فرهنگ مصادیق:احکام اجاره- آیت الله بهجت: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۱ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۰۰

احکام اجاره

تقاص اجرت

918. شخصى براى کسى با اجرت معینى کار مى کرده است، پس از انجام عمل، اجرت او را کمتر داده، آیا مى تواند از سایر اموال او بقیّه ى اجرت را بردارد؟ با فرض این که علم دارد که او اشتباه کرده و بى جهت انکار مى کند؟
ج. اگر راه ى نداشته باشد، مى تواند.

شرط پرداخت مبلغ در صورت تأخیر تخلیه

919. اگر ضمن عقد اجاره شرط شود در صورت تخلّف مستأجر از تخلیه بعد از انقضاى مدّت، موظّف است که مثلاً سه برابر مال را بپردازد، آیا در صورت تخلّف بدهکار مى شود؟
ج. بدهکارى او به عنوان شرطى است که در موقع اجاره آن را پذیرفته و اشکالى ندارد.

اجاره از زرتشتیان

920. اجاره نمودن منزل زرتشتیان چه حکمى دارد؟ آیا مى توان در آن جا درس خواند و یا جلسات قرآنى برگزار نمود؟
ج. در هر صورت اجاره کردن محلّ از زرتشتى و دادن اجاره به او اشکال شرعى ندارد و مى توانند در آن محلّ درس بخوانند یا جلسات قرآنى داشته باشند.

اجاره ى زمین مورد اختلاف

921. زمینى مورد اختلاف بین دو نفر است. اگر یک نفر از آن ها این زمین را به شخصى اجاره دهد و اجاره کننده زمین را شخم بزند و شخص دیگرى بر آن زمین بذر بپاشد، محصول زمین را چه کسى باید برداشت نماید؟
ج. بذر از هر که هست، حاصل هم از اوست، همان گونه که اجرت زمین شخم زده هم بر اوست.

نحوه ى ضامن شدن شخص ثالث در اجاره

922. در بعضى موارد اجاره، پیش از اجاره چکى از ثالث مى گیرند، آیا چنین ضمانى حقیقى است یا صورى؟
ج. تا پیش از تحقّق اجاره، این ضمان صورى است، ولى در بقاى آن پس از اجاره، ضمان حقیقى مى شود. زیرا آن ضمان اولى بقا دارد و همین در صحت ضمان کافى است، و اما ضمان تعلیقى متعارف که ثالث مى گوید: اگر بدهکار دین را نداد من مى دهم، این مانند شرط است نه ضمان و در صحت آن تأمل است.

اجاره دادن وجه نقدى

923. آیا اجاره وجه نقدى مانند پول صحیح است؟
ج. اگر قابل استفاده بوده و عین پول باقى باشد، اجاره اش صحیح است و در غیر این صورت صحیح نیست.

اجاره نمودن طلا

924. طلاساز، یک کیلو طلا را یک ساله اجاره مى کند که با آن معاملاتى انجام دهد و آخر سال یک کیلو را با اجرت آن پس بدهد، آیا چنین اجاره اى صحیح است؟ راه شرعى را در صورت عدم صحّت آن، بیان فرمایید.
ج. این اجاره باطل است؛ زیرا در اجاره باید عین مال باقى باشد که در این جا باقى نیست؛ ولى راه حلّیت آن به این صورت مى شود که آن سود و اجرتى را که مى خواهد در طول سال بدهد، در مقابل جنسى کم ارزش معامله کند، به شرط این که یک ساله یک کیلو طلا را به عنوان قرض بگیرد.

اجاره زمین

925. دو نفر زمینى را به صورت اجاره، طبق قراردادى با سازمانى به تصرف مى گیرند و اعیانى ساختمانى همان زمین (منظور غرفه) را طبق نظر کارشناسى وقت به مبلغ تمام شده پنج میلیون تومان خریدارى و بهاى آن را طبق قرارداد به سازمان مذکور پرداخت مى نمایند. با توجه به این که در قرارداد آمده است: مدت اجاره پنج سال تمام خورشیدى است و با توجه به این که در زمان انعقاد قرارداد به صورت شفاهى مقرر گردیده که مال الاجاره با توجه به نرخ تورّم و عرف جارى معیّن گردد. بفرمایید:
1) آیا چنین قراردادى صحیح است؟
ج. بلى، صحیح است، اگر در پنج سال اوّل مال الاجاره را معلوم کرده اند و مالک ساختمان و مستأجر زمین است و طرفین باید طبق قرارداد عمل کنند.
2) اگر سازمان مذکور همین مورد معامله را پس از گذشت پنج سال از قرارداد اوّل، توسط قرارداد دیگرى به شخص دیگرى واگذار نماید، آیا صحیح است؟ با توجه به این که در قرارداد شخص اوّل آمده است موضوع قرارداد جزوا یا کلاً غیر قابل انتقال یا واگذارى به هر شکل به غیر، اعمّ از حقیقى یا حقوقى مى باشد.
ج. اگر شرط فعل کرده اند، تکلیفا خلاف شرع نموده؛ اما وضعا باطل نیست و اگر به نحوى به شرط نتیجه برگردد، تابع شرط است.

اجاره حرم امام زاده

926. فردى در حرم یکى از امام زاده ها، سال ها روضه خوانى مى کرده است. اکنون هیأت امناى امام زاده قصد دارند ماهانه مبلغى از وى اجاره بگیرند. چه حکمى دارد؟
ج. این وجهى ندارد، ولى خوب است خود او قدرى از سود حاصله را به مستحقى بدهد که آن را در تعمیرات یا امور دیگر آن امام زاده صرف کند.

فروش مال الاجاره

927. خانه اى را جهت کلاس درس زبان به مدت یک سال اجاره کردیم، ولى موجر بعد از چند ماه اعلام کرد: خانه را فروخته ام، آن را تخلیه کنید و ما نیز تخلیه نمودیم و کلید خانه را براى گرفتن پول رهن نزد خود نگه داشتیم اما موجر بعد از دو ماه ادعاى اجاره مى کند، لطفا وظیفه ما را بیان فرمایید؟
ج. اگر با توافق، اجاره را اقاله کردید، موجر دیگر حق اجرت اجاره را ندارد.

اجاره زمین هاى وقفى

928. در مورد اجاره زمین هاى اوقافى لطفا بفرمایید تعیین مبلغ اجاره به عهده عرف است یا خود مستأجر یا کارشناس و لطفا بفرمایید مخارجى که در آن صورت مى گیرد، به عهده چه کسى است (در صورتى که این زمین ها سال ها دست مستأجران است و اجاره آن را به حساب مسجد یا حسینیه مى ریزند.)
ج. تعیین مبلغ اجاره به عهده ى متولى شرعى وقف با لحاظ مصلحت وقف است و مخارج هم به توافق متولى و مستأجر مربوط است و با نبود متولّى، به حاکم شرع مربوط است.

اختلاف مالک و صاحب سند در مال الاجاره

929. آیا مستأجر باید اجاره بهاء را به کسى که خود را صاحب ملک مى داند و آن را به مستأجر اجاره داده است بپردازد و یا به کسى که سند ملک دارد و ادعاى مالکیت مى کند؟
ج. به ذوالید (کسى که ملک در دست او است) مى پردازد، مگر آن که خلاف آن ثابت شود.

شرط ضرر

930. شخصى مزرعه و باغ خود را همراه آب، اجاره داده است و شرط کرده که اگر ضررى متوجه محصول شد، بر عهده مستأجر است و مستأجر هم مقدار زیادى ضرر کرده، آیا شرط انجام شده صحیح است؟
ج. صحیح است.

استفاده از مورد اجاره پس از اتمام قرارداد

931. اگر مستأجر در پایان مدت اجاره، خانه اى پیدا نکرد، آیا به ناچار مى تواند در منزل استیجارى قبلى بماند تا خانه اى پیدا کند و اگر موجر راضى نباشد، آیا حکم غصب پیدا مى کند؟
ج. حکم غصب پیدا مى کند.

اجاره طلا

932. آیا اجاره دادن طلا (در صورت رواج آن) صحیح است؟ اگر براى فروش و معامله با آن باشد، چه وجهى دارد؟ و اگر براى زینت باشد، چه حکمى دارد؟
ج. در صورت فروش طلاهاى مبادله شده، به لحاظ آن که عین مورد اجاره باقى نمى ماند، اجاره صحیح نیست؛ اما اجاره طلا براى زینت در مدت معین و بازگرداندن عین آن بلامانع است.

ساختن مرغ دارى در زمین اجاره اى

933. شخصى زمینى را به فردى اجاره داده است که در آن زمین مرغ دارى درست کند ـ که این کار را مى کند ـ اما بعد از مدتى یکى از وارث ها از مستأجر مى خواهد تا زمین را تخلیه کند و مرغ دارى خود را از آن جا ببرد یا خراب کند، اما مستأجر مى گوید: این همه خرج کردم و حاضر نیستم این جا را تخلیه نمایم، آیا حق با مالک است یا مستأجر؟
ج. تا مدت اجاره باقى است، حق با مستأجر است و هم چنین اگر شرطى ضمن عقد شده است.

انبار کردن پارکینک اجاره شده

934. شخصى منزلى را اجاره کرده است؛ اما از پارکینگ خانه به منظور انبار کردن اجناس به منظور فروش استفاده مى نماید، آیا شرعا جایز است؟
ج. اگر خلاف قرارداد در اجاره نباشد، مانعى ندارد.

تغییر مبلغ اجاره متناسب با تورم

935. اگر ضمن عقد اجاره شرط شود که مبلغ اجاره با تورم سطح زندگى به تناسب افزایش یابد، چه وجهى دارد؟
ج. اگر منظور، اجاره هاى بعدى باشد و یا به نحو شرط ضمن عقد باشد، به توضیحى که در مسأله ى 1736 رساله آمده است، جایز است.

استفاده مستأجر از حیاط مشترک

936. در حیاط مشترک میان صاحب خانه و مستأجر آیا در نبود صاحب خانه، مستأجر مى تواند از حیاط و دیگر امکانات خانه استفاده کند؟
ج. اگر با رضایت صاحب خانه باشد، جایز است.

مستأجر متوفى

937. اگر شخصى منزلى را اجاره کند و پس از مدتى فوت کند، در صورتى که وصیت نکرده باشد، آیا بدهى بقیه اجاره به عهده همسرش است یا از اصل مال برداشته مى شود؟ و آیا بعد از مرگ مستأجر ورثه مى توانند اجاره را فسخ کنند؟
ج. بدهى از اصل مال برداشته مى شود و تا مدت اجاره تمام نشده، اگر در عقد اجاره شرط استفاده شخص مستأجر نشده است، حق فسخ ندارند. (مسأله ى 1757 رساله.)

آزار و اذیت همسایگان به واسطه اجاره

938. در همسایگى ما، مؤسسات یا مدارسى محلى را اجاره کرده اند و باعث آزار و اذیت همسایگان مى شوند و به تذکرات دیگران هم اهمیت نمى دهند، چه باید کرد؟
ج. از موجر بخواهید دیگر به آن ها اجاره ندهد، و اگر اذیت و آزار آن ها به حدّ حرام مى رسد، به حاکم شرع مراجعه کنید.

اجاره قرآن و نماز و روزه خوانده شده

939. آیا کسى که قرآن مى خواند و اجرت مى گیرد مى تواند چند ختم قرآن کند و اگر کسى آمد و از وى ختم قرآن یا نماز یا روزه خواست بگوید مثلاً چند روز پیش یک ختم قرآن کردم و یا یک سال نماز و روزه را که قبلاً انجام داده ام به کسى هبه نکرده ام، ثواب آن را به فرد مورد نظر شما هبه مى کنم و طرف مقابل هم قبول کند و اجرت آن را هم بدهد، آیا صحیح است؟
ج. اگر منظور اجرت عمل است، صحیح نیست و اگر در قبال اهداى ثواب است، مانعى ندارد.

نحوه پرداخت اجاره

940. آیا موجر مى تواند کرایه یک سال یا دو سال را مطالبه کند؟ و آن چه اکنون متداوّل است که در پایان ماه کرایه را مى پردازند، آیا خلاف ضوابط شرعى نیست؟
ج. هر کدام باشد، با توافق دو طرف جایز است و بدون آن، به مسأله ى 1739 رساله مراجعه شود.

اجاره جنس فروخته شده

941. اموالى به فردى فروخته شده است و تحویل داده شده است تا سند در آینده رسما به نام خریدار انتقال یابد، آیا فروشنده مى تواند در این فاصله بین فروش عادى تا انتقال سند رسمى، شرعا اجاره اى با خریدار منعقد نماید و اجاره طلب کند؟
ج. خیر، نمى تواند.

ادعاى سفاهت موجر

942. فردى منزلى را به مدت 15 سال اجاره کرده و اجاره نامه رسمى هم تنظیم شده است، ولى بعد از فوت موجر، وارث او ادعا مى کند که موجر سفیه بوده و اجاره باطل است، این مسأله چه حکمى دارد؟
ج. مجرد ادّعاى آن ها، اثرى ندارد.

کم کردن دست مزد توسط وکیل موجر

943. بنده وکیل شخصى هستم، به این صورت که صاحب کار پولى را به عنوان دستمزد براى کارگران به بنده مى دهد، ولى بنده به کارگران، کمتر از آن مبلغ مى دهم و بقیه آن را براى خودم بر مى دارم، آیا جایز است؟
ج. جایز نیست.

اجاره منزل مشتبه

944. اگر کسى خانه اى را اجاره کند و بعدا متوجه شود صاحب خانه آن خانه یا قسمتى از آن را با پول ربا خریده است، وظیفه چیست؟
ج. چون معاملات به ذمّه واقع مى شود، مالکیت صاحب خانه براى آن خانه اشکال ندارد.

ادامه کسب پس از اتمام قرارداد اجاره

945. آیا ادامه ى کسب پس از انقضاى مدت اجاره مغازه یا پاساژ یا هر محل کسب دیگرى، شرعا جایز است؟
ج. اگر شرطى ضمن عقد قبلى نبوده است، جایز نیست.

تبدیل شغل در محل مغازه

946. فردى مغازه اى را براى آرایشگرى اجاره کرده است و در مدت باقى اجاره، مى خواهد مغازه را به کبابى تبدیل کند، آیا مالک مى تواند در بقیه مدت اجاره، کرایه را چند برابر کند؟
ج. اگر شرطى در کار نبوده است، نمى تواند اضافه کند.

اجاره دام

947. در بعضى مراتع، شخصى چند گاو را از دیگرى اجاره کرده و تا مدت ـ مثلاً یک سال ـ خرج حیوانات را داده و از منافعشان بهره مند مى شود و پس از اتمام مدت، گاوها را با همان خصوصیات به صاحب آن ها رد نموده و به ازاى هر یک هم مبلغى مى پردازد، لطفا بفرمایید این چه نوع معامله اى است؟ و چه حکمى دارد؟
ج. این اجاره صحیح است و مبلغ پرداختى هم اجرت اجاره است.

خسارت کالا در باربرى ها

948. مؤسساتى مانند پست و حمل و نقل، با دریافت اجرت معینى اقدام به حمل و رساندن کالا به مشترک مى کنند، در صورتى که کالا بر اثر سرقت یا آتش سوزى و... تلف شود و یا خسارت ببیند، آیا ضامن کالا مى باشند؟
ج. اگر اجیر و حامل افراط و تفریطى نکرده باشند، ضامن نیستند.

صید کردن از سدّ اجاره داده شده

949. سدّى توسّط جهاد سازندگى تأسیس شده است، بعد از پر کردن آب، در آن ماهى پرورش داده مى شود. پس از مدّتى سدّ، در اختیار سازمان آب قرار گرفته و اینجانب آن سدّ را با ماهى هایش از آن سازمان اجاره نموده ام. بعضى از مردم به تصوّر این که ماهى اوّلیه را جهاد ریخته است و به احتمال این که ماهى در آب را هر کس صید کند مال او مى باشد، ماهى ها را از آن سدّ صید مى نمایند. آیا شرعا جایز است؟
ج. از خصوص مورد سؤال اطّلاع نداریم، ولى آن چه مى توان در مورد مسأله گفت این است که سدّى که جهاد به وجود آورده، چنان چه در زمین مباح احداث شده و در اختیار سازمان آب قرار داده اگر شخصى آن سدّ را با ماهى هاى آن از مسؤولین مربوطه اجاره کرده باشد، هر گونه تصرّف و انتفاع از سدّ، متعلّق به آن شخص است و افراد دیگر حقّ اصطیاد ندارند و اگر خصوصیّات مورد نزاع باشد، محتاج به مرافعه ى شرعیّه است.

لزوم عمل به مفاد اجاره

950. دو باب مغازه به صورت رهن و اجاره، بیست سال قبل کرایه داده مى شود. از بابت رهن مبلغ سى هزار تومان و از بابت کرایه ماهیانه هزارتومان تعیین مى شود و با شرایط ذیل اجاره داده مى شود.
الف) مدت اجاره سه سال تمام است.
ب) پس از پایان مدت سه ساله، مستأجر ملزم به تخلیه و تحویل مغازه ها مى باشد که در برابر اخذ مبلغ مورد رهن، مغازه ها را صحیح و سالم و بدون عذر و بهانه تحویل دهد (مالک وجهى به عنوان سرقفلى یا پیشینه ـ حقّ کسب و پیشه ـ از مستأجر دریافت نکرده است).
ج) مستأجر حق واگذارى مغازه به غیر را ندارد.
به مدت پنج سال هر دو طرف، مالک و مستأجر با رضایت کامل رابطه ى استیجارى خود را ادامه مى دهند. مستأجر کرایه خود را مى دهد و مالک دریافت مى کند. در سال پنجم مجددا اجاره نامه اى جدید با همان سه شرط بالا تنظیم مى گردد. فقط مبلغ کرایه از هزار تومان به هزار و دویست تومان افزایش مى یابد. شروع قرارداد جدید سال شصت و سه بوده است. پانزده سال قبل، پس از پایان مدت سه ساله یعنى سال سررسید اجاره، صاحب مغازه با پرداخت مبلغ مورد رهن خواستار تخلیه مغازه و گرفتن مغازه هاى خود مى شود. مستأجر از تخلیه مغازه خوددارى مى کند و چون صاحب مغازه از ادامه ى رابطه ى استیجارى رضایت نداشته است، اجاره ى ماهیانه را به حساب صندوق دادگسترى واریز مى نماید. صاحب مغازه دوازده سال است این کرایه را نگرفته است. بفرمایید:
1) پس از پایان سه سال (سررسید اجاره)، بدون رضایت صاحب مغازه، تصاحب در آن شغل حلال است یا حرام؟
2) آیا این تصرّف غاصبانه مى باشد یا خیر؟
3) آیا شرعا مستأجر براى تخلیه مغازه حق درخواست سرقفلى یا پیشینه کسب از صاحب مغازه را دارد؟
4) اگر پس از پایان مدّت اجاره، مستأجر وجهى به عنوان سرقفلى یا پیشینه کسب از شخصى که محل را باشرایط فوق الذکر به او اجاره داده بگیرد، حلال است یا حرام؟
5) اگر مستأجر که مدت اجاره اش گذشته است، بدون رضایت صاحب مغازه، دکان را در اختیار فرد دیگرى قرار دهد و مقدارى سرمایه در اختیار او قرار دهد که کاسبى کند (مستأجر اوّلى مدت اجاره اش تمام شده و در مغازه حضور ندارد) آیا توقّفش در آن محل حرام و غصبى است؟
6) اگر مالک رضایت نداشت و مستأجر پس از پایان سررسید اجاره، مغازه را خالى نکرد و مالک به دادگسترى شکایت کرد و دادگسترى بر اساس قوانین، حکم داد که مستأجر در مغازه بماند، آیا این توقّف در مغازه بدون رضایت مالک حرام و توقّفش غصبى است؟
ج. اگر پولى نگرفته و مدّت اجاره سرآمده، مالک حق دارد درخواست تخلیه کند.

فسخ اجاره توسط مستأجر

951. شخصى منزلى را براى مدت معینى اجاره کرده است، ولى بعد از گذشت مدتى، آن را فسخ نموده است، آیا فسخ اجاره توسط او صحیح است؟ آیا موجر مستحق دریافت اجاره ى روزهاى قبل از فسخ هست؟
ج. فسخ یک طرف اجاره صحیح نیست و موجر استحقاق دریافت اجاره ى روزهاى قبل را دارد.

حق کمیسیون دلال هاى اجاره

952. آیا دلال در برابر راهنمایى و همراهى کردن مشترى براى نشان دادن منزلى جهت اجاره یا فروش، حق مطالبه اجرت دارد؟ چنان چه شخصى در آن روز معامله انجام ندهد و بعد از چند روز دیگر شخصا نزد مالک رود و معامله را انجام دهد، بدون اطلاع دلال، آیا در این صورت باز دلال حق اجرت گرفتن دارد؟ و اگر این کار براى فرار از پرداخت حق دلالى باشد، چه وجهى خواهد داشت؟
ج. دلال حق گرفتن حق الزحمه ى خود را دارد.

مخارج انجام شده در مورد اجاره

953. اگر مستأجر از موجر بخواهد اصلاحات و تغییراتى در ملک و مال مورد اجاره ایجاد کند، مخارج آن بر عهده ى موجر است یا مستأجر؟
ج. مخارج آن بر عهده ى موجر است.

اجاره ى مال الاجاره به مبلغ بالاتر

954. شخصى منزلى را اجاره مى کند، سپس آن را با مبلغى بیشتر اجاره مى دهد و رضایت صاحب خانه را نیز جلب مى کند. آیا این اجاره صحیح مى باشد؟
ج. اگر صاحب ملک با او شرط کند که فقط خود او از آن استفاده نماید، مستأجر نمى تواند آن را به دیگرى اجاره دهد، و اگر شرط نکند، مى تواند آن را با همان مبلغ اجاره به دیگرى اجاره دهد. اما اگر بخواهد به زیادتر از مقدارى که اجاره کرده اجاره دهد، باید در آن کارى مثل تعمیر و سفیدکارى انجام داده باشد یا به چیزى غیر از آن چه اجاره کرده، اجاره دهد مثلاً اگر در برابر پول اجاره کرده به گندم یا چیز دیگر اجاره دهد و در غیر این دو صورت اجاره به مقدار زیادتر جایز نیست، (جهت توضیح بیشتر به مسأله ى 1724 رساله مراجعه شود.)

احکام خیار در اجاره

955. آیا تمام خیارات بیع در اجاره نیز جارى مى شود؟
ج. غیر از خیار مجلس، حیوان و خیار تأخیر، بقیه خیارات در اجاره جارى است.