کتابخانه:مناسک حج ـ محرمات احرام: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ دی ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۱۴

مشخصات کتاب

نویسنده	بعثه مقام معظم رهبری
زبان	فارسی

مقدمه

مناسک و احکام حج، در مقايسه با احکام ساير واجبات، ويژگي هايي دارد; از آن جمله، کثرت مسائل و پيدايش مسائل جديد آن است. ويژگي ديگرش آن است که بر هر انسان مکلّفي، تنها يک مرتبه در طول عمر واجب مي شود و اين خود به حساسيت اين فريضه مي افزايد. و از اين رو است که معمولاً انگيزه و جوش و خروش زيادي براي فراگيري آن، در زمان نزديک شدن حج، براي همه محسوس است.

بنابراين، حساس بودن خودِ مناسک حج و شرايط جنبي آن از سويي و اختلاف فتاوي از سوي ديگر و متعدد بودن مراجع تقليد از ديگر سوي، به مشکلات کار مي افزود و بايد اعتراف کرد که پاسخگويي مسائل به زائران توسط روحانيون محترم، بسيار مشکل بود; زيرا به دست آوردن فتاواي مراجع به جهت اختلاف آراء آنها، کاري دشوار مي نمود، ليکن چاره اي جز اين نبود و بايد آن را تحمّل مي کردند.

اين آرزوي همه عزيزان روحاني بود که اين اشکالات به گونه اي رفع شود تا بهتر بتوانند پاسخگوي مردم باشند و آنان را، از سردرگمي که عمدتاً به خاطر نقل اختلاف فتاوي بود، برهانند. گرچه تهيه و تنظيم مناسک محشّاي مراجع بزرگوار تقليد، منتشر شده توسط بعثه مقام معظم رهبري، گامي بزرگ در جهت آگاهي و آموزش فتاواي مراجع بزرگوار محسوب مي گردد و لازم است در اينجا از همه آن عزيزان تقدير و تشکر نماييم، ليکن با اين همه، خود شاهد هاي فراوان آن هستيد!

به هر حال، حل اين مشکل آرزويي بود که سالها در ذهن خود مي پروراندم تا اينکه راههاي مختلفي به ذهنم رسيد که شايد بيشتر يا همه آن راه ها به ذهن همه عزيزان روحاني نيز رسيده باشد ولي پيداست که بايد چاره اي انديشيده مي شد که از نظر فتاواي مراجع نيز به مشکل برخورد نکند.

با مطالعه دقيق مناسک حج سرانجام به اين نتيجه رسيديم که اگر بتوانيم احتياطات را از مناسک جدا کنيم و تنها فتاوي را در اختيار قرار دهيم، که با اين کار شايد بيش از نيمي از راه را پيموده باشيم. فلذا اين شيوه را با بعضي از بزرگواران آشنا به مسائل و اهل فن، مطرح نموديم که آنها نيز معتقد بودند از نظر عملي کار مشکلي است و پيگيري لازم دارد، ولي اگر به نتيجه برسد، بسياري از مشکلات حل مي شود.

با استعانت از خداوند، چند نفر از فضلا را دعوت به همکاري کرديم، آنها نيز با داشتن مشاغل زياد درسي، بذل محبّت کرده، آماده همکاري شدند که بدين وسيله با ذکر نام آنها از همه اين عزيزان تقدير و تشکر مي نمايم:

حجج اسلام آقايان مسيح الله آصفي، قدير علي شمس، محمد عسکري و رضا محققيان.

جزوه حاضر که با تلاش فراوان اين عزيزان به انجام رسيد، داراي ويژگي هاي زير است. اميدوارم مورد توجّه و عنايت شما قرار گيرد:

1 ـ مطابق است با فتاواي نُه نفر از مراجع بزرگوار تقليد که عبارتند از: مرحوم امام خميني(قدس سره)، مرحوم حضرت آية الله العظمي خوئي و مرحوم آية الله العظمي گلپايگاني (قدس الله اسرارهم) و حضرات آيات عظام بهجت، تبريزي، سيستاني، فاضل لنکراني، خامنه اي و مکارم شيرازي (متع الله المسلمين بطول بقائهم الشريف).

2 ـ در اين جزوه احتياط واجب با توجّه به اينکه قابل رجوع به فتواي فالأعلم است، جمع آوري شده و فتواي مشهور بين اين نُه مرجع ذکر شده است; زيرا يا فتوا در مسأله دارند يا احتياطي که قابل رجوع به فتوي است. بنابراين، مقلدين مراجع فوق مي توانند به متن اين جزوه با ملاحظه پاروقي عمل نمايند يا از جهت اينکه فتواي مرجع تقليد آنان است يا فتوايي که عمل به آن جايز است.

3 ـ عبارت متن مطابق است با فتواي اکثر مراجع فوق و چنانچه هرکدام از اين بزرگواران فتوا به خلاف داشته باشند در آمده است.

4 ـ در مواردي اندک، احتياط در مسأله ذکر شده و اين به خاطر آن است که فتوا در مسأله نبوده و همه احتياط فرموده اند.

5 ـ اگر در مسأله اي دو فتواي مختلف بوده و بعضي نيز احتياط کرده اند، فتواي اکثر با ارجاع احتياط به آن در متن و تنها فتواي ديگر در آورده شده، جز آنکه اختلاف ميان اقليّت و اکثريت کم باشد، که در اين صورت فتواي مطابق احتياط در متن آورده شده است.

6 ـ مسائلي که در بخش مسائل متفرقه و استفتاءات مناسک منتشر شده، از سوي بعثه مقام معظم رهبري آمده، در اينجا به جاي مناسب خود، در هر قسمتي منتقل شده است.

7 ـ در مواردي که بعضي از مراجع عظام متعرّض فرعي شده اند و ديگران متعرّض نبوده اند، آن فرع از ديگران نيز استفتا شده و نظر آنان هم منعکس گرديده که اين خود باعث تکميل جزوه و تقليل بعضي ها شده است.

8 ـ در فهرست و ترتيب محرمات احرام تغييراتي داده شده; مثلاً مسائل صيد که کمتر مورد ابتلا است، در آخر و مسائل مربوط به روابط زن و مرد، به جهت برخي ملاحظات، در ابتداي محرمات آورده نشده است.

در پايان از سروراني که با راهنمايي هاي خود، در هرچه بهتر شدن اين مجموعه ما را ياري مي دهند کمال تشکر و قدرداني را داريم و اميدواريم بخشي از مشکلات، با مراجعه به اين جزوه حل گردد.

و السلام عليکم و رحمة الله وبرکاته

سيّد مرتضي موسوي شاهرودي

نگاه کردن در آينه

مسأله 1: نگاه کردن در آينه، به جهت زينت، حرام است و به غير اين جهت اشکال ندارد.(1) و در اين حکم تفاوتي ميان زن و مرد نيست.

مسأله 2: نگاه کردن به آب صاف و اجسام صيقلي که خاصيت آينه را دارد، اشکال ندارد.

مسأله 3: نگاه به اشيا از پشت شيشه اتاق يا عينک(3) و مانند آن مانعي ندارد و همچنين است نگاه در دوربين، حتي اگر در آن آينه باشد.

مسأله 4: بودن در مکاني که در آن آينه هست و مي داند که گاهي سهواً نگاهش به آن مي افتد اشکال ندارد، گرچه احتياط مستحب است که آن را بردارد يا چيزي رويش بيندازد.

مسأله 5: نگاه کردن در آينه(4) کفاره ندارد ولي مستحب است بعد از نگاه، لبيک بگويد.

پوشيدن لباس دوخته براي مرد

مسأله 1: جايز نيست پوشيدن لباسهاي دوخته; مثل پيراهن و زيرجامه و شبيه به دوخته مانند لباس هاي بافتني و نمدي.

مسأله 2: استفاده از فتق بند و کمربند و بند ساعت و دمپايي دوخته مانعي ندارد و همينطور است همياني که در آن پول مي گذارند.

مسأله 3: اگر به لباس دوخته و مانند آن احتياج پيدا کرد، جايز است بپوشد ولي بايد يک گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 4: گره زدن لباس احرام و وصل کردن قسمتي از آن به قسمت ديگر با سوزن و سنجاق و سنگ گذاشتن و نخ بستن مانعي ندارد، مگر آن که ردا صدق نکند و همچنين نبايد آنچه را لنگ قرار داده به گردن گره بزند

مسأله 5: پوشيدن انواع لباس دوخته براي زنان، مانعي ندارد، جز دستکش که جايز نيست.

مسأله 6: جايز است محرم هنگام خوابيدن با لحاف و پتو و مانند آن از چيزهاي دوخته تن خود را، جز سر بپوشاند.

مسأله 7: اگر با علم و عمد لباس دوخته و مانند آن بپوشد بايد يک گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 8: اگر چند لباس از يک نوع بپوشد، مانند چند پيراهن(5) يا يک لباس را چند بار بپوشد کفاره متعدّد مي گردد.

مسأله 9: اگر از روي اضطرار لباسهاي متعدد بپوشد کفاره ساقط نمي شود.

مسأله 10: اگر محرم چند قسم لباس دوخته بپوشد; مثل پيراهن و کت، بايد براي هر کدام يک کفاره بدهد حتي اگر آنها را داخل در هم کرده باشد و يکدفعه بپوشد.

پوشاندن تمام روي پا براي مردان

مسأله 1: پوشيدن کفش و جوراب و مانند آن، که تمام روي پا را بپوشاند براي مرد جايز نيست اما پوشيدن دمپايي و مانند آن، که تمام روي پا را نمي پوشاند اشکال ندارد.

مسأله 2: انداختن حوله احرام يا پتو روي پا; به طوري که پوشيدن آن به حساب نيايد اشکال ندارد.
مسأله 3: اگر مرد از روي ناچاري چيزي بپوشد که تمام روي پا را مي پوشاند، مي تواند آن را بپوشد و شکاف دادن آن لازم نيست.

مسأله 4: پوشيدن آنچه روي پا را مي گيرد کفاره ندارد.

پوشانيدن سر براي مرد

مسأله 1: جايز نيست مرد سر خود را با چيزي بپوشاند حتي با مثل حنا و گل و غير اينها ولي پوشانيدن با بعض بدن خود; مثل دست ها، جايز است.

مسأله 2: احتياط واجب آن است که چيزي بر سر نگذارد که سر به وسيله آن پوشيده شود; مثل بار براي حمل.

مسأله 3: در حکم سر است بعض سر، پس نبايد بعض سر را نيز بپوشاند. گوشها هم از سر محسوب مي شود اما صورت از سر نيست و پوشاندن آن عيبي ندارد.

مسأله 4: محرم مي تواند براي سردرد، دستمال به سرببندد و کفاره هم ندارد.

مسأله 5: گذاشتن سر روي بالش و مانند آن براي خوابيدن مانعي ندارد. ولي پوشاندن سر موقع خوابيدن جايز نيست و اگر بدون توجه يا از روي فراموشي پوشانيد واجب است آن را فوراً بردارد.

مسأله 6: اگر پارچه اي را روي چيزي بيندازد بنحوي که بالاي سر باشد و سر را زير آن کند، مانعي ندارد و همينطور رفتن در پشه بند.

مسأله 7: اگر سر را شست نبايد با پارچه و حوله آن را خشک کند و بعض سر در حکم همه آن است.

و اگر وقت نماز تنگ باشد و نتواند سر را براي مسح ولو با دست خشک کند احتياط جمع بين وضو با اين حال و تيمم است.

بعض سر را(12) بلکه جايز نيست زير مايع ديگري مثل گلاب و سرکه و غير آن هم فروببرد و لکن زير دوش رفتن مانعي ندارد.

مسأله 9: اگر عمداً و با علم به مسأله سر را بپوشاند بنحوي از انحا; کفاره آن يک گوسفند است اما پوشاندن بعض سر کفاره ندارد.

مسأله 10: اگر سر را پوشانيد و گوسفند را براي کفاره ذبح کرد و دوباره سر را پوشانيد بايد مجدداً کفاره بدهدولي اگر قبل از کفاره دادن چند بار سر را پوشانيد کفاره متعدد نمي شود.

مسأله 11: اگر محرم سر خود را با چيز دوخته اي که پوشيدنش موجب کفاره است (مثل کلاه) بپوشاند، بايد دو کفاره بدهد(15) جز در صورت جهل و فراموشي.

مسأله 12: پوشانيدن سر از روي اضطرار ظاهراً کفاره ندارد.

پوشانيدن صورت براي زن

مسأله 1: زن نبايد روي خود را با نقاب و پوشيه و مانند اينها، حتي با بادبزن بپوشاند(17) و احتياط واجب آن است که به چيزهاي غير متعارف مثل گل و دارو نيز نپوشاند. مسأله 2: بعض صورت در حکم همه آن است بنابراين نبايد آن را بپوشاند اما زير چانه از صورت محسوب نمي شود.

مسأله 3: زن مي تواند کمي از اطراف صورت را مقدمتاً براي پوشش واجب نماز بپوشاند، لکن بعد از فراغ از نماز بايد آن را فوراً باز کند.

مسأله 4: گذاردن دست بر روي صورت و همچنين گذاشتن صورت بر بالش و پوشاندن صورت هنگام خوابيدن مانعي ندارد.

مسأله 5: خشک کردن صورت با حوله و پارچه اگر تدريجاً و به نحوي باشد که تمام صورت پوشيده نشود مانعي ندارد.

مسأله 6: زن بايد مواظب باشد که هنگام پوشيدن و يا درآوردن مقنعه و مانند آن صورتش پوشيده نشود(21). لکن اگر از روي علم و عمد پوشيده نشود مانعي ندارد.

مسأله 7: جايز است براي روي گرفتن از نامحرم چادر يا جامه را که به سر انداخته پايين بيندازد تا محاذي بيني بلکه چانه و بلکه در صورت احتياج تا گردن، چيزي بر او نيست.

مسأله 8: بهتر آن است که آن چيزي را که در موقع حاجت از سر پايين مي اندازد با دست يا چيز ديگر از صورت دور نگهدارد تا به صورت نچسبد.

مسأله 9: در پوشاندن صورت، به هر نحو که باشد، کفاره نيست.

استفاده از بوي خوش

مسأله 1: استعمال عطرها مانند مشک، عود، عنبر و زعفران جايز نيست.(25) چه استعمال به بوييدن باشد يا خوردن يا ماليدن به لباس و بدن و همينطور پوشيدن لباسي که بوي عطر مي دهد، گرچه قبلا عطر به آن ماليده شده باشد.

مسأله 2: اگر در غذا و مانند آن چيز خوش بويي مانند زعفران باشد خوردن آن جايز نيست.

مسأله 3: بوييدن چيزهاي خوش بو حرام است و چنانچه ناچار به پوشيدن لباس يا خوردن غذايي که بوي خوش مي دهد گردد، بايد بيني خود را بگيرد که بوي خوش به آن نرسد.

مسأله 4: اجتناب از گلها يا سبزيهايي که بوي خوش مي دهد لازم است مگر بعضي انواع صحرايي; مانند بومادران، درمنه و خزامي که مي گويند خوش بوترين گلها است.

مسأله 5: اجتناب از ميوه هاي خوش بو; مانند سيب و به، لازم نيست و خوردن و بوييدن آنها مانع ندارد (گرچه احتياط ترک آن است).

مسأله 6: بر محرم لازم نيست از بوي خوشي که در کعبه است اجتناب کند.

مسأله 7: گرفتن بيني از بوي بد حرام است ولي فرار کردن از آن به تند رفتن مانعي ندارد.

مسأله 8: خريد و فروش عطرها اشکال ندارد ولي نبايد آنها را براي امتحان بو کند يا استعمال نمايد.

مسأله 9: استعمال شامپو و صابون و خمير دندان، اگر صدق بوي خوش کند، جايز نيست(27).

مسأله 10: کفاره خوردن چيزي که در آن بوي خوش به کار رفته، در صورتي که از روي علم و عمد باشد، يک گوسفند است(28).

سرمه کشيدن

مسأله 1: سرمه سياه کشيدن اگر براي زينت باشد، حرام است هر چند قصد زينت نکند.

مسأله 2: سرمه غير سياه کشيدن، اگر زينت حساب شود حرام است هرچند قصد زينت نکند.

مسأله 3: اگر سرمه بکشد به چيزي که بوي خوش داشته باشد داخل در مسأله استعمال بوي خوش مي شود که حکم آن گذشت.

مسأله 4: در حرمت سرمه کشيدن، تفاوتي ميان زن و مرد نيست.

مسأله 5: سرمه کشيدن به چيزي که در آن بوي خوشنباشد کفاره ندارد.

مسأله 6: سرمه کشيدن در صورتي که ناچار باشد اشکال ندارد.

زينت کردن

مسأله 1: محرم بايد از هر چيزي که زينتحساب مي شود اجتناب کند، هر چند قصد(31) او زينت نباشد.

مسأله 2: انگشتر به دست کردن به جهت زينت جايز نيست اما براي استحباب يا غرض ديگر مانعي ندارد.

مسأله 3: حنا بستن در حال احرام، اگر زينت حساب شود، جايز نيست(33) ولو قصد زينت نداشته باشد و در غير اين صورت مانعي ندارد و همينطور حنا بستن قبل از احرام مانع ندارد هر چند به قصد زينت باشد و اثرش تا زمان احرام باقي بماند.

مسأله 4: پوشيدن زيور براي زن به جهت زينت حرام است بلکه اگر زينت باشد حرمت آن بدون قصد زينت نيز خالي از قوت نيست.

مسأله 5: زيورهايي را که زن عادت به پوشيدن آن قبل از احرام داشته، لازم نيست براي احرام بيرون بياورد(35). ولي(36) نبايد آنها را به مرد(37) نشان دهد حتي به شوهر خود.

مسأله 1: ماليدن روغن و پماد چرب(38) حرام است، اگر چه بوي خوش نداشته باشد.

مسأله 2: اگر در روغن بوي خوش باشد، چنانچه بوي خوش آن تا وقت احرام باقي بماند قبل از احرام نيز نبايد استعمال کند.

مسأله 3: روغن ماليدن به جهت ضرورت و احتياج عيبي ندارد.

مسأله 4: خوردن روغني که در آن بوي خوش مثل زعفران نباشد مانعي ندارد.

مسأله 5: اگر در روغن بوي خوش نباشد ماليدن آن کفاره ندارد و اگر در آن بوي خوش باشد (40) کفاره اش يک گوسفند است هر چند از روي اضطرار باشد.

گرفتن ناخن

مسأله 1: جايز نيست محرم ناخن دست يا پاي خود را بگيرد حتي بعض آن را و فرقي نيست با ناخن گير باشد يا هر وسيله ديگر بلکه زائل کردن ناخن با دندان يا سوهان نيز جايز نيست.

مسأله 2: گرفتن ناخن ديگري عيبي ندارد گر چه ديگري نيز محرم باشد بنابراين محرم مي تواند ناخن محرم ديگري را براي تقصير بگيرد.

مسأله 3: اگر بقاي ناخن موجب اذيت و آزار باشد مثل اينکه بعض آن جدا شده و بعض ديگر مانده و موجب ناراحتي مي شود گرفتن آن جايز است لکن بايد(42) کفاره بدهد.

مسأله 4: براي هر ناخن دست تا به ده نرسيده بايد يک مد طعام بدهد و همينطور است در ناخن هاي پا.

مسأله 5: اگر تمام ناخن هاي دست ها و پاها را در يک مجلس بگيرد بايد يک گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 6: اگر تمام ناخن هاي دست را در يک يا چند مجلس بگيرد و در مجلس ديگر يا چند مجلس ديگرتمام ناخن پاها را بگيرد بايد دو گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 7: اگر تمام ناخن دستها را بگيرد و ناخن پاها را کمتر از ده تا بگيرد يک گوسفند براي ناخن دستها و براي هر يک از ناخن هاي پا يک مد طعام بدهد و همچنين است اگر تمام ناخن پاها را بگيرد و ناخن دست ها را کمتر از ده ناخن بگيرد(44).

مسأله 8: اگر کسي کمتر از ده ناخن داشت و همه آنها را گرفت براي هر ناخن يک مد طعام بدهد.

زائل کردن مو

مسأله 1: بر محرم حرام است زائل کردن موي خود يا ديگري هر چند ديگري محرم نباشد و در اين حکم فرقي نيست ميان موي کم و زياد بلکه(46) زايل کردن بعض از يک مو نيز حرام است.

مسأله 2: در ازاله مو، فرقي ميان تراشيدن يا کندن يا قيچي کردن يا استفاده از موبر نيست، همانطور که فرقي ميان اعضاي بدن نيست.

مسأله 3: ازاله مو اگر از روي ضرورت باشد جايز است مثل مويي که چشم را اذيت مي کند.

مسأله 4: اگر در وقت غسل يا وضو يا تطهير، مويي بدون قصد کنده شود اشکال ندارد.

مسأله 5: کفاره زايل کردن موي سر، به جهت ضرورت، دوازده(47) مد طعام است که بايد به شش مسکين بدهد يا سه روز روزه بگيرد يا يک گوسفند قرباني کند و يک مد تقريباً ده سير است.

مسأله 6: کفاره زايل کردن موي سر، بدون ضرورت، يک گوسفند است.

مسأله 7: کفاره ازاله موي زير هر دو بغل يا يک بغل يک گوسفند است.

مسأله 8: ازاله مو از ديگري، محرم باشد يا غير محرم، حرام است لکن کفاره ندارد.

مسأله 9: اگر عمداً به سر يا ريش خود دست کشيد و يک مو يا بيشتر افتاد، بايد يک کف طعام صدقه بدهد.(51) هر چند التفات به افتادن مو نداشته باشد بلي مويي که در حال وضو و غسل و تطهير مي افتد، کفاره ندارد.

سايه قرار دادن (براي مردان)

مسأله 1: سايه قرار دادن بر سر، براي مردان جايز نيست ولي براي زنان و کودکان اشکالي ندارد.

مسأله 2: حرمت سايه قرار دادن بالاي سر، مختص به زمان طي مسافت است. پس در حاليکه در محلي منزل کرده در منا باشد يا غير آن، زير سايه رفتن و با چتر و مانند آن سايه بر سر قرار دادن مانع ندارد اگر چه در حال راه رفتن باشد. بنابراين، مانعي ندارد در منا از چادر تا محلي که ذبح يا رمي جمرات را انجام مي دهد با چتر برود و نيز جايز است. بعد از آنکه محرم به منزل رسيد ولو در محله هاي جديد مکه براي رفت و آمد به مسجد الحرام در ماشين هاي سقف دار سوار شود يا زير سايه برود.

مسأله 3: قرار گرفتن در سايه چيزي که بالاي سر نباشد; مانند ديواره اتومبيل، مانعي ندارد.

مسأله 4: در حرمت زير سقف رفتن، تفاوتي ميان سواره و پياده نيست.

مسأله 5: حکم مزبور اختصاص دارد به سايه متحرکي که با انسان حرکت مي کند; مثل چتر و سقف ماشين و مانند آن و شامل سايه هاي ثابت مانند پلها(53) و تونلها و پمپ بنزين نمي شود لذا عبور از زير آنها اشکال ندارد.

مسأله 6: نشستن در زير سقف، در حال طي منزل در شب و بين الطلوعين(54) اشکال ندارد.

بنابراين جايز است نشستن محرم در ماشيني که سقف دارد و شب حرکت مي کند.

مسأله 7: نظر به اين که مسجد تنعيم جزو مکه شده و مکه منزل است، کسي که از مسجد تنعيم براي عمره محرم شده است. مي تواند سوار ماشين سقف دار شود يا زير سايهديگري برود.

مسأله 8: کساني که در مسجدالحرام براي حج محرم مي شوند تا عرفاً در منزل و مکه هستند و در حال سير براي خارج شدن از مکه نيستند مي توانند استظلال کنند.

مسأله 9: سايه قرار دادن به غير سر، مانند شانه و ديگر اعضاي بدن مانعي ندارد.

مسأله 10: محرم به محض رسيدن به مکه مي تواند استظلال نمايد هر چند هنوز به محل سکونت نرسيده باشد.

مسأله 11: سايه قرار دادن براي عذري مثل شدت گرما يا شدت سرما يا بارندگي اشکالي ندارد ولي کفاره ساقط نمي شود.

مسأله 12: اقوي کفايت يک گوسفند است در احرام عمره هر چند بيش از يک مرتبه سايه قرار داده باشد و يک گوسفند است در احرام حج هر چند بيش از يک مرتبه استظلال کرده باشد.

مسأله 13: کفاره سايه قرار دادن در حالِ طي منزل، يک گوسفند است; چه با عذر سايه قرار داده يا بدون عذر .

مسأله 14: اگر در اثر فراموشي يا ندانستن مسأله، سوار اتومبيل سقف دار شد و بعد از توقف اتومبيل و پياده شدن متوجه شد کفاره ندارد ولي اگر در حال حرکت متوجه شد براي مقداري که تا زمان ايستادن اتومبيل بناچار زير سقف قرار دارد بايد کفاره بدهد.(56)

عقد کردن

مسأله 1: ازدواج در حال احرام جايز نيست; خواه خودش صيغه عقد را بخواند يا به ديگري وکالت دهد، خواه عقد دائم باشد يا موقت و در اين حال اگر عقد بخواند عقد او باطل است. همچنين است اگر محرم براي ديگري صيغه عقد بخواند گرچه او محرم نباشد.

مسأله 2: اگر زني را در حال احرام براي خود عقد کند، با علم به محرم بودن، آن زن بر او حرام ابدي مي شود.

مسأله 3: اگر کسي عقد کند زني را براي محرمي و محرم دخول کند، پس اگر هر سه عالم به حکم و موضوع باشند بر هر يک از آنها يک شتر کفاره است. و اگر دخول نکند کفاره نيست، و در اين حکم فرقي نيست بين آن که زن و عاقد محلّ باشند يا محرم و اگر بعضي از آنها عالم باشند و بعضي جاهل بر عالم کفاره است.

مسأله 4: جايز نيست محرم در مجلس عقد ازدواج براي شاهد بودن حضور پيدا کند ولي جايز است(57) براي انجام عقد ازدواج شهادت دهد.

مسأله 5: اگر زني احرام بسته باشد و مردي که محرم نيست او را به عقد خود درآورد، اين عقد باطل است و چنانچه زن عالم بوده، موجب حرمت ابدي نيز مي شود.

مسأله 6: خواستگاري در حال احرام جايز است، گرچه احتياط استحبابي در ترک آن است.

مسأله 7: رجوع کردن به زني که طلاق رجعي داده است مانعي ندارد.

نگاه کردن به همسر از روي شهوت

مسأله 1: جايز نيست محرم به همسر خود از روي شهوت نگاه کند.

مسأله 2: اگر محرم به همسر خود از روي شهوت نگاه کند و مني از او خارج شود کفاره اش يک شتر است ولي اگر مني خارج نشود(59) يا از روي شهوت نگاه نکند و مني بيرون بيايد کفاره ندارد.

مسأله 3: اگر محرم به زن اجنبي نگاه کند(60) و مني از او خارج شود کفاره اش يک شتر است اگر متمول باشد و اگر متوسط الحال باشد يک گاو بدهد و اگر فقير است يک گوسفند کفاره بدهد.

لمس کردن

کند و کفاره اش يک گوسفند(62) است اگر چه مني از او خارج نشود.

مسأله 2: اگر محرم با زن خود ملاعبه کند و مني از او خارج شود بايد يک شتر کفاره بدهد.

بوسيدن زن

مسأله 1: جايز نيست محرم زن خود را از روي شهوت ببوسد و چنانچه بوسيد لازم است يک شتر کفاره بدهد.(63) و اگر از روي شهوت نباشد کفاره اش يک گوسفند است.

مسأله 2: شخص مُحلّ مي تواند(65) همسر محرم خود را ببوسد ولي اگر فرد محرم لذت ببرد نبايد اجازه بدهد.

جماع کردن

نزديکي با زن در حال احرام حرام است.

مسأله 1: اگر کسي در حال احرام عمره تمتع از روي علم و عمد با زن، چه در قبُل و چه در دبُر جماع کند(66) بايد کفاره بپردازد و براي کفاره يک گوسفند کافي است.

مسأله 2: اگر در احرام حج، قبل از وقوف در مشعرالحرام از روي علم و عمد جماع نمايد بايد حجش را تمام کند و در سال بعد دوباره حج بجاآورد، اگر چه حجش مستحبي بوده است و نيز بايد يک شتر کفاره بدهد(68).

مسأله 3: اگر اين عمل بعد از وقوف به مشعرالحرام باشد لازم نيست دوباره حج بجا آورد لکن بايد همان کفاره را بدهد. مگر اين که اين عمل بعد از شوط پنجم طواف نساء(69)باشد که در اين صورت کفاره نيز ندارد اگر چه گناه کرده است.

مسأله 4: در احکام مذکور فرقي ميان زن و مرد نيست مگر آنکه مرد زن را مجبور به جماع کرده باشد که در اين صورت بر زن چيزي نيست و کفاره او بر مرد است.

بماند سپس به يکي از مواقيت پنجگانه رفته(72) و احرام ببندد و عمره قبل را اعاده نمايد و اگر بعد از سعي باشد عمره اش صحيح است.

استمنا

مسأله 1: استمنا با عضو تناسلي حرام و حکم آن از نظر کفاره و لزوم تکرار حج و عمره حکم جماع است.

مسأله 1: بيرون آوردن خون از بدن خود براي محرم حرام است.(77) همچنين جايز نيست به مثل خاراندن بدن و مسواک نمودن(78) خون بيرون آورد.

مسأله 2: بيرون آوردن خون از بدنِ ديگري; مثل حجامت کردن او يا دندان او را کشيدن، حرام نيست.

مسأله 3: خون درآوردن از بدن در موارد ضرورت يا رفع ناراحتي; مثل حجامت براي درمان يا تزريقات يا بيرون آوردن خون دُمَل مانعي ندارد.

مسأله 4: خون درآوردن از بدن کفاره ندارد.

جدال: يعني گفتن «لا والله» و «بلي والله»

مسأله 1: گفتن کلمه «لا» و کلمه «بلي» و در ساير لغات مرادف آن مثل «نه» و «آري» دخالتي در جدال ندارد.بلکه قسم خوردن در مقام اثبات مطلب يا ردّ غير، جدال است.

مسأله 2: قسم اگر به لفظ «الله» باشد يا مرداف آن مثل «خدا» در زبان فارسي(80) جدال است. و اما قسم به غير خدا به هر کس که باشد جدال نيست.

مسأله 3: قسم خوردن به ساير اسماء الله مثل رحمن و رحيم جدال محرّم محسوب نمي شود.

مسأله 4: در مقام ضرورت براي اثبات حقي يا ابطال باطلي قسم خوردن جايز است.

مسأله 5: اگر مراد قسم خوردن نباشد بلکه قصدش اظهار محبت يا تعظيم باشد مثل اينکه بگويد (تو را به خدا زحمت نکشيد) اشکال ندارد.

مسأله 6: اگر در جدال راستگو باشد در کمتر از سه مرتبه چيزي بر او نيست ولي بايد استغفار کند و در سه مرتبه يا بيشتر(83) يک گوسفند کفاره بدهد مگر اينکه بعد از سه مرتبه کفاره داده باشد که در اين صورت اگر سه مرتبه ديگر جدال کند بايد يک گوسفند ديگر کفاره بدهد.

مسأله 7: اگر جدال و قسم خوردن بر دروغ باشد در همان مرتبه اول يک گوسفند کفاره بدهد و در مرتبه دوم يک گاو و در مرتبه سوم يک شتر بدهد.

مسأله 8: اگر يکبار قسم دروغ خورد و کفاره داد سپس دوباره قسم دروغ خورد بعيد نيست(86) کفاره آن يک گوسفند باشد.

ظاهراً يک گوسفند کافي است.(89) و اگر بعد از ذبح کفاره دو مرتبه ديگر به دروغ جدال کرد کفاره دو مرتبه جدال کردن را دارد که گذشت.

فسوق (دروغ گفتن و دشنام دادن و فخر نمودن)

مسأله 1: دروغ گفتن و دشنام دادن در همه حال حرام است ولي در حال احرام بخصوص نهي شده است و همچنين محرم بايد از فخر کردن به ديگران اجتناب نمايد.

مسأله 2: فسوق کفاره ندارد ولي بايد استغفار کند و مستحب است چيزي کفاره دهد و بهتر است گاو ذبح کند.

کشتن جانوران و حشرات

مسأله 1: کشتن حشرات مانند پشه و مگس و شپش و امثال آن جايز نيست بلکه جايز نيست هيچ جنبنده اي را به قتل برساند.

مسأله 2: کشتن مگس و پشه و حشرات خاکي اگر اذيت کنند مانعي ندارد.

مسأله 3: جابجا کردن و دور کردن اينگونه حشرات ظاهراً اشکالي ندارد.

شکار کردن حيوانات صحرايي

مسأله 1: شکار کردن حيواني که در اصل وحشي است، هر چند فعلا اهلي شده باشد، چه حلال گوشت باشد و چه حرام گوشت و همينطور کشتن و مجروح ساختن بلکه هر نوع اذيت آن حرام است.

مسأله 2: جايز نيست شکار کردن و کشتن حيوانات وحشي مگر در صورت ترس از آزار آنها.

مسأله 3: خوردن گوشت شکار بر محرم حرام است، چه خودش شکار کند يا غير خودش، چه محرم شکار کند يا غير محرم.

مسأله 4: نشان دادن شکار به شکار کننده و هر گونه کمک ديگر به او نيز از محرمات احرام است.
مسأله 5: احکام مذکور شامل حيوان دريايي، مانند ماهي نيست.

مسأله 6: ذبح و خوردن حيوانات اهلي، مثل مرغ خانگي و گاو و گوسفند و شتر مانع ندارد.

مسأله 7: پرندگان، جزو شکار صحرايي هستند و ملخ نيز در حکم شکار صحرايي است.

مسأله 8: کشتن ملخ براي محرم جايز نيست، بنابراين اگر از راهي بگذرد که ملخ در آن است، چنانچه مي تواند راه خود را تغيير دهد و اگر نمي تواند بايد مواظب باشد ملخ ها را پايمال ننمايد ولي در صورت ناچاري و مشقت و عسر و حرج اشکال ندارد.

مسأله 9: هر شکاري که حرام است جوجه و تخم آن نيز حرام است.

مسأله 10: نگهداشتن صيدي که با خود آورده، حرام است، اگر چه خودش مالک آن باشد.

سلاح در برداشتن

مسأله 1: دربرداشتن سلاح مثل شمشير و تفنگ و مانند آنها، از وسايل جنگي، جايز نيست مگر براي ضرورت.

بعضي از محرمات حرم الهي

مسأله 1: کندن و بريدن درخت يا گياهي که در حرم روييده، جايز نيست حتي براي غير محرم، مگر درخت هاي ميوه و درخت خرما(94) و گياه اذخر که گياه معروفي است (حکم درخت ها و گياهاني که در منزل شخصي است، نظر به اين که مورد حاجت حجاج ساير کشورها نيست ذکر نشد).

مسأله 2: اگر به طور متعارف راه برود و گياهي از راه رفتن او قطع شود اشکال ندارد.

مسأله 3: اگر درختي را که کندنش جايز نيست از بيخ بکند کفاره اش قيمت همان درخت است و اگر مقداري از آن را قطع کند کفاره اش قيمت همان مقدار است.

مسأله 4: در قطع گياهان کفاره نيست بجز استغفار.

مسأله 5: شکار کردن حيوان صحرايي در حرم و کشتن آن جايز نيست و در اين حکم فرقي ميان محرم و غير محرم نيست.

مسائل راجع به صید در محرمات احرام گذشت

1 آیة الله گلپایگانی: نظر در آینه مطلقاً جایز نیست چه به قصد زینت باشد و چه نباشد.

2 آیات عظام خامنه ای، سیستانی، مکارم: حکم نگاه در آئینه را دارد.

3 حکم عینک زدن، در مسائل مربوط به حرمتِ زینت خواهد آمد.

4 آیة الله گلپایگانی: کفاره اش استغفار است.

5 آیة الله فاضل: چنانچه چند لباس از یک نوع را یک دفعه (یعنی پشت سر هم و بدون فاصله بپوشد یک کفاره کافی است).

آیة الله گلپایگانی: برای پوشیدن جنس دوخته در احرام عمره یک کفاره و در احرام حج یک کفاره کافی است.

6 آیة الله مکارم: مگر اینکه موجب عسر و حرج شود.

7 آیة الله گلپایگانی: نظر ایشان در قبل گذشت.

8 آیات عظام گلپایگانی، بهجت: کفاره دارد.

9 آیات عظام گلپایگانی، بهجت، خامنه ای، مکارم: خشک کردن به نحوی که سر پوشانده نشود اشکال ندارد (نظر این آقایان نسبت به بقیه مسأله همینجا معلوم شد).

10 آیة الله سیستانی: در این فرض می تواند با کنار حوله به مقدار مسح، سرش را خشک کند.

11 آیات عظام خامنه ای، مکارم: و ظاهر کلام امام خمینی: این حکم مختص مردان است و شامل زنان نمی شود.

12 آیات عظام سیستانی و تبریزی: فرو بردن بعض سر را زیر آب جایز است.

13 امام خمینی: کفاره مجدد احتیاط مطلوبی است گرچه واجب نیست.

آیة الله سیستانی: بعید نیست کفایت یک کفاره.

14 آیة الله گلپایگانی: کفاره متعدد می شود.

15 آیات عظام سیستانی و تبریزی: ظاهراً کفاره متعدد نمی شود.

16 امام خمینی، آیة الله گلپایگانی: فرض اضطرار را برای عدم لزوم کفاره استثنا نفرمودند.

17 آیة الله بهجت: در غیر حال ضرورت; مانند تحفّظ از مگس و مانند آن، در حال خوابیدن، اشکالی ندارد.

18 آیة الله خامنه ای: بر زنان حرام است پوشاندن صورت و مانند آن; به آنگونه که عادتاً برای حفظ حجاب انجام می دهند. امّا پوشاندن گوشه هایی از بالا یا پایین صورت یا دو طرف آن; به طوری که پوشاندن صورت صدق نکند مانع ندارد چه در نماز یا غیر آن.

آیة الله مکارم: پوشیدن بعض صورت; به طوری که نقاب و برقع به آن نگویند اشکالی ندارد.

19 نظر آیات عظام خامنه ای و مکارم از مسأله قبل روشن می شود.

20 آیات عظام خوئی، تبریزی و فاضل: زن نباید صورت خود را با حوله خشک کند.

21 آیة الله مکارم: این مقدار پوشیدن مانعی ندارد.

22 آیة الله گلپایگانی: متعرض فرع اخیر نشده اند.

23 آیة الله گلپایگانی: باید با دست یا چیز دیگر از صورت دور نگهدارد.

24 آیة الله گلپایگانی: باید یک گوسفند کفاره بدهد.

25 آیة الله تبریزی: در غیر از این چهار چیز و ورس احتیاط استحبابی است (از اینجا نظر ایشان در مسائل بعدی روشن می شود).

26 آیة الله مکارم: البته سبزی هایی مانند ریحان و نعناع اشکالی ندارد.

27 آیة الله تبریزی: بلکه جایز است .

28 آیة الله خامنه ای: استعمال بوی خوش کفاره ندارد.

29 آیات عظام خوئی، تبریزی، بهجت: اگر قصد زینت نکند جایز است.

30 آیة الله فاضل: یا بوی خوش آن هنگام سرمه کشیدن قابل استشمام نباشد.

31 آیة الله فاضل: اگر قصد زینت آنها را نداشته باشد مانعی ندارد.

32 آیة الله مکارم: انگشتر زینتی به هر قصد باشد حرام است.

33 آیة الله بهجت: اشکال ندارد هر چند برای زینت باشد.

34 آیة الله فاضل: بدون قصد زینت احتیاط مستحب در ترک است.

آیة الله سیستانی: خالی از اشکال نیست.

35 آیة الله فاضل: اگر قصد زینت آنها را نداشته باشد.

36 آیة الله مکارم: باید آنها را بپوشاند.

37 آیة الله سیستانی: بنابر احتیاط مستحب آنها را برای مَحرَم خود هم ظاهر نسازد.

روغن مالیدن

38 آیة الله مکارم: بلکه مطلقاً حرام است ولو چرب نباشد.

39 آیة الله سیستانی: محرم می تواند روغنی که بوی خوش ندارد برای مداوا استعمال کند و جایز است در حال ضرورت استعمال روغنی که خوش بو است یا بوی خوش در آن است.

40 آیة الله خامنه ای: اگر روغن را معطّر کرده باشند مانند کرمهای معطر و امثال آن بعید نیست که کفاره نداشته باشد.

41 آیة الله فاضل: در حال اضطرار کفاره ثابت نیست.

42 آیة الله فاضل: می تواند برای هر ناخن یک کف طعام بدهد.

43 آیة الله بهجت: چنانچه ناخن دستها در یک مجلس و ناخن پاها را در مجلس دیگر بگیرد کفاره آن دو گوسفند است با تخلل کفاره.

44 آیة الله فاضل: در هر دو فرض غیر از گوسفند کفاره ای ثابت نیست.

45 آیة الله فاضل: برای مجموع ناخن ها یک گوسفند کفاره بدهد.

46 آیة الله مکارم: این مقدار حرام نیست.

47 آیة الله بهجت: اطعام ده مسکین به هر کدام یک مد داده شود.

48 آیة الله بهجت: حکم آن مانند مسأله قبل است.

49 آیة الله بهجت: کفاره ازاله موی یک بغل آن است که سه مسکین را اطعام دهد.

50 امام خمینی: ظاهر کلام ایشان این است که فرقی میان ازاله مو از خود یا دیگری، در لزوم کفاره نیست.

51 آیة الله خامنه ای: این کفاره گر چه مطابق احتیاط است و لکن وجوبش معلوم نیست.

52 آیة الله خوئی: اظهر حرمت است.

53 امام خمینی: زیر سایه ثابت رفتن هم جایز نیست ولی اگر ماشین از زیر پل یا تونل عبور کند و بناچار محرمین از زیر پلها عبور کنند. و یا درمحل پمپ بنزین متوقف شوند اشکال ندارد.

54 آیة الله مکارم: مگر در شب های بارانی که باید کفاره بدهد.

آیة الله خوئی: مراد از استظلال تحفظ از آفتاب و سرما و گرما و باران و باد است پس اگر هیچ یک از آنها نباشد به طوری که وجود و عدم سایبان یکسان باشد اشکال ندارد و در این حکم فرقی بین شب و روز نیست.

آیة الله سیستانی: در شبهای بارانی باید کفاره بدهد.

55 آیة الله مکارم: در مکه مانعی ندارد هر چند در حال حرکت به سوی عرفات باشند.

56 آیة الله مکارم: در این صورت هم کفاره ندارد.

57 آیات عظام گلپایگانی و بهجت: شهادت بر عقد جایز نیست، اگرچه پیش از احرام شاهد شده باشد. 58 آیة الله سیستانی: در صورتی که موجب خروج منی شود.

59 آیة الله مکارم: اگر از روی شهوت نگاه کند یک گوسفند کفاره دارد.

60 آیات عظام سیستانی، بهجت: در صورتی که نگاه او حرام باشد.

61 امام خمینی: محرم نمی تواند زنی را با شهوت لمس کند.

62 آیة الله گلپایگانی: کفاره، در صورت خروج منی، یک شتر است.

63 آیات عظام تبریزی، فاضل، سیستانی: اگر منی خارج نشود کفاره اش یک گوسفند است.

64 آیة الله فاضل: بوسیدن بدون شهوت حرام نیست و کفاره هم ندارد آیة الله گلپایگانی: بوسیدن حتی بدون شهوت یک شتر کفاره دارد.

65 آیة الله سیستانی: جایز نیست.

66 آیات عظام گلپایگانی و بهجت: اگر قبل از سعی باشد عمره اش باطل است و لکن باید عمره را تمام کند و دوباره اعاده نماید.(لزوم اتمام به نظر آیة الله گلپایگانی احتیاطی است) و اگر وقت (برای اعاده) تنگ باشد حج او مبدل به افراد می شود و باید بعد از حج، عمره مفرده بجاآورد و احوط اعاده حج است در سال آینده، ص155 ذیل مسأله314

67 آیة الله گلپایگانی: اگر قبل از سعی باشد کفاره آن یک شتر است.

68 آیات عظام تبریزی، خوئی، سیستانی، بهجت، فاضل و مکارم: در فرض عجز از شتر، گوسفند کافی است.

69 بعضی از فقها بعد از شوط سوم و بعضی دیگر بعد از شوط چهارم کفاره را واجب نمی دانند.

70 آیة الله بهجت: اگر نمی تواند یک گاو و اگر نمی تواند یک گوسفند کفاره بدهد.

71 آیة الله بهجت: ماندن در مکه تا ماه قمریِ بعد را قید نفرموده اند.

72 آیة الله فاضل: محل احرام عمره دوم در صورتی که در عمره اول از یکی از مواقیت معروفه محرم شده همانجاست والاّ از ادنی الحلّ کافی است. آیات عظام مکارم و بهجت: و برای اعاده عمره، رفتن به ادنی الحل کفایت می کند.

73 آیة الله سیستانی: کفاره استمنا در این فرض همان کفاره بوسیدن زن و دست زدن و ملاعبه و نگاه کردن است که گذشت.

74 آیة الله سیستانی: با فکر و خیال و نحو آن باشد کفاره لازم نیست.

عمره لازم نیست.

کندن دندان

مسأله 1: کندن دندان اگر موجب خون آمدن شود جایز نیست. و بدون خونریزی مانعی ندارد.

75 آیات عظام خوئی، سیستانی و تبریزی: جایز است.

آیة الله مکارم: مکروه است.

76 آیة الله گلپایگانی: بر محرم حرام است دندان خود را بکند هر چند خون نیاید.

مسأله 2: کندن دندان دیگری گر چه موجب خون آمدن شود مانعی ندارد.

مسأله 3: کندن دندان کفاره ندارد.

بیرون آوردن خون از بدن خود

77 آیة الله مکارم: مکروه است.

78 آیات عظام تبریزی، سیستانی: مسواک کردن عیبی ندارد گر چه بداند خون خارج می شود.

79 آیة الله فاضل: ظاهراً در جدال محرّم لفظ «لا» و «بلی» دخالت دارد.

80 آیة الله فاضل: مرادف «الله» به هر زبانی که باشد جدال محرّم نمی باشد.

81 آیة الله سیستانی: در جدال کافی است که قسم به خدای متعال باشد ولو به لفظ جلاله نباشد.

82 آیة الله سیستانی: از حرمت جدال استثنا می شود موردی که ترک آن مستلزم ضرری بر مکلف باشد; مثلا حق او را پایمال کنند.

83 آیة الله سیستانی: اگر سه مرتبه پی در پی جدال بکند و سپس سه مرتبه دیگر یا بیشتر پی در پی جدال بکند برای هر سه مرتبه پی در پی یک گوسفند کفاره بدهد.

آیة الله خوئی: در جدال راست از مرتبه سوّم به بعد هر بار که جدال می کند یک گوسفند باید بدهد (معتمد جلد 4، 117)

84 آیات عظام بهجت و سیستانی: اگر سه مرتبه پی در پی باشد والاّ کفاره ندارد.

85 آیات عظام خوئی، تبریزی و سیستانی: در دو مرتبه دو گوسفند و در سه مرتبه دروغ یک گاو بدهد.

86 آیة الله مکارم: بعید است.

87 آیة الله فاضل: کفاره آن یک گاو است.

88 آیة الله خوئی: در جدال دروغ از مرتبه سوّم به بعد برای هر بار یک گاو باید بدهد و فرقی نمی کند که بین آن کفاره داده باشد یا نه (معتمد جلد 4، ص 117).

89 آیة الله فاضل: بعید نیست کفاره آن شتر باشد.

90 آیة الله فاضل: بعید نیست کفاره آن دو شتر باشد.

آیة الله مکارم: مانند مسأله سابق است.

91 آیات عظام سیستانی، خوئی، تبریزی، بهجت: فخر کردن در صورتی که مستلزم اهانت و تحقیر دیگران نباشد حرام نیست.

92 امام خمینی و آیة الله فاضل: کشتن مارمولک و از این قبیل جانوران از محرمات احرام محسوب نمی شود.

آیة الله مکارم: مگر اینکه مایه آزار او شوند، یا حیوانات موذی و خطرناک مثل مار و عقرب و مانند آنها باشد.

93 امام خمینی و آیة الله فاضل: انداختن و جابجا کردن حشراتی که در بدن ساکن می شوند مانند کک و شپش جایز نیست.

94 آیة الله فاضل: میوه ها و شاخه هایی از آن ها را که در کیفیت و کمیت میوه تأثیر می گذارد می تواند قطع کند اما خود آنها را نمی تواند قطع کند.

آیة الله مکارم: قطع درختان میوه اگر خودرو باشند خالی از اشکال نیست.

پانویس