فرهنگ مصادیق:دلیل ممنوعیت ورود کفار و اهل کتاب به مساجد و اماکن مقدس اسلامی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۹ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۰۹

مقدمه

به چه دلیل شرع مقدس ورود کافر مشرک و بنابر برخی نظرات مسیحیان و اهل کتاب را به مساجد و اماکن مقدس اسلامی ممنوع نموده است؟
برای روشن شدن مطلب ابتداء نظری اجمالی به جایگاه مسجد و نیز به ماهیت کفار و مشرکین از دیدگاه قرآن کریم و دین مبین اسلام خواهیم داشت.

جایگاه و اهمیّت مسجد در اسلام

مسجد یعنی جایگاه سجده، و سجده اوج عبادت و بندگی برای خداست در آیاتی چند از صحیفه آسمانی از مسجد به عنوان محلی که یاد خداوند و به زبان آوردن اسمای حسنای او زیاد برده می‌شود یاد شده است.^[۱] مسجد جایگاه زمزمه و نجوای صادقانه به معبود است.^[۲] مسجد پایگاه عروج انسان از خاک به افلاک است.^[۳] انوار تابناک مسجد این بیوت الهی برای عرش‌نشینان پرتوافکنی می‌کند آنسان که ستارگان برای ما نورافشانی می‌کنند.^[۴] ملاحظه فرمودید که مسجد به عنوان مکانی منسوب به خدای متعال جایگاه پاک و معنوی و مورد تکریم و احترام وافری است.

ماهیت کفار و مشرکین از نظر اسلام

قرآن کریم این معجزه جاودان الهی و برنامه سعادت‌بخش بشریت، کفّار و مشرکین را موجوداتی پلید و آلوده می‌داند چنانکه در این زمینه می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! مشرکان ناپاک و نجس هستند.»^[۵]
معنای لغوی «نجس» که قرآن نیز بر طبق آن نازل گردیده یک معنای جامع و وسیعی است که اگر بخواهیم در زبان فارسی کلمه‌ای بجای آن بکار ببریم می‌گوئیم «آلودگی» خواه این آلودگی طبیعی و محسوس باشد مانند بول و خون و… و خواه غیرطبیعی و غیرمحسوس باشد مانند آلودگی که در قمار و افراد شرور است.^[۶]
ملاحظه می‌فرمائید از دیدگاه قرآن مشرکین افرادی پلید و ناپاک‌اند.
امّا چرا ورود مشرکین و کفار به مساجد ممنوع است؟ همانگونه که توضیح داده شد مساجد خانه خداوند متعال هستند و بدین جهت مورد تکریم و احترام می‌باشند و لذا هتک این جایگاه پاک و محترم جایز نیست. بر این اساس، اولاً حکم تحریم ورود به مساجد مختص به کفار و مشرکین تنها نیست بلکه ورود هر کس که ورودش هتک مسجد باشد حرام است مانند جنب و حائض که ورود و مکث آنها در مساجد نیز حرام است.
ثانیاً: حکم حرمت ورود مشرکین و کفار نظر علمای شیعه تنها نیست بلکه نظر بعضی دیگر از مذاهب اسلامی نیز همین است چنانکه مالک امام مذهب مالکی‌ها در این‌باره چنین فتوی داده است: «ورود مشرکین به کلیه مساجد ممنوع است.»^[۷]
ثالثاً: ورود کفّار و مشرکین در صورتی که موجب هتک و یا تلویث مسجد باشد به اتفاق همه فقهاء حرام است و برای اثبات این عدم جواز ادله‌ای را اقامه نموده‌اند که در ذیل به این دلایل می‌پردازیم:
دلیل اوّل: آیه ۲۸ سوره توبه که می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید مشرکان ناپاکند پس نباید بعد از امسال نزدیک مسجدالحرام شوند و…». شیخ طوسی (ره) در استدلال به آیه فوق می‌فرماید: «برای مشرکین جایز نیست که به مسجدالحرام و دیگر مساجد مسلمین داخل شوند، نه با اذن (اذن گرفتن از امام مسلمین) و نه بدون اذن… دلیل ما بر این مطلب قول خداوند متعال است که می‌فرماید: «مشرکین ناپاک و نجسند» پس چون خداوند آنان را نجس دانسته است جایز نیست که به هیچ مسجدی وارد شوند زیرا این مطلب که مساجد را بایستی از نجاسات حفظ نمود مسأله‌ای اجماعی است».^[۸]
دلیل دوم: آیه ۱۷ سوره توبه که می‌فرماید: «مشرکان حق ندارند مساجد خدا را آباد کنند در حالی که به کفر خویش گواهی می‌دهند…». کیفیت استدلال به آیه فوق چنین است: عمارت و آبادانی مسجد به دو معناست: ۱٫ زیارت و ورود در آن، ۲٫ ساختن مسجد و نیز تجدید و تعمیر قسمت‌هایی از آن که نیاز به ترمیم و بازسازی دارد. در لغت عربی هنگامی که کسی زیارت کند گفته می‌شود «اعتمر» و هنگامی که کسی زیاد به مسجد برود گفته می‌شود فلان کسی از عامرین مسجد است و اگر کسی زیاد به مجلس رفت و آمد کند می‌گویند او مجلس فلان کس را آباد می‌کند. بنابراین آیه شریفه فوق دلالت می‌کند که کفار از داخل شدن به مسجد و نیز ساختن و تصدی امور مسجد ممنوع هستند.^[۹]
دلیل سوم: به اتفاق فقهاء ورود و مکث مسلمان جنب در مسجد حرام است. بنابراین ورود کفار و مشرکین که عقیده‌ای نادرست دارند و جنب می‌شوند و غسل نمی‌کنند به طریق اولی به مساجد حرام است.^[۱۰]
رابعاً: در فرضی که ورود کفار و مشرکین به مسجد مستلزم هتک خانه‌خدا نباشد در میان فقهاء متأخر وحدت نظر وجود ندارد برخی آنرا جایز می‌دانند و بعضی آن را حرام و برخی نیز مسأله را محل اشکال می‌دانند،مثلاً حضرت امام خمینی(ره) با این‌که اهل کتاب را نجس می‌داند^[۱۱] ولی در جواب استفتایی را که راجع به داخل شدن یهودی در مسجد مسلمانان از وی شده فرموده‌اند: «اگر موجب هتک یا تلویث مسجد نباشد مانع ندارد.»^[۱۲]
امّا این‌که در سئوال آمده است که آیا این تحریم ورود کفار و مشرکین به مساجد با تبلیغ دین منافات ندارد؟ شاید با اجازه ورود به آنها هدایت شوند لازم است توضیح دهیم.
اولاً: تبلیغ دین فقط در مساجد نیست بلکه هر کس دنبال حق و حقیقت باشد راه تحقیق برای او باز است و می‌تواند به منابع غنی شیعه مراجعه کند و یا در محافل دیگر شیعه و مسلمانان شرکت نماید.
ثانیاً: حرمت مساجد آنقدر اهمیت دارد که نمی‌شود با یک احتمال ضعیفی که ممکن است کافری با آمدن به مسجد هدایت شود ولو این‌که هتک مسجد شود آنرا زیر پا گذاشت، اتفاقاً همین فرضی که شما در سؤالتان مطرح کرده‌اید از حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی (ره) سؤال شده است و ایشان با فرض مذکور (احتمال هدایت شدن کار) هم فتوی به تحریم ورود کفار و مشرکین به مساجد داده‌اند. از حضرت ایشان چنین سؤال شده: ورود اهل کتاب به مساجد مسلمین به منظور شرکت در جلسات دینی ـ وعظ و خطابه ـ جایز است یا نه؟ و باید از آنها جلوگیری به عمل آورد؟ در صورتی امید می‌رود که از این معاشرت به دین اسلام هدایت شوند و در صورت مجاز حکم غیر اهل کتاب از فرق کفار از قبیل بهایی‌ها را نیز بیان فرمائید؟
ایشان در جواب فرموده‌اند: «ورود مطلق کفّار حتی اهل ذمه به مساجد مسلمین جایز نیست.»^[۱۳]
ثالثاً: ما منکر آن نیستیم که گاهی ممکن است معاشرت مسلمانان و کفار یا رفت و آمد کفار به مساجد روی افراد کافر اثر بگذارد ولی تأثیرپذیری کفار از مسلمانان به مراتب کمتر از تأثیر معاشرت کافر روی مسلمانان است زیرا جای گفتگو نیست که تأثیر رفتار و کردار یک فرد خارجی که برنامه زندگی او مطابق خواهش‌های نفسانی و غرائز انسانی است سریع‌تر و نافذتر است. هرگاه مسلمانان با گروه کافران بطور آزاد و بسان برادران دینی نشست و برخاست کنند نتیجه این آمیزش این می‌شود که رفتار آنان در روحیه مسلمانان اثر بگذارد و بسان آنان از شراب و قمار و دیگر محرمات اسلام اجتناب نورزند.
هنوز حادثه جانگداز «اندلس» از صفحه خاطرها فراموش نشده است که مسیحیان بر اثر اختلاط با مسلمانان اندلسی توانستند مسکرات را میان آنان رواج داده و آنان را به می‌خوارگی و می‌گساری عادت دهند و کم‌کم بر اثر هوسرانی و آلوده شدن به گناهان عزت نفس و غرور ملی را از دست دادند. بنابراین بی‌جهت نیست که بنیان‌گذار اسلام میان مسلمانان و کفار حصاری کشیده و آنان را از اختلاط‌های فوق‌العاده بازداشته تا آنجا که آنان را از روی سیاست اسلامی نجس و لازم الاجتناب خوانده است.^[۱۴]

پانویس