند به نحوی که معلوم شود این امور برای آن است که او ترک معصیت کند.۹
و نیز فرمودهاند: اگر در این مرتبه درجاتی باشد لازم است با احتمال تأثیر درجه خفیفتر، به همان اکتفا کند، مثلاً اگر احتمال میدهد که با ترک تکلّم با او مقصود حاصل میشود، به همان اکتفا کند و به درجه بالاتر، عمل نکند، خصوصاً اگر طرف شخصی است که این نحو عمل موجب هتک او میشود.۱۰
اگر مرتبه اول یعنی ترک معاشرت و ترک تکلّم و امثال این امور نتیجه حاصل شد و فردی که واجب را ترک میکند یا مرتکب فعل حرامی میگردد از گناه کناره گیری نکرد بر مکلف واجب است که وارد مرحله دوم شود و او را امر به معروف و نهی از منکر کند. در این مرحله نیز مراتبی تصوّر میشود.
اول: موعظه و ارشاد
تردیدی نیست که اثر موعظ در بسیاری از افراد از امر و نهی بیشتر است، چون امر و نهی آمیخته با یک نوع علّو و برتری است که امر کننده به عنوان یک دستور، صادر میکند از این رو خیلی از افراد حاضر نیستند اطاعت کنند، امّا موعظه و ارشاد جنبه خیرخواهی و عطوفت و محبّت دارد و افراد زودتر میپذیرند. برخی به گناه و پیامدهای بدی که به آن مترتب است توجه ندارند. اگر کسی با نرمی و ملاطفت آنها را موعظه کند میپذیرند. ذات الهی هنگامی که به حضرت موسی و برادرشهارون مأموریت میدهد تا برای هدایت فرعون بروند. میفرماید: «به نرمی با او سخن بگوئید شاید او متذکر شود یا از خدا بترسد.»۱۱
این درسی است که قرآن به همه میدهد که ابتدا در برخورد با افراد گناهکار باید با نرمی و ملایمت وارد شد. حضرت امام نیز فرمودهاند:
«اگر احتمال دهد که با موعظه و ارشاد و گفتار نرم مقصود حاصل میشود همان واجب است و تعدّی از آن جایز نیست.»۱۲
برای اینکه موعظه دارای اثر باشد، زیبنده است اموری رعایت شود.
اول، اینکه موعظه در پنهانی باشد زیرا آشکار و در حضور دیگران فردی را موعظه کردن باعث شکسته شدن شخصیت آن فرد میشود چون دیگران به عیب او مطلع میشوند.
دوم، آنکه موعظه نیکو و حسنه باشد یعنی با نرمی و ملاطفت و خالی از خشونت و بزرگی جوئی.
سوم، موعظه باید گام به گام باشد. فردی که اطلاعات دینی او ضعیف است نخست باید مبانی دینی را در او تقویت کنیم تا موعظه در او اثر کند. مثلاً اگر نماز نمیخواند به او بگوئیم آیا نمیدانی نماز ستون دین است و هر کس نماز را ترک کند سایر اعمال او پذیرفته نیست، پس ابتدا باید فکر او را به طرف دین و مذهب توجه داد. وقتی مسائل مقدماتی را پذیرفت آنگاه اهمیت نماز را به او گوشزد کنیم.
اما نسبت به بعضی افراد موعظه غیرمستقیم اثرش بیشتر از موعظه مستقیم است چنانکه گفته اند: الکناية ابلغ من التصریح.
در اینجا به نکتهای از تاریخ اشاره میکنیم در مورد مردی به نام شقرانی (از یاران امام صادق علیه السلام)، حضرت اطلاع پیدا کرد او گاهی مرتکب کار حرام میشود. روزی به او فرمود: ای شقرانی، همانا کار نیکو، هر کسی انجام دهد نیکو است و از تو نیکوتر است به خاطر منزلتی که در نزد ما داری و کار قبیح از هرکس، صادر شود زشت است و از تو زشتتر. همین چند جمله کوتاه که حضرت به کنایه فرمود باعث شد که شقرانی برای همیشه آن گناه را ترک کند.۱۳
علی علیه السلام نیز فرمودهاند: لغزش شخص عاقل را با کنایه تذکر دادن بر او از ملامت صریح، دردناکتر است.۱۴
اگر موعظه اثر نکرد واجب است گناهکار را به انجام واجب یا ترک حرام امر و نهی کرد. امام(ره) فرمودهاند: اگر بداند آنچه ذکر شد [موعظه و ترک معاشرت] اثر ندارد باید به حکم کردن به وسیله امر و نهی منتقل شود و واجب است که از آرام و آسانترین درجه گفتار شروع نماید و اگر تأثیر نکرد به درجه شدیدتر از آن با احتمال تأثیر منتقل شود و تجاوز کردن جایز نیست مخصوصاً اگر مورد، طوری باشد که فاعل منکر با گفتن آن هتک میشود.۱۵
نکتهای که بسیاری از فقها در مراتب امر به معروف و نهی از منکر به آن عنایت دارند منتقل شدن از مرحله آسان به شدید و شدیدتر است. به عبارت دیگر باید اصل الاسیر فالایسر را در همه حال رعایت نمود. اگر بداند با موعظه میتوان جلوی منکر را گرفت نباید امر و نهی کند در این مرحله نیز ابتدا باید امر یا نهی ساده باشد اگر اثر نکند با تهدید و خشونت جلو منکر را بگیرد. امام راحل میفرمایند:
اگر از بین بردن منکر و برپا داشتن معروف متوقف بر غلیظ نمودن گفتار و شدت به خرج دادن در امر و تهدید و ترساندن بر مخالفت آن باشد جایز است بلکه با اجتناب از دروغ واجب است.۱۶
آخرین مرحله امر به معروف و نهی از منکر جلوگیری از منکر با زور و قدرت است. مشهور فقها فرمودهاند: اگر امر و نهی مؤثر نشد و مکلف قدرت بر دفع منکر دارد واجب است که منکر را دفع کند مثلاً در آنجا که افرادی مشغول شرب خمر یا قمار بازی هستند در صورت قدرت، آنها را متفرق کند و آلات لهو و حرام آنها را از بین ببرد. در این مرحله اگر جلوگیری از منکر متوقف بر زدن و وارد کردن آسیب به انجام دهنده منکر باشد، فقها اجازه حاکم شرع را لازم دانستهاند.
امام فرموده اند: اگر مطلوب با زدن و آسیب رساندن حاصل نشود ظاهر آن است که با مراعات الایسر فالایسر و الاسهل فالاسهل جایز باشد و سزاوار است که از فقیه جامع الشرایط اذن گرفته شود بلکه این اذن گرفتن در حبس کردن و ایجاد [جرح] بر او هم سزاوار است.۱۷
دلیل بر وجوب امر به معروف و نهی از منکر گرچه منجر به زدن و آسیب رساندن شود روایات زیادی در این باره وجود دارد که در تایید این مورد به ما رسیده است. امام باقر علیه السلام میفرماید: با دلهایتان اعمال خلاف آنها را انکار کنید و با زبانتان آن را اعلام کنید و با سیلی به صورت آنها بزنید و در راه انجام امر الهی از سرزنش هیچ سرزنش کننده نترسید.۱۸
اما موردی که باید آمر رعایت کند این است که اشاعه فحشاء و بازگو کردن گناه از گناهان بزرگی است که اسلام به شدت از آن نهی کرده و خداوند متعال وعده عذاب به آن داده است.
«کسانی که دوست میدارند زشتیها و گناهان قبیح در میان افراد با ایمان اشاعه یابد عذاب دردناکی در دنیا و آخرت دارند.»۱۹
علی علیه السلام میفرماید:
کسی که پرده از روی اسرار برادر مسلمانش بردارد خداوند عیوب اسرار او را برملا میکند.۲۰ بنابراین آمر به معروف و ناهی از منکر حق ندارد هرگز گناهی که کسی مرتکب شده برای دیگران نقل کند و حیثیت او را از بین ببرد و باید توجه داشت که مراد از فحشاء تنها کارهای منافی عفت و فساد اخلاق نیست، فحشاء در لغت به گفته راغب در مفردات رفتار و گفتاری است که زشتی آن بزرگ باشد.۲۱
مطلب دیگر اینکه اسلام از تجسس منع کرده زیرا کنجکاوی و تجسّس چه بسا آبرو و حیثیت افراد را خدشه دار میکند علاوه بر این که باعث کینه و نفاق هم میشود. همانگونه که قرآن مجید میفرماید:
«ای مؤمنین از بسیاری از گمانها پرهیز کنید زیرا بعضی از گمانها گناه است و هرگز [در کار دیگران] تجسّس نکنید.»۲۲
و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز میفرماید:
«جستجو کردن از عیب دیگران از زشتترین عیوب و بدترین گناهان است.»۲۳
پس آمر به معروف و ناهی از منکر حق ندارد برای اصلاح فرد، بدون اجازه، وارد منزل یا محل کار شخص گردد یا از اعمال گذشته او تفحّص و کنجکاوی نماید حتی در آنجا که با اجازه حاکم شرع به منزل کسی میرود که وی را به دادگاه احضار کند نمیتواند در زندگی او به جستجو و تفحّص بپردازد. این رفتار نه تنها سبب اصلاح فرد میشود بلکه وی را به اسلام و نظام اسلامی بدبین مینماید. برخی افراد در اثر آگاهی نداشتن به شرایط امر به معروف و نهی از منکر و کیفیت آن چه بسا برای انجام یک عمل واجب مرتکب چندین کار حرام میگردند، در کار خصوصی فرد جستجو میکنند به اسباب و وسایل شخصی او به عنوان کشف جرم دست میزنند، برای اقرار به گناهان گذشته به او فشار میآورند و عیب او را برای دیگران بازگو میکنند. همه اینها از گناهان بزرگ است که قرآن مجید و احادیث رسیده از معصومین به شدت از آن نهی کردهاند.
از جمله گناهان بزرگ، اهانت و سرزنش دیگران است که در بعضی موارد باعث حدّ و یا تعزیر میگردد یعنی اگر فردی که به او توهین شده علیه کسی که توهین کرده. ادعای کیفر و مجازات کند در صورت اثبات میتوان سرزنش کننده را مجازات کند. فردی که مرتکب گناهی شده نمیتوان در پرتو امر به معروف و نهی از منکر، او را مورد توهین و سرزنش قرار داد. کلمات زشت و ناروا مانند بیدین، بدبخت، بیشعور، فاسق، توهین به مسلمان است و خداوند هرگز به توهین بندگان خود گرچه گناهکار باشند راضی نمیباشد.
اما در مورد امر دوم (حفظ نظام خانواده )، باید رفتار شما به گونهای باشد که خانه به محیط جنگ و دعوا تبدیل نگردد. باید با ایجاد همدلی، محیطی گرم و صمیمی به وجود آورد تا افراد خانه با علاقه و احترامی که برای یکدیگر قائل هستند به نظرات و اعتقادات یکدیگر احترام بگذارند و مواظب باشید که برخوردتان به گونهای نباشد که باعث دلشکستن و بیاحترامی به والدین گردد چرا که خداوند برای والدین ارزش و احترام خاصی قائل است؛ همانگونه که در قرآن کریم فرموده است:
وَ وَصَّیْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلی وَهْنٍ وَ فِصالُهُ فِی عامَیْنِ أَنِ اشْکُرْ لِی وَ لِوالِدَیْکَ إِلَیَّ الْمَصِیرُ۲۴
و ما انسان را دربارهی پدر و مادرش سفارش کردیم، مادرش او را حمل کرد، در حالی که هر روز ناتوانتر میشد، (و شیر دادن) و از شیر گرفتنش در دو سال است، (به او سفارش کردیم که) برای من و پدر و مادرت سپاس گزار، که بازگشت (همه) فقط به سوی من است.
با توجه به آنچه ذکر شد باید دقت نمود تا در حل اختلافاتی که یک طرف آن والدین هستند محتاطانه برخورد نمود. موفق باشید.
پینوشتها:
۱. بقره/ ۸۹. ۲. نهج البلاغه، حکمت ۱۵۴.
۳. نهج البلاغه، خطبه ۲۰۱، ص ۴۲۲، ترجمه محمد دشتی.
۴. تحریر الوسیله، ج ۱، ص ۴۵۴.
۵. میزان الحکمه، محمدی ری شهری، ج ۶، ۲۷۶. ۶. جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۳۶۸. ۷. میزان الحکمه عمان و وسائل الشیعه حر عاملی، ج ۱، ص ۴۱۳، باب ۶ از ابواب امر و نهی. ۸. انعام/ ۶۷. ۹. توضیح المسائل حضرت امام، مسأله ۲۸۰۵. ۱۰. توضیح المسائل حضرت امام، مسأله ۲۸۰۶. ۱۱. طه/۴۴. ۱۲. تحریر الوسیله، ج ۱، ص ۴۵۴. ۱۳. سفينة البحار، ج ۴، ص ۴۶۷. ۱۴. غرر الحکم، ج ۱، ص ۳۴۸. ۱۵. تحریر الوسیله، ج ۱، ص ۴۵۴. ۱۶. تحریر الوسیله، ج۱، ص ۴۵۵. ۱۷. ترجمه تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۳۱۹، مترجم علی اسلامی، ناشر دفتر انتشارات اسلامی. ۱۸. وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۴۰۳، ابواب الامر و النهی، باب ۳، حدیث ۱. ۱۹. نور/ ۱۹. ۲۰. شرح غرر و درر، ج ۵، ص ۳۶۸، ح ۸۲۹۵، به نقل از اخلاق در قرآن، آیت الله مکارم، ج ۳، ص ۳۶۳. ۲۱. مفردات راغب، ماده فحش. ۲۲. حجرات/ ۱۲. ۲۳. شرح غررالحکم، ج ۵، ص ۳۷۱، حدیث ۸۷۹۹، به نقل از اخلاق در قرآن، ج ۳، ص ۳۵۰. ۲۴. لقمان/ ۱۴.
با افراد متجاهر به فسق و تارک نماز و حرام خوار و ... که جزء فامیل و بستگان هستند، چگونه رفتار کنیم؟ منظور رفتار خوب است یا بیاعتنایی و صحبت نکردن و ... ؟
پاسخ: شرایط متفاوت است، اگر ترک معاشرت موجب میشود اشخاص مورد نظر دست از خلاف خود بردارند، لازم است از معاشرت با آنان خودداری نمائید. و الاّ گفتگو و رفت و آمد با آنان اشکال ندارد، بخصوص اگر موجب هدایت آنها شود ولی تصرف در اموال آنها در صورتی جایز است که علم به وجود مال حرام درآنچه مورد تصرف است، نباشد. و با مراعات شرایط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر آنان را امر و نهی نمائید.
- مستفاد از استفتائات حضرت امام خمینی(س)، بخش امر به معروف و نهی از منکر، ج ۱، ص ۴۸۵ -۴۸۴ چاپ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم .
وظیفه من در مقابل مادری که با توصیه خواهر و برادرانم کاری جز فحش و ناسزا گفتن به من و همسرم ندارد، چیست؟
پاسخ: رابطه عاطفی صحیح میان پدر و مادر از یک سو و فرزندان از سوی دیگر، از بزرگ ترین عوامل استواری خانواده و جامعه بشری است و میتواند به طور طبیعی شیرازه خانواده را از سستی و گسیختگی حفظ کند. با توجه به این سنت اجتماعی و به حکم فطرت، لازم است که آدمی حرمت حقیقی پدر و مادر خود را نگه دارد؛ زیرا اگر این سنت در اجتماع جریان نیابد و فرزندان با پدر و مادر خود بیگانه وار رفتار کنند، امنیت و عاطفه از بین میرود و جامعه از هم میگسلد. خداوند در آیهای از قرآن نیز به این مهم این گونه اشاره کرده است:
وَ قَضی رَبُّکَ أَلاّ تَعْبُدُوا إِلاّ إِیاهُ وَ بِالْوالِدَینِ إِحْسانًا إِمّا یبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَریمًا * وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانی صَغیرًا.
و پروردگارت مقرر داشت که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید. هرگاه هر دو یا یکی از آن دو سالخورده شوند، کمترین اهانتی به آنها روا مدار. با ایشان درشتی مکن و با محبت و احترام سخن بگو. بالهای تواضع خویش را در برابرشان از [روی] محبت و لطف بگستر و بگو پروردگارا، همان گونه که مرا در خردی پرورش دادند، مشمول رحمت قرارشان ده.
این آیه، پس از فرمان به عبادت خدا، به اهمیت احسان به پدر و مادر تأکید کرده است. بر این اساس، نیکی به والدین، پس از عبادت خدا، از مهم ترین واجبات دینی است؛ چنان که رنجاندن والدین، پس از شرک به خدا، از بزرگترین گناهان محسوب میشود.
به کار بردن کلمه «اف» که حالتی از انزجار، تنفر و نارضایتی است، به هنگام برخورد با پدر و مادر حرام است. همچنین «نَهْر» یعنی رنجاندن و با داد و فریاد و درشتی سخن گفتن و نیز تکبر و ترک دعا در حق آنها حرام است.
امام صادق علیه السلام فرمود:
«اف گفتن، کمترین بی احترامی به والدین است و اگر خدای تعالی کمتر از این را سراغ داشت، از آن نهی میکرد».
بنابراین در اینکه ما مجاز به بد گویی و بد رفتاری با آنان نیستیم شکی نیست اما در مواردی که حق با آنان نیست و شرایطی که در سوال ذکر کردید شما باید ابتدا خواهر و برادر و سپس مادر خود را امر به معروف و نهی از منکر نمایید، با آنها از راه ملایمت و مهربانی وارد شوید، ریشه مشکلات را شناسایی کنید ببینید علت اصلی این اختلافات چیست، آنگاه با مشورت با افراد با تجربه راهکارهای مناسبی جهت حل قضیه بیابید، برای امر به معروف اولین و مهمترین نکته رعایت سعه صدر و قول آرام و ملایم است.
وظیفه ما جوانان در زمان غیبت امام زمان، عجل الله تعالی فرجه، نسبت به امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
پاسخ: از آنجا که غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)، هرگز به معنای تعطیلی احکام اسلام نیست، از اینرو همه افراد جامعه اسلامی در قبال تمامی احکام و مقرراتی که خداوند متعال برای آنها مقرر ساخته است؛ مسؤولاند. به عنوان مثال در بعد تکالیف فردی موظف به خواندن نماز و گرفتن روزه و انجام اعمال حج (درصورت داشتن شرائط خاص آن) میباشند و در بعد وظایف اجتماعی هم وظیفه دارند تا تکالیفی را که ازجمله آنهاست اقامه امر به معروف و نهی از منکر به جای آورند. منتهی نکته بسیار مهمی که در این زمینه حائز اهمیت است آن که همه مکلفین باید قبل از اقدام به انجام یک تکلیف از شرایط و خصوصیات آن به حد کافی علم و آگاهی حاصل نمایند تا در مرحله عمل از حد و حدود خاص آن تعدی ننمایند بلکه هر یک از آنها رابر طبق چارچوبهای مشخص شده در تعالیم حیات بخش اسلامی انجام دهند. به عنوان مثال در مورد همین موضوع امر به معروف و نهی از منکر دهها مطلب بسیار اساسی هست که باید مکلف از کم و کیف آنها آگاه باشد که به عنوان نمونه مختصرا اشارهای میکنیم: الف) اهمیت و ارزش امر به معروف و نهی از منکر چه بسا اگر افرادی به نقش بسیار حساس این امر توجه ننمایند و با سهلانگاری و بیتفاوتی با آن برخورد کنند برای جامعه مشکلاتی پیش میآید که کیان آن را به خطر میاندازد. در راستای توجه به این نکته است که در آیات و روایات فراوانی لزوم اقامه آن به تعابیر مختلفی گوشزد شده است. در آیه ۱۰۴ آل عمران میفرماید: «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»؛ باید جمعی در میان شما باشند که دعوت به کار نیک و امر به معروف و نهی ازمنکر نمایند و آنها رستگارانند. و حضرت علی، علیه السلام، درضمن یکی از کلمات قصار نهج البلاغه در این باره میفرمایند: و ما اعمال البر کلها و الجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف و النهی عن المنکر الا کنفثة فی بحر لجی. (۴) تمام کارهای نیک و حتی جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهی از منکر همچون آب دهان در برابر دریای پهناور است. خلاصه از مجموعه این دسته از آیات و روایات چنین معلوم میشود که امر به معروف یک تکلیف واجبی است که اولا در بین مجموعه واجبات از جایگاه خاصی برخوردار است ثانیا بیتوجهی به آن، سبب ایجاد گرفتاریهای مهمی در جامعه میگردد که از جمله آنها این است که اشرار تسلط بر مقدرات جامعه پیدا میکنند و مردم هر چه دعا کنند به مرحله اجابت نمیرسد. (۵) ب) شرایط امر به معروف و نهی ازمنکر همانطور که برای به نتیجه رسیدن هر کاری شرایط خاصی لازم است برای انجام مناسب ونتیجه بخشی امر به معروف و نهی ازمنکر هم شرطهایی ذکر شده است که عمده آنها چهار چیز است: ۱- خود امر کننده به معروف ونیکی و نهی کننده از منکر و بدی، عالم به معروف و منکر باشد یعنی دقیقا بداند که چه کاری از نظر شرع مقدس معروف است تا به آنها امر کند و چه چیزهای منکر است تا از آنها دیگران را باز دارد. ۲- شرایط زمانی و مکانی ووضعیت مخاطب به گونهای باشد که فرد احتمال تاثیر امر و نهی را بدهد به عبارت دیگر فرد تشخیص دهد که درچنین موقعیتی امر و نهی کردن به طرف مقابل مؤثر خواهد بود و او را از کار بد بازداشته و به انجام کار نیک وادار خواهد نمود وگرنه بدون وجود چنین احتمالی امر به معروف و نهی از منکر وجوبی ندارد. ۳- شرط دیگر آن است که امر ونهی کننده بداند هنوز این فرد بنای تکرار کار منکر را دارد وگرنه اگر او از انجام کار بد پشیمان شده و تصمیم گرفته است که دیگر به سراغ آن کار نرود برای امر و نهی کننده زمینه امر و نهی باقی نمیماند. ۴- در ضمن باید امر و نهی کننده بداند که این کار او ضرر جانی و حیثیتی برای مؤمنی و یا خود او در پی نخواهد داشت وگرنه باز تکلیف از او ساقط خواهد بود مگر اینکه آن منکر یا ترک معروف یک مساله بسیار مهمی باشد که در آن صورت حتی تحمل ضرر جانی هم واجب میشود که تفصیل آن در کتابهای فقهی مطرح است. این نکته را نیز باید در نظر داشت که امرکننده به «معروف» و بازدارنده از «منکر» در صورتی میتواند به نتیجه مطلوب دست یابد و مخاطب خود را تحت تاثیر قرار دهد که خود به معروف عمل کند و از منکر دوری جوید. ج) مراتب امر به معروف و نهی ازمنکر برای امر به معروف و نهی از منکر مراتبی ذکر شده است که با وجود احتمال برآورده شدن مقصود از مرتبه پایین، جائز نیست که به مراتب بالاتر عمل شود. این مراتب عبارتند از: ۱- اول با قلب، یعنی؛ شخص معصیت کننده طوری عمل شود که او متوجه شود که آمر به معروف و ناهی از منکر قلبا از کار او ناراحت است. مثل اینکه روی خود را برگرداند یا چهرهاش را عبوس کند و رفت و آمد با او را کم سازد یا حداقل نمیتواند عکس العمل نشان دهد، در قلب خود از آن کار ناراحت باشد. ۳- مرتبه دوم امر و نهی با زبان: یعنی وقتی کارهای قبلی مؤثر نشد واجب است که اهل معصیت را با زبان نهی کند و یا به ترک کننده معروف با زبان امر کند. اما جائز نیست که در امر و نهی ازفحش و دروغ و اهانت و ... استفاده کند مگر اینکه معصیت او یک امرمهمی باشد مثل قتل و جنایت... که اینجاها جلوگیری بهر نحوی جائز خواهد بود. ۳- مرتبه سوم توسل به زور یا به اصطلاح مرتبه ید (دست) است که دراین مورد اغلب لازم است با اجازه و تحت نظر فقیه جامع الشرائط و حاکم شرعی انجام گیرد چرا که چه بسا اقدامهای خودسرانه سبب بروز تنش و هرج و مرج در سطح جامعه خواهد شد که توضیح کامل هر یک از این مراتب و شرائط خاص آنها در رسالههای علمیه مراجع و کتابهای فقهی و رسالههایی که به طور مستقل در این باره به نگارش درآمده آورده شده که علاقه مندان میتوانند به آنها مراجعه کنند و ... نتیجه آنکه در دوره غیبت هم مکلفین موظفند از طریق کسب اطلاع از کم و کیف و شرائط و خصوصیات احکام نسبت به انجام و اقامه آنها اقدامات لازم را به عمل آورند و نگذارند این امور به فراموشی سپرده شود این تنها به مساله امر به معروف... اختصاص ندارد و مسلمانان در تمامی احکام دینی از چنین وظیفهای برخوردارند. والسلام پینوشتها: ۱. نهج البلاغه کلمات قصار شماره ۳۷۴. ۲. لا تترکوا الامر بالمعروف و النهی عن المنکر فیولی علیکم شرارکم ثم تدعون فلایستجاب لکم. (نامه ۴۷ نهج البلاغه صفحه ۴۲۲ صبحی صالح).
آیا میشود حجاب را اجباری کرد؟ یا دیگران را وادار به رعایت شئونات دینی کرد؟
پاسخ: اجبار کردن دیگران به رعایت بعضی از شؤون دینی آخرین مرحله امر به معروف است. امر به معروف و نهی از منکر یکی از مهمترین فروع دین شمرده شده است و دارای ضوابط و شرایط و مراتبی است که بدون رعایت یک مرتبه و مرحله، عمل به مراتب و مراحل بالاتر حرام بوده و جایز نیست. تفصیل این شرائط و مراتب را میتوانید در رسالههای عملیه جستجو کنید. اما دولت اسلامی حق دارد امکانات عمومی را به رعایت قوانین اسلامی مشروط نماید و در گزینشها، و سپردن کارها و ... افراد عامل به احکام دین را مقدم بدارد.
آیا پوشش برای زنان فقط در نماز واجب است یا در هر زمان و در معرض دید نامحرم؟ در صورت امکان مستنداتی را نیز عنوان نمائید؟
پاسخ: حجاب برای زنان مسلمان مطلقا امری است واجب و بر فرد، فرد زنان مسلمان لازم است که خود را از نامحرمان بپوشانند و به زمان خاصی اختصاص ندارد، لذا وجوب حجاب در نماز یکی از مصادیق است. "قل للمؤمنین یغضوا من ابصارهم و یحفظوا فروجهم ذلک ازکی لهم ان الله خیر بما یصنعون-۳۰- و قل للمؤمنان یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن و لا یبدین زینتهن الا ما ظهر منها ولیضربن بخمرهن علی جیوبهن و لا یبدین زینتهن -۳۱-." "به مومنان بگو چشمهای خود را "از نگاه به نامحرمان" فرو گیرند، و عفاف خود را حفظ کنند؛ این برای آنان پاکیزهتر است؛ خداوند از آنچه انجام میدهید آگاه است! و به زنان با ایمان بگو چشمهای خود را "از نگاههای هوس آلود" فرو گیرند و دامان خویش را حفظ کنند، و زینت خود را -جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایانند و "اطراف" روسریهای خود را بر سینه خود افکنند "تا گردن و سینه با آن پوشانده شود" و زینت خود را آشکار نسازند.)۱ آثار بیعفتی و بیحجابی: از آن جهت که امر و نهی اسلامی در جای خود.۲ ثابت شده است که بر مبنای مصلحت و مفسده تشریع شده است، و رعایت حجاب و عفاف هم یکی از دستورات مسلم قرآنی است لذا ترک آن موجب مفسده و رعایت آن موجب پاکدامنی)۳ جامعه میگردد و ترک آن موجب مفسده است. زیرا اگر مثلا یک خانم زیبائیهایی را که باید بپوشاند از نامحرمان نپوشاند، مردان هوسباز را تحریک نموده و باعث ایجاد فساد میگردد. لذا در احادیث از نگاههای هوس آلود به تیر مسموم تعبیر شده است: "قال النبی (ص) النظر سهم مسموم من سهام ابلیس فمن ترکها خوفا من الله اعطاه ایمانا یجد حلاوته فی قلبه." "رسول خدا (ص) فرموده است: نگاه به نامحرمان تیری از تیرهای مسموم شیطان است، هر کس آنرا به خاطر خدا ترک کند خدا ایمانی عطا نماید که شیرینی آنرا در جان خود احساس نماید.)۴ تذکر: بیحجابی از جهت آنکه عامل تحریک افراد هوسباز میگردد، و هوسبازی موجب اخلال در سلامت اخلاقی جامعه است، بر حکومت است که جهت حفظ نظام اجتماعی از بیحجابی یا بدحجابی جلوگیری نماید زیرا حفظ سلامت اخلاقی اجتماع بر عهده دولت است که برخاسته از آیات و روایات منجمله آیات امر به معروف و نهی از منکر.۵ در نتیجه دستورات همان دستور اسلام است. ۱. سوره نور، آیه ۳۱-۳۰. ترجمه آقای مکارم. ۲. در علم اصول. ۳. ذلک ازکی لهم، یعنی "رعایت حجاب و عفاف" برای آنان پاکیزه تر است. ۴. مستدرک وسائل، ج ۱۴، باب ۸۱. ۵. آل عمران، آیات ۱۰۴، ۱۱۰، ۱۱۴.
جهت صله رحم به منزل اقوام که میرویم مواجه با منکرات هستیم از جمله ماهواره، با توجه به تاکیدات ائمه معصومین(ع) راجع به صله رحم آیا ترک اقوام و نزدیکان مجاز است یا خیر؟ راجع به شرکت در مجالس جشن و عروسی که با ارگ همراه است چه نظری دارید؟نظر مقام معظم رهبری را بفرمائید.
پاسخ: در این موارد باید سعی کنید در گناه واقع نشوید و با حفظ موازین و شرایط مقرره امر به معروف و نهی از منکر نمائید، صله ارحام مطلقاً واجب است و رفت و آمد را قطع نکنید. جواب از طریق تماس تلفنی با دفتر مقام معظم رهبری
شرايط شرعي امر به معروف و نهي از منکر به طور خلاصه چیست؟
پاسخ: الف) کسي که امر يا نهي ميکند خودش عالم به معروف و منکر باشد يعني بداند چيزي که طرف مقابل ترک کرده شرعا واجب است انجام دهد مانند نماز و همين طور چيزي که فرضا انجام ميدهد شرعا حرام است مانند قمار. ب) شخص گناهکار اصرار بر ادامه کار خود داشته باشد. ج) احتمال تأثير بدهد. د) ضرر مهم جاني يا مالي براي امر کننده يا نهي کننده در کار نباشد. بعد از شرايط شرعي اين فرضيه به نکتهاي اخلاقي ميرسيم. شخصي که قصد دارد امر به معروف و نهي از منکر کند شايسته است براي ارتقاء قدرت تأثير علاوه بر نيت پاک عامل به گفتار خود باشد. به تعبير ديگر پند دهنده بايد اول نفس خود را پند دهد. اگر پند پذير شد، پند وي در ديگران موثر واقع خواهد شد و در غير اين صورت بايد در همان مورد، اصلاح را از درون خود شروع کند. اين خطاب پر عتاب بايد آويزه گوش هر پند دهندهاي باشد که: «اي ايمان آورندگان! چرا چيزي ميگوئيد که به آن عمل نميکنيد؟ خدا سخت به خشم ميآيد که چيزي بگوئيد و بدان عمل نکنيد» (يا ايها الذين آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون، کبر مقتا عند الله ان تقولوا ما لا تفعلون)(صف، آيات ۲ و ۳) دانشت هست، کار بستن کو؟ خنجرت هست، صف شکستن کو؟ (حکيم سنائي) اين سفارشها و تاکيدها از آن جهت است که تأثير گفتار و رفتار فرد نيک انديش و درستکار، بس مؤثرتر است. با اين وجود، در صورتي که شخص کاملا عامل نيست، اگر در محيط و اطراف وي گناهي صورت گيرد، با تحقق شرايط باز هم بايد اين فريضه را انجام دهد يعني بايد از ارتکاب گناه به نحو احسن جلوگيري کند. راهکار نهائي در اين شرايط عبارت از اين است که تصميم جدي بگيريم در زمينههائي که رفتارمان منطبق با گفتارمان (درست) است اين فريضه را انجام دهيم مثلا اگر دروغگو نيستيم ديگران را از دروغ باز داريم، و در زمينههائي که مطابقتي بين گفتار و کردار ما هست حداقل تصميم به اصلاح رفتار خود بگيريم (توبه کنيم) و آنگاه ديگران را پند دهيم و کلا در نظر داشته باشيم که با تحقق شرايط چهارگانه امر به معروف و نهي از منکر همه افراد جامعه موظف به اجراي آن هستند، چه نيکوکار و چه غير نيکوکار.
خداوند در سوره بقره (آية الكرسي) ميفرمايد: در دين هيچ اجباري نيست و هيچ كس مجبور نيست كه اسلام را بپذيرد پس چرا امر به معروف و نهي از منكر واجب است؟
پاسخ: «لا اكراه» در اصل پذيرش دين است نه در پذيرش احكام آن، لذا فرموده است: «لا اكراه فى الدين» و الا معنى ندارد كه كسى يك سيستم حقوقى يا اعتقادى را بپذيرد و يا عضو يك حزب يا سازمان شود ولى به مقررات آن پايبند نباشد.
توضيح آن كه شناخت معناى دقيق «لا اكراه فى الدين»، منوط به نگرشى جامع به آيات قرآن و مجموعه معارف آن است. مسلم است كه در اسلام، احكام اجبارى فراوانى وجود دارد؛ مانند «حدود» و قوانين اجتماعى. اين محدوده نيز، مشتمل بر احكام اكراهى فراوانى است. مسلما كسانى كه حد بر آنان جارى مىشود، راضى به آن نيستند و... . ازاينرو بايد در فهم ابتدايى از جمله «لا اكراه فى الدين» تجديد نظر كرد. معناى ظاهرى اين آيه آن است كه اصل پذيرش دين، قابل اكراه و اجبار نيست؛ يعنى، نمىتوان كسى را به زور به پذيرش آيينی وادار نمود و يا عقيدهاى را از او سلب كرد. بنابراين «عقيده» قابل تحميل نيست؛ ولى اين محدوده غير از محدوده احكام است. توضيح اين كه: كليه نظامهاى فكرى، براى خود نظامى اجتماعى را نيز طراحى مىكنند. در نظامهاى اجتماعى، اكراه و اجبار از ابزارهاى پيشبينى شده در كليه نظامها است؛ يعنى، در هر نظامى در مقولههاى اجتماعى و حقوقى آن، جبر قانونى وجود دارد و بدون آن، جامعه قابل اداره و كنترل نيست. نظامهاى قضايى و نيروهاى انتظامى در همه نظامها، امرى مقبول و معقول هستند. بنابراين بايستى محدوده عقيده را از محدوده عمل و حقوق جدا كرد. در حيطه «عقيده» اجبار راهى ندارد؛ ولى در حيطه عمل، آنچه كه به نظم عمومي جامعه (Public order) مربوط ميشود رفتارهاي اجتماعي تحت نظارت و كنترل در آمده و احيانا با آن برخورد ميشود. چنان كه در تمامي جوامع قوانين و مقرراتي وضع ميشود و همگان ملزم به رعايت آن ميباشند. با اين تفاوت كه در برخي جوامع، تنها به رفاه عمومي و آسايش جسمي افراد جامعه توجه دارند و هر چه كه اختلال در آسايش بدني باشد، خلاف قانون شمرده ميشود ولي در جامعه اسلامي افزون بر آسايش بدني به حفظ ارزشهاي معنوي نيز توجه شده است و آنچه تأثير سويي بر معنويت افراد جامعه دارد، خلاف قانون شمرده ميشود. از جمله اموري كه پيآمدهاي ناخوشايندي در زندگي اجتماعي افراد دارد منكرات است. به همين جهت شارع مقدس، براي دور نگه داشتن جامعه از پيآمدهاي سوء آنها امر به معروف و نهي از منكر را در سطح جامعه واجب كرده است. با مروري به شرايط و آداب امر به معروف و نهي از منكر روشن ميشود كه نهي از منكر در منكرات آشكار واجب است و آمر به معروف و ناهي از منكر، حق تجسس و تفتيش و دخالت در زندگي افراد را ندارد. خواست اسلام آن است كه ظاهر جامعه از هر گناهي پيراسته باشد، اما داوري درباره درون انسان و يا كارهاي ناشايستي كه برخي مرتكب ميشوند ولي آنها را نهان ميدارند با خداست. بنا بر آنچه گفته شد، افزون بر اين كه در پذيرش شريعت اسلام اجباري نيست، پس از پذيرش آن نيز كسي حق تفتيش عقايد و تجسس در امور شخصي افراد را ندارد اما در صورتي كه رفتار شخص در اجتماع با قوانين اجتماعي اسلام ناهماهنگ باشد همانند همه نظامهاي جهان، اسلام حق برخورد را با او براي خود با شيوههاي گوناگون محفوظ ميدارد.
گاهي در عروسيها به پخش نوارهاي موسيقي -كه بعضي از آنها از صدا و سيما هم پخش ميشود- ميپردازند؛ آيا نيروي انتظامي و يا بسيج و يا نهاد ديگري، ميتواند آنها را از اين عمل باز دارند و نهي از منكر كنند؟
پاسخ: همه مراجع {اگر از نوع موسيقي حرام باشد، گوش دادن به آن جايز نيست و نهادهاي ياد شده وظيفه دارند ارشاد و نهي از منكر كنند و صرف پخش شدن آن از رسانه صدا و سيما، دليلي بر جواز آن نيست؛ ولي صداهاي مشكوك اشكال ندارد} آيتالله مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۲ و ۱۷۱۲؛ آيتالله صافي، جامعالمسائل، ج ۲، س ۱۴۶۲ و ۱۴۵۹ و ج ۱، س ۱۰۱۶ و ۱۰۰۷؛ آيتالله تبريزي، استفتاءات، س ۱۰۷۱ و ۱۰۵۹؛ آيتالله فاضل، جامعالمسائل، ج ۱، س ۹۴۷ و ۹۴۶ و ۹۹۵؛ آيتالله خامنهاي، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۱۵۴ و ۱۰۶۶ و ۱۱۳۹؛ آيتالله سيستاني، موسيقي ش ۱۳ و ۲۲؛ آيتالله بهجت، توضيحالمسائل، م ۱۶۰۸ و متفرقه م ۲۰؛ آيتالله نوري، استفتاءات، ج ۱ س۱۰۱۱ و ۱۰۱۵.
وظيفه مردم در قبال بدحجابي و مفاسد موجود در جامعه چيست؟
پاسخ: همه مراجع{ وظيفه هر فردي امر به معروف ونهي از منكر است؛ ولي بايد به شرايط و مراتب آن توجه داشته باشد }آيتالله مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۵۴؛ آيتالله خامنهاي، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۰۸۶ و ۱۲۷۷؛ امام، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۱۸؛ آيتالله تبريزي، استفتاءات، س ۹۷۳ و ۹۷۹؛ آيتالله فاضل، جامعالمسائل، ج ۱، س ۹۴۶؛ آيتالله صافي، جامع الاحكام، ج ۲، س ۱۴۶۲؛ دفتر آيتالله وحيد، آيتالله سيستاني، آيتالله نوري و آيتالله بهجت.
هر گاه نهي از منكر باعث نگاه به زنان بدحجاب و آرايش كرده شود، آيا باز هم واجب است؟
پاسخ: همه مراجع{ نهي از منكر، ملازم با نگاه كردن نيست و نگاههاي قهري و اتفاقي، اشكال ندارد }آيتالله مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۸؛ آيتالله خامنهاي، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۰۸۵ و ۱۰۶۷؛ آيتالله تبريزي، استفتاءات، س ۱۵۸۵ و ۹۷۴؛ دفتر آيتالله وحيد، آيتالله سيستاني، آيتالله نوري، آيتالله صافي، آيتالله فاضل، امام و آيتالله بهجت
اگر پدر و مادر انسان مرتكب گناه شوند، آيا نهي از منكر آنان بياحترامي محسوب نميشود؟
پاسخ: همه مراجع{ خير، نهي از منكر آنان - با فراهم بودن شرايط آن - بر فرزند واجب است البته سعي كند اين كار را با سخن نرم و اخلاق نيك، انجام دهد و اين امر، بياحترامي به آنان محسوب نميشود و اگر تأثير نكرد، وظيفه ديگري ندارد }امام، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۱۸؛ آيتالله فاضل، جامعالمسائل، ج ۱، س ۹۳۷؛ آيتالله خامنهاي، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۰۶۸ و دفتر همه مراجع.
آيا آمر به معروف بايد عامل به معروف باشد؟
پاسخ: عامل بودن خود آمر به معروف از شرايط امر به معروف نيست ولى از نظر اخلاقى شايسته است آمر به معروف عامل به آن نيز باشد،(۱). (۱) (جامعالمسائل آيتالله فاضل)
در شرایط زیر آیا امر به معروف واجب میشود یا خیر؟ ۱) اگر نگاه به صورت تصادفی و برای یک لحظه به بانوی بدحجاب بیفتد ؟ ۲) کسی که نگاهش به زمین است و معمولا بخشی از لباس نامناسب بانوان بدحجاب رو میبیند؟ ۳) کسی که در حال رانندگی، رانندهی بانوی بدحجابی را میبیند؟ یا پیادهی بد حجابی؟
پاسخ: ۱و۲.اگر شرایط امربه معروف و نهی از منکر باشد،انجام این فریضه با رعایت شرایطش واجب است. ۳.یکی از شرایط امر به معروف و نهی از منکر این است که بداند شخص معصيت كار بنا دارد كه معصيت خود را تكرار كند، پس اگر بداند يا گمان كند يا احتمال صحيح بدهد كه تكرار نمىكند واجب نيست.پس اگر اصرار بر نگاه حرام و به عمد داشته باشد باید او را نهی از منکر نمود.
آیا امر به معروف و نهی ازمنکر در فضای مجازی هم واجب است و ترک آن حرام ؟
پاسخ: درفضای مجازی هم اگر شرایط امربه معروف و نهی از منکر باشد نباید امر و نهی ترک شود. استفتا از دفتر مقام معظم رهبری در قم برگرفته از سایت گفتگوی دینی:www.askdin.com
در دانشگاهها، روابط پسر و دختر غوغا میكند ؛ وظيفه ما نسبت به آنان چيست؟
پاسخ : همه مراجع: بر هر فردى واجب است، ضمن دورى از ابتلا به مفاسد، در صورت تمكّن و تحقق شرايط نهى از منكر، به اين فريضه اقدام كند. شرايط امر به معروف و نهى از منكر: ۱. آمر و ناهى بايد معروف و منكر را بشناسد. ۲. احتمال دهد امر و نهى او تأثير دارد. ۳. امر و نهى مفسده اى (ضرر جانى، مالى مهم و آبرويى ) نداشته باشد. ۴. تارك معروف و عامل منكر، بر ادامه شيوه خود اصرار داشته باشد.
آيا بر كسى كه از احكام شرعى و راه و روش امر به معروف آگاهى ندارد، امر به معروف واجب است؟
پاسخ : همه مراجع: بله واجب است؛ ولى ابتدا بايد شرايط و مسائل امر به معروف را ياد بگيرد تا دچار اشتباه نگردد. امام، تحرير الوسيله، ج ۱، القول فى شرايط وجوبهما، م ۸ و توضيحالمسائل، م ۲۷۹۱ ؛ سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۷۱، الرابع ؛ بهجت، توضيحالمسائل، م ۱۶۰۸ ؛ مكارم، استفتاءات، ج ۲، س۱۳۸۳ ؛ دفتر: خامنه اى، وحيد، تبريزى، نورى، صافى و فاضل. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
اگر كسى عملى را مرتكب شود كه مرجع تقليد شخص ديگرى آن را حرام مىداند ؛ ولى به نظر مرجع تقليد خودش جايز است ؛ آيا بايد او را از آن عمل نهى كند؟
پاسخ : همه مراجع: خير، نهى از منكر در اين مورد واجب نيست. صافى، جامع الاحكام، ج ۲، س ۱۴۷۵ ؛ امام، تحرير الوسيله، ج ۱، القول فى شرايط وجوبهما، م ۲ ؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج ۲، م ۱۲۷۱، الرابع ؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۷۱، الرابع ؛ سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۷۱، الرابع و دفتر: خامنهاى، بهجت، نورى، مكارم و فاضل. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
برخى از بستگان و خويشاوندان ما به طور كلى به نماز و روزه و ساير واجبات توجهى ندارند و اموالشان نيز حرام و يا مشكوك است و هيچ گونه نصيحت و موعظهاى در آنها اثر نمىكند ؛ آيا معاشرت با آنان جايز است؟
پاسخ : همه مراجع: معاشرت با آنان اشكال ندارد ؛ به ويژه اگر باعث هدايت آنان بشود و تا هنگامى كه يقين نداريد غذاى مورد استفاده، از مال حرام است، تصرف در آن جايز است. امام، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۳ ؛ فاضل، جامعالمسائل، ج ۱، س ۹۳۱ ؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۰۵۷ و ۱۰۶۸ ؛ مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۵۶ ؛ تبريزى، استفتاءات، س ۲۱۹۱ و دفتر: وحيد، بهجت، سيستانى، صافى و نورى. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسينی)
شرايط امر به معروف و نهى از منكر كدام است؟
پاسخ : ۱. آمر و ناهى بايد معروف و منكر را بشناسد. ۲. احتمال دهد امر و نهى او تأثير دارد. ۳. امر و نهى مفسدهاى (ضرر جانى، مالى مهم و آبرويى ) نداشته باشد. ۴. تارك معروف و عامل منكر، بر ادامه شيوه خود اصرار داشته باشد. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
بعضى از گناهان (مانند بدحجابى و... ) به حدى است كه اگر بخواهم تمام وقتم را براى آن سپرى كنم، باز هم نمىتوانم به تكليف خود عمل كنم و از كار و زندگى مىافتم ؛ در اين صورت تكليف چيست؟
پاسخ : همه مراجع: امر به معروف و نهى از منكر، تا جايى كه باعث ضرر مالى قابل توجّه يا سختى و اختلال در زندگى نشود، واجب است. مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۶۰ ؛ تبريزى، استفتاءات، س ۹۷۹ ؛ صافى، جامع الاحكام، ج ۲، س ۱۴۵۹ ؛ امام و فاضل، توضيحالمسائل مراجع، م ۲۷۹۱ ؛ سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۱، شرائط وجوب الامر بالمعروف، الخامس ؛ نورى، توضيحالمسائل، م ۲۷۸۹ ؛ بهجت، توضيحالمسائل، ۱۶۰۸، چهارم ؛ دفتر: وحيد و خامنهاى. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
بعضى از گناهان (مانند بدحجابى و... ) به حدى است كه اگر بخواهم تمام وقتم را براى آن سپرى كنم، باز هم نمىتوانم به تكليف خود عمل كنم و از كار و زندگى مىافتم ؛ در اين صورت تكليف چيست؟
براى اينكه اطلاع پيدا كنيم كه در اتاق خوابگاهها، گناه (نه توطئه بر ضد نظام ) انجام مىشود يا نه، آيا جايز است تفحّص كنيم؟
پاسخ : همه مراجع: خير، اين كار حرام است. تبريزى، استفتاءات، س ۲۲۱۸ ؛ فاضل، جامعالمسائل، ج ۱، س ۲۱۹۳ ؛ وحيد، توضيحالمسائل، م ۲۰۷۳ ؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۳۹۳. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
آيا كسى كه خودش به معروف عمل نمىكند و مرتكب گناه مىشود ؛ حق دارد ديگران را امر و نهى كند؟
پاسخ : همه مراجع: آرى، بر او هم واجب است كه با تحقّق شرايط، امر به معروف و نهى از منكر كند. البته بايد بداند كه اگر بخواهد سخنش در قلب ديگران جاى گيرد و تأثير بگذارد، با عمل و رفتار خود مىتواند، به اين هدف دست يابد. امام، تحرير الوسيله، ج ۱، شرايط الامر بالمعروف، الشرط الرابع، م ۲ ؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵ ؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵ ؛ سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵ ؛ صافى، جامع الاحكام، ج ۲، س ۱۴۵۸ و دفتر: خامنهاى، بهجت، نورى، مكارم و فاضل. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
در فريضه امر به معروف و نهى از منكر، آيا يك بار تذكر دادن كافى است، يا بايد چندين بار تكرار كند؟
پاسخ : همه مراجع: اگر در تكرار تذكّر، احتمال اثر مىدهد، بايد تكرار كند. دفتر: همه مراجع. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
هر گاه نهى از منكر باعث نگاه به زنان بىموالات و آرايش كرده شود، آيا باز هم واجب است؟
پاسخ : همه مراجع: نهى از منكر، ملازم با نگاه كردن نيست و نگاههاى قهرى و اتفاقى، اشكال ندارد. مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۸ ؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۰۸۵ و ۱۰۶۷ ؛ تبريزى، استفتاءات، س ۱۵۸۵ و ۹۷۴ ؛ دفتر: وحيد، سيستانى، نورى، صافى، فاضل، امام و بهجت. (رساله دانشجويي، سيد مجتبي حسيني)
امر به معروف و نهي از منكر چه شرايطي دارد و وظيفه در اين مورد چيست؟
پاسخ : وظيفه در مواردي كه شرايط امر به معروف و نهي از منكر جمع باشد همان امر به معروف است و شرايط آن به طور خلاصه عبارت است از: الف) كسي كه مي خواهد امر و نهي كند بداند آنچه شخص مكلف به جا نمي آورد واجب است به جا آورد (مثل نماز) و آنچه به جا مي آورد بايد ترك كند (مثل قمار) و به عبارت ديگر كسي كه امر و نهي مي كند بايد عالم به معروف و منكر باشد. ب ) احتمال بدهد كه امر و نهي او در آن شخص تأثير مي كند پس اگر بداند تأثير نمي كند. امر و نهي واجب نيست. ج ) بداند شخص معصيت كار بنا دارد كه معصيت خود را تكرار كند. پس اگر بداند يا گمان كند يا احتمال صحيح بدهد كه تكرار نمي كند واجب نيست او را نهي نمايد. د ) در امر و نهي مفسده اي نباشد. پس اگر بداند يا گمان كند كه اگر امر يا نهي كند ضرر جاني يا آبرويي يا مالي قابل توجه به او مي رسد واجب نيست امر به معروف نمايد ولي اگر احتمال صحيح بدهد كه چنين ضررهايي به او مي رسد واجب نيست بلكه اگر امر و نهي موجب ضررهاي مذكور به يكي از متعلقان او يا يكي از مؤمنين بشود باز هم امر و نهي واجب نيست، (توضيح المسائل مراجع ج ۲ ص ۶۱۹ و استفتا از دفتر آيت الله سيستاني).
در مجلسي كه غيبت مي كنند،تكليف ما چيست؟ آيابايد امربه معروف ونهي ازمنكر كنيم يا نه؟ شرايط چيست؟
پاسخ : امر به معروف و نهي از منكر در جايي است كه طرف مي داند گناه مي كند و اگر نداند كه گناه مينمايد وظيفه ما «ارشاد جاهل» يعني بيان حكم الهي است. اما اين كه در مجالس گناه مانند غيبت چه بايد كرد بستگي به شرايط دارد يعني اگر مي توانيم بايد جلوي گناه را بگيريم و اگر نمي توانيم بايد حتي الامكان از آن خارج گرديم. جهت اطلاع از شرايط و نحوه انجام امر به معروف و نهي از منكر به اواخر توضيح المسائل حضرت امام خميني«ره» (بحث شرايط امر به معروف و نهي از منكر) مراجعه نماييد.
در زمان حكومت اسلامي، اگر نيروي انتظامي در برخورد با مفاسد اجتماعي از خود جديت نشان ندهد، وظيفه مردم چيست؟ آيا بايد بر اساس فريضه امر به معروف و نهي از منكر اقدام كنند؟
پاسخ : همه مراجع (به جز بهجت ): بر همه مكلفان، امر به معروف و نهى از منكر واجب است و اگر نيروى انتظامى به اين فريضه عمل نكند، تكليف از ديگران ساقط نمى شود ؛ بلكه با فراهم بودن شرايط آن، بر سايرين نيز واجب است البته چنانچه نياز به اقدام و برخورد فيزيكى باشد، اين امر بدون اجازه حاكم شرع جايز نيست. امام و فاضل، توضيح المسائل مراجع، م ۲۸۲۴ ؛ صافى، جامع الاحكام، ج ۲، س ۱۴۵۵ و ۱۴۵۶ ؛ نورى، توضيح المسائل، م ۲۸۱۱ ؛ مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۳ ؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۰۵۴ و ۱۰۶۳ ؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳ ؛ سيستانى، منهاج الصالحين، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳ ؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳. آيةاللَّه بهجت: بر همه مكلفان، امر به معروف و نهى از منكر واجب است و اگر نيروى انتظامى به اين فريضه عمل نكند، تكليف از ديگران ساقط نمى شود ؛ بلكه با فراهم بودن شرايط آن، بر سايرين نيز واجب است. در جايى كه منجر به جراحت بشود، نهى از منكر جايز نيست و اجازه مجتهد جامع شرايط نيز بنا بر احتياط واجب كفايت نمى كند. بهجت، توضيح المسائل، م ۱۶۱۱.
بيشتر وقت ها در عروسي ها به پخش نوارهاي موسيقي مي پردازند كه بعضي از آنها از صدا و سيما هم پخش مي شود؛ آيا نيروي انتظامي و يا بسيج و يا نهاد ديگري مي توانند آنها را از اين عمل باز دارند و نهي از منكر كنند؟
پاسخ :همه مراجع: اگر از نوع موسيقى حرام باشد، گوش دادن به آن جايز نيست و نهادهاى ياد شده وظيفه دارند ارشاد و نهى از منكر كنند. صرف پخش شدن آن از صدا و سيما، دليلى بر جواز آن نيست؛ ولى صداهاى مشكوك اشكال ندارد. مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۲ و ۱۷۱۲؛ صافى، جامع المسائل، ج ۲، س ۱۴۶۲ و ۱۴۵۹ و ج ۱، س ۱۰۱۶ و ۱۰۰۷؛ تبريزى، استفتاءات، س ۱۰۷۱ و ۱۰۵۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۹۴۷ و ۹۴۶ و ۹۹۵؛ خامنه اى، اجوبةالاستفتاءات، س ۱۱۵۴ و ۱۰۶۶ و ۱۱۳۹؛ سيستانى، sistani.org، موسيقى، ش ۱۳ و ۲۲؛ بهجت، توضيح المسائل، م ۱۶۰۸ و متفرقه م ۲۰؛ نورى، استفتاءات، ج ۱ س ۱۰۱۱ و ۱۰۱۵. تبصره. امر به معروف و نهى از منكر، متوقف بر تشخيص موضوع و تحقق شرايط آن است و تعرض به خانه هاى مردم، جايز نيست و نيروهاى انتظامى بايد مطابق مقررات عمل كنند.
در آيه ۱۰۴سوره آل عمران آمده از ميان شما گروهي ويژه مسئول امر به معروف ونهي از منكر شوند، اين به اين معنا نيست كه اگر علم به اين كار را نداريم بر ما واجب نيست؟
پاسخ : این سخن شما گرچه در جای خود صحیح است و یکی از شرایط امر به معروف ونهی از منکر همین است که شخص امر یا نهی کننده باید عالم به معروف و منکر باشد یعنی بداند چه چیز از نظر اسلام خوب و پسندیده و کدام عمل ناروامی باشد اما این شرط از این ایه استفاده نمی شود بلکه از ایات و روایات دیگر فهمیده می شود و اگر برداشت شما از کلمه منکم است طبق انچه در تفسیر امده من در این جا به معنی بعض است و مقصود بیان این است که امر به معروف گرچه در اصل بر گردن همه مردم مسلمان واجب است اما واجب کفایی است یعنی اگر یک نفر یا چند نفر ان را به عهده گرفتند از عهده بقیه افراد ساقط می شود مثلا اگر کسی که نماز نمی خواند یا نعوذ بالله شراب می خورد یک نفر یا چند نفر رفتند و اورا امر یا نهی کردند تکلیف از عهده بقیه ساقط است مانند تجهیزات میت که وقتی یک نفر انجام داد تکلیف اداشده است بلی اگر هیچ یک از افراد جامعه این کار ها را نکنند انگاه همه مسول وگناهکارند.
معناي امر به معروف و نهي از منکر چيست؟ شرايط و مراحل آن کدام است؟ و چه روشهايي دارد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: معروف يعني شناختهشده و منکر يعني ناشناس؛ آنچه را که دين به رسميت ميشناسد و قبول دارد، اينها معروف است؛ آنچه را که دين به رسميت نميشناسد و انکار ميکند و نهي ميکند، اينها منکر است؛ يا به تعبير خيلي سادهتر، همهي خوبيها در حوزهي دين، اينها معروف است و تمام زشتيها و بديها منکر است؛ و در اصطلاح فقهي به مجموعهي واجبات و مستحبات، معروف گفته ميشود و محرمات و مکروهات، منکر است. گرچه در مرحلهي اول، امر به واجبات و نهي از محرمات و معاصي و گناهان مطرح است؛ اما امر به مستحبات و نهي از اعمال مکروه، آن هم مستحب و خوب است. اما امر به معروف و نهي از منکر شرايط و مراحلي دارد؛ شرط اول اين است که بايد معروفها و منکرها را بشناسد؛ نياز نيست اين شناخت به تفصيل و با جزئيات باشد؛ بلکه بايد قبل از آنکه کسي را امر به معروف و نهي از منکر کنيم، اجمالاً بدانيم کاري که اين شخص ترک کرده است، واجب و معروف بوده که بر ما واجب و لازم ميشود تا او را امر کنيم به انجام آن؛ يا اينکه بايد بدانيم کاري را شخص قصد دارد انجام دهد حرام است تا بتوانيم او را نهي کنيم. بنابراين بايد هم معروفها و هم منکرها را بشناسيم تا زماني که نهي ميکنيم دچار اشتباه نشويم. گاهي وقتها انسان خيال ميکند کاري که شخصي انجام ميدهد حرام است، درصورتيکه حرام نيست. بنابراين مرحلهي اول، آگاهي اجمالي خود شخص به معروفها و منکرها است. يعني از نظر ديني بايد بداند که چه کارهايي معروف و چه کارهايي منکر است. شرط دوم اين است که احتمال تأثير در طرف مقابل وجود داشته باشد؛ امر به معروف و نهي از منکر براي اين است که به معروف عمل شود و معروف اقامه شود، منکر برچيده شده و ترک شود. بنابراين ما وقتي امر به معروف ميکنيم بايد احتمال بدهيم که اين کار تأثير دارد، از نظر احکام ديني فرد آمر يا ناهي يا بايد بداند که امر و نهياش مؤثر است يا لااقل احتمال بدهد که تأثير ميگذارد. اما اگر ميدانيم که امر و نهي ما اثر ندارد يا نميدانيم اثر دارد يا نه، واجب نيست که امر به معروف و نهي از منکر کنيم. شرط سوم اين است که امر و نهي مفسدهاي نداشته باشد؛ مفسده به اين معنا که ضرر جاني، مالي و آبرويي نداشته باشد؛ اگرچه فرمودهاند که منظور از ضرر مالي در اينجا، ضرر جزئي نيست، بلکه ضرر معتنابه است. شرط چهارم اينکه شخص گناهکار بر استمرار گناه، اصرار و سماجت داشته باشد. اما مراحل امر به معروف و نهي از منکر: مرحلهي نخست، مرحلهي قلبي است؛ يعني شخص وقتي ببيند افراد ديگر به معروفي عمل ميکنند يا اينکه منکري را ترک کردهاند خوشحال شود. همچنين اينکه از ترک شدن معروف يا ارتکاب منکر توسط ديگران ناراحت شود؛ اين مرحلهي قلبي امر به معروف و نهي از منکر است. مرحله بعد، امر به معروف و نهي از منکر عملي است. بخش اول مرحلهي عملي، ترک مراوده با گناهکار است. گناهکار يعني کسي که معروف را ترک ميکند يا منکر را مرتکب ميشود. ترک مراوده يعني با او رفتوآمد نداشته باشد، به او احترام نکند. بخش دوم مرحلهي عملي تذکر لساني است؛ يعني با زبان به او بگويد و امر و نهي کند. بخش سوم مرحلهي عملي هم توسل به زور و قدرت است؛ يعني اجبار طرف به انجام واجب و ترک حرام که اين مرحله وظيفهي عمومي نيست. (وظيفهي نيروهاي امنيتي است.) اما دربارهي روشهاي امر به معروف و نهي از منکر؛ روشهاي امر به معروف و نهي از منکر برميگردد به همان مراحلي که گفتيم. روش اول عبارت است از ترک مراوده با گناهکار. ترک مراوده يعني که انسان در رفتارش با افراد گناهکار يک غرض ديني داشته باشد. گاهي وقتها او طوري رفتار کند که فرد گناهکار جذب شود و گناه نکند يا واجب را عمل کند. گاهي وقتها رفتوآمد را ترک کند، يعني با گناهکار بهگونهاي رفتار کند که گناه نکند. در احکام مربوط به نماز جماعت مسجد آمده که مستحب است انسان به کسي که در مسجد به نماز جماعت حاضر نميشود سلام نکند، با او رفتوآمد نداشته باشد، از او زن نگيرد، به او زن ندهد و در کارها با او مشورت نکند؛ چون شرکت در نماز جماعت و حضور براي نماز مستحب است. فرمودهاند که شما رفتوآمدتان و احترامتان و روابطتان و خريدوفروشتان هدفمند باشند؛ يعني بين افراد گناهکار و غيرگناهکار فرق بگذاريد. ميخواهيد يک قرارداد ببنديد، با يک آدم درستکار قرارداد ببنديد. ميخواهيد همکار شويد، ميخواهيد دوست و رفيق باشيد، ميخواهيد خانه بخريد و همسايه بشويد، حساب کنيد و ببينيد که طرفتان در رابطه با مسائل ديني چقدر مقيد است؟ اگر يک فرد بهتري را پيدا ميکنيد با او اينگونه روابط را داشته باشيد که نتيجهاش اين است که فرد گناهکار در جامعه خودبهخود منزوي شود. تا او ببيند که وقتي مردم با او شريک اقتصادي نميشوند، از مغازهي او خريد نميکنند، به او احترام نميکنند، به او منصب و پست و مقام نميدهند، در گزينشها ديگراني را که اهل صلاح و خير و معروف هستند مقدم ميدارند؛ خودبهخود ميفهمد که ديگر جايگاه چنداني ندارد، جذب مسائل ديني خواهد شد و اهل معروف ميشود. روش دوم اين است که ما بههرحال تذکر بدهيم. يعني کسي را که معروفي را ترک ميکند و واجبي را انجام نميدهد، امر کنيم؛ يعني دستور بدهيم به اينکه آن کار واجب را انجام دهد. مثلاً ما ميدانيم که کار کردن و اشتغال براي کسب درآمد حلال و تأمين نفقه و مخارج خودمان و افراد واجبالنفقه واجب است، يک کسي تنبلي ميکند و سرکار نميرود و جيرهخوار ديگران شده است، بايد او را امر کرد.
آيا امر به معروف و نهي از منکر والدين و بزرگترها صحيح است؟ بهطورکلي تذکر دادن به افراد بزرگتر از خود درصورتيکه احتمال دلخوري ميرود چگونه است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اينکه آيا پدر و مادر يا امثال پدر و مادر که از انسان بزرگتر هستند يا در سطح بالاتري از مقام هستند را هم بايد امر به معروف و نهي از منکر کنيم يا نه، فقط افراد همسطح خودمان يا پايينتر را، هيچگاه در احکام شرعي چنين تفکيکي نيامده است. بلکه يک شرايط و يک مراتب و مراحلي ذکر کردهاند. بنابراين در امر به معروف و نهي از منکر فرقي بين افراد نيست ولي بههرحال راه درست اين است که نسبت به بزرگترها به يک نوع شيوه بايد برخورد کرد و نسبت به کوچکترها به شيوهاي ديگر. در امر و نهي پدر و مادر، چون هرگونه بياحترامي حرام است خيلي بايد مراعات کرد. نکتهي بعدي اين است که احتمال تأثير بدهيم، ممکن است پسري يا دختري به پدر خودش تذکر بدهد يا دختري به مادر خودش تذکر بدهد و آنها گوش ندهند؛ خب يک شيوهي ديگري بايد در پيش گرفت؛ مثلاً روش غيرمستقيمي که آنها متوجه کار خطايشان بشوند و ديگر مرتکب منکر نشوند و به وظيفه و معروف عمل کنند. امر به معروف و نهي از منکر، قوم و قبيله، مقام بالاتر، مقام پايينتر، پدر و مادر و امثال اينها را نميشناسد، ولي شيوههايش ممکن است متفاوت باشد.
اگر امر به معروف و نهي از منکر موجب دلخوري شود، تکليف چيست؟
پاسخ استاد فلاح زاده: حالا بايد ببينيم دلخوري به چه معناست؟ اگر دلخوري واقعاً اين است که از ما دلخور ميشوند، ولي ديگر گناه نميکنند، خب دلخور بشوند، مسألهاي نيست. مثل اينکه بعضي ميپرسند که اقوام و بستگان، مراسم جشن دارند و در آن جشن موسيقي حرام دارند، بزنوبرقص است؛ ما شرکت کنيم چطور است؟ اگر شرکت نکنيم ناراحت ميشوند، خب دلخور بشوند، فردا پسفردا ميرويد با آنها صحبت ميکنيد انشاءالله دلخوريشان مرتفع ميشود؛ اين که دليل نميشود که آدم مرتکب گناه شود، به خاطر اينکه ديگران دلخور نشوند. اين دليل يا مجوزي نميشود براي ترک امر به معروف و نهي از منکر. اما يکوقت است که آنها دلخور ميشوند و گوش هم نميدهند، يعني امر به معروف هم اثري در آنها ندارد و فرد آمر هم احتمال تأثير نميدهد، خب در اينجا امر به معروف واجب نيست.
آيا يک پسر جوان ميتواند يک زن جوان را امر به معروف و نهي از منکر کند؟ بهويژه در مورد موضوع حجاب اين مسأله چگونه است؟ بهطور کلي وظيفهي ما در قبال امر به معروف و نهي از منکر بدحجابي چيست؟
پاسخ استاد فلاح زاده: حجاب يک واجب الهي است و از ضروريات دين است. همهي مسلمانها قبول دارند که حجاب لازم و واجب است و اگر کسي حجاب را مراعات نکرد، يعني ترک واجب کرده است. خب اگر اين کار را ادامه ميدهد، يعني بدحجاب است و در خيابان ميرود، امر کردن او به حجاب و نهي کردن او از اين بدحجابي واجب است، اما با وجود شرايطي. در اسلام نفرمودهاند اگر شخص، جوان است يا مخاطبش، زن جوان است، امر و نهي واجب نيست. اين شرط نيست، ولي فرمودهاند اولاً احتمال تأثير بدهد و ثانياً نبايد در امر و نهياش گناه کند. يعني ممکن است گاهي امر به اين معروف، لازمهاش اين باشد که به زن بيحجاب نگاه کند، اين جايز نيست، يا اينکه تأثيري ندارد؛ يعني اگر پسر جواني به يک خانمي تذکر بدهد و اثري نکند، يا اينکه مفسدهاي دارد؛ مثلاً ممکن است او در انظار عمومي جواب بدهد و موجب آبروريزي بشود يا ديگران بگويند تو چه کاري به دختر مردم داري؟ يا اينکه آبروي آن جوان درخطر باشد، اين يعني مفسده وجود دارد و در اين موارد جايز نيست. بنابراين اگر مفسدهاي نبود و احتمال ميدهد که امر کردن او تأثير دارد، در اين صورت با مراعات مسائل شرعيِ نگاه و عفاف، امر کردن و نهي کردن واجب است.
چرا بعضي افراد به کساني که بدحجاب هستند امر و نهي نميکنند؟
پاسخ استاد فلاح زاده: حجاب يک واجب الهي است و از ضروريات دين است. همهي مسلمانها قبول دارند که حجاب لازم و واجب است و اگر کسي حجاب را مراعات نکرد، يعني ترک واجب کرده است. خب اگر اين کار را ادامه ميدهد، يعني بدحجاب است و در خيابان ميرود، امر کردن او به حجاب و نهي کردن او از اين بدحجابي واجب است، اما با وجود شرايطي. در اسلام نفرمودهاند اگر شخص، جوان است يا مخاطبش، زن جوان است، امر و نهي واجب نيست. اين شرط نيست، ولي فرمودهاند اولاً احتمال تأثير بدهد و ثانياً نبايد در امر و نهياش گناه کند. يعني ممکن است گاهي امر به اين معروف، لازمهاش اين باشد که به زن بيحجاب نگاه کند، اين جايز نيست، يا اينکه تأثيري ندارد؛ يعني اگر پسر جواني به يک خانمي تذکر بدهد و اثري نکند، يا اينکه مفسدهاي دارد؛ مثلاً ممکن است او در انظار عمومي جواب بدهد و موجب آبروريزي بشود يا ديگران بگويند تو چه کاري به دختر مردم داري؟ يا اينکه آبروي آن جوان درخطر باشد، اين يعني مفسده وجود دارد و در اين موارد جايز نيست. بنابراين اگر مفسدهاي نبود و احتمال ميدهد که امر کردن او تأثير دارد، در اين صورت با مراعات مسائل شرعيِ نگاه و عفاف، امر کردن و نهي کردن واجب است.
آيا امر به معروف و نهي از منکر بايد در ملاء عام باشد يا در خفا؟
پاسخ استاد فلاح زاده: مهم اين است که تأثير بگذارد. زيرا امر و نهي براي محقق شدن غرضي است؛ بنابراين اگر جري شده است و چنانچه در خفا بگوييم اثر ندارد و در ملأ عام امر کنيم اثر ميکند، بايد در ملأ عام (با حفظ شرايط و مراحل) باشد. اگر هم در خفا امر کنيم اثر ميگذارد، فقط به خودش بگوييم.
در مسأله برهنه شدن در عزاداري، آيا امر به معروف و نهي از منکر واجب است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: پيشتر در احکام عزاداري - اوايل محرم امسال - اجمالاً گفتيم که اين توصيهي حضرت آقا بوده است به برخي از مداحان که بههرحال افراد در عزاداري لخت نشوند يا امر به لخت شدن نکنند و توصيه نکنند که لخت شوند. گفتيم اين فتواي فقهي نيست و معناي حرمت هم ندارد و حال اگر در هيئتي مفسدهاي هم نداشت، حرام نيست؛ بنابراين اگر شما تشخيص ميدهيد که بله اين مفسده دارد، خب نهي از آن واجب است؛ اما اگر وقتي گفتيم فينفسه حرام نيست و توصيهي حضرت آقا است؛ حال اگر افرادي لخت شدند در عزاداري و مفسدهاي هم نداشت، اينجا نهي از آن واجب نيست، چون منکر حساب نميشود. بنده يک توضيحي در اينباره عرض بکنم که ديگر بحث فقهي نيست. اين مسئله که بيان شد، بسياري از مسئولين هيئتها، مرثيهسرايان و واعظان و مداحان، اينها نهتنها توصيه به برهنه شدن نکردند، بلکه گفتند چون شنيدهايم توصيهي رهبر معظم انقلاب اين بوده است، ما به جان دل ميشنويم و بر ديده مينهيم و اين کار را ترک کردند و اين اثر را داشت؛ بعضي هم بههرحال رعايت نکردند؛ حالا آنهايي که رعايت نکردند با توضيحي که عرض کردم، اگر مفسدهاي بر اين کارشان مترتب نبوده، نميتوانيم بگوييم مرتکب گناه و حرام شدهاند. بايد دقت کنيم يکجوري نباشد که خداي ناکرده يک مسئلهاي که بيان ميشود، يا يک حکم فقهي است يا توصيهاي است که در اينجا عرض کرديم، موجب اختلاف بشود و افراد اين هيئت به افراد آن هيئت بد بگويند، يا اين مداح به مداح ديگري بد بگويد، اينها که خواستهي رهبري نيست.خواستهي حضرت آقا اين است که همه زير يک بيرق باشند. در عزاداري همه زير علم امام حسين عليهالسلام باشند و براي او عزاداري کنند؛ عزاداري مطلوب و عزاداري که موجب تقرب است؛ عزاداري که هرچه باشکوهتر باشد؛ کسي به دنبال اين نيست که خداي ناکرده، عزاداري سيد و سالار شهيدان کمرنگ بشود و شکوه و عظمتش کاسته بشود. هيچگاه کسي دنبال اين نيست و اگر کسي دنبال اين باشد خطا ميکند. عزاداري حضرت سيدالشهدا بايد با همان شکوه و عظمتي که در طول تاريخ بوده است محفوظ بماند، اما از يکسري کارهاي خرافي، کارهايي که دشمنان از آن کارها سوءاستفاده ميکنند، از آن کارها بايد دوري کرد. بنابراين چنين مسئلهاي که مطرحشده نبايد خداي ناکرده موجب تفرقه و دودستگي باشد. انشاءالله که همه عزادار واقعي حضرت اباعبدالله الحسين عليهالسلام باشند و اميدواريم که اين عزاداريها مورد قبول حقتعالي قرار بگيرد و موجب تقرب الهي هم باشد.
اگر کسي امر به معروف و نهي از منکر را قبول نداشته باشد، آيا مرتد از اسلام است يا خير؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اولاً بعضي از افراد مسلمان که گاهي شايد بگويند ما امر به معروف و نهي از منکر را قبول نداريم، اين گفتنشان به اين معنا نيست که آن اصل را قبول ندارند، بلکه شايد به رفتار و شيوهي بعضي از کساني که درست به اين واجب عمل نميکنند اعتراض دارند و ميگويند اين چه امر به معروف و نهي از منکري است. بنابراين با اين حرف کسي مرتد نميشود. ارتداد در صورتي است که شخصي واقعاً ضروري دين را منکر شود، امر به معروف و نهي از منکر ضروري دين است، ولي انکار آن به نظر حضرت آقا در شرايطي که به انکار توحيد يا نبوت برگردد موجب ارتداد است و اگر شخص همينجوري ميگويد امر به معروف و نهي از منکر را قبول ندارم و به انکار توحيد يا نبوت برنميگردد، او مرتد نيست. به انکار توحيد و نبوت هم بينجامد، يعني اينکه واقعاً خدا و نبوت را قبول ندارد که اينها را منکر ميشود. بنابراين اگر در آن حد باشد مرتد است و اگر در آن حد نباشد مرتد نيست. ثالثاً اينکه اصلاً او اين حرفها را زده، اما شما شبهه داريد که آيا اين اعتقاد را دارد يا نه و آيا به انکار توحيد و نبوت برميگردد يا نه؛ در اينجا هم او بر حکم اسلام است و مرتد محسوب نميشود.
اگر فرزندان مطيع والدين نباشند، والدين تا چه مرحلهاي ميتوانند امر و نهي کنند؟
پاسخ استاد فلاح زاده: سؤالي پيشتر داشتيم در خصوص اينکه آيا فرزند ميتواند پدر و مادر را امرونهي کند نسبت به معروف و منکر؛ جواب داديم بله، اما باوجود شرايط و مراعات مراتب و بهگونهاي که بياحترامي نباشد و تأثيرگذار باشد. اينجا هم همين است يعني پدر و مادر هم ميتوانند و لازم است فرزند را امرونهي کنند ولي مقام امر به معروف و نهي از منکر تا همان حد تذکر لساني باشد.اما دقت داشته باشيد امر به معروف و نهي از منکر گاهي وقتها به اين معنا نيست که خودمان مستقيماً به فرد بگوييم. گاهي حتي طرف را بايد ببرند مشاوره، اين خودش ميشود نهي از منکر و امر به معروف، يا پدر ميبيند فرزندش در نمازخواندن کوتاهي ميکند و به او تذکر ميدهد اما اثر ندارد، خب بايد با يک مشاورهاي صحبت کند. خود همين امر به معروف است، يعني ما راهي را پيش بگيريم که شخص گناهکار، گناه نکند و کسي که واجب را ترک ميکند، ديگر ترک نکند؛ اين ميشود امر به معروف و نهي از منکر. حالا حتماً لازم است کتک بزنند؟! در قبل گفته شد که آن مرحلهي استفاده از قوهي قهريه وظيفهي عمومي نيست.
کسي که بد اخلاق است و نميتواند درست امر به معروف کند آيا بر او اين امر واجب است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اولاً بايد در پي اصلاح اخلاق خود باشد. ثانياً بهگونهاي امرونهي کند که ناراحت نشوند. ثالثاً حالا اگر هم ناراحت شد ولي تأثير داشت يعني طرف مقابل را از گناه بازميداشت و به واجب واميداشت که به وظيفه عمل کند و گناه نکند خب حالا ناراحت هم بشود، چون مفسدهاي ندارد، ضرر جاني ندارد، ضرر مالي ندارد، ضرر آبرويي ندارد، بله امر به معروف و نهي از منکر بر چنين فردي هم واجب است. ولي بايد سعي کند با اخلاق خوش، برخورد کند، طوري که مؤثر باشد و البته اخلاق خودش را هم اصلاح کند.
آيا فراگيري يک گناه مثل بدحجابي يا اصلاح صورت، امر به معروف را در آن مورد ساقط ميکند؟
پاسخ استاد فلاح زاده: نه تنها باعث نميشود که تکليف ساقط شود، بلکه سنگينتر هم ميشود. چون اگر گناه فردي بود و يک نفر انجام ميداد خب اين آثار سوئي روي جامعه و افراد جامعه ندارد اما اگر خداي ناکرده شيوع پيدا کرد و فراگير شد، افراد زيادي مرتکب ميشوند، اينجا تکليف سنگينتر ميشود. بنابراين فراگيري و عادي شدن گناه در جامعه مجوزي براي ترک امر به معروف و نهي از منکر نيست ولي گاهي وقتها به خاطر اين شيوع، اثر نميکند و بايد شيوههاي ديگري پيش گرفت. حالا ممکن است گروهي باهم متحد بشوند شيوههاي مختلفي را اجرا کنند. گاهي نشر يک کتاب، گاهي نوشتن يک مقاله، گاهي فرستادن پيامک و گاهي به واعظ شهر ميگوييم در منبر بگويد گاهي برنامهاي در تلويزيون پخش بشود، گاهي فيلمي بسازند و پخش کنند تا اثر کند. همه اينها راههاي مختلفي براي امر به معروف و نهي از منکر است. متأسفانه همينکه گفته ميشود امر به معروف ذهن ميرود سراغ يکسري گناهان شايع و علني جامعه و همچنين گفتنِ به زبان. گفتنِ به زبان تنها يکي از راههاي امر به معروف و نهي از منکر است شيوههاي مختلفي در اين عصر براي جلوگيري از گناه موجود است. اولاً کثرت يک گناه خودش موجب عسر و حرج بهطور مطلق نيست. ثانياً عسر و حرج در اينجا شخصي است نه نوعي و نميتواند مجوز باشد يا دليل باشد که عسر و حرج است، پس امر به معروف نکنيم در آن مورد. البته اگر خود شخص تشخيص ميدهد که امر به معروف و نهي از منکر برايش موجب عسر و حرج است و نميتواند يا بسيار مشقت دارد يا ضرري دارد، در آن صورت واجب نيست. اما اگر صرفاً يک گناهي زياد شده ولي نميدانيم موجب عسر و حرج ميشود يا نه و از آنطرف هم گفتهاند امر کردن و نهي کردن احتمال تأثير دارد، واجب است امرونهي بشود.
آيا در فضاهايي که برخي گناهان ديگر قبح اجتماعي ندارد، براي مثال بيحجابي در برخي از مناطق؛ آيا ميتوان گفت برخورد ما با مردم اين مناطق، ميشود همچون برخورد مسلمانان با قبيلههاي بيحجاب در صدر اسلام باشد که طبق روايتي نهي از اين منکر در مورد آنها
پاسخ استاد فلاح زاده: وقتي به اين مسأله در روايت اشاره شده، سرّش هم گفته شده است، فرمودهاند آنچه که آنها گوش نميدهند، يعني تأثير ندارد: «لا يتناهون» يعني نهي شما در آنها تاثيري ندارد، يعني ديگر احتمال تأثير وجود ندارد؛ بنابراين فرقي نميکند؛ گناه شيوع پيدا کرده باشد يا نه، اگر نهي از منکر شما اثر ندارد که آنها گوش بدهند و گناه نکنند، بله واجب نيست بگوييد؛ اگر از اين جهت تأثير نميکند، بله مثل آنهاست و وجوب ندارد؛ اما اينکه کلاً بگوييم چون که گناه شيوع پيدا کرده، بنابراين بر ما واجب نيست، نه اينچنين نيست، اگر نهي از منکر مؤثر باشد واجب است.
دفعات امر به معروف و نهي از منکر در يک مورد مشخص تا چند مرتبه بايد باشد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: تا مرتبهاي که انسان بتواند اقدام کند و تأثيرگذار باشد، ممکن است يکبار بگوييم و اثر نکند، دوباره بگوييم، يا ده بار بگوييم، به چند نفر بگوييم که بگويند، آنوقت اثر ميکند و اگر ما در توانمان هست که اقدام کنيم واجب است؛ اما اگر آنقدر گفتهايم که ديگر توانايي نداريم يا احتمال نميدهم تأثير داشته باشد، ديگر واجب نيست.
آيا امر به معروف و نهي از منکرِ افرادي که از نظر اعتقادي و ايماني در مراحل پاييني قرار دارند و ممکن است امر به معروف موجب شود فرد دست از همان ايمان حداقلي نيز بکشد ولي درعينحال عملشان به جامعه لطمه هم ميزند، واجب است يا نه؟
پاسخ استاد فلاح زاده: مسئله بسيار ظريفي است، سؤال کردند يک کسي ايمانش ضعيف است گناه هم مرتکب ميشود گناهش هم بر جامعه تأثير سوء دارد، اگر ما بخواهيم جلويش را بگيريم ايمان حداقلي که دارد از دست ميدهد از آنطرف اگر اين گناه را هم مرتکب بشود ضرر براي اجتماع دارد. گرچه اگر امر و نهي ما ضرر داشته باشد به اين معنا که طرف اعتقادش از دست ميرود و دست از دينداري ميکشد خب نبايد امرونهي کرد؛ از آنطرف ميگويند گناهش تأثير سوء در اجتماع دارد اينجا تزاحم اهم و مهم است و کار را يککم مشکل ميکند. تشخيص هم مشکل ميشود که آدم تشخيص بدهد آيا واقعاً آن ضرر مهمتر است يا اينکه يک نفر ايمانش را از دست بدهد و فداي اين بشود که گناه در جامعه رواج پيدا نکند و اثر سوء نداشته باشد. اما اگر آن مورد خيلي اهميت ندارد چون ايمان افراد خيلي مهم است، اينجا نبايد او را امرونهي کرد تا خداي ناکرده اعتقادش از دست نرود.اما امر به معروف و نهي از منکر فقط با گفتن نيست بله گاهي اگر مستقيماً بگويي او لج ميکند نهتنها اين واجب را ترک کرده واجبهاي ديگر را هم ترک ميکند اما يکوقت است که اگر شما نگوييد بلکه يک فرد ديگري بگويد يا غيرمستقيم گفته شود يا نامه ناشناس نوشته شود يا به دوستش که خيلي قبولش دارد بگوييد تا او انتقال دهد بهتر است. خلاصه آرامآرام متوجهش کنيد و مسئله را بگوييد. وظيفه همين است يعني به شيوههاي مختلف که مؤثر باشد عمل کنيد.
اگر شخصي خودش مبتلا به گناهي باشد، آيا ميتواند در آن مورد، ديگري را نهي از منکر کند؟
پاسخ استاد فلاح زاده: نهتنها ميتوانيد بلکه بعضي از موارد بايد حتماً امر به معروف و نهي از منکر کنيد ولو خودتان عامل نباشيد. اگرچه در کتب فقهي از جمله در تحريرالوسيلهي حضرت امام رحمهالله آمده است که «ينبغي بآمر به المعروف و ناهي عن المنکر» و يک سري صفاتي را ذکر کردند از جمله اينکه خودش عامل به آن معروف باشد و خودش تارک آن منکر باشد، اما اينها جزء شرايط پسنديده است و شرط لازم نيست و بهتر است که اينطور باشد. اينگونه نيست چون خودش گناه کرده آن تکليف از او برداشته شود. مثلاً بعضيها ميپرسند اگر کسي مشروب خورده آيا ديگر نبايد نماز بخواند؟ خب اگر نماز نخواند ميشود دو گناه يکي مشروبخواري و ديگري ترک نماز. بنابراين نماز را بايد بخواند. حالا ممکن است اين نماز قبول نشود اما وظيفه را بايد انجام بدهد. بنابراين اگر خودش هم عامل نيست ولي موردي را ميبيند که ديگري مرتکب گناه ميشود ضمن اينکه وظيفه خودش اين است که گناه نکند، تکليف و وظيفه هم دارد که درصورتيکه شرايطش وجود داشته باشد، امر به معروف و نهي از منکر کند.
محدوده امر به معروف چيست و آيا مستحبات را نيز دربرميگيرد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: امر به معروف و نهي از منکر گاهي واجب است و گاهي مستحب، امر به واجبات مثل امر به اصل نماز واجب و نهي از منکرات مثل نهي از دروغ اينها واجب است، اما امر به مستحبات مثلاينکه به کسي بگوييم نماز اول وقت بخوان يا بيا براي نماز جماعت به مسجد برويم اينها مستحب است. همچنين نهي از مکروهات هم ثواب دارد. بنابراين در مستحبات و مکروهات هم امرونهي هست ولي تکليف واجب نيست و در آنجا مستحب است.
اگر آمر به معروف بداند مورد تمسخر واقع ميشود تکليف چيست؟
پاسخ استاد فلاح زاده: صرف تمسخر مجوز براي ترک امر به معروف و نهي از منکر کافي نيست، مگر اينکه موجب آبروريزي شود. يکوقتي مسخره ميکند و گوش نميدهد يعني اثر نميکند،خب گفته شده يکي از شرايط امر به معروف و نهي از منکر تأثيرگذاري است يعني احتمال بدهد تأثير دارد. اگر مسخره ميکند و اثر ندارد واجب نيست. اما يکوقتي مسخره ميکنند ولي آبروي ما درخطر نيست و اثر هم دارد بله واجب است امرونهي کنيد.
با توجه به اينکه تذکر دادن و امر به معروف و نهي از منکر مقدماتي ميخواهد که اگر رعايت نشود ممکن است نتيجهي عکس دهد و عامهي مردم نيز توان آن را ندارند، آيا باز امر به معروف و نهي از منکر واجب است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: بله نسبت به برخي از منکرات و نهي کردن از آنها و بعضي از معروفها يکسري مقدمات لازم است اما نسبت به همه اينطور نيست و در تمام تکاليف واجب قدرت شرط است، يعني فرد بتواند تکليف را انجام دهد. مثلاً نماز را همه ميتوانند انجام دهند چون داراي مراتب و مراحلي است. روزه بر کسي که توانايي روزه ندارد واجب نيست. حج بر کسي که مستطيع نيست واجب نيست. جهاد بر کسي که توانايي جسمي ندارد و نميتواند به جبهه برود واجب نيست. لذا شرط اساسي در امر به معروف و نهي از منکر اين است که توانايي داشته باشد اما اگر واقعاً توانايي دارد و ميتواند پس مقدمات لازم است و بايد آن مقدمات را فراهم کند و امرونهي کند. اگر نميتواند واجب نيست.
اگر دختر محجبهاي يک دوست بدحجاب دارد و امر به معروف او اثر ندارد، آيا بايد با او قطع رابطه کند؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اگر ترک رابطه با او اثر داشته باشد به اين معنا که اصلاح ميشود و حجابش را مراعات ميکند و اثر دارد بله واجب است. گاهي وقتها نيز برعکس است و گرم گرفتن و محبت کردن و بعد تذکر دادن بيشتر اثر ميکند و بايد از اين راه وارد شد. بنابراين اگر ترک مراوده اثر دارد و او حجابش را بعد از اين مراعات ميکند به اين خاطر، ترک مراوده شما واجب است، اما اگر اثر ندارد و براي شما هم مفسدهاي ندارد رفتوآمد با او اشکالي ندارد.
آيا لحن در امر به معروف بايد آمرانه باشد يا ميتوان از الفاظي مثل لطفاً و خواهش ميکنم هم استفاده کرد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: گرچه تعبير امرونهي است اما بههرحال شخصي که ميخواهد ديگري را امرونهي کند اين جايگاه را دارد و جايگاهش بالاتر از فرد گناهکار است اين ولايت را اجمالاً دارد که ميتواند او را امر يا نهي کند اما اين به اين معنا نيست که در همهجا بايد آمرانه برخورد کرد. اتفاقاً در احکام فقهي آمده است نظر حضرت آقا هم همين است اگر شما خواهش کنيد درخواست کنيد و با سخن ليّن و نرم بگوييد نه آمرانه، اثر دارد نهتنها جايز است بلکه گاهي واجب است از اين طريق وارد شويد. اگر تشخيص داديم که احترام کنيم و از او درخواست کنيم و تعابير محترمانه بکار ببريم و از او تعريف کنيم بعد اين گناهش را تذکر بدهيم اثر ميکند، بايد همين شيوه را پيش بگيريم.
آيا امر به معروف واجب فوري است؟ اگر به تأخير افتاد و فرد از دسترس خارج شد، تکليف چيست؟
پاسخ استاد فلاح زاده: دقت داشته باشيد که امر به معروف، نسبت به معروف آينده است؛ همينطور نهي ازمنکر نيز نسبت به منکر آينده است. اينکه يکي از شرايط امر به معروف و نهي از منکر اين است که شخص گناهکار، اصرار بر گناه داشته باشد، به اين معنا است که تکرار معروف و منکر در آينده ملاک است. يعني فرد خاطي قصد دارد که گناه خود را تکرار کند. بنابراين اگر کسي مثلاً نماز صبحش قضا شده است، اما ما ميدانيم که ايشان فردا صبح نمازش را ميخواند و سعيش بر اين است که نمازش قضا نشود؛ اين شرايط که امر به معروف ندارد. يا اينکه کسي دروغي گفته است، ولي ما ميدانيم که او ديگر دروغ نميگويد، يا غيبتي کرده است، اما ما ميدانيم که ديگر اين کار را نميکند يا ادامه نميدهد؛ در اينگونه موارد اصلاً امر به معروف و نهي از منکر معنا ندارد. بنابراين امر به معروف، نسبت به معروفي است که فرد در آينده ميخواهد ترکش کند و نهي از منکر نسبت به منکري است که فرد در آينده قصد دارد مرتکبش شود. فلذا واجب فوري بودن به اين معنا است که بايد آن غرض امر به معروف و نهي از منکر حاصل شود؛ يعني معروف عملي شود و از منکر جلوگيري کند. حالا اگر فردي در مرحلهي مقدمات انجام منکر قرار دارد و ممکن است مثلاً ??روز ديگر بتواند منکر را انجام دهد، خب در اينجا اگر شما تا ?? روز فرصت داريد که به او تذکر دهيد، اشکالي ندارد که نهي از منکر را به تأخير بيندازيد. اما يک وقتي هست که فرد خطاکار چاقو به دست گرفته و ميخواهد شخصي را بکشد، خب اينجا مسئله ميشود واجب فوري و اگر شما از انجام اين قتل جلوگيري نکني، يک آدم بيگناه کشته ميشود. يا اينکه کسي الان نشسته و پشت سر هم غيبت ميکند؛ يا اينکه خانمي حجابش را مراعات نکرده و اين عدم مراعاتش ادامهدار است؛ اينجا ديگر نميتوانيم بگوييم که بگذار فردا تذکر بدهم؛ البته يک وقت است که ميگوييم اگر الان تذکر بدهيم اثر ندارد؛ در اينجا هم وجوب فوري برداشته ميشود؛ در عين حال اگر بدانيم که مثلاً فردا يا پس فردا يا ?? روز ديگر تذکر بدهيم، نسبت به عدم انجام گناهان آينده اثر دارد؛ در اينجا بله، اگر در نهي از منکر تأخير بيندازيد اشکال ندارد؛ به اين دليل که تأخير تذکر در عدم انجام گناهان آينده اثر دارد و نه تذکر و نهي از منکر فوري. بنابراين اجمالاً معلوم شد که نه ميتوانيم بگوييم که امر به معروف و نهي از منکر، واجب فوري است و نه ميتوانيم بگوييم که واجب تأخيري است؛ در مواردي که اگر امر به معروف فوراً انجام نشود، غرض از دست ميرود و معروف عملي نميشود و منکر انجام ميشود، فوراً بايد اقدام کرد؛ اما اگر فرصت هست که در آينده تذکر داد و اثر بگذارد، آن وقت امر به معروف وجوب فوري ندارد. اما درباره قسمت بعدي سؤال که پرسيدهاند اگر فوراً امر و نهي نکرديم و فرد از دسترس خارج شد، تکليف چيست؟ پاسخ اين است که شما فعلاً تکليفي نداريد، مگر اينکه روزي او را پيدايش کنيد و در دسترس باشد؛ در اين صورت اگر امر به معروف و نهي از منکر آن موقع شما، وجوب فوري داشته و شما اقدام نکردهايد و کار را گذاشتهايد براي آينده و سپس او از دسترستان خارج شده است، در اين صورت شما مرتکب ترک واجب شدهايد؛ اما اگر تشخيصتان اين بوده که اگر الان بگويم فايدهاي و اثري ندارد و صبر کرديد و بعداً هم او مفقود شده و ديگر در دسترس شما نبوده است، در اينجا ديگر شما گناهي مرتکب نشدهايد.
آيا امر به معروف فردي که در حريم شخصي خود گناه ميکند واجب است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اگر ما به طريق صحيح فهميديم که فردي ميخواهد گناهي را تکرار کند يا يک گناهي را ميخواهد انجام بدهد، ولي هنوز انجام نداده؛ در اينجا نهي از منکر واجب است، ولو اينکه گناه او مخفي بوده و خودش سعي ميکند کسي نفهمد. بنابراين آن گناهي که انجام شده، ديگر نهي از منکر ندارد، اما اگر باز ميخواهد تکرار کند، اگر بتوانيم بايد جلوي گناه او را بگيريم، آن هم تا حد تذکر زباني بر ما واجب است.
آيا دعوت يک فرد غيرمسلمان به اسلام يا دعوت يک فرد غيرشيعه به مذهب تشيع امر به معروف محسوب ميشود؟
پاسخ استاد فلاح زاده: بله، چه امر به معروفي بالاتر از اين؟ گاهي وقتها اين کار نهي از منکر هم هست؛ مثلاً شخصي غيرمسلمان است و خيلي از واجباتي که در دين اسلام واجب شمرده شده و وظيفهي ديني است را ترک کرده و برخي از اعمالي که در دين اسلام حرام شمرده شده است را مرتکب ميشود، زيرا متدين به اين دين نيست. بايد توجه داشت که غيرمسلمان هم مکلف به اين تکاليف است و بالاتر از همهي اينها، اصل اعتقاد و اقرار او به توحيد و نبوت يعني اسلام، واجب بسيار مهمي است و او ترک کرده است و ما اگر بتوانيم او را امر کنيم که مسلمان بشود مهمترين امر به معروف و نهي از منکر است. همچنين مثلاً شخصي پيرو مکتب اهل بيت عليهمالسلام نيست و چون اين طريق را ما حق ميدانيم و بهخاطر اينکه در اين طريق نيست ممکن است برخي واجبات را ترک کند يا برخي از کارهايي که در ساير مذاهب مشروع شمرده شده و در مکتب اهل بيت عليهمالسلام نامشروع است را مرتکب شود، بنابراين اگر دعوتش کرديم به مسير حق و پيروي از مکتب اهل بيت عليهمالسلام، خب اينجا جلوي آن گناهان گرفته ميشود و آن معروفها هم عملي ميشود. بله اين مورد هم از جمله موارد مهم امر به معروف و نهي ازمنکر است، ولي به هر حال نسبت به هر معروف و منکري بايد از شيوههاي خاص خودش استفاده کرد.
اگر در محل کار، کسي رشوه بگيرد، آيا گفتن به مسئولين بالاتر، يک معروف است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اولاً وظيفهي شما نهي از منکر است؛ يعني رشوه دادن و رشوه گرفتن منکر است و هر دوي آنها اهل عذاب و آتش هستند؛ اما اينکه اگر به رئيس اداره بگوييد آيا مصداق نهي از منکر است يا نه؟ در جواب بايد عرض کنم که براي اينکه جلوگيري بشود از آن حرکت، اگر تشخيص ميدهيد که آن طريق تأثيرگذار است و جلوگيري ميکند از منکر، بله بايد بگوييد؛ اما اگر نه، يک وقت است که اگرخودتان بگوييد در او اثر ميگذارد؛ در اينجا نبايد گناه کسي را به ديگري گفت، درست است که او گناه کرده، اما نبايد به ديگري هم بگويي که او گناه کرده است. فلذا خودتان به او بگوييد، اما اگر اين گفتن اثر و فايدهاي ندارد، در اين صورت اگر با گفتن به رئيس اداره، جلوي منکر گرفته ميشود و مفسدهاي هم پيش نميآيد، اين کار نه تنها از مصاديق نهي از منکر است، بلکه بر شما واجب است که آن را انجام دهيد.
اگر شک داريم که فرد خطاکار، جاهل به حکم است يا عالم به آن، در اينجا آيا تکليف امر به معروف داريم يا خير؟ يعني آيا حکم نهي از منکر در اينجا مصداق نمييابد؟ يا اينکه حکم «ارشاد جاهل» يا «تنبيه غافل» مصداق مييابد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اتقاقاً «ارشاد جاهل» از مصاديق امر به معروف است؛ چون جاهل، جاهل به وظيفه است و چون جاهل است، يا واجبي را ترک ميکند يا منکري را مرتکب ميشود. اما اگر فردي، جاهل به حکم بود و جهل او باعث ترک واجبي يا ارتکاب منکري نميگرديد، در اينجا بر ما واجب نيست که او را راهنمايي کنيم يا ارشاد کنيم. مثلاً يک نفر هست که نه باغي دارد و نه مزرعهاي؛ اگر اين فرد جاهل به احکام مضارعه و مساقات باشد، آيا بر ما واجب است که او را ارشاد کنيم و احکام مضارعه و مساقات را به او بگوييم؟ خير، چون ندانستن اين احکام، نه باعث ترک واجبي از او ميشود و نه باعث ارتکاب گناهي. پس ارشاد جاهل در اين موارد نيست، بلکه ارشاد جاهل درموردي است که شخص، حکم را نميداند و به خاطر ندانستن اين حکم واجبي را ترک ميکند يا منکري را مرتکب ميشود. بنابراين اين از مصاديق امر به معروف و نهي از منکر است يا اينکه از مقدمات امر به معروف و نهي از منکر است. چرا که در احکام امر به معروف آمده است که اگر کسي اقدام به کاري کرد که آن کار مقدمهي ورود به منکري است، يا اقدام به کاري کرد که آن کار در آينده منجر به ترک وظيفه ميشود، در اينجا جلوگيري از آن مقدمه واجب است. در اينجا اگر دانستن حکم سبب ميشود که آن فرد گناه نکند و ندانستن حکم سبب گناه کردن او ميشود، بايد او را از باب مقدمهي واجب ارشاد کرد و اين ارشاد ميشود امر به معروف. لذا اگر ما يقين نداريم که کاري که فرد انجام نميدهد بر او واجب است يا نه، و همچنين اگر يقين نداريم عملي را که فردي انجام ميدهد بر او حرام است يا نه، در اين موارد نهي از منکر بر ما واجب نيست. يعني اگر نميدانيم، بر ما واجب نيست.
منظور دقيق از احتمال تأثير امر به معروف و نهي از منکر چيست؟
پاسخ استاد فلاح زاده: منظور از احتمال تأثير، آن صرفالوجود نيست، عدد بالاي صفر هم نيست بلکه ما در بحث شکيات نماز نيز اين مسئله را داريم که اگر کسي شک در رکعات داشته باشد مثلاً اگردر رکعات نماز چهار رکعتي شک داشت در برخي از موارد يک وظيفهاي دارد و بايد انجام بدهد و نمازش هم صحيح است ولي اگر مقداري فکر کند اين شک مستقر شد، يعني پنجاهپنجاه ماند، اين معناي شک است. اگر يکطرف شک بيشتر شد مثلاً يکطرف شصت و نقطه مقابلش چهل ميشود، يعني من شصت درصد احتمال ميدهم که در رکعت سوم باشم، چهل درصد احتمال ميدهم رکعت دوم باشم، ميگويند بنا را برطرف محتمل بگذار يعني آنطرفي که از پنجاه به بالا است. احتمال تأثير اينجا معنايش همين است يعني از نقطه پنجاهپنجاه برود بالا يعني مثلاً شصت درصد، هفتاد درصد احتمال ميدهد ولي يقين ندارد و صد درصد نيست، ترديد هم ندارد اما اگر ترديد داشت و پنجاهپنجاه بود، امربهمعروف و نهي از منکر واجب نيست ولي اگر مفسدهاي نداشته باشد جايز است و اشکال ندارد. اما اگر پنجاهپنجاه بود و امر ونهي نکرد روز قيامت معاقب نيست (کيفر نميشود) چون احتمال تأثير ميداد پس احتمال معنايش نقطه صفر و بالاتر نيست و از پنجاهدرصد به بالا ميشود احتمال تأثير. احتمال تأثير براي اين است که غرض امر به معروف و نهي از منکر تحقق پيدا کند. امر به معروف براي اين است که عمل به معروف در جامعه محقق شود و نهي از منکر هم براي آن است که منکر در جامعه برچيده و ترک شود و افراد گناه نکنند. اگر ما احتمال تأثير ندهيم، يعني امر و نهي ما وقت تلف کردن باشد، ممکن است که امر و نهي واجب نباشد. بنابراين احتمال تأثير شرط وجوب امر به معروف و نهي از منکر است و نه شرط جواز آن؛ گاهي وقتها امر و نهي واجب است، گاهي جايز است، گاهي حرام است. اگر ما احتمال ميدهيم که امر و نهي اثر ميکند، خب واجب است. يکوقت يقين نداريم ولي احتمال ميدهيم اثر دارد، خب اينجا هم واجب است. يکوقت نميدانيم اثري دارد يا نه و از طرف ديگر مفسدهاي دارد يا نه، اينجا امر به معروف و نهي از منکر جايز است و اشکالي ندارد ولي واجب نيست؛ و همچنين جايي که ميدانيم اثر ندارد آنجا ممکن است بگوييم استحباب هم ندارد؛ جواز هم ممکن است نداشته باشد.
اگر همسر نسبت به نماز کاهل باشد، تکليف من چيست؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اگر واقعاً کاهل نماز است يعني گاهي ميخواند و گاهي نميخواند شما وظيفه داريد مرحله اول ترک مراوده کنيد، ترک مراوده يعني اينکه مثل قبل احترامش نکنيد، مثل قبل تحويلش نگيريد مثل قبل برايش خريد نکنيد، اگر چه نفقه واجب است ولي هدايا و امثال آن راکم کنيد يا اگر تحويلش بگيريد تأثير ميگذارد اينگونه کنيد که هديه بيشتري برايش بخريد، طلايي برايش بخريد ايامي که مسافرت ميرويد سوغاتي برايش بياوريد، تعريفش کنيد تا انشاءالله اثرگذار باشد. شما تا اين مرحله و فقط تا تذکر لساني و گفتن وظيفه داريد. حال فرق نميکند همسر باشد، فرزند باشد، پدر و مادر باشد ولي خب با مراعات مراحلي که گفته شده است به شيوهاي که مؤثر واقع شود عمل کند.
آيا امر به معروف و نهي از منکر با حالت خودبرتربيني صحيح است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: خير صحيح نيست، هم در روايات وارد شده هم در فتاواي فقها، در تحرير الوسيله حضرت امام رحمهالله نيز آمده است. نظر حضرت آقا هم همين است که اصلاً کسي که آمربهمعروف و ناهي از منکر است اولاً نبايد خودش را بالاتر از طرف مقابل بداند و تعبير اين است که گاهي يک کسي گناهي هم مرتکب ميشود بر ما هم واجب است جلوگيري کنيم از گناهي که انجام ميدهد اما يکوقت ميبينيم او يک اوصاف پسنديدهاي دارد که نزد خداوند مقرب است. يک عده خاصي معصوم هستند، ممکن است طرف آدم بسيار خوبي باشد اما حالا يک گناهي هم انجام داده يا ميخواهد انجام دهد نبايد بنده که آمربهمعروف و ناهي از منکر هستم خودم را برتر از او بدانم، اين صفت، صفت خوبي نيست. دوم اينکه درباره اظهار فخرفروشي يا اينگونه کارها فرمودهاند که تحقير ديگري حرام است و نبايد اين کار را کرد. بنابراين امربهمعروف و نهي از منکر طوري نباشد که يعني ما داريم ميگوييم که مثلاً ما چنين کارهايي را انجام ميدهيم پس تو چرا انجام نميدهي بعد هم بخواهيم جلوي ديگران آبرويش را ببريم و او را کوچک کنيم، تحقيرش کنيم. اين جايز نيست مگر اينکه گناه، گناه بسيار بزرگي باشد و جز از اين راه نميشود جلوگيري کرد و اهميت آن بيشتر از اين تحقير باشد که اينها هم تشخيصش کمي دشوار است.
اگر بر اثر امر به معروف و نهي از منکر دل کسي بشکند، آيا نهيکننده از اين بابت مسئول است و بايد جبران کند؟
پاسخ استاد فلاح زاده: دل شکستن اگر به اين معناست که او اذيت ميشود، آزار دادن ديگران ولو براي امر به معروف و نهي از منکر جايز نيست، مگر اينکه آن گناه، گناه بسيار بزرگي باشد يا آن معروفي که ترک ميکند خيلي مهم باشد و راه ديگري هم نداشته باشيم. در اين حالت ممکن است بگوييم خب دلش هم بشکند عيبي ندارد، ولي ديگر گناه نکند، اينجا دل شکستني است که چارهاي از آن نيست و از سر عطوفت و مهرباني است. تعابيري نسبت به امر به معروف و نهي از منکر داريم که بايد آمر به معروف و ناهي از منکر مثل پدري مهربان و طبيبي دلسوز باشد و همانطور که ممکن است از روي دلسوزي پدر به فرزندش تندي کند که راه خطا نرود، آمر به معروف هم بايد اينطور باشد، مثل طبيب دلسوزي که تيغ جراحي ميگذارد و بدن را ميشکافد، اما نميخواهد به مريضش ستم کند، بلکه از روي دلسوزي است و ميخواهد بيمارش از بيماري رهايي پيدا کند. آمران به معروف و ناهيان از منکر بايد اينگونه باشند. فلذا ممکن است دل آن شخص هم بشکند، اما دلشکستني که فرد، گناه نميکند و به جهنم نميرود خوب است.
اگر امر به معروف و نهي از منکر باعث کدورت و اختلاف شود آيا باز واجب است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: يکي از شرايط امر به معروف و نهي از منکر اين است که مفسدهاي نداشته باشد؛ يکي از مفسدهها، همين اختلاف و دودستگي بين بستگان و خانوادهها است. حال ممکن است يک کدورتي پيش بيايد، اما بعدش برطرف بشود؛ اينجا بحث تزاحم اهم و مهم پيش ميآيد. گرچه ايجاد کدورت و بقاي کدورت بين مؤمنان صحيح نيست؛ اما گاهي وقتها کدورتي جزئي پيش ميآيد ولي آن گناهي که مرتکب ميشود يا واجبي که ترک ميکند، آنقدر مهم است که حالا بگوييم کدورت هم پيش ميآيد اشکالي ندارد. مثل اينکه گاهي برخي مجالسي دارند، مجالس شادي و حد و مرز شرعي را مراعات نميکنند؛ بزنوبکوب است، رقص است؛ امثال اينها است؛ اختلاط محرم و نامحرم است. خب حالا ما ميدانيم همچنين مجلسي ميخواهند برگزار کنند؛ اگر ما تذکر دهيم يک کدورتي پيش ميآيد ولي بعد از مدتي برطرف ميشود و گفتن ما درصورتيکه اثر داشته باشد يعني ديگر اين کارها را نکنند يا شما رفتي در مجلسشان و ديدي که وضع اين است خب اگر تذکر بدهي اثر ميکند، ولي فعلاً با شما يککمي کدورت پيدا ميکنند و بعد از مدتي هم برطرف ميشود. خب اين اهميتش خيلي زياد است و بايد نهي از منکر کرد. اما اگر موجب اختلاف ميشود اختلاف و دودستگي بسيار ناپسند است و اسلام بهشدت با آن برخورد کرده است و قرآن و روايات و فتاوا بر اين است که وحدت بين مؤمنان محفوظ بماند و از هر کاري که موجب اختلاف و تفرقه است بپرهيزند، اگر واقعاً اختلاف در آن حد است و بهقولمعروف نميارزد به خاطر اين واجبي که طرف ترک کرده و ما ميخواهيم امر کنيم يا منکري که ميخواهد مرتکب بشود و ما نهي کنيم و اين وحدت فداي آن بشود، نبايد امربهمعروف و نهي از منکر کنيم. اما اگر اين واجب خيلي مهم است؛ اين منکر، منکر بسيار بزرگي است و اگر اختلاف جزئي هم پيش آمد بعداً برطرف ميشود اينجا بايد امرونهي کرد.
آيا در امر به معروف و نهي از منکر، اجازهي شوهر شرط است؟
پاسخ استاد فلاح زاده: امربهمعروف و نهي از منکر واجب کفايي است و مثل حج واجب عيني نيست که شخص مستطيع شده باشد، يعني خانم مستطيع شده و ميخواهد برود حج و شوهرش اجازه نميدهد که در اينجا اجازهي شوهر و رضايت شوهر شرط نيست؛ چون واجب، واجب عيني است؛ اما امر به معروف و نهي از منکر واجب کفايي است، يعني مثل دفن ميت است؛ اگر يک کسي فوت کرده، خب يک عده جمع ميشوند او را دفن ميکنند، خانمي هم ميخواهد براي تشييع جنازه يا تجهيز ميت برود، اما شوهرش به او ميگويد نرو، اينجا خانم بايد حرف شوهرش را گوش کند و نرود. بنابراين اگر لازمهي امر به معروف و نهي از منکر براي زن، خروج از منزل است، اجازهي شوهر براي او شرط است؛ مگر در موردي که واقعاً بعيد است و آن اينکه فردي ميخواهد منکري را مرتکب شود يا واجبي را ترک کند و امر به معروف و نهي از منکر منحصر شده در همين خانم و تنها اين خانم است که ميتواند از منزل خارج شود و جلوي منکر را بگيرد. اينجا ديگر امر به معروف و نهي از منکر واجب عيني است و در اين صورت اجازهي شوهر شرط نيست؛ اما اينکه آيا واقعاً امربهمعروف و نهي از منکر منحصر شده در آن خانم يا نه، اين موارد تشخيصش بسيار مشکل است و نادر. فلذا بهطور کلي خانمي اگر بخواهد براي فراگيري احکام امر به معروف و نهي از منکر يا براي امر به معروف و نهي از منکر از خانه خارج شود، بايد از شوهرش اجازه داشته باشد، ولو اجازهي کلي.
اگر حتي يکي از شرايط امر به معروف و نهي از منکر وجود نداشت، آيا امر به معروف حرام ميشود يا فقط از وجوب ميافتد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: نسبت به شرط اول که علم به معروف و منکر است، اگر واقعاً نميداند که شخص واجب را ترک ميکند يا مرتکب حرام ميشود، در اينجا فينفسه وجوب برداشته ميشود، يعني اگر امر به معروف و نهي از منکر هم کند اشکالي ندارد. نسبت به شرط دوم، اگر احتمال تأثير نميدهد، در اينجا هم باز وجوب برداشته ميشود و ميتواند امر و نهي کند، اما نسبت به وجود مفسده، يعني اگر امر و نهي مفسدهاي پيش آورد، اينجا امر ونهي حرام ميشود.
آيا در نهي از منکر، تذکر دادن زباني به فرد انجامدهنده منکر و سپس رفتن از محل انجام منکر کافي است؟ يا اينکه بايد تا رفع منکر در آنجا ماند و پافشاري کرد؟
پاسخ استاد فلاح زاده: اين است که گاهي وقتها بايد تذکر داد و رفت؛ چون فرد نهيکننده کار ضروري دارد و فرصت ندارد که بايستد و باز تذکر دهد، گاهي وقتها هم شما يکبار تذکر دادهاي، اما اثر نکرده است و احتمال هم نميدهي که اگر بار دوم هم تذکر دهي، مؤثر باشد؛ اينجا ديگر لزومي ندارد که بماني و دوباره تذکر بدهي. اما گاهي اوقات براي شما اين امکان وجود دارد که بمانيد و بر تذکرتان پافشاري کنيد و در اين تکرار تذکر هم احتمال اثر ميدهيد، در اين مواقع بايد ماند و نهي کرد تا انشاءالله اثر بگذارد.
آیا امر به معروف و نهی از منکر حتما باید حضوری باشد یا نسبت به منکراتی که دور از ماست ولی به طریقی میتوانیم با آنها مقابله کنیم نیز وظیفه داریم؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا اگر تنها راه جلوگیری از گناه استفاده از ابزارهای هنری ابشد استفاده از آنها به عنوان نهی از منکر و یادگیری آن هنر به عنوان مقدمه واجب می شود؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا این فریضه حتماً باید به صورت جدّی باشد مثلاً اگر تنها راه تأثیر طنز و مزاح باشد یا خواهش و موعظه باشد واجب می شود؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا این فریضه فقط به صورت فردی و تنهایی واجب است یا کمک گرفتن از دیگران برای آن واجب است؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا این فریضه حتماً باید فوری باشد یا اگر تنها راه تأثیر گذاری تدریج باشد رعایت تدریج و حرکت آرام غیر محسوس واجب میشود؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا پس از انجام این فریضه باید دقت کنیم که اثر کرد یا نه و لازم است پیگیری کنیم تا مطمئن شویم به نتیجه رسیده ایم یا فقط و ظیفه ی گفتن داریم یا اساساً تجسس است و حرام است؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
مرز تبلیغ و تعلیم با امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
رابطه تزکیه و تربیت با امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
رابطه مجازات (حدود و تعزیرات) با امر به معروف و نهی از منکر چیست؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا یادگیری روانشناسی و جامعه شناسی (به عنوان عوامل مؤثر در شناخت جامعه و افراد برای تأثیر گذاری دقیق تر و رفع متناسب منکرات) به عنوان مقدمه امر به معروف و نهی از منکر واجب است؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا اگر نوع خاصی از معماری غالباً موجب رخ دادن منکر باشد (مثل آشپزخانه اوپن و مشرف به محل مهمانهای مرد بدون پرده) تغییر آن معماری یا اصلاح آن یا جلوگیری از احداث آن واجب می شود؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا اگر بدانیم اخلاق یا روش خاصی که ما داریم هر چند فی نفسه حلال است ولی باعث گناه دیگران شده و تغییر روش ما باعث از بین رفتن یا کاهش آن منکر می شود آیا تغییر دادن آن از باب دفع منکر واجب است؟ (مثلاً مدیر مجموعه می داند که اگر از انتقادها استقبال
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
اگر جلوگیری از برخی منکرات یا احیای برخی واجبات که مشکل عموم جامعه است جز با فعالیت عمومی با مطبوعات و سایر رسانه ها بوسیله تأسیس یا کمک به فعالان رسانه ها بوسیله تأسیس یا کمک به فعالان رسانه ها وجوب شرعی پیدا میکند و آیا اگر چنین وظیفه ای به عهد
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا اگر کانون های فرهنگی بتوانند با برخی برنامه ریزیها و تدابیر و ایجاد تفریحات سالم به راحتی می توانند جلوی بسیاری از گناهان را در محله بگیرند شرعاً مجاز هستند به فعالیت های غیر ضروری و بدون ارتباط با این وظیفه بپردازند و فرصت را صرف امور خیر اه
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا این فریضه واجب است به زبان نرم باشد یا بهتر است؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا برای جلوگیری از منکر از فحش و دروغ و اهانت می توان استفاده کرد؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا جواز بیان تند در مراتب امر به معروف تلازمی با جواز اهانت و ایذاء در ضمن بیان تند دارد؟ مرز بیان تند با اهانت چیست؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
امر به معروف و نهی از منکر در مسائل اختلافی به فتوای امام حرام است (تحریر الوسیله) اگر عمل مخاطب به فتوای مرجعش احتمال دارد جایز باشد دیدگاه سایر مراجع در این زمینه چیست؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
راه تشخیص مسائل مسلّم بین مراجع و مسائل اختلافی چیست؟ (چون بررسی خود آراء با توجه به تعدد مراجع کار بسیار دشواری است و از طرفی با احتمال اختلافی بودن مسأله حق امر یا نهی نداریم.)
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آیا استخراج مسائل مسلّم فقهی بین فقها از باب مقدمه نهی از منکر واجب است؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
امام فرموده اند امر به معروف و نهی از منکر نسبت به فردی که احتمال معذور بودنش وجود دارد بنابر احتیاط واجب جایز نیست (تحریر الوسیله) منظور از عذر در اینجا چه مواردی است؟
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
مقام معظم رهبری در مورد نماز نخواندن همسر (در اجوبه الاستفتاءات) فرموده اند: «وظیفه شما اصلاح او به هر وسیله ممکن است و باید از هرگونه رفتاریکه حاکی از بد اخلاقی و ناسازگاری باشد پرهیز کنید» آیا نسبت به سایر گناهان و سایر افراد هم این وظیفه وجود
پاسخ به زودی بارگذاری خواهد شد.
آيا حاكم مى تواند كسى را كه خمس بدهكار است، مجبور به پرداخت خمس كند، يا اين كه بر خود شخص واجب است و اجبارى در كار نيست؟
ج - اجبارى در كار نيست و اگر كسى به وظيفه عمل نمى كند بايد او را امر به معروف نمايند.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۱۵- سوال ۲۱۱
در شرايط امروز وظيفۀ ما نسبت به امر به معروف افرادى ناشناس كه نمى دانيم اثر دارد يا نه، چيست؟
ج - در فرض احتمال اثر و اجتماع ساير شرايط واجب است.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۲ - سؤال ۱
معاشرت با افرادى كه عمل حرامى چون مشروب خوارى و ... انجام داده اند، چگونه است؟
ج - با مراعات شرايط مقرّره نهى از منكر نمايند و ترك معاشرت يكى از درجات نهى از منكر است. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۲- سؤال ۲
شخصى است كه مبادرت به خوردن مشروبات الكلى مى نمايد و كارهاى منافى با عفّت انجام مى دهد و به مراجع عاليقدر توهين مى نمايد، از نظر وظيفۀ شرعى، نصيحت و نهى از منكر شده است ولى متأسفانه مؤثر واقع نگرديده؛ تقاضا دارم حكم اللّه را از نظر معاشرت و طهارت و نجاست و حدّ شرعى بيان فرماييد.
جواب: اگر ترك معاشرت موجب مى شود شخص مشار اليه دست از اعمال خلاف خود بردارد لازم است از معاشرت با او خوددارى نماييد و تا ارتداد او ثابت نشود، محكوم به حكم ساير مسلمين است.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۳ - سؤال ۴
افرادى در ادارات هستند كه انسان احساس مى كند با انقلاب ميانه اى ندارند و فقط ظاهر خود را عوض كرده و احتمالا گاهى اوقات هم كارشكنى مى كنند آيا معرفى اينطور افراد به مقامات ذى صلاح مملكت از نظر شرعى اشكال ندارد؟ رفت و آمد خانوادگى با آنان چه صورتى دارد؟
جواب: در صورتى كه كارشكنى بكند بعد از ارشاد معرفى او اشكال ندارد.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۴- سؤال ۷
دوستى با كسى كه مسلمان است و فرايض دينى خود را نظير نماز و روزه انجام مى دهد، ولى اعتقادى به ولايت فقيه و رهبرى امام خمينى و به دولت جمهورى اسلامى ايران ندارد و طرز فكر التقاطى دارد، آيا لازم است با مباحثات، امر به معروف و نهى از منكر را انجام داد؟ يا قطع رابطه كنيم؟
جواب: او را ارشاد نمائيد.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۴- سؤال ۸
يكى از نزديكان مخفيانه ترياك مى كشد، تكليف من نسبت به او چيست؟ لطفا فتواى امام را نسبت به خريدوفروش و كشيدن ترياك بنويسيد.
ج - او را ارشاد نمائيد خريد و فروش ترياك جايز نيست.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۵- سؤال ۹
آيا با اينكه مى بينيم مردم در آشغاليها و زباله ها نان و برنج و گوشت و ... مى ريزند وظيفۀ ما نسبت به اين امور چيست؟ با اينكه اسراف و تبذير و بى احترامى به نعمت هاى الهى است.
ج - با مراعات شرايط امر به معروف و نهى از منكر نمائيد.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۵- سؤال ۱۰
مدتى است در مغازۀ دوخته فروشى مشغول به كار هستم، [صاحب] مغازه قسم هاى ناروا و دروغ هاى بيجا براى فروختن جنس خود مى خورد ، آيا از نظر شرعى اشكال دارد من آنجا كار كنم يا نه؟ در ضمن جاى ديگرى براى كار كردن ندارم، آيا شريك جرم او هستم يا نه؟
جواب: كار كردن در آنجا اشكال ندارد ولى دروغ گفتن و قسم دروغ حرام است او را نهى از منكر نمائيد.
- - استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۵- سؤال۱۱
شخصى مدّت زيادى با رفت و آمدهاى مشكوك و برخورد شبهه آميز با همسر يكى از اقوام، شوهر او را وادار نموده تا او را طلاق دهد، و پس از عده با او ازدواج كرد ، البتّه اين شخص در زمان طاغوت در بين دوستانش مشهور به فساد و فحشاء بوده و توبه هم نكرده، رفت و آمد اقوامش با چنين شخصى چگونه بايد باشد؟
جواب: قطع رحم جايز نيست و رفت و آمد اشكال ندارد و با مراعات شرايط مقرّره امر به معروف و نهى از منكر نماييد.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۵- سؤال ۱۲
بنده داراى چهار پسر عمو و يك دختر عمو مى باشم كه بطور كلى اهل عبادت نيستند كه هيچ، اكثر در آمد آنها از قمار و خريدوفروش مواد مخدر مى باشد و به مقدسات مكتب من نيز توهين مى كنند و با حكومت طاغوتى گذشته كه منافع آنها را از راه نامشروع تهيه مى كرد موافق بوده و مى باشند و حال هم در انتظار حكومت طاغوتى هستند ان شاء اللّه كه در خواب هم نخواهند ديد آيا من مى توانم با ايشان آمد و رفت نمايم؟
جواب: قطع رحم نكنيد و تا مى توانيد آنها را ارشاد نمائيد.
- استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۶- سؤال ۱۳
اگر زنى در زندگى اولا اطاعت از شوهر نكرد ثانيا براى شوهرش ارزش قائل نبود ثالثا اسرار زندگى را در همه جا فاش نمود رابعا در زندگى مرتب دروغ گفت تكليف مرد از نظر شرعى با چنين زنى چيست؟
ج - بايد او را امر به معروف و نهى از منكر نمائيد. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۶- پرسش ۱۴
چندين سال است كه ازدواج كرده ام، خودم خيلى دنبال مسائل دينى و شرعى هستم و مقلّد امام مى باشم، ولى متأسفانه همسرم زياد به مسائل دينى اهميّت نمى دهد و بعضى اوقات پس از خيلى سر و صدا يك دفعه نماز مى خواند و چند دفعه نمى خواند و اين امر مرا زياد رنج مى دهد، در اينجا وظيفۀ من چيست؟ ۱- آيا خوردن غذايى كه او درست مى كند از نظر شرعى جايز است؟ ۲- آيا در اين مورد، در روز قيامت، من مسئول نيستم؟ ۳- آيا در اثر بى توجّهى او به دين، بايد او را طلاق داد؟
ج - اگر منكر خدا يا رسول يا يكى از ضروريات دين نيست پاك است و بايد او را امر بمعروف كنيد و اگر مؤثّر نباشد شما معذور هستيد و لازم نيست طلاق دهيد و اختيار طلاق در دست خود شما است. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۶ - سؤال ۱۵
زنى كه به مسائل شرعى مثل نماز و ديگر مسائل بى اهميت باشد بخصوص نماز صبح را هيچ گاه بپانمى دارد، وظيفۀ شرعى شوهر او چيست؟
ج - بايد او را امر به معروف نماييد و به خواندن نماز وادارش كنيد. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۷ - سؤال ۱۶
آيا انسان مى تواند از نظر شرعى با خويشاوندانى كه بى تقوا و بى نماز و ضد انقلاب اند از قبيل پدر، مادر، خواهر و غيره قطع رحم نمايند؟
ج - قطع رحم جايز نيست ولى بايد آنها را با مراعات موازين، امر به معروف و نهى از منكر نمايند.
استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۸- سؤال ۱۸
اگر ارحام انسان مرتكب فسق علنى شوند به طورى كه معاشرت با آنها انسان را نيز در معرض گناه قرار دهد، آيا بازهم معاشرت با آنان واجب است؟
ج - بايد سعى كند در گناه واقع نشود بلكه آنان را ارشاد نمايد. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۸ - سؤال ۱۹
اين جانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خودپرور مى باشد در حق خانوادۀ خود ظلم روا مى دارد و من از وقتى كه به تكليف رسيده ام در حال مبارزه با پدرم هستم ، اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم كه كار نادرست و ناشايست انجام داده ام و اگر تنها با پدرم صحبت نمايم حرفم را قبول نمى كند و مى گويد در مقابل پدرت درشتى نكن، خلاصه نمى دانم چه كنم؟ آيا شما صلاح مى دانيد كه من اين صحبت ها را بنمايم يا نه؟
ج - حفظ احترام والدين و مراعات ادب در صحبت با آنان لازم است و در موارد لزوم امر به معروف و نهى از منكر، اگر مأيوس از تأثير باشيد تكليف ساقط است.
استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۸- سؤال ۲۰
فرزند پدرى هستم كه هيچ گونه اعتقادى به خدا و پيامبر و معاد ندارد و مسلما نماز هم نمى خواند، بلكه در مواردى توهين به آستان قدس خدا و پيامبر مى كند و با انقلاب فوق العاده بد است اخلاق خانوادگى او- به خاطر اين كه مادرم و خواهر و برادرانم همه معتقد به مبانى مذهبى هستند- فوق العاده تند و به دور از عواطف پدرى است. من تا آنجا كه توانستم با محبّت و رفتار ملايم با پدرم صحبت كرده و او را از روشى كه در مقابل خدا و پيامبر و در مقابل خانواده پيش گرفته است، نهى كرده ام، امّا محبّت و طبع ملايم هم در او كارگر نيست و اكنون وضع خانواده آشفته و هر روز دعوا و ناسزا گويى از طرف پدرم در خانواده شديدتر شده و من هم با پدرم دعوا كرده و از او قهر نمودم. البتّه متذكّر مى شوم كه من ازدواج كرده و در منزل همسرم زندگى مى كنم و شوهرم گفته است كه راضى نيستم ديگر به خانۀ پدر و مادرت بروم.حال از امام عزيز مى خواهم تكليف اين جانب را نسبت به پدرم كه كافر به همه چيز است روشن كند!
ج - از قطع رحم اجتناب كنيد و حتى المقدور در هدايت او كوشش نماييد. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۹- سؤال ۲۱
با مجروحانى كه بر اثر عدم اعتقاد كامل نماز را برپا نمى دارند، به عنوان يك پرستار چگونه بايد رفتار كرد؟
ج - وظيفه، امر بمعروف و نهى از منكر است با مراعات مقرّرات آن.
استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۱، ص ۴۸۹ - سؤال ۲۲
افرادى در إدارات هستند كه انسان احساس مى كند با انقلاب ميانه اى ندارند، و فقط ظاهر خود را عوض كرده و احتمالا گاهى اوقات كارشكنى مى كنند آيا معرّفى اين طور افراد به مقامات ذى صلاح مملكت از نظر شرعى إشكالى ندارد؟ رفت و آمد خانوادگى با آنان چه صورت دارد؟
ج - در صورتى كه كارشكنى بكند بعد از إرشاد، معرّفى او إشكال ندارد. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۳، ص ۵۸ - سؤال ۱
اصولا اطاعت زن از شوهر خود تا چه حدودى هست؟ مثلا اگر مردى به زن خود هيچ گونه اجازۀ خروج از منزل را ندهد و از روى خودخواهى يا عدم اطّلاع از دين به زن خود أمر و نهى كند زن در اين گونه موارد چه وظيفه اى دارد؟ و همچنين وظيفۀ زن در قبال شوهر ضد انقلاب خود چيست؟
ج - خروج زن از منزل در غير موارد وجوب منوط به إذن شوهر است. و در غير استمتاعات و امور مربوطۀ به آن واجب نيست دستورات شوهر را اطاعت كند. و اگر شوهر مرتكب خلافى مى شود زن غير از أمر به معروف و نهى از منكر وظيفه اى ندارد. استفتائات ( امام خمینی ره ) ج ۳، ص ۱۴۸- سؤال ۱۰
اگر كسانى در مسجد غيبت مىكنند به طورى كه انسان در هر موضع بنشيند با غيبت مواجه مىشود و امر به معروف هم تأثير ندارد آيا رفتن به مسجد جايز مىباشد؟
ج: به غيبت گوش ندهيد و مىتوانيد به مسجد برويد.
استفتائات (بهجت) ، ج ۲، ص ۸۵ - سؤال ۱۷۵۲
آیا ملاک معروف و منکر فقط واجبات و محرمات است یا معروف و منکر عقلی، اخلاقی و عرفی را نیز شامل ميشود؟
ج: حد وجوب امر به معروف و نهی از منکر، در همان واجبات و محرمات است. استفتائات (بهجت) ، ج ۳، ص ۱۳۹ - سؤال ۳۸۳۷
آیا در انجام امر به معروف و نهی از منکر قصد قربت شرط است ؟
ج: برای ترتب ثواب بر آن، قصد قربت شرط است. استفتائات (بهجت)، ج ۳، ص ۱۳۹ - سؤال ۳۸۳۸.
آيا در امر به معروف و نهى از منكر، عدالت شرط است؟
ج. شرط نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۰ - سؤال ۳۸۳۹.
آيا آمر به معروف بايد عامل به معروف باشد؟
ج. شرط وجوب نيست، گرچه در صورت عامل بودن تأثير آن بيشتر است. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۰- سؤال ۳۸۴۰
آيا امر به معروف و نهى از منكر در صورت يأس از تأثير آن بازهم واجب است؟
ج. در صورت يأس، جواز بلكه رجحان امر به معروف و نهى از منكر در صورت عدم خوف ضرر، خالى از وجه نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۰ - سؤال ۳۸۴۱
منظور از عدم مفسده در امر به معروف و نهى از منكر چيست؟
ج. مفسده در اينجا عبارت است از ضرر جانى يا آبرويى و يا مالى قابل اعتنايى كه در صورت وجود چنين مفسدهاى امر به معروف و نهى از منكر بر انسان واجب نيست.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۰- سؤال ۳۸۴۲
با وجود مراكز فرهنگى و نظارتى متفاوت در جامعه، آيا مىتوان امر به معروف و نهى از منكر را از خود ساقط دانست؟
ج. با وجود شرايط آن، بر همگان لازم است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۰- سؤال ۳۸۴۳
آيا كراهت قلبى از انجام منكرات، واجب است؟
ج. واجب است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۱ - سؤال ۳۸۴۵
آيا اظهار زبانى امر به معروف و نهى از منكر، مراتبى دارد؟
ج. اگر انسان بدون گفتن، به هر وسيله ديگر ناراحتى قلبى خود را به معصيتكار نشان دهد و اين كار موجب ترك معصيت شود، لازم نيست با زبان امر به معروف و نهى از منكر بنمايد، البته اگر هيچگونه اشكال شرعى ديگرى در اين كار نباشد و اگر چارهاى به جز اظهار زبانى نيست، باز بايد درجات خفيفتر را در اظهار زبانى ملاحظه نمايد.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۱ - سؤال ۳۸۴۶
اگر در امر به معروف و نهى از منكر حس كرديم طرف لج بازى مىكند ولى باز احتمال تأثير مىدهيم، وظيفه چيست؟
ج. در صورت تحقق شرايط ديگر، امر به معروف و نهى از منكر واجب است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۱ - سؤال ۳۸۴۷
آيا لازم است به كسانى كه نمازشان را درست نمىخوانند، مدام تذكر داده شود؟
ج. تا حدّ اطمينان به عدم تأثير لازم است؛ با وجود ساير شرايط.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۱ - سؤال ۳۸۴۸
آيا كمرويى و خجالت مىتواند مجوز ترك بعضى از وظايف- مثل امر به معروف و نهى از منكر- باشد؟
ج. خير.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۲ - سؤال ۳۸۴۹
آيا مرد مىتواند به افراد نامحرم امر به معروف و نهى از منكر كند؟
ج. با رعايت مسائل شرعى مىتواند.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۲- سؤال ۳۸۵۰
آيا جايز است اطفال را براى تمرين و عادت دادن به ترك معصيت و يا انجام دادن واجبات ادب كرد.
ج. جايز است، خصوصاً در مراحل آخر، كه به انجام واجب و ترك معصيت نزديكتر است كه اگر تأديب نشوند، در بعضى از موارد منجر به ترك واجبات و انجام گناهان از طرف آنها مىشود.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۲ - ۳۸۵۱
اگر انسان بداند يا شك داشته باشد در صورتى كه بخواهد جلوگيرى از معصيتى بنمايد، منجر به ايجاد جرح يا قتل خواهد شد، وظيفه او چيست؟ و آيا با اجازه مجتهد جامع الشرائط مىتواند اين كار را انجام دهد؟
ج. بنابر اظهر بدون اجازه امام معصوم- عليه السّلام- يا كسى كه از طرف آن حضرت مستقيماً نايب مخصوص او است، نبايد اين كار را بكند. و با اجازه مجتهد جامع الشرائط مورد تأمل است. اما اگر نمىداند اين كار منجر به مجروح كردن يا قتل مىشود ولى احتمال اين را مىدهد، بنابر احتياط واجب بايد مستقيماً از طرف امام معصوم- عليه السّلام- يا نايب مخصوص آن حضرت و يا از طرف مجتهد جامع الشرائط اجازه داشته باشد.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۲ - سؤال ۳۸۵۲
آيا كليّه احكام ديه و قصاص در جريان وظيفه امر به معروف و نهى از منكر چه در مورد آمر و ناهى و چه در مورد طرف مقابل ثابت و جارى مىباشد؟
ج. با تحقّق شرايط، آنجا كه انجام وظيفه باشد، جارى نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۳ - سؤال ۳۸۵۳
آيا تجسس از دختر و پسرى كه در اماكن عمومى با همديگر هستند، در مورد محرميّت و عدم محرميّت آن دو جايز است؟
ج. در شرايط متعارف، جايز نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۳ - سؤال ۳۸۵۴
گشتزنى و نظارت در اماكن عمومى، به عنوان مبارزه و برخورد با مفاسد اجتماعى براى بسيجيان يا غير آنها، چه حكمى دارد؟
ج. براى ردع از منكرات با وجود شرايط مانعى ندارد. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۳ - سؤال ۳۸۵۵
اگر كسى خواب باشد، لازم است او را براى نماز صبح بيدار كنيم؟
ج. سيره بر بيدار كردن است، اگر مانع خاصّى نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۳ - ۳۸۵۶
اگر به فردى مظنون باشيم كه آيا مرتكب عمل منكرى مىشود يا نه، آيا مىتوان به مكالمات تلفنى او گوش داد و يا برخى از صحبتهاى او را ضبط كرد؟
ج. خير، نمىتوان. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۳ - سؤال ۳۸۵۷
اگر نهى از منكر مستلزم نگاه به زن نامحرم باشد، آيا نظر كردن واجب مىشود يا وجوب نهى از منكر در اين مورد برداشته مىشود؟
ج. بدون نظر غير جايز به او، نهى از منكر كند. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۴- سؤال ۳۸۵۸
برخى از منكرات در جامعه چنان شيوع يافته كه پرداختن به نهى از منكر، تمام وقت انسان را مىگيرد -مثل برخورد با بدحجابى يا...- در اين مورد وظيفه چيست؟ و چه مقدار بايد به اين مسأله پرداخت؟
ج. با وجود شرايط به حدّ ميسور، تا مزاحم با ترك اهمّ (مطلب مهمتر) نشود، لازم است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۴ - سؤال ۳۸۵۹
اگر طلبهاى بداند در صورت امر به معروف و نهى از منكر به لباس روحانيت اهانت مىشود، آيا اين عمل بر او واجب است؟
ج. موارد آن مختلف است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۴ - سؤال ۳۸۶۰
اگر انسان بداند چنانچه كسى را در جمعى امر به معروف و نهى از منكر نمايد بر وى اثر مىكند، آيا اگر اين عمل منجر به كشف ستر او و بردن آبروى او شود، امر به معروف و نهى از منكر، چه حكمى دارد؟
ج. او را در خلوت تهديد كند كه اگر خود را اصلاح نكند در جلوت (در ميان جمع) خواهد گفت. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۴- سؤال ۳۸۶۱
اگر يك روحانى در جمعى كه عمل حرامى انجام مىشود، شرايط وجوب امر به معروف و نهى از منكر را نبيند، اما سكوت او موجب بدگمانى مردم به وى گردد- چون انتظار برخورد از وى را دارند- تكليف او چيست؟
ج. بايد به گونهاى اظهار كند و نبودن شرايط، رافع وجوب است نه جواز آن.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۵- سؤال ۳۸۶۲
آيا نهى از منكر با منكرى ديگر- مثل دروغ، تهديد و ارعاب يا...- جايز است؟
ج. اگر منكر ديگر بر وجه محرّم است، خير، جايز نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۵- سؤال ۳۸۶۳
اگر نهى از منكر مستلزم شكستن نوار موسيقى يا محو كتاب گمراهكننده يا تصرف در آنتن ماهواره و... باشد، اين عمل چه حكمى دارد؟
ج. از بين بردن وسايل گناه با قدرت و عدم خوف ضرر و خطر، بر همه لازم است و مقصود، فقط از بين بردن امكان استفادهى از آن در حرام است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۵- سؤال ۳۸۶۴
اگر نهى از منكر مستلزم ورود به خانه يا ملك شخصى او يا تصرف در اموال و جستجوى منزل كسى باشد، آيا اين عمل جايز است؟
ج. خير، جايز نيست. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۵- سؤال ۳۸۶۵
اگر سوار وسيله نقليه عمومى- مثل اتوبوس، تاكسى- شده و راننده نوار موسيقى گذاشت، وظيفه چيست؟ اگر پياده شدن باعث حرج باشد آيا لازم است پياده شويم؟و آيا مىتوان بدون تذكر به او، حواس خود را از شنيدن آن صدا پرت كنيم؟
ج. در موقع حرج بايد استماع نكند (گوش ندهد) و سماع (به گوش خوردن صدا) اشكال ندارد. استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۶- سؤال ۳۸۶۶
وظيفه مسلمين دربارهى منكرهايى كه گاه در سطح مسئولين و يا در ادارات و سازمانهاى دولتى و غير دولتى- مثل رشوه، پارتىبازى، و...- اتفاق مىافتد چيست؟
ج. با تحقق شرايط امر به معروف و نهى از منكر با موارد ديگر فرق نمىكند.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۶- سؤال ۳۸۶۷
آيا مىتوان با فرقههايى هم چون وهابيّت، بهائيّت و... معاشرت كرد تا در طولانى مدت آنها را ارشاد نمود؟
ج. اگر احتمال تأثيرپذيرى از آنها نباشد، جايز است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۶- سؤال ۳۸۶۸
اگر بدانيم كسى همجنس بازى مىكند، آيا موظفيم به خانوادهاش بگوييم؟
ج. تا راه ارتداع (بازداشتن او از عمل زشت) در اين منحصر نشده است، طرق ديگر انتخاب شود.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۶- سؤال ۳۸۶۹
آيا بر كسى كه راه و روش امر به معروف و نهى از منكر را نمىداند، واجب است امر به معروف و نهى از منكر كند يا نه؟
ج. در حدّ متيقّن لازم بايد امر به معروف و نهى از منكر كند، به نحوى كه احتمال تجاوز از حدّ ندهد.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۶- سؤال ۳۸۷۰
كسى كه خود مرتكب منكرى مىشود، آيا نهى از منكر از آن منكر بر اين فرد واجب است؟
ج. بله، واجب است.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۷- سؤال ۳۸۷۱
اگر شوهر زنى در منزل بىبندوبار بوده و مرتكب گناهى شود، وظيفه زن در قبال او چيست؟ و آيا اگر امر به معروف و نهى از منكر زن به روابط زناشويى و خانوادگى آنها تأثير منفى بگذارد، بازهم اين عمل بر او واجب است؟
ج. خير، اگر موجب مفسده براى او است واجب نيست، ولى نبايد در معصيت او را كمك كند.
استفتاءات (بهجت)، ج۳، ص: ۱۴۷- سؤال ۳۸۷۲
همسر من با ترانه و موسيقى ميانه خوبى دارد، اگر بعد از امر به معروف و نهى از منكر، همسرم اصلاح نشد، مىتوانم با او برخورد جدى كنم؟
ج. اگر اطمينان به عدم تأثير داريد و يا مفسده در بين است، خير نمىتوانيد ولى خود شما، نباشد گوش كنيد.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۳، ص: ۱۴۷- سؤال ۳۸۷۳
پدر و مادرى كه دچار منكر شدهاند، چگونه مىتوان، آنها را امر به معروف نهى از منكر كرد، اگر نصيحت تأثير نكرد، آيا مىتوان به آنها اخم يا تندى كرد؟
ج. اگر شرايط متوفّر نيست، خير نمىتوان. استفتاءات (بهجت)؛ ج۳، ص: ۱۴۷- سؤال ۳۸۷۴
اگر امر به معروف و نهى از منكر مستلزم قطع رحم و قطع رابطه با خويشاوندان باشد، كدام يك مقدم است؟
ج. با فرض انجام وظيفه، شما به طور كلى قطع رابطه نكنيد هر چند آنها هم قطع كنند.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۳، ص: ۱۴۸- سؤال ۳۸۷۶
اگر در صله رحم و ديد و بازديد، محرم و نامحرم رعايت نمىشود و يا نوارهاى مبتذل پخش مىشود، وظيفه ما چيست؟
ج. بايد آنها را امر به معروف و نهى از منكر كرد و اگر تأثير نكرد، بايد آن مجالس را ترك نمود.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۳، ص: ۱۴۸ - سؤال ۳۸۷۷
وظيفه زن در قبال شوهرى كه ريش مىتراشد و در مجالس عروسى شركت مىكند و طبق احكام شرع رفتار نمىكند، چيست؟
ج. اگر قدرت امر به معروف و نهى از منكر دارد، با وجود شرايط، از هر راه ممكن او را امر به معروف و نهى از منكر كند.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۵۹- سؤال ۴۷۶۴
زنى در نماز سهل انگارى مىكند و آن چه شوهر او را نصيحت يا امر به معروف يا تهديد به طلاق كرده، اثر نكرده است، آيا وظيفه دارد او را طلاق دهد يا با او بسازد؟
ج. اختيار طلاق به دست مرد است، ولى در مورد فرض مذكور، لزوم ندارد.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۸۶- سؤال ۴۸۷۰
اگر مردى همسرش را به حجاب شرعى ملتزم نكند، آيا فاسق محسوب مىشود؟
ج. اگر امر به معروف و نهى از منكر با شرايطش را انجام ندهد، فاسق محسوب مىشود.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۱۷۴- سؤال ۵۱۹۷
كمك مالى به كسى كه نمىدانيم نماز مىخواند يا خير، چه حكمى دارد؟ اگر بدانيم نماز نمىخواند چطور؟
ج. اگر مسلمان باشند، براى ضروريات زندگى جايز است و امر به معروف آنها هم لازم است.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۲۲۲- سؤال ۵۴۰۵
معاشرت با غير اهل خمس و قبول هديه و خوردن غذاى آنان چه حكمى دارد؟
ج. معاشرتى كه همراه با امر به معروف باشد، مانعى ندارد و در استفاده از اموالشان به مسألهى ۱۴۰۸ رساله رجوع شود.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۲۲۲- سؤال ۵۴۰۶
اگر در اثر امر به معروف و نهى از منكر، ضرر جانى و مالى به شخص وارد شد، آيا آمر و ناهى كه ضرر را وارد كرده ضامن است؟
ج. چنانچه بدون اذن بوده و مراعات مراتب نهى از منكر نشده، ضامن است.(جهت اطلاع بيشتر به مسأله ۱۶۱۰ و ۱۶۱۱ رساله مراجعه شود.) استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۳۲۷- سؤال ۵۶۹۹
در خانوادهاى كه يك يا چند نفر از اعضاى آن موسيقى گوش مىكنند و بقيه با اجبار و قهراً صداى موسيقى به گوش آنها مىخورد و امر به معروف و نهى از منكر آنها فايدهاى ندارد، چه حكمى دارد و گناه گوش كردن اين نوارها بالاخص در ماه محرم و صفر و رمضان به عهده كيست؟
ج. به گوش خوردن موسيقى، همانند شنيدن آن حرام نيست و گناه عمل حرام اعم از شنيدن موسيقى و... در ماههاى حرام مضاعف است. استفتاءات (بهجت)؛ ج۴، ص: ۵۲۱- سؤال ۶۳۱۹
آيا اقتدا به امام جماعتى كه قادر بر امر به معروف و نهى از منكر است، ولى اين كار را نمىكند، جايز است؟
ج. اگر با وجود تمام شرايط وجوب، آن را ترك مىكند از عدالت ساقط مى شود و علم به اين مطلب لازم است.
استفتاءات (بهجت)؛ ج۲، ص: ۲۷۹ - سؤال ۲۵۵۹
اگر امر به معروف و نهى از منکر مستلزم بىآبرويى کسى که واجب را ترک کرده و يا فعل حرام را به جا آورده باشد، و موجب کاسته شدن احترام او در برابر مردم گردد، چه حکمى دارد؟
ج: اگر در امر به معروف و نهى از منکر، شرايط و آداب آن رعايت شود و از حدود آن تجاوز نشود، اشکال ندارد.
احکام امر به معروف و نهی از منکر در اجوبه الاستفتائات آیت الله خامنه ای
بنا بر اينکه وظيفه مردم در امر به معروف و نهى از منکر در نظام جمهورى اسلامى، اکتفا به امر به معروف و نهى از منکر زبانى است و مراتب ديگر آن بر عهده مسئولين است، آيا اين نظريه، حکم از طرف دولت است يا فتوا؟
ج: فتواى فقهى است. استفتائات آیت الله خامنه ای
آيا در مواردى که راه جلوگيرى از وقوع منکر منحصر به ايجاد مانع بين فعل حرام و فاعل آن، و آن هم متوقف بر کتک زدن وى يا زندانى کردن و سخت گرفتن بر او و يا تصرّف در اموال وى هرچند با تلف کردن آن باشد، مىتوان بدون کسب اجازه از حاکم، اقدام به آن از باب نهى از منکر نمود؟
ج: اين موضوع حالات و موارد مختلفى دارد، بهطور کلى مراتب امر به معروف و نهى از منکر، اگر متوقف بر تصرّف در نفس يا مال کسى که فعل حرام را بجا آورده نباشد، احتياج به کسب اجازه از کسى ندارد، بلکه اين مقدار بر همه مکلّفين واجب است. ولى مواردى که امر به معروف و نهى از منکر متوقف بر چيزى بيشتر از امر و نهى زبانى باشد، اگر در سرزمينى باشد که داراى نظام و حکومت اسلامى است و به اين فريضه اسلامى اهميت داده مىشود، احتياج به اذن حاکم و مسئولين ذيربط و پليس محلى و دادگاههاى صالح دارد. استفتائات آیت الله خامنه ای
اگر نهى از منکر در امور بسيار مهم مانند حفظ نفس محترمه، متوقف بر کتک زدنى که منجر به زخمى شدن مهاجم و احياناً قتل او باشد، آيا در اين موارد هم اذن حاکم شرط است؟
کسى که مىخواهد شخصى را امر به معروف و نهى از منکر نمايد، آيا بايد قدرت بر آن را داشته باشد؟ در چه زمانى امر به معروف و نهى از منکر بر او واجب مىشود؟
ج: آمر به معروف و نهى کننده از منکر بايد عالم به معروف و منکر باشد، و همچنين بداند که فاعل منکر عمداً و بدون عذر شرعى مرتکب آن مىشود، و زمانى اقدام به امر ونهى واجب مىشود که احتمال تأثير امر به معروف و نهى از منکر در مورد آن شخص داده شود، و ضررى براى خود او نداشته باشد، و در اين مورد بايد تناسب بين ضرر احتمالى و اهميت معروفى را که به آن امر مىنمايد يا منکرى که از آن نهى مىکند، ملاحظه نمايد. در غير اين صورت، امر به معروف و نهى از منکر بر او واجب نيست.
استفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۵۷
اگر يکى از اقوام انسان مبادرت به ارتکاب معصيت کند و نسبت به آن لاابالى باشد، تکليف ما نسبت به رابطه با او چيست؟
ج: اگر احتمال بدهيد که ترک معاشرت با او موقتا موجب خوددارى او از ارتکاب معصيت مىشود، به عنوان امر به معروف و نهى از منکر واجب است، و در غير اين صورت، قطع رحم جايز نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۵۸
آيا ترک امر به معروف و نهى از منکر بر اثر ترس از اخراج از کار، جايز است؟ مثلاً با اينکه مىبيند مسئول يکى از مراکز آموزشى که با طبقه جوان در دانشگاه ارتباط دارد، مرتکب اعمال خلاف شرع مىشود و يا زمينه ارتکاب گناه در آن مکان را فراهم مىآورد. اگر او را نهى از منکر نمايد ترس آن دارد که از طرف مسئول مقدمات اخراج او از کار فراهم شود.
ج: بهطور کلى اگر خوف دارد که در صورت اقدام به امر به معروف و نهى از منکر ضرر قابل توجهى متوجه خود او شود، انجام آن واجب نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۵۹
اگر در بعضى از محيطهاى دانشگاهى معروف ترک شود و معصيت رواج پيدا کند و شرايط امر به معروف و نهى از منکر هم وجود داشته باشد و امر کننده به معروف و نهى کننده از منکر شخصى مجرّد باشد که هنوز ازدواج نکرده است آيا به خاطر مجرّد بودن، امر به معروف و نهى از منکر از او ساقط مىشود يا خير؟
ج: اگر موضوع و شرايط امر به معروف و نهى از منکر محقق باشد، تکليف شرعى و وظيفه واجب اجتماعى و انسانى همه مکلفين است، و حالتهاى مختلف مکلّف مانند مجرّد يا متأهل بودن در آن تاثير ندارد، و به صرف اينکه مکلّف مجرد است، تکليف از او ساقط نمىشود. اجوبۀ الاستفتائات آیت اللا خامنه ای - سؤال ۱۰۶۰
اگر شخصى داراى نفوذ و موقعيت اجتماعى خاصى باشد که اگر بخواهد مىتواند بر معترضين به خود ضرر وارد سازد، و شواهدى هم دلالت کند
ج: اگر ترس از ضرر منشأ عقلايى داشته باشد، مبادرت به امر به معروف و نهى از منکر واجب نيست، بلکه تکليف از شما ساقط مىشود. ولى سزاوار نيست کسى به مجرد ملاحظه مقام کسى که واجب را ترک کرده و يا مرتکب فعل حرام شده و يا به مجرد احتمال وارد شدن ضرر کمى از طرف او، تذکر و موعظه به برادر مؤمن خود را ترک کند. استفتائات آیت الله خامنه ای- سؤال ۱۰۶۱
گاهى در اثناى امر به معروف و نهى از منکر مواردى پيش مىآيد که شخص گناهگار بر اثر عدم آگاهى از واجبات و احکام اسلامى ، با نهى از منکر، نسبت به اسلام بدبين مىشود، و اگر هم او را به حال خود رها کنيم، زمينه فساد و ارتکاب گناه توسط ديگران را فراهم مىکند، تکليف ما در اين موارد چيست؟
ج: امر به معروف و نهى از منکر با رعايت شرايط آن يک تکليف شرعى عمومى براى حفظ احکام اسلام و سلامت جامعه است، و مجرّد توهم اينکه موجب بدبينى فاعل منکر يا بعضى از مردم نسبت به اسلام مىگردد، باعث نمىشود که اين وظيفه بسيار مهم ترک شود. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۲
اگر مأمورانى که از طرف دولت وظيفه جلوگيرى از فساد را بر عهده دارند، در انجام وظيفه خود کوتاهى کنند، آيا خود مردم مىتوانند اقدام به اين کار کنند؟
ج: دخالت اشخاص ديگر در امورى که از وظائف نيروهاى امنيتى و قضايى محسوب مىشود، جايز نيست، ولى مبادرت مردم به امر به معروف و نهى از منکر با رعايت حدود و شرايط آن، اشکال ندارد.
اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۳
آيا وظيفه افراد در امر به معروف و نهى از منکر اين است که فقط به امر به معروف و نهى از منکر زبانى اکتفا کنند؟
ج: با توجه به اينکه در زمان حاکميت و اقتدار حکومت اسلامى مىتوان مراتب ديگر امر به معروف و نهى از منکر را که بعد از مرحله امر و نهى زبانى هستند، به نيروهاى امنيتى داخلى (پليس) و قوه قضائيه واگذار کرد، بهخصوص در مواردى که براى جلوگيرى از ارتکاب معصيت چارهاى جز اعمال قدرت از طريق تصرّف در اموال کسى که فعل حرام انجام مىدهد يا تعزير و حبس او و مانند آن نيست، در چنين زمانى با حاکميت و اقتدار چنين حکومت اسلامى، واجب است مکلفين در امر به معروف و نهى از منکر به امر و نهى زبانى اکتفا کنند، و در صورت نياز به توسل به زور، موضوع را به مسئولين ذيربط در نيروى انتظامى و قوه قضائيه ارجاع دهند و اين منافاتى با فتاواى امام راحل(قدّسسرّه) در اين رابطه ندارد. ولى در زمان و مکانى که حاکميت و اقتدار با حکومت اسلامى نيست، بر مکلفين واجب است که در صورت وجود شرايط، جميع مراتب امر به معروف و نهى از منکر را با رعايت ترتيب آنها تا تحقق غرض انجام دهند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۴
بعضى از رانندگان از نوارهاى موسيقى غنا و حرام استفاده مىکنند و علىرغم نصيحتها و راهنمايىها آن را خاموش نمىیکنند ، خواهشمنديم نحوه برخورد مناسب با اين موارد و اين افراد را بيان فرماييد، آيا برخورد شديد با آنان جايز است يا خير؟
ج: با تحقق شرايط نهى از منکر، بر شما بيشتر از نهى زبانى از منکر واجب نيست، و در صورتى که مؤثر واقع نشود، واجب است که از گوشدادن به غنا و موسيقى حرام اجتناب کنيد، و اگر بهطور غير ارادى صداى موسيقى حرام و غنا به گوش شما برسد، چيزى بر شما نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۵
من در يکى از بيمارستانها به کار مقدس پرستارى مشغولم، گاهى در بعضى از قسمتهاى محل کارم ملاحظه مىکنم که تعدادى از بيماران به نوارهاى موسيقى مبتذل و حرام گوش مىدهند
ج: محو محتويات باطل براى جلوگيرى از استفاده حرام از نوار، جايز است، ولى اين کار منوط به اجازه مالک يا حاکم شرع است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۶
از بعضى از منازل صداى موسيقى شنيده مىشود که معلوم نيست جايز است يا خير، و گاهى صداى آن بلند است بهطورى که باعث اذيت و آزار مؤمنين مىشود، وظيفه ما در برابر آن چيست؟
ج: تعرض به داخل خانههاى مردم جايز نيست، و امر به معروف و نهى از منکر متوقف بر تشخيص موضوع و تحقق شرايط آن است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۷
امر و نهى زنانى که حجاب کامل ندارند، چه حکمى دارد، و در صورتى که انسان هنگام نهى زبانى از تحريک شهوت خود بترسد، چه حکمى دارد؟
ج: نهى از منکر متوقف بر نگاه با ريبه به زن نامحرم نيست، و بر هر مکلفى واجب است که از حرام اجتناب کند، بهخصوص زمانى که مبادرت به انجام فريضه نهى از منکر مىکند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای- سؤال ۱۰۶۸
وظيفه فرزند در برابر پدر و مادر و يا زن در برابر شوهرش، اگر خمس يا زکات اموال را نپردازند، چيست؟
ج: بر آنان واجب است که هنگام مشاهده ترک معروف يا انجام حرام توسط پدر و مادر يا شوهر، به امر به معروف و نهى از منکر در صورت تحقق شرايط آن مبادرت کنند، ولى تصرّف در اموال آنان اشکال ندارد، مگر آنکه يقين به وجود خمس يا زکات در خصوص مالى که مصرف مىکنند، داشته باشند، که در اين صورت واجب است که از ولىّ امر خمس و زکات نسبت به آن مقدار اجازه بگيرند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۶۹
روش مناسبى که بهتر است فرزند در برابر پدر و مادرى که بر اثر عدم اعتقاد کامل به تکاليف دينى، به آنها اهميت نمىدهند، اتخاذ نمايد، کدام است؟
ج: واجب است که با زبان نرم و مراعات احترام ايشان به عنوان پدر و مادر، آنان را امر به معروف و نهى از منکر کند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۰
برادر من مسائل شرعى و اخلاقى را رعايت نمىکند و تاکنون نصيحت در او تأثيرى نداشته است، وظيفه من هنگام مشاهده رفتارهاى او چيست؟
ج: واجب است از اعمال خلاف شرع وى اظهار تنفر کنيد و او را به هر روش برادرانهاى که مفيد و مؤثر مىدانيد، موعظه کنيد، ولى قطع رحم، جايز نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۱
رابطه با اشخاصى که در گذشته مرتکب اعمال حرامى مانند شرب خمر شدهاند، چگونه بايد باشد؟
ج: معيار وضعيت فعلى اشخاص است، اگر از آنچه انجام دادهاند، توبه کرده باشند، معاشرت با آنان مانند معاشرت با ساير مؤمنين است. ولى کسى که در حال حاضر هم مرتکب حرام مىشود، بايد او را از طريق نهى از منکر از آن کار منع کرد، و اگر از انجام فعل حرام اجتناب نمىکند مگر با دورى جستن از او، قطع رابطه و ترک معاشرت با وى از باب نهى از منکر واجب مىشود. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۲
با توجه به هجوم مستمر فرهنگ غربى که در تضاد با اخلاق اسلامى است، و رواج بعضى از عادتهاى غيراسلامى ، مثل به گردن آويختن صليب طلايى توسط بعضى از مردان، و يا استفاده بعضى از زنان از مانتو با رنگهاى زننده، و يا استفاده بعضى از مردان و زنان، از زيورآلات و عينکهاى تيره و ساعت هايى که جلب نظر مىکند و استفاده از آنها نزد عرف مردم قبيح است، و عدهاى از آنها حتى بعد از امر به معروف و نهى از منکر هم اصرار بر کار خود دارند، اميدواريم حضرتعالى روشى را که بايد در برابر اين افراد در پيش گرفت، بيان فرماييد.
ج: پوشيدن طلا يا آويختن آن به گردن بر مردان مطلقاً حرام است، و پوشيدن لباسهايى که از نظر دوخت يا رنگ يا غير آن تقليد و ترويج فرهنگ مهاجمِ غير مسلمانان در نظر عرف محسوب مىشود، جايز نيست. همچنين استفاده از زيورآلاتى که استعمال آن تقليد از فرهنگ تهاجمى دشمنان اسلام و مسلمين محسوب شود، جايز نيست، و بر ديگران واجب است که در برابر اينگونه مظاهر فرهنگى تقليدى از بيگانگان مبادرت به نهى از منکر زبانى کنند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۳
گاهى مشاهده مىکنيم که دانشجوى دانشگاهى و يا کارمندى مرتکب فعل حرام مىشود، حتى بعد از تذکرات و راهنمايىهاى مکرر هم از کار خود دست برنمىدارد، بلکه بر انجام کارهاى زشت که باعث ايجاد جو فاسد در دانشگاه است، اصرار مىورزد، نظر شريف جنابعالى درباره اِعمال بعضى از مجازاتهاى ادارى مؤثر مثل ثبت در پرونده آنها چيست؟
ج: با مراعات نظام داخلى دانشگاه اشکال ندارد، و بر جوانان عزيز لازم است که مسأله امر به معروف و نهى از منکر را جدى گرفته و شرايط و احکام شرعى آن را به دقت بياموزند و اين اصل را عام و فراگير نموده و روشهاى اخلاقى و مؤثر را براى تشويق فعل معروف و جلوگيرى از ارتکاب محرمات به کار بگيرند، و از استفاده از آن براى اغراض شخصى بايد خوددارى نمايند و بدانند که اين راه بهترين و مؤثرترين روش براى ترويج کار خير و جلوگيرى از شرّ است. خداوند شما را به آنچه رضاى او در آن است، موفق بدارد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۴
آيا جواب ندادن به سلام کسى که فعل حرام انجام مىدهد، براى تنبيه او جايز است؟
ج: جوابِ سلامِ مسلمان شرعاً واجب است، ولى اگر بر خوددارى از جواب سلام به قصد نهى از منکر، عرفاً نهى و منع از منکر صدق کند، جايز است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای- سؤال ۱۰۷۵
اگر براى مسئولين بهطور قطعى ثابت شود که بعضى از کارمندان ادارات در خواندن نماز کوتاهى کرده و يا اصلاً نماز نمىخوانند و نصيحت و راهنمايى هم تأثيرى نداشته باشد، در برابر اينگونه افراد چه وظيفهاى دارند؟
ج: در عين حال واجب است که از تأثير مداومت بر امر به معروف و نهى از منکر با رعايت شرايط آن غفلت نکنند، در صورت نااميدى از تأثير امر به معروف نسبت به آنان، اگر بر حسب مقررات قانونى محروم ساختن اينگونه افراد از مزاياى شغلى مجاز باشد، بايد در مورد آنان اجرا شود و به آنان تذکر هم داده شود که اين محروميت بر اثر سستى و کوتاهىشان در انجام اين فريضه الهى اتخاذ شده است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای- سؤال ۱۰۷۶
خواهرم مدتى است با مردى ازدواج کرده که نماز نمىخواند و چون هميشه در جمع ما حضور دارد، مجبور به صحبت و معاشرت با وى هستم و گاهى بنا به درخواست خودش او را در بعضى از کارها کمک مىکنم، سؤال من اين است که آيا شرعاً براى من سخن گفتن با وى و معاشرت و يارى کردن او جايز است؟ و نسبت به او چه تکليفى دارم؟
ج: بر شما به جز مداومت بر امر او به معروف و نهى وى از منکر، در صورت تحقق شرايط آن، چيزى واجب نيست، و معاشرت و يارى کردن او اگر سبب تشويق بيشتر او بر ترک نماز نباشد، اشکال ندارد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۷
اگر رفت و آمد و معاشرت علماى اعلام با ظالمين و سلاطين جور باعث کاهش ظلمشان شود، آيا جايز است يا خير؟
ج: اگر براى عالم در اين موارد ثابت شود که ارتباط او با ظالم منجر به منع ظلم او مىشود و در نهى وى از منکر مؤثر است و يا مسأله مهمى مستلزم اهتمام و پيگيرى آن نزد ظالم باشد، اشکال ندارد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۸
چند سالى است که ازدواج کردهام و به مسائل شرعى و امور دينى اهميت فراوانى مىدهم و مقلد امام راحل(قدّسسرّه) هستم ولى متأسفانه همسرم به مسائل دينى اهميت چندانى نمىدهد، گاهى بعد از مشاجره لفظى، يک بار نماز مىخواند، ولى باز دوباره ترک مىکند و اين رفتار او مرا بسيار رنج مىدهد، وظيفه من در برابر او چيست؟
ج: وظيفه شما فراهم نمودن زمينه اصلاح او به هر وسيله ممکن است، و بايد از هرگونه خشونت که حاکى از بداخلاقى و ناسازگارى شما باشد، خوددارى کنيد، و اطمينان داشته باشيد که شرکت در مجالس دينى و رفت و آمد با خانوادههاى متديّن تأثير بسيار زيادى در اصلاح او دارد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۷۹
اگر مرد مسلمانى با استناد به قرائنى اطلاع پيدا کند که همسرش با اينکه چندين فرزند دارد، بهطور پنهانى مرتکب اعمال خلاف عفت میشود ولى دليل شرعى براى اثبات آن مثل شاهدى که حاضر به شهادت دادن باشد، در اختيار ندارد. با توجه به اينکه فرزندان او تحت تربيت چنين زنى هستند، رفتار وى با او چگونه بايد باشد؟ در صورت شناسايى فرد يا افرادى که مرتکب اين عمل شنيع و مخالف احکام الهى شده اند، با توجه به اينکه ادلّه قابل ارائه به دادگاه شرعى بر عليه شان وجود ندارد، چگونه بايد با آنان برخورد کرد؟
ج: واجب است از سوء ظن و استناد به قرائن و شواهد ظنى اجتناب شود، و در صورت احراز ارتکاب فعلى که شرعاً حرام است، جلوگيرى از آن از طريق تذکر و نصيحت و نهى از منکر واجب است، و اگر نهى از منکر مؤثر نباشد، در صورت وجود دلائل اثبات کننده، مى توان به مراجع قضايى مراجعه کرد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۰
آيا دختر مى تواند پسر جوانى را راهنمايى کرده و با رعايت موازين اسلامى به او در درس و غير آن کمک کند؟
ج: در فرض سؤال اشکال ندارد، ولى بايد از فريب و وسوسه هاى شيطانى جداً پرهيز شود، و احکام شرع در اين رابطه مانند خلوت نکردن با اجنبى مراعات گردد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۱
اگر کارکنان ادارات و مؤسسات در محل کار خود ارتکاب تخلفات ادارى و شرعى را توسط مسئولين مافوق مشاهده کنند چه وظيفه اى دارند؟ اگر کارمندى خوف داشته باشد که در صورت مبادرت به نهى از منکر ضررى از طرف مسئولين بالاتر متوجه او شود، آيا تکليف از او ساقط مى شود؟
ج: اگر شرايط امر به معروف و نهى از منکر وجود داشته باشد، بايد امر به معروف و نهى از منکر کنند، در غير اين صورت تکليفى در آن مورد ندارند. همچنين با وجود خوف از ضرر قابل توجه هم تکليف از آنان ساقط مى شود، اين حکم در مواردى است که حکومت اسلامى حاکم نباشد. ولى با وجود حکومت اسلامى که اهتمام به اجراى اين فريضه الهى دارد، بر کسى که قادر بر امر به معروف و نهى از منکر نيست، واجب است که نهادهاى مربوطه را که از طرف حکومت براى اين کار اختصاص يافته اند، مطلع نمايد و تا کنده شدن ريشه هاى فاسد که فسادآور هم هستند، موضوع را پيگيرى کند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای- سؤال ۱۰۸۲
اگر در يکى از اداره هاى دولتى اختلاس از بيت المال صورت بگيرد و اين اختلاس استمرار داشته باشد و شخصى اين توانايى را در خود ببيند که اگر مسئوليت آن اداره را بر عهده بگيرد، مى تواند اين وضع را اصلاح کند، و اين کار هم فقط از طريق دادن رشوه به يکى از کسانى که مسئول آن هستند، امکان پذير است، آيا دادن رشوه براى جلوگيرى از اختلاس در بيت المال، که در حقيقت دفع افسد به فاسد است، جايز است يا خير؟
ج: وظيفه اشخاصى که از تخلفات قانونى مطلع مى شوند، نهى از منکر با رعايت شرايط و ضوابط شرعى آن است، و توسل به رشوه و راههاى غيرقانونى براى هر عملى هرچند به منظور جلوگيرى از فساد، جايز نيست. البته، با فرض وقوع چنين عملِ خلافِ شرع و قانون در کشورى که نظام اسلامى بر آن حاکم است، وظيفه مردم به مجرد عجز شخصى از امر به معروف و نهى از منکر ساقط نمى شود، بلکه واجب است که به نهادهاى مربوط اطلاع داده و موضوع را پيگيرى نمايند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۳
آيا منکرات امور نسبى هستند تا با مقايسه محيط دانشگاه مثلاً با محيطهاى بدتر از آن، نهى از منکر نسبت به بعضى از منکرات ترک شود و جلوى آن به دليل اينکه نسبت به ساير منکرات حرام و منکر محسوب نمى شود، گرفته نشود؟
ج: منکرات از اين جهت که منکر هستند، فرقى بين آنها نيست، ولى در عين حال ممکن است که بعضى از آنها در مقايسه با منکرات ديگر داراى حرمت شديدترى باشد. به هرحال نهى از منکر براى کسى که شرايط آن را احراز کرده، يک وظيفه شرعى است و ترک آن جايز نيست، و در اين حکم بين منکرات و محيطهاى دانشگاهى و غير دانشگاهى تفاوتى وجود ندارد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۴
مشروبات الکلى که در حوزه هاى مأموريتى متخصصينِ بيگانه که گاهى در بعضى از مؤسسات کشور اسلامى کار مى کنند يافت مى شود و آن را در منازل يا محل اختصاصى سکونت خود تناول مى کنند، و همچنين آماده کردن گوشت خوک و خوردن آن توسط آنان چه حکمى دارد؟ و ارتکاب اعمال منافى عفت و ارزشهاى حاکم بر مردم، توسط آنان داراى چه حکمى است؟ مسئولين کارخانه ها و اشخاصى که با آنان در ارتباط هستند، چه تکليفى دارند؟ بعد از اعلام به مسئولين کارخانه ها و نهادهاى مربوطه در آن استان، اگر هيچ گونه اقدامى انجام ندهند، تکليف چيست؟
ج: بر مسئولين مربوطه واجب است که به آنان دستور دهند که از تظاهر به امورى مثل شرابخوارى، خوردن گوشت هاى حرام خوددارى کنند و آنان را از خوردن علنى آنها منع نمايند. ولى امورى که با عفت عمومى منافات دارد، به هيچ وجه نبايد به آنان اجازه انجام آن داده شود. به هر حال، از طرف مسئولين مربوطه بايد تدابير مناسبى در اين باره اتخاذ شود. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۵
بعضى از برادران براى امر به معروف و نهى از منکر و نصيحت و ارشاد به مکانهايى مى روند که ممکن است زنان بى حجاب در آنجا حضور داشته باشند، آيا از آنجا که براى امر به معروف به آنجا رفته اند، نگاه کردن به زنهاى بى حجاب براى آنان جايز است؟
ج: نگاهِ اول اگر بدون قصد باشد، اشکال ندارد، ولى نگاه عمدى به غير از صورت و دست ها تا مچ جايز نيست، هرچند به قصد امر به معروف باشد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۶
وظيفه جوانان مؤمن در دانشگاههاى مختلط در برابر مفاسدى که در بعضى از آن مکانها مشاهده مى کنند، چيست؟
ج: بر آنان واجب است که ضمن دورى جستن از ابتلا به مفاسد، در صورت تمکن و تحقق شرايط امر به معروف و نهى از منکر مبادرت به انجام اين فريضه کنند. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۰۸۷
اگر يکى از طلاب علوم دينى قصد داشته باشد تبليغ را شغل خود قرار دهد، آيا با اين فرض مى تواند در سفر نماز خود را تمام بخواند و روزه هم بگيرد؟
ج: اگر عرفاً تبليغ و ارشاد يا امر به معروف و نهى از منکر شغل و کار او محسوب شود، در سفر براى انجام آن کارها حکم مسافرى را دارد که به خاطر شغل و کارش سفر مى کند، و اگر زمانى براى کارى غير از ارشاد و تبليغ مسافرت کرد، در آن سفر مانند ساير مسافران نمازش شکسته است و روزه او صحيح نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۶۵۴
شرکت در جشن هايى که زنان و مردان در آن ها مبادرت به رقص و نواختن موسيقى به طور جداگانه مى کنند چه حکمى دارد؟ ۱. شرکت در جشن هايى که زنان و مردان در آن ها مبادرت به رقص و نواختن موسيقى به طور جداگانه مى کنند چه حکمى دارد؟ ۲. آيا شرکت در عروسى هايى که در آن ها مبادرت به رقص و نواختن موسيقى مى شود، جايز است؟ ۳. آيا نهى از منکر در مجالسى که در آن ها رقص انجام مى شود، در صورتى که امر به معروف ونهى از منکر در شرکت کنندگان تأثيرى نداشته باشد، واجب است؟
ج. شرکت در مجلس معصيت اگر مستلزم ارتکاب حرام مانند گوش دادن به موسيقى لهوى مناسب با مجالس لهو و گناه باشد و يا مفسده اى بر آن مترتّب شود يا حضور در آن تأييد گناه محسوب شود، جايز نيست و امّا تکليف امر به معروف و نهى از منکر با عدم احتمال تأثير ساقط است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۴۲۷
اگر مرد نامحرمى وارد جشن عروسى شود و در آنجا زن بدون حجابى حضور داشته باشد و مرد بداند که نهى از منکر در او تأثيرى ندارد، آيا واجب است مجلس را ترک کند؟
ج: اگر خروج از مجلس معصيت به عنوان اعتراض مصداق نهى از منکر باشد، واجب است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۴۲۸
آيا جايز است دانشجويان يکى از مراکز آموزشى گزارش هايى از منکراتى را که مشاهده مى کنند به مسئولين فرهنگى ارائه دهند تا از ارتکاب آنها جلوگيرى شود؟
ج: اگر گزارشها راجع به امور علنى باشد و عنوان تجسّس و غيبت بر آنها صدق نکند، اشکال ندارد و بلکه در صورتى که جزء مقدمات نهى از منکر باشد واجب است. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۳۹۰
آيا تجسّس در امور شخصى و غير شخصى مؤمنين به دليل امر به معروف و نهى از منکر، در صورتى که از آنان ارتکاب حرام يا ترک معروف مشاهده شود، جايز است؟ اشخاصى که براى کشف تخلفات مردم تجسّس مى کنند با اينکه مکلف به اين کار نيستند، چه حکمى دارند؟
ج: مبادرت به امر بررسى و تحقيق قانونى نسبت به کار ادارى کارمندان و غير آنان توّسط مأموران رسمى تفحّص و تحقيق در چارچوب ضوابط و مقرّرات قانونى اشکال ندارد ولى تجسس در کار ديگران و يا تحقيق دراعمال و رفتار کارمندان براى کشف اسرار آنان در خارج از حدود و ضوابط قانونى براى آن مأموران هم جايز نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۳۹۳
آيا سخن گفتن از اسرار شخصى و امور خصوصى و سرّى در برابر مردم جايز است؟
ج: کشف و بيان امور خصوصى و شخصى در برابر ديگران اگر به نحوى مربوط به افراد ديگر هم باشد و يا موجب ترتّب مفسده شود جايز نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۳۹۴
جوانان مؤمن تصميم گرفته اند که به منظور امر به معروف، هفته اى يک يا دو روز نماز را در پارک ها اقامه کنند
ج: نماز خواندن در پارک هاى فعلى و غير آن اشکال ندارد و به صرف احتمال غصب توجهى نمى شود. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۳۸۰
زن شوهردارى در عروسى ها بدون اطلاع شوهرش در برابر بيگانگان مى رقصد و اين عمل را چندين بار تکرار کرده و امر به معروف و نهى از منکر شوهرش در او اثر نمى کند، تکليف چيست؟
ج. رقص زن در برابر بيگانگان مطلقاً حرام است و خارج شدن از منزل بدون اجازه شوهر هم فى نفسه حرام است و موجب نشوز و محروميت از استحقاق نفقه نيز مى گردد. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۱۷۴
مخالفت با قوانين و مقررات راهنمايى و رانندگى و به طور کلى همه قوانين دولتى چه حکمى دارد؟ و آيا موارد ترک عمل به قوانين از موارد امر به معروف ونهى از منکر محسوب مى شوند؟
ج: مخالفت با قوانين و مقررات و دستورات دولت اسلامى که به طور مستقيم توسط مجلس شوراى اسلامى وضع شده و مورد تأييد شوراى نگهبان قرار گرفته اند و يا با استناد به اجازه قانونى نهادهاى مربوطه وضع شده اند، براى هيچکس جايز نيست و در صورت تحقّق مخالفت توسط فردى در اين خصوص، بر ديگران تذکر و راهنمايى و نهى از منکر لازم است (البته با وجود شرايط نهى از منکر). اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۱۹۸۷
آيا اقتدا به امام جماعتى که مى تواند امر به معروف و نهى از منکر کند، ولى انجام نمى دهد، جايز است؟
ج: مجرد ترک امر به معروف و نهى از منکر که ممکن است بر اثر عذر مقبولى نزد مکلّف باشد، به عدالت ضرر نمى زند و مانع اقتدا به او نيست. اجوبۀ الاستفتائات آیت الله خامنه ای - سؤال ۵۶۱
آيا امر به معروف و نهى از منكر وظيفه حكومت اسلامى است يا آحاد مردم ؟
جواب: امر به معروف و نهى از منكر در صورت اجتماع شرايط وظيفه هر فرد مسلمان به حد خودش مىباشد. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی، سؤال ۸۲۶
اگر بستگان انسان يا ديگران به شيوه غيرصحيح وضو مىگيرند آيا از باب امر به معروف و نهى از منكر واجب است به آنها يادآورى كنيم تا صحيح وضو بگيرند؟
جواب: اطلاع دادن عمل بسيار خوب و مستحب است ولى واجب نيست، مگر آن كه بگوييم از باب ارشاد جاهل لازم است. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی، سؤال ۸۲۷
اگر بفهميم شخصى كه به مسجد مىآيد براى هدف نامشروع خود به مسجد مى آيد وظيفه امام جماعت و شخص نمازگزار چيست ؟
جواب: امام جماعت و مأمومين در اين خصوص وظيفه اى ندارند مگر آن كه ببينند كه از او عمل نا مشروع در مسجد صادر شده باشد كه نهى از منكر واجب مى شود با رعايت شروط آن، ولى متولى مىتواند در صورتى كه توليت مطلق داشته باشد از ورود آن شخص به مسجد ممانعت كند به شرط آنكه با مصلحت مسجد منافات داشته باشد. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی، سؤال ۸۲۸
شركت در محافل عروسى كه نوار موسيقى گذاشته مىشود چه حكمى دارد ؟
جواب: در صورتى كه بتواند نهى كند بايد به هر صورت ممكن ولو با خروج خود از مجلس نهى كند و على اىّ حال بايد خارج شود، و اگر نتواند و از شركت نكردن ضرر مهمى مىبيند و يا حرجى باشد، مىتواند به اندازه ضرورت بماند. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی، سؤال ۱۶۱۲
كداميك از موارد زير كه در مجالس عروسى انجام مىشود حرام و كدام حرام نمىباشد؟ رقص زن براى زن؟ براى مردان محرم؟
جواب: نسبت به امور مذكوره از قبيل ترانه چه از خواننده يا نوار موسيقى و نى و تنبك و چنگ و ساز و ساير آلاتى كه در مجالس لهو و عياشى متعارف است حرام مىباشد و در صورت وجدان شرائط نهى از منكر بمقدار لازم و ترك اين گونه مجالس وظيفه است و جميع اقسام رقص كه ذكر نموديد، حرام است. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی، سؤال ۱۶۲۹
رفتن دختر به مراكز تفريحى و تربيت بدنى كه معمولاً در معرض ديد و تماشاى نامحرم قرار مىگيرد بدون اجازه پدر جايز است يا خير ؟
جواب: جايز نيست و بر پدر و مادر واجب است از باب نهى از منكر او را منع كنند.
کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی، سؤال ۱۶۶۰
در منطقه ما بيشتر زنها روسرى خود را وسط سر قرار مىدهند و موهاى جلوى سر آنها پيدا است،و اين را يك عرف مىدانند حكمش چيست ؟
جواب: براى زنها واجب است تمامى موهاى سر خود را بپوشانند، و براى مردان هم حرام است كه به موهاى آنان نگاه كنند اگر احياناً بيرون باشد، و لازم است حتى المقدور آنها را نهى كرد. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی - سؤال ۱۷۲۳
اگر زنى در مقابل نامحرم جوراب نازك بپوشد چه حكمى دارد و نقش امر به معروف و نهى از منكر در اين مورد به چه نحو است؟
جواب: در صورتى كه پاى او را نامحرم ببيند حرام است و لازم است به او تذكر داد و از اين عمل نهى كرد، البته در صورتى كه ضررى متوجه انسان نشود و احتمال تاثير بدهد. کتاب استفتائات سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی - سؤال ۱۷۲۴
وظیفه ما نسبت به ناهنجاریهایی که در اجتماع اتفاق ميافتد چیست؟
پاسخ: بسمه تعالی: هر کسی منکری را ببیند اگر بتواند باید نهی کند البته در صورتیکه احتمال تأثیر بدهد. سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
اگر مردي همسرش را به حجاب شرعي ملتزم نکند آيا فاسق محسوب ميشود؟
پاسخ: بسمه تعالی: ترک نهي از منکر از گناهان کبيره است و انجام ندادن آن با تمکن از عمل موجب فسق ميگردد. سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
شرکت نکردن در مجالس عروسي که نوعا همراه با لهو و لعب است باعث دشمني و خصومت بين فاميل ميشود، وظيفه چيست؟
پاسخ: بسمه تعالی: واجب است شرکت نکند تا افراد عاصي از فعل حرام خود پشيمان گردند. سایت آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
آيا غيبت كننده را رد كردن موقع شنيدن واجب است يا نه؟
ج: بلى ردّ كردن واجب است مگر اينكه با محذور شرعى مواجه شوى. بطورى كه در رساله اى خودمان در آخر امر به معروف و نهى از منكر از منهاج الصالحين گفته ايم. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم
اگر دزدى را در يك دكانى ببينم آيا بر من واجب است صاحب مغازه را آگاه كنم تا او را بگيرد و يا اينكه دزد را از دزدى كردن نهى كنم؟
ج: اگر بر تو ضررى از نهى كردن دزد نمى رسد واجب است بر تو از باب امر به معروف و نهى از منكر و از باب نصيحت به برادر دينى او را نهى كنى. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم
كسى كه پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله وسلم) و يكى از امامان معصوم را انكار مىكند آيا كشتن آن جايز است و حكم آن چگونه است اگر آن شيعه باشد، و يا اينكه حرام بودن اين عمل را نمىداند؟
ج: حكم شرعى آن كشتن است ولى انجام دادن آن در زمان فعلى به جهت مشكلات زياد خوب نيست. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم «www.alhakeem.com»
اگر انسان بداند كه از امر به معروف و نهى از منكر شخصى كه تارك آنها است متأثّر نخواهد شد ولى احتمال مىدهد و يا گمان مىكند اين گفتن در بعضى از شنوندگان اثر گذارد آيا امر به معروف و نهى از منكر در اين صورت واجب مىشود؟
ج: بلى امر به معروف و نهى از منكر در اين صورت واجب مىشود همانطورى كه در رسالهمان (منهاج الصالحين) گفتهايم. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم «www.alhakeem.com»
اگر كسى كه نيكى را ترك مىكند و هم چنين آنكه كار بد مىنمايد، خودش به بد بودن كارش داناست، آيا نصيحت كردن و راهنمائى آن واجب است؟
ج: اگر احتمال ترتيب اثر (گوش فرا دادن) و يا فائدهاى بر نصيحتش بدهد واجب است مگر اينكه بترسد كه از امر به معروف ضررى عايد گردد. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم «www.alhakeem.com»
آيا مؤمن حق دارد كه قطع ارتباط كند با خواهرانى كه كشف حجاب مىكنند و حجاب شرعى نمىپوشند و هم چنين از برادرانى كه بر خوردن شراب و يا ترك نماز و يا به ظالمها در ظلم كردنشان كمك مىنمايند؟
ج: بلى به جهت بد شمردن بد (انكار منكر) قطع ارتباط نمودن با آنها جايز است. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم «www.alhakeem.com»
آيا جايز است كه از مؤمن به جهت اينكه او را از گناه كردن باز دارى قطع ارتباط نمائى؟
ج: اگر اين كار او را از گناه باز دارد جايز است. سایت آیت الله سید محمد سعید حکیم «www.alhakeem.com»
آيا مرد اجازه دارد كه حجاب را به همسر و فرزندان خود تحميل كند؟
پاسخ: مرد نمى تواند همسر خود را مجبور كند به رعايت كردن حجاب ولى مى تواند او را از بيرون رفتن منع كند حتى با حجاب. پس مى تواند شرط كند كه اگر حجاب كامل پوشيد حق دارد خارج شود. و اما در مورد فرزندان بالغ نمى تواند آنها را مجبور كند و تنها از راه تبليغ صحيح و ارشاد و امر به معروف بايد آنها را وادار نمايد. پرسش و پاسخ به نقل از سایت آیت الله سیستانی «www.sistani.org».
آيا امر به معروف و نهى از منكر با وجود احتمال تأثير و ايمنى از ضرر در مورد كسى كه از دوستدران اهل بيت نيست و يا كافر است، واجب است؟
پاسخ: بلى، اگر همه شرايط فراهم باشد واجب است. و از جمله شرايط آن است كه شخص در ارتكاب منكر ويا ترك واجب، معذور نبوده باشد و جاهل مقصر و معذور نيست پس اورا نخست بايد ارشاد و راهنمايى كرد سپس اگر مخالفت ورزيد مورد امر و نهى قرار داد. و اين، در صورتى است كه منكر از چيزهايى نباشد كه شارع مقدّس به هيچ وجه راضى به وقوع آن نيست مثل فساد در روى زمين و آدم كشى و خونريزى و امثال آن و گرنه جلو آنگونه كارها بايد گرفته شود هر چند كه كننده، جاهل قاصر بوده باشد. پرسش و پاسخ به نقل از سایت آیت الله سیستانی «www.sistani.org».
آيا شاعري ميتواند مجلس شعر خواني (شب شعر) براي خود ترتيب دهد در حالي که او ميداند در چنان مجلسي بانواني براي شنيدن اشعار او بيحجاب و نيمه برهنه حضور خواهند يافت؟
پاسخ: اين کار در حد ذات خود مانعي ندارد اما بر آن شاعر لازم است که امر به معروف و نهي از منکر کند هرگاه شرايط چنان تکليفي فراهم باشد. پرسش و پاسخ به نقل از سایت آیت الله سیستانی «www.sistani.org».
تا چه حد مىتوان به فرزندان در مورد نماز و حجاب اجبار كرد؟
پاسخ: نسبت به بالغين بايد امر به معروف و نهى از منكر كند و بدون اجازه حاكم شرع بنابر احتياط واجب زدن و مانند آن جايز نيست ولى مىتواند از روشهايى مانند منع بعضى كمكها استفاده نمايد. پرسش و پاسخ به نقل از سایت آیت الله سیستانی «www.sistani.org».
اگر پدرى جهت انجام فريضه نماز صبح فرزند بالغ خود را از خواب بيدار كند و اين نوع بيدار كردن نوع بدى باشد كه باعث ناراحت شدن فرزند شود، آيا فرد بيدار كننده معصيت كرده است يا خير؟
پاسخ: اگر مقتضاى تربيت دينى باشد و بيدار نشدن فرزند بر اثر اهمال باشد، بيدار كردن ضرورى مىشود. پرسش و پاسخ به نقل از سایت آیت الله سیستانی «www.sistani.org»
امروزه بسيارند كسانى كه خمس نمىدهند وقتى ايشان ما را براى صرف نهار يا شام دعوت مىكنند، آيا بايد قطع صله رحم كنيم؟
پاسخ: رفتن به منزل افرادى كه خمس نمىدهند و استفاده از خوراك آنها مانعى ندارد و وظيفه شما نسبت به ايشان امر به معروف است. پرسش و پاسخ به نقل از سایت آیت الله سیستانی «www.sistani.org»
در چه صورت مى توان در باب نهى از منكر از برخورد فيزيكى استفاده نمود؟
ج - در هركجا كه موجب ورود جراحتى باشد بايد با اجازۀ مجتهد جامع الشرايط باشد. والله العالم . جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۰- سؤال ۱۴۵۵
جوانى بسيجى هستم، تقاضا داشتم توضيح دهيد كه وظيفه ما در برابر افرادى كه از محرمات استفاده مى كنند مانند مشروبات الكى و با حالت مست و يا حالتى ديگر در خيابان ها و جامعه حاضر مى شوند و همچنين با دختران و زنان مردم برخورد ناشايست و دور از شئونات اسلامى دارند، چيست؟و همچنين آيا مى توانيم با دختران و پسرانى كه با لباس هاى مبتذل و بسيار زننده كه باعث تحرك شهوت انسان مى شود چگونه بايد برخورد كرد؟ آيا مى توان در مواردى كه در بالا ذكر شده با آنها برخورد فيزيكى داشت؟ در برابر بعضى از آنها به زور متوسل شد؟ البته اين نكته يادآور مى شوم كه ديده شده كه افراد مسئول مانند نيروى انتظامى بسيار در اين مورد قصد كرده اند و به وظيفه خود عمل نمى كنند.
ج - در تمام موارد مذكور وظيفه هر مسلمانى امر به معروف و نهى از منكر با رعايت شرائط و حدود آن است، اگر احتمال تأثير در گفتن مى دهد بگوئيد چنانچه بدانيد تذكّر شما مفيد نيست واجب نيست تذكر دهيد و نسبت به زد و خورد با اين افراد فعلًا مصلحت آن است كه اين امر را به عهدۀ مسئولين مربوطه قرار دهيد بلى اگر ببينيد كه نسبت به نواميس مسلمين هتك حرمت مى شود با تذكّر شما يا ديگران رفع مزاحمت نمى شود و راه منع منحصر به ضرب زدن به مقدار لازم، و نه بيشتر براى دفع آنها جايز است. والله العالم . جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۰- سؤال ۱۴۵۶
با كسانى كه به نماز اهميّت نمى دهند، چگونه برخورد كنيم؟
ج - بايد آنها را امر بمعروف نمود و آنها را از زشتى ترك نماز و اهميّت اين فريضه بزرگ الهى آگاه نمود. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۰- سؤال ۱۴۵۷
چگونه امر به معروف و نهى از منكر كنيم كه در دل فرد اثر كند و به امر ما عمل كند؟
ج - اگر خود آمر به معروف و ناهى از منكر عامل به معروف و تارك منكر باشد ان شاء اللّه حرف او اثر مي كند. در حديث دارد كه مردم را با غير زبان دعوت به كارهاى خوب و ترك كارهاى زشت كنيد يعنى با عمل و روش و رفتار خوب دعوت كنيد. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۰- سؤال ۱۴۵۸
اگر شخصى در ماشينى يا منزلى قرار گرفته كه نوار غنا گذاشته اند و شخص بداند نهى از منكر سودى ندارد تكليف شخص چيست؟
ج - در مورد سؤال كه مي داند نهى از منكر سودى ندارد نهى از منكر واجب نيست ولى در صورت عدم عسر و حرج بايد ماشين و محل را ترك كند. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۱- سؤال ۱۴۵۹
اين جانب مدتى است كه با يك مسأله شرعى روبرو شده ام و آن اينكه در اين روستا جوانى است ۱۸ ساله كه به عمل زشت لواط عادت نموده جوانان اين روستا را منحرف نموده با توجه به اينكه جو طايفه اى در اين روستا برقرار است نمى شود نامبرده را به حاكم شرع معرفى نمود (چون اگر اسمى از فاعلين آورده شود جنگ و نزاع طايفه اى پيش مى آيد) آيا اگر كسى اين شخص فاسق را كه باعث انحراف جوانان معصوم ميشود به هلاكت برساند آيا در پيشگاه خداوند سبحان مسئول خواهد بود يا خير؟
ج - كشتن او بدون اثبات در نزد حاكم شرعى مجتهد جامع الشرائط جايز نيست و اگر بطور غير علنى مى توانيد موضوع را در نزد حاكم شرع ثابت نمائيد تا حكم شرع لازم را بدهد و او را نهى از منكر كنيد تا از اين عمل شنيع كه مفاسد آن از جهات متعدّد بسيار است دست بردارد. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۱ - سؤال ۱۴۶۱
وظيفه مردم را در قبال بدحجابى و مفاسدى كه در جامعه موجود است، چگونه مى بينيد؟
ج - وظيفه مردم نهى از منكر است با رعايت آداب و شرايط و مراتب آن و تفصيل را در توضيح المسائل ملاحظه نمائيد. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۲ - سؤال ۱۴۶۲
اگر كسى ببيند دزد وارد خانه همسايه شده و اگر فرياد بزند و يا اينكه همسايه ها را مطلع كند دزد فرار خواهد كرد مستدعى است بيان فرمائيد در اينگونه موارد حفظ مال مؤمن واجب است يا خير؟
ج - در مورد سؤال از باب نهى از منكر مانع شدن از دزدى لازم است.و اللّه العالم . جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۲ - سؤال ۱۴۶۳
آيا در برابر خلاف هايى كه در جامعه ديده مى شود و توسط برادران بسيج جلوگيرى بعمل مى آيد، تنبيه لازم است، در چه مواردى و تا چه حد؟
ج - بايد ضوابط امر به معروف و نهى از منكر رعايت شود. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۲ - سؤال ۱۴۶۴
آيا گشت و رفت و آمد در اماكن عمومى به عنوان مبارزه و برخورد با مفاسد و بدحجابى جايز است يا نه؟ حدود آن را بيان بفرمائيد
ج - شرائط و برنامه امر به معروف و نهى از منكر و مراتب آن در فقه بيان شده و اختصار آن را مى توانيد در نوشته اى كه از حقير به نام «راه اصلاح يا امر به معروف و نهى» از منكر طبع شده ملاحظه نماييد و رفتن به مراكز و اماكن عمومى مثل بازار و خيابان كه معرض وقوع بعض منكرات باشد براى انجام اين وظيفه جايز است و با علم به آن لازم است و حكومت اسلامى براى صيانت از اخلاق جامعه و جلوگيرى از مفاسد هم مى تواند بلكه وظيفه دارد كه افرادى را براى منع از منكرات به گشت وگذار در اين اماكن معين نمايد اما جهت نهى از منكراتى كه ظاهر نيست به صرف احتمال وقوع آن فحص و كاوش و تفتيش جايز نيست. و اللّه العالم . جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۲ - سؤال ۱۴۶۵
در خصوص فريضتين امر به معروف و نهى از منكر ديده شده برادران جهت تذكر به محل تجمع بد حجاب ها و گروه هاى رپ در پارك ها و مجتمع هاى تجارى مى روند با علم به اينكه در اين مكان ها افراد بدحجاب و رپ حضور دارند آيا اين كار جايز است يا نه؟
ج - رفتن به آن محل ها جهت نهى از منكر اشكال ندارد بلكه لازم است.و اللّه العالم . جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۲ - سؤال ۱۴۶۶
بازى با ورق و پاسور چه حكمى دارد و آيا معاشرت با كسانى كه بازى مى كنند، جايز است؟
ج - بازى با ورق و پاسور حتى بدون برد و باخت حرام است و معاشرت با اشخاص مذكور چنانچه همراه با امر به معروف و نهى از منكر باشد و احتمال تأثير بدهد اشكال ندارد. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۱، ص: ۳۰۳- سؤال ۱۰۴۵
مكانهايى كه توسط شهردارى ساخته مى شود و موجب فساد بيش از حد مى شود بطورى كه با تذكرات مكرر مردم شهردارى در احيا و بهبود آن اهتمام فراوان دارد مثل پيست دوچرخه سوارى كه ديده شده دختران و پسران مختلط در آنجا بازى مى كنند و مفسده هاى عديده اى دارد از سوى هيچ مقامى اقدامى نمى شود در صورتى كه هيچ راهى جهت جلوگيرى از اين منكر علنى نباشد آيا از بين بردن آن جايز است يا خير؟
ج - در اينگونه امور بايد به مسئولين مربوطه مراجعه نماييد تا از طريق آنها اقدام شود و يا به علماى اعلام مسموع الكلام منطقه دامت بركاتهم مراجعه شود كه پس از رسيدگى تذكر لازم را بدهند. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۳ - سؤال ۱۴۶۷
بعضى از اساتيد حوزه به طلاب جوان اجازه نمى دهند به طور دسته جمعى در فريضۀ امر به معروف و نهى از منكر شركت كنند آيا امر استاد مقدم است؟
ج - امر به معروف و نهى از منكر در مواردى كه شرايط آن موجود باشد محتاج به اجازه نيست بلى اگر مجتهد از مورد خاصى نهى نمايد اطاعت او لازم است.و اللّه العالم . جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۳ - سؤال ۱۴۶۸
اگر نيروهاى انتظامى در برخورد با مفاسد اجتماعى جديت نشان ندهند آيا وظيفه مردم در امر به معروف و نهى از منكر چيست؟
ج - امر به معروف و نهى از منكر دو واجب شرعى است و بر همه واجب است چه نيروى انتظامى برخورد با مفاسد به نحو جدى داشته باشند يا نه البته با رعايت شرائط و ضوابط شرعى. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۳ - سؤال ۱۴۶۹.
متأسفانه مدتى است كه در جامعه ما رايج شده است كه خانم ها موهاى خود را از زير روسرى يا چادر خود بيرون مى گذارند شما چه پيشنهادى براى ما جوانان براى جلوگيرى از انحراف ما داريد؟ وظيفه ما در اين موارد چيست؟ (با توجه به اينكه امر به معروف و نهى از منكر نيز مشكل است).
ج - در هر موردى كه احتمال تأثير بدهيد امر به معروف و نهى از منكر را ترك نكنيد و از ملامت ملامت كنندگان در راه خدا نترسيد و پيشنهاد ما همان دستورات ائمه هدى عليهم السلام است كه تأمل در عظمت معصيت خداى حاضر و ناظر و عظمت و عزت طاعت خدا و بهره هاى عظيم آن بنمائيد و تا مى توانيد خود را در مظان برخورد با اين صحنه ها قرار ندهيد و تكيه گاه معنوى خود را با عمل به واجبات و ترك محرمات قوى كنيد و تا مى توانيد از تشريفات متداوله عصر حاضر در امر ازدواج بكاهيد در اوّلين ازمنۀ امكان ازدواج نمائيد انشاء اللّه موفق باشيد.و اللّه العالم. جامع الأحكام (صافى)، ج ۲، ص: ۸۴ - سؤال ۱۴۷۰
ارتباط با بعض ساداتى كه نسبت به دين بى اعتنا بوده و ارتباط با آنها خوف خطر دورى از دين دارد چگونه است. و آيا سادات به هر طريقى كه باشند وجه تمايزى با ديگران دارند؟
ج - در ارتباط با مواضعى كه نسبت به دين و تكاليف دينى دارند تكاليف و وظايف همان است كه با ديگران معمول مى شود بايد با شرايط و آداب و مراتب امر به معروف و نهى از منكر عمل نمود مع ذلك احترام از جهت سيادت آنها بطورى كه موجب تشويق آنها بر معاصى نشود خصوصاً اگر سبب تنبّه و اتصال آنها شود بمورد است. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۷- سؤال ۱۴۷۶
رفت و آمد در منازل كسانى كه نماز نمى خوانند چه حكمى دارد؟
ج - رفت و آمد در منازل كسانى كه نماز نمى خوانند، به منظور امر به معروف و ارشاد اشكال ندارد بلكه خوب است ولى اگر اصرار بر ترك نماز دارند و در امر به معروف احتمال تأثير نباشد ترك مراوده نمايند. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۷- سؤال ۱۴۷۷
من در خانواده اى زندگى مى كنم كه اكثر اعضاء آن أهل نوارهاى مبتذل و فيلم هاى منافى عفّت هستند و هنگامى كه من در مقابل اين اعمال آنها عكس العمل نشان مى دهم و آنها را امر به معروف و نهى از منكر مى كنم در مقابل اين كار با آزارها و اذيت هاى آنها مواجه مى شوم آنها با من بدرفتارى كرده و بر من سختى هاى زيادى را تحميل مى كنند مرا راهنمائى فرمائيد.
ج - در صورتى كه ترك منزل موجب عسر و حرج است و احتمال تأثير نهى از منكر نمى دهيد، تكليف از شما ساقط است لكن بايد مراقب باشيد خودتان آلوده نشويد و حتى المقدور از محرّمات مذكوره اجتناب نمائيد. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۸۸- سؤال ۱۴۸۲
آيا در مواردى مثل شرب خمر و مسائلى كه با ناموس مردم مرتبط است، بازهم بايد از مرتبۀ اول امر به معروف و نهى از منكر (يعنى مرحله اظهار تنفر قلبى) آغاز كرد؟
ج - دفاع از ناموس در صورتى كه صدق فعلى دفاع داشته باشد جايز بلكه واجب است ولى اگر با مراتب ابتدائى نهى از منكر ممكن است به آن اكتفا شود و در صورت عدم امكان تا قتل شخص مهاجم جايز است و در شرب خمر نيز مراتب نهى از منكر رعايت شود. جامع الأحكام (صافى)؛ ج ۲، ص: ۹۰- سؤال ۱۴۸۷
در خيابانها بعضى از جوانان روابط نامشروع با دختران دارند در صورتى كه انسان بداند اگر امر به معروف كند مورد توهين يا ضرب و شتم قرار مىگيرد، وظيفه چيست ؟حكم امر به معروف و نهى از منكر در آنجايى كه برخورد مستقيم باعث كم شدن حيثيت شخصى در ميان مردم باشد، چيست؟
جواب: امر به معروف و نهى از منكر با فرض مذكور لازم نيست. استفتائات به نقل از سایت آیت الله علوی گرگانی «www.gorgani.ir».
آیا وضعیت کنونی ویدئو کلوپها و سینماها و وظیفه مردم در چگونگی رفتار با آنها چیست و حکم عملکردها و مجوزهای وزارت ارشاد چه ميباشد ؟
جواب: وضعیت بسیاری از فیلمهای سینمایی تأسفبار است هم از جهت مضمون فیلم و هم از جهت وضعیت ظاهری بازیگران و هم از جهت استفاده از آهنگها و لذا بر مومنین است که از باب نهی از منکر از اینگونه فیلمها استفاده ننمایند و وزارت ارشاد هم شرعا وظیفه دارد دقت بیشتری نماید که سینمای ما و همچنین ویدئو کلوپها مرکز اشاعه فساد نشود. استفتائات به نقل از سایت آیت الله علوی گرگانی « www.gorgani.ir».
اگر روزهدار به جایی دعوت بشود که صاحب آن روزه ندارد و حتی از مشروبات الکلی استفاده شود، حکمش چیست؟
جواب: اگر بخواهد سر سفره او بنشیند و بداند که او اهل شراب خواری است جایز نیست و عمل او حرام است مگر بتواند با ارتباط با آن فرد او را از عمل گناه خود بازدارد. استفتائات به نقل از سایت آیت الله علوی گرگانی « www.gorgani.ir».
ميدانيم كه حجاب واجب است. آيا اجبار هم هست، يعني اگر بانويي حجاب را رعايت نكرد، بايد مورد ضرب و شتم قرار گيرد، آيا در حكومت حضرت علي (ع) هم حجاب اجبار بوده؟
جواب: حجاب از واجبات اولیه و بدیهی دین اسلام است و اگر کسی حجاب خود را رعایت نکند مرتکب گناه کبیره شده و نهی از منکر کردن او واجب است و در زمان پیغمبر (ص) و حضرت علی (ع) نیز حجاب واجب و اجباری بوده است و با اجازه حاکم شرع و دستور ایشان ضرب و شتم شخص بیحجاب جایز ميباشد. استفتائات به نقل از سایت آیت الله علوی گرگانی « www.gorgani.ir».
اگر همسرحجاب اسلام را رعایت نکند، آیا لازم است به او تذکر دهیم؟
جواب: مرد باید به او تذکر دهد و این جزو نهی از منکر واجب است. استفتائات به نقل از سایت آیت الله علوی گرگانی « www.gorgani.ir».
تکلیف زنی که به انجام نماز واجب یومیه زیاد اهمیت نميدهد، چیست؟ وظیفه شوهر در مقابل همسری که نماز را بجا نميآورد یا گاهاً برپا ميدارد، چیست؟
جواب: همسر وظیفه دارد که امر به معروف نماید و در صورتی که باز هم مخالفت ميکند ميتواند در معیشت سختگیری نماید. استفتائات به نقل از سایت آیت الله علوی گرگانی « www.gorgani.ir».
شخصى است كه تا بحال خمس نداده و حاضر به پرداخت خمس هم نيست، آيا جايز است به خانۀ او وارد شويم و روى فرش منزلش نماز بخوانيم يا وضو و غسل در خانهاش انجام دهيم؟
جواب: وارد شدن بر او براى صلۀ رحم و ارشاد و امر به معروف بىاشكال است و اگر يقين به بودن خمس در منزل و فرش و زندگى او نباشد نماز در آن مانع ندارد و آب هم اگر مباح باشد وضو و غسل با آن صحيح است . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۸۳- سؤال ۲۶۲
كسانى كه خمس بدهكارند و پرداخت نمىكنند، وظيفه زن و فرزند آنها چيست؟
جواب: اگر بدانند عين مال مورد ابتلاى ايشان متعلّق خمس است خوردن و تصرّف در آن قبل از اداى خمس جايز نيست. ولى مىتوانند با اذن حاكم شرع خمس آنچه را مصرف كردهاند بر ذمّه بگيرند و هر وقت توانستند پرداخت كنند. و اگر تعلّق خمس به عين مالى كه مورد ابتلاى آنها است مشكوك باشد تصرّف در آن جايز است. و در هر صورت با وجود شرايط امر به معروف لازم است ايشان را امر به معروف كنند . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۱۹۸- سؤال ۷۹۰
رفتن به منزل افرادى كه انسان علم دارد خمس اموال خود را نپرداختهاند، چه حكمى دارد؟
جواب: اصل رفتن مانعى ندارد. خصوصا اگر براى صله رحم و امر به معروف و نهى از منكر باشد. ولى اگر چيزى مصرف كرد كه مىداند متعلّق خمس است، بايد خمس آن را بپردازد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۱۹۹- سؤال ۷۹۴
شرايط امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد.
جواب: شرايط امر به معروف و نهى از منكر پنج چيز است: اول: آنكه آمر و ناهى، معروف و منكر را بشناسد و يقين داشته باشد به وجوب معروف و حرمت منكر، و خودش از اشتباه ايمن باشد. دوّم: آنكه احتمال بدهد كه امر و نهى او تأثير داشته باشد، پس اگر احتمال عقلايى بدهد كه امر و نهى او اثر ندارد، وجوب آن ساقط مىشود. سوّم: آنكه كسى كه واجب را ترك كرده و يا فعل حرام را بجا آورده، اصرار به آن داشته باشد، پس اگر بداند كه مرتدع شده و بعد مرتكب نمىشود، ساقط مىشود. چهارم: آنكه واجب بودن معروف و حرام بودن منكر در حقّ فاعل منجّز و ثابت باشد و در ترك واجب و فعل حرام عذرى نداشته باشد، پس اگر فاعل، معتقد باشد به مباح بودن فعل حرامى و يا به جواز ترك واجبى، در اين صورت امر به معروف و نهى از منكر ساقط مىشود و همينطور است در هر موردى كه تارك واجب و فاعل حرام عذر داشته باشد، بلى از راه تنبيه غافل و ارشاد جاهل، تنبيه و ارشاد لازم است. پنجم: آنكه در امر و نهى او مفسده و ضررى براى خود او يا مسلمان ديگرى نباشد، پس با احتمال عقلايى به ضرر و مفسده، ساقط مىشود. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی
مراتب امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد.
جواب: چون مقصود از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه مرتكب فعل حرام و ترك واجب، اين عمل را ترك كند، پس اگر به مجرّد اظهار كراهت از اين عمل- و لو به اعراض و ترك معاشرت و مراوده- مرتكب، مرتدع مىشود و ترك مىكند، كافى است و اداى وظيفۀ امر به معروف و نهى از منكر شده است و حاجت به امر و نهى بيشتر نيست. و اين، درجۀ اوّل از امر به معروف و نهى از منكر است.
- درجۀ دوّم از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه اگر مرتكب منكر، با اظهار كراهت، ترك معصيت نكرد با حسن خلق و كلام حسن او را امر به معروف و نهى از منكر كند و مصالح ترك منكر و فعل معروف و مفاسد عكس آن را بيان كند تا مرتكب، متنبّه شود و ترك معصيت كند، و اگر به همين مقدار مرتكب، متنبّه شد و معصيت را ترك كرد اداى وظيفه شده است. - درجۀ سوّم از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه اگر معصيتكار، به زبان خوش و كلام حسن، ترك معصيت نكرد، با غلظت و كلام خشن و تعيير و سرزنش، امر و نهى كند. با مراعات ترتيب درجات زبرى و خشونت. درجۀ چهارم از امر به معروف و نهى از منكر در موردى است كه معصيت كار، از درجات مذكوره، ترك معصيت نكند و مصرّ باشد، در اين صورت اگر بداند به زدن، ترك مىكند و يا اقلا احتمال عقلايى باشد كه زدن، مؤثّر است و از ضرر به جان و مال و عرض خود يا مسلمان ديگرى ايمن باشد، واجب است زدن به مقدارى كه ترك معصيت كند. به شرط آنكه منجرّ به جرح و قتل يا سرخى و كبودى كه ديه دارد، نشود .
جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۰ - سؤال ۹۳۰
تنبيه دانشآموزان جايز است يا نه؟
جواب: با اذن ولىّ در موارد نهى از منكر و جلوگيرى از فساد، به نحوى كه ديه واجب نشود با اقتصار به مقدار ضرورت، جايز است. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی
ما براى خريدارى اجناس و لوازم زندگى ناچار به مسافرت مىباشيم و هميشه با رانندههايى برخورد مىكنيم كه ساز و آواز گوش مىكنند، آيا نهى از منكر بر ما واجب است يا نه؟
جواب: اگر مفسدهاى مترتّب نشود به قدر امكان، نهى از منكر كنيد و حتّى الامكان با وسايل ديگرى كه توأم با معصيت نباشد، مسافرت كنيد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۲- سؤال ۹۳۳
زنى از نظر روابط و معاشرت با نامحرمان و پوشيدن لباس به شيوۀ نامناسب پروايى ندارد و در اين باره به حرفهاى شوهر اعتنا نمىكند وظيفۀ شوهرش چيست؟
جواب: لازم است با موعظه و نصيحت يا به هر وسيلۀ ديگرى كه ممكن است او را به احكام شرع ارشاد و از معصيت كردن جلوگيرى كند . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۲- سؤال ۹۳۴
پدرى داراى چند فرزند است كه بعضى از آنها با آنكه بزرگ و بالغ مىباشند از فرائض دينى روگردانند، از اين راه ناراحتى پدر را فراهم مىكنند، آيا پدر راجع به امر عبادات آنها مقصّر است يا نه؟
جواب: وظيفۀ پدر آن است كه تا وقتى احتمال تأثير مىدهد اولاد را به اتيان واجبات و ترك محرّمات به هر نحوى كه صلاح بداند خواه به موعظه و نصيحت باشد خواه به تهديد يا به نحو ديگر، وادار كند و چنانچه پدر به وظيفۀ شرعى خود عمل كند و در آنان اثر نكند، پدر، گناهكار نيست . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۲- سؤال ۲۵۴
اگر زنى در زندگى، اولا اطاعت از شوهر نكرد، ثانيا براى شوهرش ارزش قائل نبود، ثالثا اسرار زندگى را در همه جا فاش كرد، رابعا در زندگى مرتب دروغ گفت، تكليف مرد از نظر شرعى با چنين زنى چيست؟
جواب: بايد او را امر به معروف و نهى از منكر كند. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی
اين جانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خودپسند مىباشد، در حق خانوادۀ خود ظلم روا مىدارد و من از وقتى كه به تكليف رسيدهام در حال مبارزه با پدرم هستم، اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم، كار نادرست و ناشايست انجام دادهام و اگر تنها با پدرم صحبت كنم حرفم را قبول نمىكند و مىگويد در مقابل پدرت درشتى نكن، خلاصه نمىدانم چه كنم؟ وظيفهام چيست؟
جواب: حفظ احترام والدين و مراعات ادب در صحبت با آنان لازم است و در موارد لزوم امر به معروف و نهى از منكر، اگر مأيوس از تأثير باشيد، تكليف ساقط است . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۳ - سؤال ۹۳۷
بعضى از بستگان ما بكلّى، توجّه به نماز و روزه و ساير واجبات ندارند و موعظه و نصيحت هم در آنها اثر نمىكند، اكنون صلۀ رحم با آنها چه صورت دارد؟
جواب: اگر ترك صله، موجب تنبّه و ارتداع آنها از معصيت مىشود ترك كنيد و اگر به معاشرت و نصيحت، احتمال ارتداع آنان از معصيت بدهيد معاشرت و صلۀ رحم كنيد، تا آنان را وادار به اطاعت خداوند سبحان كنيد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۴- سؤال ۹۴۰
آيا قطع رابطه از ارحامى كه تجاهر به گناهان مىكنند جايز است يا نه؟
جواب: اگر قطع مراوده، موجب تنبّه و ارتداع آنها از معصيت باشد، لازم است قطع مراوده شود. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی - سؤال ۹۴۱
آيا انسان مىتواند از نظر شرعى با خويشاوندانى كه بىتقوا و بىنماز و ضد انقلابند از قبيل: پدر و مادر، خواهر و غيره قطع رحم كند؟
جواب: قطع رحم جايز نيست. ولى بايد آنها را با مراعات موازين، امر به معروف و نهى از منكر كند . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۴- سؤال ۹۴۲
اگر در محيط كار و اداره خلاف شرعى ديده شد و اگر تذكر بدهيم مؤثر واقع نمىشود يا اصلا تذكر دادن ممكن نباشد، تكليف ما چيست؟
جواب: در تخلفات ادارى بايد به مقامات مربوطه گزارش شود و در خلاف شرعهاى ديگر شرايط امر به معروف و نهى از منكر ملحوظ گردد و اطاعت در امورى كه خلاف شرع است جايز نيست . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۴- سؤال ۹۴۴
اصولا در فقه اسلام براى پيشگيرى از وقوع جرم در جامعه و تأمين جامعه از خطر مجرمين چه راههاى حقوقى وجود دارد و اين اقدامات در صورت وجود، تحت چه عناوين فقهى و مطابق كدام دليل مىباشند؟
جواب: اساس سؤال عبارت است از اينكه پيشگيرى از وقوع جرم آيا مشروعيت دارد يا نه؟ و در صورت اوّل، تحت چه عنوانى قرار مىگيرد؟ جواب اين است كه اصولا مسأله نهى از منكر كه يكى از فرائض مهمّه اسلام است و حتى بعنوان ستون براى واجبات ديگر معرفى شده است. زيرا بعد از تحقق جرم و ارتكاب عمل نامشروع جايى براى نهى و زجر باقى نمىماند. كسى كه مثلا شرب خمر انجام داد و يا خداى ناكرده زنا كرد، پس از وقوع عمل، وى را از چه چيز نهى مىكنند؟ و آيا نهى مىتواند تأثيرى در ما وقع داشته باشد و انقلاب محال را بوجود آورد؟ از اينجا استفاده مىكنيم كه نهى از منكر در رابطه با آينده و يا ادامۀ فعل واقع شده مىباشد. در اين صورت پيدا است كه مورد آن اشخاصى است كه زمينۀ ارتكاب جرم در آنان وجود دارد و در غير اين اشخاص محلّى براى آن وجود ندارد. با توجه به اين مطلب تمام مراتب موجود در نهى از منكر در مورد سؤال قابل پياده شدن مىباشد و بعيد نيست كه حتى جريمههاى مالى در صورتى كه تنها راه ترك منكر و عدم ارتكاب فحشا باشد، بعنوان نهى از منكر مشروعيت داشته باشد. البته تعيين مقدار جريمه مالى و همينطور تعيين مقدار زندان و ساير كيفرهاى مربوطه به عهدۀ حاكم شرع است . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۵- سؤال ۹۴۵
از آنجايى كه امر به معروف و نهى از منكر از واجبات شرعى مىباشند وظيفۀ انسان در قبال مجالس لهو و لعب و افراد بىبندوبار چيست؟
جواب: اگر احتمال تأثير در ارشاد و نصيحت خود بدهيد، بايد نهى از منكر كنيد. بلى بايد با ملايمت و مهربانى تذكر دهيد، شايد نتيجه بگيريد. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی - سؤال ۹۴۶
اگر شخصى در اتومبيلى سوار شده كه نوار موسيقى يا غنا گذاشتهاند و بداند نهى از منكر سودى ندارد، وظيفه چيست؟
جواب: در صورت امكان از اتومبيل پياده شود و اگر ممكن نباشد توجه خود را معطوف به امور ديگر كند. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی- سؤال ۹۴۷
در شرايط كنونى در برخى از مراسم عروسى از نوارهاى مبتذل استفاده مىشود، با توجه به اينكه ممكن است عدم شركت در مراسم موجب تيرگى روابط فاميلى شود و از طرف ديگر نهى از منكر هم مفيد نيست، شركت در اين مجالس چگونه است؟
جواب: شركت جايز نيست، اگر چه موجب تيرگى روابط شود. استفتائات آیت الله فاضل لنکرانی - سؤال ۹۴۸
تماس گرفتن با افرادى كه سر و كار با نوارهاى مبتذل و فيلمهاى نامشروع دارند چگونه است؟ اگر امر به معروف و نهى از منكر باعث مسخره خود آمر و ناهى شود چطور است؟
جواب: اگر تماس موجب تشويق و يا بىاعتنايى به حرام باشد، جايز نيست . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۵ - سؤال ۹۴۹
شخصى يكى از اقوامش علاوه بر تارك الصلاة بودن، به بعضى از مقدسات بىاحترامى مىكند و او براى احترام پدر و مادر حرفى به او نمىزند ولى قلبا از او ناراضى و ناراحت است، آيا همين مقدار در نهى از منكر كافى است؟
جواب: اگر مىتوانيد او را نصيحت كنيد و امر به معروف و نهى از منكر نماييد و ناراحت شدن پدر و مادر مسقط تكليف نمىشود و اگر رفت و آمد با چنين افرادى تأييد آنان باشد ترك كنيد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۲۳۶- سؤال ۹۵۰
شخصى عيال گرفته و بعد از ازدواج معلوم شده كه چند سال قبل از ازدواج عيال نامبرده مبتلا به مرضى بوده است در موقع خواستگارى هم زوج نمىدانسته كه اين مرض را دارد، حال احتياج به عمل جراحى و مخارج زيادى مىباشد، آيا مخارج درمان چنين مرضى به عهدۀ زوج است يا به عهدۀ زوجه؟ و بر فرض اين كه به عهدۀ زوج باشد، آيا در صورت عدم اقدام زوج به معالجه، مىتواند او را اجبار كند يا خير و همچنين اگر به عهدۀ زوجه باشد، آيا زوج مىتواند او را اجبار به معالجه كند يا خير؟
جواب: مخارج معالجۀ زوجه به مقدار متعارف بر عهدۀ زوج است و زايد بر آن به عهدۀ خود زوجه است و در اين مسأله فرقى بين مريضى قبل از ازدواج و بعد از آن نيست. در عين حال سزاوار است كه زوج كوتاهى نكند، خصوصا اگر زن توان مالى نداشته باشد. و در مقدار متعارف، زوجه حق دارد زوج را الزام كند و در زايد بر متعارف كه بر عهدۀ خود زوجه است، زوج حق الزام ندارد، مگر از باب امر به معروف . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۴۴۶- سؤال ۱۶۸۶
زن يا شوهر با اينكه منكر نماز نيست، اما نماز نمىخواند. آيا مىشود با او زندگى كرد؟
جواب: زوجيت باقى است. ولى بايد امر به معروف و نهى از منكر را ادامه دهيد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۴۵۷- سؤال ۱۷۴۲
زنى در خانۀ شوهر آزادى كافى در انجام واجبات ندارد، فقط شوهرش چند روزى از ماه مبارك رمضان را روزه مىگيرد و نماز مىخواند و بقيه سال را بدون عذر نماز نمىخواند: وظيفۀ همسرش بعد از مراحل امر به معروف و نهى از منكر و عدم تأثير چيست؟ آيا حق جدايى دارد؟
جواب: شوهر حق منع همسر از انجام واجبات را ندارد و زن بايد واجبات را انجام دهد و لو با مخالفت شوهر مواجه شود و اگر نمىگذارد بايد به دادگاه شرعى مراجعه كند و از او شكايت كند و حتى حاكم شرع در برخى اوقات مىتواند حكم به طلاق دهد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۴۵۷- سؤال ۱۷۴۴
در مواردى كه مجتهد و نايب او براى اجراى حدود و احقاق حقوق و رفع خصومات نباشد؛ وظيفه عامۀ مردم چيست؟
جواب: علمايى كه از طرف مجتهد جامع الشرائط مجاز در تصدى امور حسبيّه، و منصوب براى اجراء حدود هستند، تابع نصبند. و به هر نحوى كه مجاز باشند، مىتواند عمل كنند. و اگر منصوب نيستند، از باب امر به معروف و نهى از منكر مردم را نصيحت كنند . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۴۹۷- سؤال ۱۸۸۶
آيا صرف نگهدارى نوار مبتذل و غير مجاز، و نيز صرف نگهدارى شراب، جرم و قابل تعزير مىباشد؟
جواب: خير، صرف نگهدارى چيزهاى مذكور، موجب تعزير نمىشود. بلكه بايد معلوم شود كه هدف از نگهدارى آنها چه بوده؟ و بعد از طى مراحل امر به معروف و نهى از منكر، اگر قاضى مجتهد جامع الشرائط باشد، طبق نظر خود عمل كند. و الّا تابع نصب است . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۴۹۸ - سؤال ۱۸۹۱
در مورد پوشيدن طلا توسط مردان و تظاهر به آن، با صرف مشاهده توسط قاضى مىتوان تعزير كرد يا خير؟
جواب: در تظاهر به گناه و حرام پس از طى مراحل امر به معروف و نهى از منكر، قاضى كه مجتهد جامع الشرائط باشد، طبق نظر خود عمل مىكند، و اگر منصوب است، تابع نصب است . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۴۹۹- سؤال ۱۸۹۲
اينكه فرمودهايد بهتر است بجاى شبيهخوانى روضهخوانى برپا كنند، روضهخوانى چيست؟ مگر همان تعزيه و شبيهخوانى روى منبر نمىباشد؟
جواب: روضهخوانى بر منبر در اصطلاح عبارت است از ياد دادن احكام و بيان مسائل حلال و حرام و امر به معروف و نهى از منكر و بيان مواعظ و نصايح از آيات و كلمات پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و ائمۀ معصومين عليهم السّلام و ذكر فضائل و مناقب اهل بيت عليهم السّلام و ذكر مصايب وارده بر آنان، خصوصا مصايب حضرت سيد الشهداء عليه السّلام و اصحاب بزرگوار آن حضرت كه چنين مجالسى علاوه بر ثواب عزادارى، ثواب بيان احكام و مواعظ را كه از اهداف عاليۀ آن بزرگواران بوده، نيز خواهد داشت . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۱، ص: ۵۸۰- سؤال ۲۱۶۸
مراد از امور حسبيه چيست؟
ج- امور حسبيه كارهايى هستند كه مشروعيت آنها حتمى است و از نظر شرع مقدس اسلام بايد انجام شوند و مسئوليت آن هم متوجه شخص خاصى نيست، مانند امر به معروف و نهى از منكر و امثال آن جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۲، ص: ۶۷- سؤال ۳۴
شخصى در حال تخلّى، رو به قبله يا پشت به قبله نشسته است، آيا واجب است به او تذكر دهيم؟
ج- چنانچه عالم به حكم و موضوع است (يعنى مىداند كه اين عمل حرام است و قبله را هم مىداند) در اين فرض، از باب امر به معروف و نهى از منكر، واجب است به او تذكر دهيد و اگر جاهل به حكم است (يعنى نمىداند كه تخلى، رو به قبله و پشت به قبله حرام است) در اين فرض، از باب وجوب ارشاد جاهل، واجب است مسأله را به او تذكر دهيد، و اگر جاهل به موضوع است (يعنى مسأله را مىداند ولى نمىداند كه سمت قبله نشسته) در اين صورت تذكر واجب نيست . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۲، ص: ۸۴- سؤال ۹۴
رفت و آمد و هم غذا شدن با افرادى كه شرابخوار و بىنماز هستند و به پاك و نجسى اهميت نمىدهند، چه صورت دارد؟
ج- چنانچه منكر ضرورى اسلام نباشند محكوم به اسلام و پاك هستند ولى بهتر اين است كه با چنين افرادى معاشرت نشود، مگر اينكه اميد به هدايت آنها و امكان ارشاد و امر به معروف و نهى از منكر باشد . جامع المسائل (فارسى - فاضل)؛ ج۲، ص: ۳۶۳- سؤال ۱۴۰
ميدانيم كه حجاب واجب است. آيا اجبار هم هست؟! يعني اگر بانويي حجاب را رعايت نكرد بايد مورد ضرب و شتم قرار گيرد؟! آيا در حكومت حضرت علي (ع) هم حجاب اجبار بوده ؟!
پاسخ: بسمه تعالي. اگر نهي از منكر شده و لجبازي ميكند با اجازه حاكم شرع حق تعزیر هست. پاسخ به استفتائات به نقل از سایت آیت الله گرامی « www.ayat-gerami.ir»
آیا امر به معروف و نهی از منکر وظیفه حکومت است یا آحاد مردم؟ و توصیه حضرتعالی در این زمینه چیست؟
جواب: همه باید این فریضه الهی را آنجا که زمینه باشد انجام دهند. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
وظيفه ما در برابر امر به معروف و نهي از منكر زنان بدحجاب در جامعه كنوني چيست؟
جواب: وظيفه عمومي نداريد. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
اگر مجريان فريضه الهي امر به معروف و نهي از منكر، احتمال بدهند كه فرد معصيتكار با موعظه و نصيحت، معصيت را ترك نميكند، وظيفه چيست؟
جواب: وقتي كه موعظه تأثير نداشت بايد با تندي و قهر و ترك مرابطه، او را وادار به [انجام] واجبات و اجتناب از گناه نمود ولي بيش از اين، يعني كتك و زجر و بازداشت گرچه مرتبه سوّم است ولي مربوط به حكومت اسلامي است و عموم مردم حقّ چنين كاري را ندارند. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
آيا توصيه به گذاشتن ريش و ممانعت از تراشيدن آن ميتواند از مصاديق امر به معروف و نهي از منكر قرار گيرد؟
جواب: معلوم است كه از مصاديق امر به معروف و نهي از منكر است. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
در صورتي كه امر به معروف و نهي از منكر واجب كفايي باشد و هر كس ميتواند امر به معروف و نهي از منكر كند، اگر با وجود آن كه دسترسي به مأموران انتظامي متعسّر است خود اشخاص نهي از منكر كنند، اين با رعايت مراتب امر به معروف و نهي از منكر (با رفتار، با گفتار،....) تا قتل كسي كه به منكر روي آورده پيش رود (مثلاً شخصي عمل منافي عفّت انجام ميدهد) آيا اين گونه امر به معروف و نهي از منكر مشروع است يا خير؟
جواب: افراد عادي فقط ميتوانند با گفتن، امر به معروف و نهي از منكر كنند ولي ساير مراتب مربوط به حاكم شرع است نه افراد عادي. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
اگر غير مسلماني در منزل خود يا اماكن خصوصي شراب بنوشد و با حالت مستي وارد اماكن و معابر عمومي شود، چه حكمي دارد؟
جواب: بايد از اشاعه فحشاء جلوگيري شود. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
وظيفه جوانان مؤمني كه در دانشگاههاي مختلط در رابطه با مفاسدي كه در دانشگاه ميبينند، چيست؟ آيا در اين محيط ميتوانند دختري را امر و نهي كنند؟
جواب: بايد اوّلاً مواظبت از خود بنمايد و ثانياً به مقدار امكان امر به معروف و نهي از منكر داشته باشد. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
در جامعه زناني هستند كه حجابشان كامل نيست و در بعضي يا اكثر مواقع سبب جلب توجّه نامحرم ميشوند، حال تكليف ما در قبال زناني كه حجاب ناقص دارند در خصوص امر به معروف و نهي از منكر چگونه است؟ و اگر آمر بر خود از تأثير شهوت در موقع نهي زباني بترسد، حكم چيست؟
جواب: بايد اوّلاً مواظبت از خود بنمايد و ثانياً اگر بتواند امر به معروف و نهي از منكر زباني داشته باشيد.
استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
تكليف قطعي و دقيق ما براي مسائل ذيل چيست؟در جشن ازدواج دو جوان، متأسّفانه با اصرار مهمانها تلاش ميشود كه نوار ترانه پخش شود البته مادر عروس خانم و مادر داماد و خود عروس و داماد اصلاً راضي به اين امر نيستند لذا مادر عروس با استمداد از صاحب عصر «عجّلالله تعاليفرجه» مانع ميشوند ولي مهمانها در جواب، مجلس را ترك ميكنند يعني به جاي جلوگيري از كار حرام (نوار ترانه پخش كردن) با زخم زبان و نيش رفتاري سعي ميكنند كه به بهانه اينكه دختر اوّل است و شادي است حتّي مانع از فرستادن صلوات شوند و در واقع يا دين را جدا از جشن ميدانند يا اينكه ادّعا دارند اين كارها در دين بوده است و عموماً هم اين افراد لجبازي ميكنند و پافشاري بر عمل حرام ميكنند، تكليف خانواده عروس چيست؟ آيا بايد نظر آنها را جلب كرد تا با ناراحتي مجلس را ترك نكنند و يا وظيفه بالاتري داريم؟ گاهي هم خانواده عروس سالم و دين دار و خانواده داماد هم با فضيلت هستند ولي اطرافيان داماد مثل خواهران يا اقوام ديگر طرف داران سرسخت نوار ترانه و وسائل لو و لعب هستند، لذا در شب عروسي برخورد و درگيري و حتّي احتمال جدايي و آبروريزي را پيش ميآورد با اينكه قبلاً تذكّر داده شده كه نبايد اين برنامههاي بيهوده در آن شب باشد ولي در عمل با مشكل مواجه شده و خلاصه در جامعه اسلامي هم نميشود آن طور كه خدا و رسولش خواستهاند عمل كرد، خواهشمنديم بدون رعايت ما، وظيفه ناب ما را در برخورد با اين افراد مشخّص فرماييد تا در معصيت نيفتيم و وظيفه امر و نهي را ترك نكنيم.
جواب: بايد با آنها مدارا كرد و هر كجا كه موجب جرّ و نزاع شود بايد كوتاه آمد. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
اگر در اتوبوس مسافربري به شهر مقدّس مشهد، راننده به بهانه اينكه هوشيار باشد نوار ترانه روشن كند و با وجود امر به معروف و نهي از منكر چند تن از مسافران، اصرار به اين كار داشته باشد و به ناهيان منكر پرخاش كند و ادّعا كند كه رهبر اين نوارها را آزاد كردهاند و از طرفي ما دو ساعت از سفر را رفته باشيم و در بين راه باشيم، چه بايد بكنيم تا هم وظيفه امر به معروف و نهي از منكر خود را كامل انجام بدهيم و هم مبتلا به معصيتي نشويم؟
جواب: شما بايد تذكّر بدهيد اگر فائده نكرد ميتوانيد به مسافرت خود ادامه بدهيد و جرّ و بحث لازم نيست، چنانچه پياده شدن هم لازم نيست. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
در كتاب «كاوشي نو در اخلاق اسلامي، ص ۳۳۸» ذكر نمودهايد «غيرت در مورد عفّت عمومي حتّي زنان غيرمؤمن» يعني:۱) اگر خداي نكرده مردي مزاحم زني شد که حجابش را رعايت نكرده، آرايش كرده، باز بايد جلوي آن مرد ايستاد و مانع شد؟ يا اگر نگاه ناصحيح به زني كه غير مؤمن است و پوشش صحيح ندارد يا رفتار صحيح ندارد، بايد مرد مسلمان ديگر او را باز دارد؟ ۲) غيرت فقط از آن مردان است يعني غيرت در مورد عفّت عمومي، اين واجب وظيفه مردان است يا وظيفه زنان؟
جواب: ۱) نهي از منكر كه لازم است غيرمزاحمت است و جلوي مزاحمت را همه بايد بگيرند. ۲) نهي از منكر اگر ضرر نداشته باشد بر همه از زن و مرد لازم است. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
با توجّه به اينكه حفظ بقاي اسلام از اهمّ واجبات ميباشد و در اين امر علماي اسلام و مراجع عظيم الشأن وظايف سنگيني ر حراست آن دارند و طبق نبوي شريف «اذا ظَهَرَت الْبدَعُ في اُمِّتي فَلْيُظْهر الْعالمُ علْمَهُ»، به خصوص در اين مقطع زمان كه دشمنان اسلام به هر وسيلهاي براي نابودي و يا تضعيف كردن آن دامن ميزنند و نهايت سعي را در مفاسد اخلاقي در كشور اسلامي و در مناطق آن به انحاء و شيوههاي مختلف به مقصد خود ميرسانند و از مواردي كه در مملكت ما رواج پيدا كرده و رو به افزايش است آلات لهو و لعب مطرب و موسيقيبخصوص در اين مناطق چهار محال و بختياري، منطقه فلارد و.... و ديگر مناطق مطربي است معروف به ساز و دهل كه در مراسم عقد و عروسي دعوت ميكنند و آن را به عنوان رسم و سنّت عرف تقّي ميكنند در صورتي كه يكي از اقسام مطرب است كه تمام مردم را به هيجان در ميآورد و زنان و مردان در ملا عام ميرقصند و نواميس مردم در معرض ديد قرار ميگيرند و هيچ احساس مسئوليّتي در برابر احكام الله نشان نميدهند و علاوه بر اينكه هزينههاي كلاني بيهوده صرف حرام ميشود كه اگر اين مبالغ را در امور خيريه به مصرف برسانند نه معصيّتي صورت ميگيرد و نه مال بيمورد ضايع ميگردد، لذا مستدعي است نظر مبارك را در اين مورد ارائه فرماييد.
جواب: در وضع فعلي نهي از منكر لازم است ولي ايجاد تنش و بحران جايز نيست و استفاده از آلات موسيقي كه شهوتانگيز و مفسدهانگيز باشد، حرام است و گناه آن خيلي بزرگ است. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
سوال: الف: در مدارس خصوصاً دبیرستانها، بعضی از دانش آموزان به گونهای است که اثرات سوء رفتاری و اخلاقی در سایرین دارد، در این خصوص مسئولین پس از ارشاد، راهنمایی، تذکر و تهدید، بعضاً به رفتار خشونت آمیز یا ندرتاً تنبیه بدنی مبادرت مينمایند، آیا این کار از نظر شرعی جایز است؟ حدّ آن چه مقدار است؟ ب: در موقع بروز خطا و رفتارهاي ضدّ اخلاقي به وسيله بعضي از دانشآموزان، برخوردهايي همراه با خشونت و بعضاً تحقيرآميز جهت جلوگيري از تكرار موارد مذكور از طرف مسئولين امر معمول ميگردد: آيا اين كار اشكال ندارد؟ ج: بعد از حلّ مشكل حصول رضايت افراد موصوف لازم است يا خير؟
جواب: الف: در صورت ضرورت به اندازه ضرورت جايز است. ب: صورت ضرورت به اندازه ضرورت جايز است. پ: در هر دو صورت تحصيل رضايت لازم نيست. استفتائات به نقل از سایت آیت الله مظاهری « www.almazaheri.com»
اگر شخصى به غير جهت قبله به نماز ايستاد ما نيز مىدانيم كه جهت قبله بر عكس است آيا وظيفه داريم به وى اعلام كنيم؟ امر به معروف و نهى از منكر در اينجا لازم است؟
جواب: لازم نيست ولى بهتر است . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۵۴- سؤال ۱۱۰
حقير در خريدوفروش عمده سبزى و باربرى با يك ماشين با چند نفر شريك هستم يكى از آنها برادرم هست كه در پرداخت خمس كوتاهى مىكند ايشان تصميم به اين كار دارد حتّى يك بار هم انجام داده ولى فعلا چند سال است كه خمس نداده است موقعيّت ما هم طورى است كه كنار زدن او از شراكت نه از نظر فاميلى و نه از نظر وضع شغلى در محل به صلاح ما نيست تكليف من چيست؟
جواب: ما به شما اجازه مىدهيم كه خمس خود را بدهيد و نسبت به سهم خود تصرّف كنيد و سعى كنيد برادرتان را نيز امر به معروف كنيد .
استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۱۰۷- سؤال ۳۴۳
اگر يكى از محارم مردى ملتزم به حجاب شرعى نباشد، آيا مرد حق دارد به خاطر اين كار او را بزند، البتّه بعد از اينكه راههاى مختلف زيادى را براى قانع ساختن او پيموده و نتيجهاى نگرفته است؟
جواب: زدن به منظور امر به معروف و نهى از منكر بدون اجازه حاكم شرع جايز نيست . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۲۴۷- سؤال ۸۷۸
در طلاق رجعى كه نبايد زوجه مطلّقه از منزلى كه با همسر خود در آن زندگى مىكرده خارج شود و زوج حق ندارد تا زمانى كه عدّه باقى است او را از منزل بيرون كند، آيا اين نهى، وظيفه كيست؟ زوجين يا محضر كه صرفاً طلاق را ثبت مىكند يا مجرى صيغه طلاق يا دادگاه كه اجازه طلاق را صادر مىكند. و اگر در موقع اجراى صيغه طلاق زوجين جدا از هم زندگى كنند، يا طلاق در شهر غربت واقع شود و زوجين اهلّ يك محل نباشند، تكليف چيست؟
جواب: به مقتضاى آيه شريفه قرآن و ساير ادلّه، اين نهى وظيفه زوجين است ولى دادگاه يا محضر به مقتضاى مسأله ارشاد جاهل و امر به معروف، آنها را واقف بر اين حكم مىكنند و در صورت جدا بودن مسكن آن دو چنانچه مطابق رضايت طرفين انجام شده باشد و جدايى آنها به معناى قهر كردن از يكديگر نباشد، اشكالى ندارد .
استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۲۵۸- سؤال ۹۱۸
شخصى وصيّت كرده است كه «ثلث اموال اين جانب را در موردى خرج كنيد كه از نظر قرآن و سنّت بهترين موارد است و بهتر از آن موردى نيست» نظر مبارك را در اين مورد بيان فرماييد كه پول ايشان در چه موردى مصرف شود؟
جواب: در مورد حوزههاى علميّه و افراد باتقوايى كه در اين حوزهها به امر تدريس و تبليغ و ارشاد خلق و امر به معروف و نهى از منكر اشتغال دارند مصرف كنيد. در حديث آمده: «و ما اعمال البرّ كلّها و الجهاد فى سبيل الله، عند الامر بالمعروف و النهى عن المنكر، الا كنفثه فى بحر لجّى؛ تمام اعمال نيك و حتّى جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهى از منكر مانند آب دهان در برابر درياى عميق است» . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۳۱۹- سؤال ۱۰۹۲
با وجود نهادى براى امر به معروف در نظام جمهورى اسلامى، آيا وظيفه امر به معروف و نهى از منكر از ديگران سلب مىشود؟ و در صورت تداخل كار آنها با ديگران، تكليف چيست؟
جواب: امر به معروف و نهى از منكر يك حكم عام است و همه به مقدار توان خود موظف به آن هستند و وجود چنين نهادى سلب مسئوليت از ديگران نمىكند و موارد تداخل را با برنامهريزى بايد حل كرد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۳۴۱- سؤال ۱۱۵۰
آيا در امر به معروف و نهى از منكر قصد قربت شرط است؟
جواب: قصد قربت شرط نيست ولى بدون آن ثواب به كسى نمىدهند. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۱۵۲
آيا با اشخاصى كه افعال و كردار غير معقولانه و ناشايست دارند و با تذكّر، از افعال خود دستبردار نيستند، مىشود قطع رابطه نمود؟
جواب: در صورتى كه قطع رابطه موجب خوددارى از منكر شود لازم است . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۳۴۱- سؤال ۱۱۵۳
وظيفه يك طلبه در رابطه با مفاسد اجتماعى جامعه و بدحجابى خانمها بطور واضح چيست؟
جواب: امر به معروف و نهى از منكر وظيفه همه است ولى بايد به شرايط آن توجّه داشته باشيد. استفتاءات جديد (مكارم) - سؤال ۱۱۵۴
اگر كسى در بين جمع، غيبت بكند و مطمئن باشيم امر به معروف و نهى از منكر در او تأثير نمىكند، وظيفه ما چيست؟
جواب: در چنين جلسهاى شركت نكنيد. استفتاءات جديد (مكارم) - سؤال ۱۱۵۵
آيا قطع رابطه با اقوامى كه نسبت به امور شرعى بىتفاوتند مثلا (خمس و زكات نمىدهند) و يا امور خلاف شرع انجام مىدهند و امر به معروف و نهى از منكر در آنها تأثيرى ندارد جايز است؟
جواب: اگر قطع رابطه موجب بيدار شدن آنها گردد واجب است و اگر اثر منفى دارد، اين كار را نكنيد. استفتاءات جديد (مكارم) - سؤال ۱۱۵۶
اگر امر به معروف و نهى از منكر در اداره باعث شود كه انسان از مزايايى همچون اضافهكار و يا پاداشهاى ديگر محروم شود، آيا بازهم واجب است؟
جواب: اگر موجب ضرر و زيان مهمّى نشود واجب است. استفتاءات جديد (مكارم) - سؤال ۱۱۵۷
آيا تذكّر به كسى كه قرآن را غلط مىخواند واجب است؟
جواب: بهتر است با زبان خوب تذكّر دهيد . استفتاءات جديد (مكارم)، ج۱، ص: ۳۴۲- سؤال ۱۱۵۸
يكى از مسئولين دانشگاهها به غلط امر به معروف و نهى از منكر و تذكّر به دانشجويان خاطى را محدود به مسئولين انضباطى دانشگاه مىداند و به دانشجويان مؤمن ميدان نمىدهد، با توجّه به اين مطلب وظيفه يك دانشجوى متعهّد و انقلابى در اين زمينه چيست؟
جواب: امر به معروف و نهى از منكر وظيفه همه مسلمانهاست و كسى نمىتواند جلوى آن را بگيرد ولى بايد طورى انجام گيرد كه نظم دانشگاهها و مؤسّسات به هم نخورد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۳۴۲- سؤال ۱۱۵۹
اگر سوار تاكسى شديم و راننده نوار ترانه غير مذهبى گذاشت تكليف ما در اين حال چيست؟
جواب: بايد نهى از منكر كنيد و اگر نمىپذيرد پياده شويد، مگر اينكه عسر و حرج لازم آيد . استفتاءات جديد (مكارم)، ج۱، ص: ۳۴۳- سؤال ۱۱۶۰
اگر شوهر مرتد شود و نه فقط به دين اعتقادى نداشته باشد بلكه عليه آن نيز صحبت كند، حكم زندگى كردن همسرش با او چيست، لازم به ذكر است كه امر به معروف و نهى از منكر نيز در او اثرى نداشته است؟
جواب: همسرش بايد از او جدا شود و بر او حرام است و نيازى به طلاق ندارد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۳۶۲- سؤال ۱۲۲۱
اگر پزشك به طور قطع تشخيص دهد كه فرزندان بعدى زن و شوهرى، ناقص العضو خواهند شد بفرماييد: الف) آيا بر طبيب واجب است در صورت سؤال والدين، واقعيّت را به آنان اطّلاع دهد؟ ب) آيا در صورت عدم سؤال آنان، بر طبيب واجب است به آنان بگويد تا آنان از پيدا كردن چنين فرزندانى جلوگيرى نمايند، اگر واجب نيست آيا گفتنش حرام مىباشد؟ ج) اگر طبيب احتمال دهد كه آنان در صورت اطّلاع از اين جهت هر بارى كه فرزند پيدا كنند اقدام به سقط وى خواهند نمود، در اينجا وظيفه طبيب چيست گفتن يا نگفتن؟
جواب: الف) واجب نيست مگر اين كه در سرنوشت بيمار اثر مهمّى داشته باشد. ب) در اينگونه موارد اگر مسأله مهمّى است طبيب كتمان نكند. ج) طبيب بايد به وظيفه خود عمل كند و اگر بيمار عمل خلافى انجام دهد او مسئول نيست، منتها طبيب وظيفه خود را در امر به معروف و نهى از منكر انجام دهد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۱، ص: ۴۵۵- سؤال ۱۴۹۴
هر روزه هزاران اسماى متبرّك پس از استفاده، در قصّابىها و اغذيهفروشىها به سطلهاى زباله و مكانهاى ناپاك ريخته و يا زير دست و پا مىافتد. آيا مسئولان روزنامهها كه اين اسماى متبرّكه را چاپ مىكنند مسئول هستند؟ در صورت مسئول بودن، آيا نبايد آنها را امر به معروف و نهى از منكر نمود؟
جواب: مسئولين مطبوعات در اين زمينه مسئوليّتى ندارند. آنها براى نشر اسلام و مسائل دينى ناچار از اين كار هستند و هرگز نبايد به اين بهانهها، آيات الهى و روايات و نام خدا را از نظرها محو كرد؛ ولى مردم در مورد حفظ آنها مسئوليّت دارند. در زمان معصومين (عليهم السلام) اسم خداوند و پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله) روى سكّهها بوده و سبب تعظيم شعائر مىشده و كسى از آن نهى نمىكرده است . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۵۰- سؤال ۶۸
آيا مجبور كردن مردم به نماز خواندن در ادارات و مدارس، كه گاه موجب تمسخر آنان مىشود، درست است؟
جواب: براى امر به معروف، بايد از راههايى كه مفيد و مؤثّر است و پيامدهاى منفى ندارد، استفاده كرد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۱۴۶-سؤال ۴۱۹
برادرم مىخواهد يك باب منزل مسكونى براى اين جانب بخرد، در حالى كه يقين دارم مال ايشان مخلوط به حرام است و خمس نمىپردازد؛ حجّ واجب بر گردن دارد و به وظايف شرعى خود عمل نمىكند، آيا استفاده كردن از چنين منزلى براى بنده جايز است؟ معاشرت با چنين اشخاصى چه حكمى دارد؟
جواب: در مورد منزل بايد خودتان وجوه آن را بپردازيد، و اگر مخلوط به حرام است نيز طبق وظيفهاى كه در مورد اين اموال در شرع مقدّس وارد شده عمل كنيد. و در مورد معاشرت، چنانچه توأم با امر به معروف و نهى از منكر و احتمال تأثير باشد اشكالى ندارد، و اگر در اموال غير مخمّس او تصرّف مىكنيد خمس آن را بپردازيد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۱۷۱- سؤال ۵۱۹
خانمى است كه مقيّد به نماز مىباشد؛ ولى همسر او گهگاه، آن هم به اجبار زن نماز مىخواند. همچنين شوهر حساب سال ندارد؛ آيا ماندن در خانه شوهر و استفاده از خوراك و پوشاك او جايز است؟
جواب: ماندن در خانه او جايز است و مىتواند از خوراك و پوشاك او استفاده كند و ما اجازه مىدهيم وجوه شرعيّه آن را بر ذمّه بگيرد و هر وقت توانايى پيدا كرد بپردازد و از امر به معروف و نهى از منكر، در مورد نماز و وجوه شرعيّه، خوددارى نكند . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۱۸۷-سؤال ۵۷۷
شنيدن صداى نوار ترانه كه از منزل همسايگان يا در وسيله نقليّه ديگران از قبيل تاكسى به گوش مىرسد و مجبور به استماع آن هستيم، چه حكمى دارد؟
جواب: در صورتى كه عمداً گوش ندهيد حرام نيست؛ ولى وظيفه امر به معروف و نهى از منكر را در آنجا كه احتمال اثر دارد، نبايد فراموش كنيد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۲۳۳- سؤال ۷۱۶
در بعضى از روستاها املاك وقفى از قبيل باغات، زمين و آب وجود دارد كه اداره اوقاف آنها را به نصف اجاره مىدهد و مال الاجاره را هم به آن قريهاى كه واقف، وقف مسجد آن كرده، يا نمىدهد يا قسمتى از آن را مىدهد، آيا عالم و يا معتمدين مىتوانند اعتراض نمايند؟
جواب: مال موقوفه را نمىتوان به كمتر از اجرت المثل اجاره داد، و اگر كار خلافى صورت گرفته وظيفه ديگران امر به معروف و نهى از منكر است . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۴۳۹- سؤال ۱۲۹۱
لطفاً به سؤالات سهگانه زير پاسخ فرماييد:
الف) آيا فلسفه تشكيل حكومت اسلامى از باب امر به معروف و نهى از منكر بوده، يا فراتر از اين موضوع مىباشد؟ جواب: يكى از وظايف حكومت اسلامى امر به معروف و نهى از منكر است، امّا وظايف آن بسيار گستردهتر از آن مىباشد.
ب) بر فرض مثبت بودن پاسخ، آيا نهادهاى حكومتى كنونى، اين منظور (امر به معروف و نهى از منكر) را برآورده مىسازند؟ جواب: در حكومت اسلامى بخش مهمّى از اين اهداف انجام مىشود؛ ولى وظيفه مردم در اين باب ساقط نمىگردد.
ج) در هر صورت، آيا وجود نهاد خاصّ و مستقلّى تحت اين عنوان در جامعه فعلى لازم است؟ جواب: بىشك اگر چنين نهادى وجود داشته باشد مؤثّرتر خواهد بود و هماهنگ با آيه شريفه «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ امَّهٌ يَدْعُونَ الَى الْخَير ...» مىباشد، و به هر حال وظايف حكومت در اين زمينه مانع از جنبه عمومى امر به معروف و نهى از منكر نيست. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۱
در مقابل زنان و دخترانى كه در كوچه و بازار حجاب خود را رعايت نمىكنند و اشخاصى كه صداى موسيقى آنها در كوچه و خيابان بلند است و كسان ديگرى كه به عناوين مختلف فساد فى الارض مىكنند، چه وظيفهاى داريم؟
جواب: وظيفه شما امر به معروف و نهى از منكر است و هرگاه مؤثّر نيفتاد بايد به مقامات مسئول خبر دهيد تا آنها را به وظايفشان آشنا كنند. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۲
آيا از انجام كارى كه حرام است و در ملأ عام و اجتماع انجام شود مىتوان جلوگيرى كرد؟
جواب: نهى از منكر بر همه واجب است؛ ولى در آنجا كه احتياج به اقدامات عملى دارد بايد با اجازه حاكم شرع باشد. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۳
آيا تذكّر دادن به زنان بدحجاب در جامعه، از سوى برادران بسيجى جايز است؟
جواب: در صورتى كه اميد تأثير باشد واجب است؛ ولى با زبان خوش و مؤدّبانه باشد تا مفسدهاى بر آن مترتّب نشود. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۴
اگر در جايى كه حضور داريم بازى با پاسور انجام شود، يا پاسور به فروش برسد، آيا مىتوان جلوگيرى كرد؟
جواب: در چنين موردى امر به معروف و نهى از منكر واجب است؛ ولى اقدامهاى عملى، مانند گرفتن ورقها، احتياج به اجازه حاكم شرع دارد . استفتاءات جديد (مكارم)، ج۲، ص: ۴۷۷- سؤال ۱۳۷۵
در امر به معروف و نهى از منكر، اگر احتمال برود كه به صورت دستهجمعى اثر مىكند، آيا بايد دسته جمعى امر به معروف كرد؟
جواب: امر به معروف به هر صورت كه اثر كند واجب است؛ خواه فردى باشد يا نباشد. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۶
آيا امر به معروف لسانى احتياج به حكم يا اجازه قانونى مراجع ذى صلاح دارد؟
جواب: در آن جايى كه جنبه زبانى داشته باشد احتياج به اجازه نيست و اگر اقدام عملى در آن باشد اجازه حاكم شرع يا مسئولان حكومت اسلامى لازم است. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۷
هرگاه نهى از منكر خود باعث عمل حرامى شود، مانند نگاه به زنان بىمبالات و آرايش كرده، آيا باز هم واجب است؟
جواب: بايد كارى كرد كه امر به معروف و نهى از منكر با اين امور مخلوط نشود؛ ولى نظرهاى قهرى اشكال ندارد. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۸
اگر آمر به معروف و ناهى از منكر، احتمال تأثير در مخاطب ندهد، يا احتمال تأثير آنى و زودگذر دهد، چه بايد بكند؟
جواب: همان مقدار كه اثر دارد، كافى است. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۷۹
آيا مىتوان در جامعه اسلامى براى محو مظاهر فرهنگ غربى و تشبّه به بيگانگان كوشيد؟
جواب: با رعايت موازين اسلامى چنين كارى نه تنها جايز، بلكه لازم است. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۸۰
آيا براى امر به معروف همه شرايط بايد وجود داشته باشد و با ساقط شدن يك شرط نمىتوان امر به معروف كرد؟
جواب: همه شرايط شرعى بايد در آن جمع شود. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۸۱
آيا به دليل اين كه جامعه در وضعيّت اقتصادى دشوارى به سر مىبرد، مىتوان از فريضه امر به معروف و نهى از منكر دست كشيد؟
جواب: دشوارى شرايط اقتصادى ربطى به وظيفه امر به معروف و نهى از منكر ندارد. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۸۲
با وجود شرايط فعلى و وضعيّت جامعه كنونى، آيا حضرتعالى صلاح مىبينيد كه در بين بسيجيان گروههايى براى اين امر تشكيل شود؟
جواب: چنانچه آموزشهاى لازم را در زمينه امر به معروف و نهى از منكر و شرايط و ظرافتهاى آن ببينند كار بسيار خوبى است، بلكه در شرايطى واجب است؛ ولى نبايد بهانهاى به دست مخالفان بدهند، و رعايت ادب اسلامى را در هر حال بنمايند. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۸۳
آيا در محيط مدارس امر به معروف و نهى از منكر، با نهى مسئولين مدرسه، از دانشآموزان ساقط مىشود؟
جواب: ساقط نمىشود؛ به شرحى كه در مسائل گذشته آمد. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۱۳۸۵
در برابر دولتهاى ظالم كه كوچكترين مسألهاى براى مسلمانان از اسرار محسوب مىشود، اگر اشخاصى به افشاى اين اسرار بپردازند ، چه حكمى دارند؟ آيا نسبت به اين افراد هم بايد مراحل امر به معروف و نهى از منكر سپرى شود؟ و آيا اقدامات عملى و ضرب و جرح اين اشخاص نياز به اجازه حاكم شرع دارد؟
جواب: افشاى اين اسرار جايز نيست، و لازم است كه اين افراد را امر به معروف و نهى از منكر نمود؛ امّا اقدامات عملى نياز به اجازه حاكم شرع دارد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۴۷۸- سؤال ۱۳۸۶
آيا شلّاق حدّى و تعزيرى را مىتوان در ملأ عام اجرا كرد؟
جواب: در مواردى كه منصوص است، يا تأثيرى در امر به معروف و نهى از منكر دارد، يا مجرم، متجاهر است، اظهار آن مانعى ندارد، در غير اين سه صورت، در ملأ عام انجام نگيرد .
استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۲، ص: ۴۸۹- سؤال ۱۴۱۲
لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف) شخصى قبل از تشكيل محكمه رسمى در ستاد امر به معروف و نهى از منكر (نيروى انتظامى) در حال بازجويى به عمل شنيع لواط اقرار كرده است. قاضى مأذون با لباس مبدّل در جلسه حاضر بوده و متّهم واقف به سمت و منصب او نبوده است. آيا چنين اقرارى، اقرار نزد حاكم شرع تلقّى و مستوجب حدّ قتل است؟ جواب: ضرورتى ندارد متّهم قاضى را بشناسد، مشروط بر اين كه اقرار جامع الشّرايط باشد. ب) متّهم در جلسه واحده ماجرا را نقل كرده است و در جملات فعليّه مرجع ضمير فاعلى خودش بوده است. آيا اين گونه اقرار، اقرار مكرّر تلقّى مىگردد، يا براى تكرار اقرار تعدّد جلسات و شرايط ديگر لازم است؟ جواب: تعدّد مجلس شرط است، بنابر احتياط واجب . استفتاءات جديد (مكارم)، ج۲، ص: ۴۹۲- سؤال ۱۴۲۰
با عنايت به نياز شديد جامعۀ اسلامى ايران نسبت به رفع ابهام حكم شرعى موادّ مخدّر، دانشگاه ما تصميم به بررسى موضوع فوق نموده است، لطفاً حكم شرع را در اين مورد بيان فرماييد.
جواب: بىشكّ استعمال موادّ مخدّر به هر مقدار و اندازه كه باشد، حرام است. خواه موادّ مخدّر قديمى باشد، يا آنچه در عصر ما به وجود آمده، يا بعداً به وجود مىآيد. و هر گونه كمك براى كشت، داشت، برداشتِ محصول، تهيّه،توزيع، خريد، فروش، نگهدارى و مصرف آن نيز حرام است. و جوامع اسلامى بايد به شدّت با اين بلاى خانمانسوز مبارزه كنند، و در امر به معروف و نهى از منكر كوتاهى ننمايند . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۳، ص: ۱۷۰- سؤال ۴۹۳
با توجّه به عموميّت يافتن استفاده از موادّ مخدّر، و مفاسد مترتّب بر آن، نياز است كه احكام مربوط به اين موضوع به صورت واضح مشخّص شود ، و در اختيار عموم قرار گيرد. مستدعى است در خصوص موارد زير نظر مبارك را مرقوم فرماييد. ۱- حكم استفاده از انواع موادّ مخدّر، مانند: ترياك، هروئين، مرفين، حشيش، چرس، مارىجوانا، ال، اس، دى، و موادّى كه اثراتى به مانند اين مواد دارند، براى معتاد و غير معتاد چيست؟ ۲- حكم خريدوفروش موادّ مخدّر چيست؟ آيا شخص در صورت فروش يا خريد مواد، مالك پول دريافتى، يا مادّۀ خريدارى شده مىشود؟ ۳- حكم شركت در جلساتى كه در آن از موادّ مخدّر استفاده مىشود چيست؟ در مواردى كه احتمالِ خطرِ معتاد شدن وجود داشته باشد چه مىفرماييد؟ ۴- ارتباط جوانان با افراد معتاد، به ويژه در مواردى كه مىتواند زمينهاى براى اعتياد آنان باشد، چه حكمى دارد؟ ۵- حكم ازدواج با افراد معتاد چيست؟ آيا سختگيرى خانوادهها در خصوص شرط عدم اعتياد مرد براى ازدواج، مىتواند مجوّز شرعى داشته باشد؟ ۶- آيا بر افراد واجب است كه از باب امر به معروف و نهى از منكر، افراد معتاد را به ترك اعتياد وادار سازند؟ ۷- آيا بودن مجوّز پزشك، و به بهانۀ استفادۀ دارويى و با تشخيص شخصى، مىتوان از موادّ مخدّر استفاده كرد؟ ۸- حكم استفادۀ تفنّنى و سرگرمى از موادّ مخدّر، به خصوص ترياك چيست؟ به ويژه كه امروزه استفادۀ تفنّنى از اين مواد، بيشترين كمك به فروشندگان اين مواد است، و آنها را در گسترش آن يارى مىكند. ۹- با نظر به اين كه شروع اعتياد اكثر افراد معتاد به موادّ مخدّر از سيگار بوده، و علّيّت مُقدِّمى آن براى اعتياد به اين مواد غير قابل انكار است، حكم استفاده از سيگار، به خصوص براى نوجوانان و جوانان چيست؟
جواب: بدون شك استفاده از ترياك و ساير موادّ مخدّر و خريد و فروش آن و شركت در جلساتى كه در آن از موادّ مخدر استفاده مىشود از گناهان كبيره است. و بر آحاد مردم و جامعۀ مسلمان و حكومت اسلامى لازم است كه با استفاده از تمام وسائل جلوى اين كار را بگيرند. و هر گونه كمك به كشت و فروش و حمل و نقل و استفاده از آن نيز از محرّمات واضح است. حتّى استفادۀ تفنّنى براى سرگرمى از آن جايز نيست، و تبليغ آن براى افراد ديگر حرام است. استفادۀ خودسرانه از آن به عنوان دارو نيز جايز نمىباشد. حتّى كشيدن سيگار با توجّه به اين كه مقدّمۀ اعتياد مىباشد، و حتّى با قطع از نظر از اين مطلب، به خاطر زيانهاى فراوانى كه دارد جايز نيست. خداوند همۀ مسلمين، مخصوصاً جوانان را، از شرّ اين بلاهاى خانمانسوز محفوظ بدارد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۳، ص: ۱۷۱- سؤال ۴۹۶
امر به معروف و نهى از منكر مرد نسبت به زن نامحرم، يا بالعكس چگونه بايد صورت پذيرد؟
جواب: بايد به صورتى باشد كه خلاف شرعى در آن پيش نيايد، و به زبان خوش و منطقى انجام گيرد. استفتاءات جديد (مكارم)- سؤال ۸۹۵
اگر كسى با راه رفتن يا صحبت كردن در مكان عمومى، موجب اذيّت و آزار ديگران شود، چه حكمى دارد؟ بر فرض حرام بودن، آيا بايد نهى از منكر كرد؟
جواب: كار خلافى انجام داده، و لازم است با زبان خوش او را نهى از منكر كرد . استفتاءات جديد (مكارم)، ج۳، ص: ۳۴۷- سؤال ۸۹۶
لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد: ۱- اگر فردى مورد تعرّض و تهاجم قرار گيرد، ولى ناتوان از دفاع مشروع باشد، و ما به كمك او برويم، لكن با وجود اين كه جانش در خطر است كمك ما را نپذيرد، بلكه رد كند، وظيفۀ ما چيست؟ ۲- در فرض مسأله، اگر ما جهت كمك به او درگير شده، و باعث قتل مهاجم شويم، چنانچه دفع خطر مهاجم، متوقّف بر قتلش باشد، آيا در محكمه مىتوان به دفاع مشروع استناد نمود؟ ۳- در فرض مذكور، يا در مورد تعرّض به عرض و ناموس غير، اگر نتوان از باب دفاع مشروع وارد شد، از باب امر به معروف و نهى از منكر تا چه ميزان امكان كمك و اقدام وجود دارد؟ اگر منجر به قتل مهاجم شود، با فرض اين كه دفاع متوقّف بر قتل او باشد، چه حكمى دارد؟
جواب: توسّل به دفاع مشروع در فرض مسأله، كه جان كسى در خطر است، مانعى ندارد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۳، ص: ۳۵۲- سؤال ۹۰۵
يك خبرنگار در مقابل ضدّ ارزشها چگونه مىتواند امر به معروف و نهى از منكر كند؟
جواب: خبرنگار هم طبق ضوابط امر به معروف مىتواند عمل كند؛ در جايى كه احتمال تأثير وجود دارد، و ضررى بر آن مترتّب نمىشود، و منكر بودن آن مسلّم است، بايد به وظيفۀ امر به معروف و نهى از منكر عمل كند. مگر اين كه شغل او (كه به عنوان يك واجب كفايى عمل مىكند) به خطر افتد؛ در اين صورت مىتواند اين كار را به طور غير مستقيم انجام دهد؛ يعنى به وسيلۀ ديگران . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۳، ص: ۵۸۱- سؤال ۱۶۳۲
مرز انتقاد كجاست؟ اگر انتقاد با پيشنهاد همراه نباشد، چه ضررى دارد؟ آيا خبرنگار در صورتى كه پيشنهادى ارائه نكند، مىتواند انتقاد كند؟
جواب: انتقاد اگر با پيشنهاد توأم باشد، به يقين بهتر است؛ ولى اگر انتقادكننده نتواند پيشنهادى مطرح كند، بازهم از باب امر به معروف و نهى از منكر بايد وظيفۀ خود را انجام دهد . استفتاءات جديد (مكارم)؛ ج۳، ص: ۵۸۲- سؤال ۱۶۳۵
