فرهنگ مصادیق:آیا می‌شود ملکی را موقت وقف کنیم؟: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۳۸

وقف

ملک وقفی قابل خرید و فروش نیست (مگر در مواردی خاص)، لذا چنین شرطی در هنگام وقف مخالف مقتضای آن بوده و وقف باطل است، البته اگر مثلاً به این شکل شرط کند که در صورت خرابی و عدم قابلیت استفاده، موقوفه به فروش رسیده و تبدیل گردد، شرط و وقف صحیح است.
سوال: اگر کسی ملکی را وقف نماید باز می‌تواند در آن ملک دخل و تصرف نماید؟
جواب: اگر کسی چیزی را وقف کند، از ملک او خارج می‌شود و خود او و دیگران نمی‌توانند آن را ببخشند یا بفروشند و کسی هم از آن ملک ارث نمی‌برد. (توضیح المسائل امام (ره)، ص2676)

سوال: کسی می‌تواند ملکی را موقتاً برای چند سال وقف نماید؟
جواب: کسی که مالی را وقف می‌کند، باید برای همیشه وقف کند پس اگر مثلاً بگوید این مال تا ده سال وقف باشد و بعد نباشد، باطل است. (توضیح المسائل امام (ره)، ص2679)

سوال: اینجانب یک قواره زمینی را برای ساختن مسجدی خریداری کردم و هنگام ساختن دیدم که زمین برای مسجد کوچک است حال آیا اجازه است که این زمین را بفروشم و در همین محل زمین بیشتری خریداری نمایم؟ البته در موقع خریداری زمین صیغه خوانده نشده است؟
جواب: خرید زمین به قصد بنای مسجد کافی در وقف نیست، اگر بعد از خرید وقف نشده و تحویل وقف نگردیده به ملک مالک باقی است و اختیار آن با مالک است. (استفتاثات امام (ره)، ج۲، ص334)

سوال: اگر واقفی در هنگام وقف شرط کند که موقوفهٔ او بفروش برسد، حکم آن چیست؟
ملک وقفی قابل خرید و فروش نیست (مگر در مواردی خاص)، لذا چنین شرطی در هنگام وقف مخالف مقتضای آن بوده و وقف باطل است، البته اگر مثلاً به این شکل شرط کند که در صورت خرابی و عدم قابلیت استفاده، موقوفه به فروش رسیده و تبدیل گردد، شرط و وقف صحیح است.
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوال، چنین است:
حضرت آیه الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
این شرط در شرایط خاصی صحیح است.
حضرت آیه الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):
شرط مذکور صحیح نیست ولی می‌تواند شرط کند در صورت نیاز موقوفه را به خود برگرداند.
حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
چنین شرطی مخالف مقتضای وقف است و وقف باطل می‌شود.
حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی (مد ظله العالی):
موارد مختلف است و به صورت کلی ملک وقفی قابل خرید و فروش نیست.

چند استفتاء از آیه الله سیستانی دام ظله:
سوال: آیا واقف می‌تواند متولی را عوض نماید؟
پاسخ: نمی‌تواند مگر اینکه تعیین متولی را در حین انشاء وقف برای خودش قید کرده باشد.

سوال: در خرمشهر رسم است یک اتاق منزل را به عنوان حسینیه در نظر می‌گیرند آیابا اقامه عزای حسینی در آن وقف خواهد شد و از مالکیت آنها بیرون خواهد رفت یا مثل نمازخانه در منزل خواهد بود؟
پاسخ: مانند نمازخانه است.

سوال: شخص نیکوکاری قصد دارد منزلش را حسینیه کند لکن طبقه فوقانی آن را برای خود و فرزندانش نگهدارد نحوه وقف او باید به چه نحوی باشد؟
پاسخ: می‌تواند فقط طبقه پایین را وقف کند.

سوال: قرار است که فرش‌های مسجد را تعویض کنیم و فرش جدید برای مسجد بگیریم. آیامی توانیم فرش‌هایی که الآن در مسجد وجود دارند را فروخته و پول آن را صرف خرید فرش‌های جدید کنیم؟ و یا می‌توانیم که فرش‌ها را به مسجدی دیگر فروخته و از پول آن برای خرید فرش‌های جدید استفاده کنیم؟
پاسخ: اگر فرش کهنه با پول خود مسجد خریداری شده می‌توانید بفروشید ولی اگر وقف باشد فروش جایز نیست پس اگر در خود مسجد قابل هر نوع استفاده باشد باید در مسجد بماند در غیر این صورت باید به سایر مساجد داده شود.

چند استفتاء از آیه الله خامنه‌ای دام ظله:
سوال: اینجانب یک باب منزل را وقف حوزه علمیه کرد ه‌ام و تولیت آن را در زمان حیاتم به عهده خودم و بعد از حیاتم به عهده شخص دیگری گذاشته‌ام. آیا اجازه دارم اکنون تولیت بعد از خودم را تغییر بدهم؟
جواب: واقف فقط در وقت واقع ساختن وقف و در ضمن عقد آن اجازه قرار دادن حق تولیت برای خودش یا دیگری را دارد اما بعد از تمام شدن وقف، واقف بیگانه از وقف می‌باشد.

سوال: اگر در وقف نامه، تولیت وقف بر عهده بزرگترین فرزند پسر خانواده از هر نسل گذارده شده باشد، آیا این بدان معناست که بعد از فوت پدر، با وجود عمو، نوبت به پسر آن مرحوم می‌رسد یا عموی او متولی است؟
جواب: ظاهر تعیین تولیت وقف به نحو مزبور در فوق انتقال تولیت از ولد اکبر به فرزند اکبر وی است.

سوال: کسی که در مکانی زندگی می‌کند که وقف نامه‌ای دارد مثلاً طبق وقف باید فرد هر روز یک جزء قرآن بخواند ولی به آن عمل نکرده وظیفه او چیست؟
جواب: تخلّف از مورد و جهت وقف حرام است و نمی‌تواند در مکان مذکور تصرف نماید.

فرآوری: آمنه اسفندیاری

منابع

سایت اندیشه قم
سایت اسلام کوئیست
پایگاه اطلاع رسانی آیه الله سیستانی دام ظله
پایگاه اطلاع رسانی آیه الله خامنه‌ای دام ظله