فرهنگ مصادیق:فتوای فقهادرباره شرکت درمجالس گناه: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ دی ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۲۹

نوشته شده توسط محمد علی محسن زاده

مقدمه

با توجه به آیات قرآن کریم و روایات معصومین که به برخی از آن‌ها اشاره شد، فقهای اسلام به حرمت شرکت در مجالس گناه فتوا داده‌اند که در این جا به نمونه ایی از آن‌ها اشاره می‌شود:
۱. شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ ه. ق)
اگر کسی را به مجلسی دعوت کنند و او بداند که در آن مجلس، منکراتی از قبیل شراب خواری، نواختن آلات موسیقی و... وجود دارد، رفتنش به آن مجلس جایز نیست، ولی اگر بداند که در صورت حضور در مجلس می‌تواند منکرات را از بین ببر، مستحب است حاضر شود تا بدین وسیله میان اجابت دعوت و نهی از منکر، جمع کرده باشد.
۲. قاضی ابن براج (متوفای ۴۸۱ ه. ق) نیز شبیه کلام شیخ طوسی را در کتاب مهذب، بیان فرموده است.
۳. این ادریس حلی (متوفای ۵۹۸ ه. ق) در مقام بیان اعمال حرام می‌نویسد:
و الحضور فی مجالس المنکر و مواضعه، الّا لانکار، او ما جری مجری ذلک:
از جمله کارهای حرام، حاضر شدن در مجالس گناه و موارد مربوط به آن است. مگر این که به قصد نهی از منکر یا اعمال لازم دیگری باشد.
۴. علامه حلی (متوفای ۷۲۶ ه. ق) در مقام بیان احکام ولیمه می‌نویسد:
یشترط العود و البرابط ان لا یکون فی الدعوه مناکیر و ملاهی، مثل شرب الخمر علی المائده، و ضرب العود و البرابط و المزامیر، و غیر ذلک. ولو علم فلا یجوز له حضورها الا ان یعلم انه اذا حضر ازال المنکر من غیر تضرّر له وجب علیه الحضور... فان لم یتمکّن من الازاله لم یجز له الحضور؛ لانه کالرضا بالمنکر، والتقریر علیه؛
در جواز قبول دعوت به ولیمه شرط است که در آن مجلس کار حرامی از قبیل شراب خواری، نوازندگی و امثال این‌ها وجود نداشته باشد. اگر کسی از وجود کار حرام در مجلس مطلع باشد، حضور در آن مجلس برایش جایز نیست، مگر این که بداند در صورت حضور می‌تواند - بدون این که متضرر شود - جلو گناه را بگیرد، در این صورت حضور در مجلس برای او واجب می‌شود، ولی اگر قدررت جلوگیری از گناه را ندارد، حاضر شدن او در آن مجلس حرام است، زیرا حضور در مجلس گناه بدون نهی از منکر به منزله رضایت بر گناه و تایید آن است.
ملاحظه می‌فرمایید که علامه حلی، در صورت امکان جلوگیری از گناه، حضور در مجلس ر اواجب دانسته است. بدیهی است که این وجوب حضور از جهت دعوت به ولیمه نیست، بلکه از جهت وجوب نهی از منکر است؛ زیرا خود علامه چند سطر پیش از این مطلب، فرموده است که اجابت دعوت به ولیمه واجب نیست، بلکه مستحب است.
۵. شهید اول (شهید ۷۸۶ ه. ق) در کتاب دروس، ضمن بیان برخی محرمات می‌نویسد:
والحضور فی المجالس المنکر لغیر الانکار او الضروره؛
(از جمله محرمات اسلام) حاضر شدن در مجالس گناه است، مگر این که برای نهی از منکر یا ضرورت دیگر باشد.
۶. پاسخ حاج شیخ عبدالکریم حائری (متوفای ۱۳۵۵ ه. ق) موسس حوزه علمیه قم به سوال زیر:
سوال: سماع آلات لهو، مثل دف و شیپور و نی و هم چنین غنا و غیبت که استماع نباشد، جایز است؟
پاسخ: این نحو از اصوات به گوش او بخورد اتفاقا ضرر ندارد و لازم نیست تحرّز؛ ولی حاضر شدن در آن مجالس هرچند به غرض دیگر باشد، محل اشکال است.
۷. پاسخ آیه الله سید محمدرضا گلپایگانی (متوفای ۱۴۱۴ ه. ق) به سوال‌های زیر:
سوال: رفتن به مجالسی که علم داریم در آن موسیقی مطرب نواخته می‌شود، چگونه است؟
پاسخ: رفتن به مجالسی که انسان علم دارد در آن جا لهو و لعب برپا می‌شود، جایز نیست، اگرچه انسان علم داشته باشد مه مرتکب گناه نمی‌شود، مگر برای نهی از منکر و جلوگیری از ارتکاب گناه.
سوال: حضور در مجالس عروسی که در آن ساز و طبل و رقص و خوانندگی می‌باشد، به اسم این که با یکدیگر خویش هستیم و مجبوریم، جایز است یا نه؟
جواب: در مجالس لهو و لعب شرکت کردن و بودن حرام است و خویشاوندی مجوز آن نیست.
۸. پاسخ آیه الله شیخ محمد علی اراکی (متوفای ۱۴۱۵ ه. ق) به سوال های زیر:
سوال: استماع موسیقی و شرکت در مجالس عروسی و جشن‌هایی که از نوارهای ترانه استفاده می‌شود چگونه است؟
جواب: موسیقی مطرب و ملهی و ترانه‌های مبتذل حرام است و نیز شرکت در (این گونه) مجالس حرام.
سوال: رفتن به مجالسی که علم داریم در آن موسیقی مطرب نواخته می‌شود چگونه است؟
جواب: رفتن به مجالسی که انسان علم دارد در آن جا لهو و لعب برپا می‌شود، جایز نیست، اگرچه انسان علم داشته باشد مرتکب حرام نخواهد شد.
۹. پاسخ آیه الله مکارم شیرازی مدّ ظله به سوال‌های زیر:
سوال: شرکت در عروسی یا مجالس دیگر که انسان می‌داند در آن رعایت شئونات اسلامی نمی‌شود (از قبیل اختلاط زن ومرد، رقص و پایکوبی، استفاده از نوارهای موسیقی و مانند آن) چه حکمی دارد؟
جواب: شرکت در مجالس حرام گناه است.
سوال: شنیدن صدای نوار ترانه که از منزل همسایگان یا در وسیله نقلیه دیگران از قبیل تاکسی به گوش می‌رسد و مجبور به استماع آن هستیم چه حکمی دارد؟ جواب: در صورتی که عمدا گوش ندهید حرام نیست؛ ولی وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را در آن جا که احتمال اثر دارد نباید فراموش کنید.
۱۰. پاسخ آیه الله فاضل لنکرانی مدّ ظله به سوال زیر:
سوال: در شرایط کنونی در برخی از مراسم عروسی از نوارهای مبتذل استفاده می‌شود، با توجه به این که ممکن است عدم شرکت در مراسم موجب تیرگی روابط فامیلی شود و از طرف دیگر، نهی از منکر هم مفید نیست، شرکت در این مجالس چگونه است؟
جواب: شرکت جایز نیست، اگرچه موجب تیرگی روابط شود.
۱۱. پاسخ آیه الله علوی گرگانی ندّ ظله به سوال‌های زیر:
سوال: آوردن و اجرت دادن به افرادی که در عروسی ساز می‌زنند و هم چنین تماشا کردن آن‌ها چه حکمی دارد؟
جواب: در رابطه با ساز حرام، هر نوع کاری که در مساعدت این عمل باشد حرام است، در نتیجه گرفتن اجرت و پرداختن آن نیز حرام است و شرکت در چنین مجلسی جایز نیست.
سوال: آیا دایره زدن هنگام عروسی که فقط زنان در خانه هستند جایز است؟
جواب: جوازش محل اشکال است و انتظار می‌رود خواهران دینی حتی المقدور از این گونه آلات استفاده نکنند.
پاسخ تعدادی از فقها به سوال‌هایی درباره مجالس آلوده به گناه
سوال: شرکت در مجالس جشن و عروسی که در آن برنامه‌های موسیقی اجرا می‌شود چگونه است؟
پاسخ آیات عظام خامنه‌ای: شرکت در این گونه مجالس در صورتی که تایید و یا تشویق گناه کار باشد، حرام است.
فاضل لنکرانی: شرکت در مجالس لهو و لعب جایز نیست.
صافی گلپایگانی: جایز نیست.
بهجت: اگر موسیقی مطرب است، شرکت جایز نیست.
مکارم شیرازی: شرکت در مجلس گناه جایز نیست.
تبریزی: گوش دادن به موسیقی لهوی ولو در مجالس عروسی جایز نیست.
سیستانی: اگر موسیقی مناسب مجالس لهو و عیاشی است شرکت کردن جایز نیست.
سوال: شرکت نکردن در مجالس عروسی که نوعاً همراه با لهو و لعب است، باعث خصومت و دشمنی بین اقوام و فامیل می‌شود. وظیفه چیست؟
پاسخ آیات عظام
بهجت: این نوع بهانه‌ها باعث حلال شدن حرام الهی نمی‌شود.
خامنه‌ای: شرکت در مجالس حرام در هر صورت جایز نیست و امر به معروف و نهی از منکر بر همه واجب است.
صافی گلپایگانی: شرکت در مجالس معصیت جایز نیست.
مکارم شیرازی: در صورتی که نتوانید آن‌ها را نهی از منکر کنید نباید شرکت کنید.
تبریزی: می‌توانید شرکت کنید؛ ولی هنگام شروع لهو و لعب، نهی از منکر نمایید، اگر اثر نکرد، حرکت نمایید. در این صورت ماجور نیست.
سیستانی: اگر مبتلا به حرام می‌شود جایز نیست.
فاضل لنکرانی: شرکت در مجالسی که در آن عمل حرام و گناه صورت می‌گیرد و انسان نمی‌تواند نهی از منکر، صحیح نیست و اگر علت عدم شرکت را بدانند، دشمنی خصومت نمی‌کنند.
شبیری زنجانی: شرکت در مجلس حرام، جایز نیست.
سوال: شرکت در عروسی‌ها و مجالسی که محرم و نامحرم مختلط هستند چه صورت دارد؟ و اجازه دادن والدین فرزندانشان را جهت شرکت در این گونه محافل چگونه است؟
پاسخ آیات عظام
بهجت: با فرض اشتمال بر حرام یا مفسده باید اجتناب و یا ارتکاب گناه است جایز نیست.
سیستانی: اگر به نحوی است که موجب مفسده و یا ارتکاب گناه است جایز است.
فاضل لنکرانی: جایز نیست و باید آن‌ها را منع نمود.
تبریز: چنان چه اختلاط مرد و زن نامحرم همراه ارتکاب محرّمی باشد یا سبب تحریک شهوت بر حرام گردد جایز نیست و باید والدین فرزندانشان را منع تا در این گونه اختلاط‌ها شرکت کنند.
مکارم شیرازی: در فرض مساله که مجلس گناه درآمده و مجلس سالم اسلامی نیست، شرکت در آن حرام است.
سوال: دعوت از گروه‌های مطرب و ارکستر در مجالس عروسی که غالبا این مجالس را به مجالس لهو و لعب تبدیل می‌کنند و شرکت در این محافل چه صورت دارد؟ کسب افراد از این راه آیا حلال است یا حرام؟ لازم به ذکر است که برخی از این گروه‌ها با مجوز وزارت ارشاد فعالیت دارند.
پاسخ آیات عظام
خامنه‌ای: هر نوع خوانندگی و نوازندگی که انسان را از خداوند متعال و معنویات و فضایل اخلاقی دور نموده و به سمت گناه و بی بند و باری و بیهودگی سوق می‌دهد لهوی بوده و حرام می‌باشد و هم چنین شرکت در این مجالس و کسب درآمد از طریق آن.
بهجت: شرکت در این محافل جایز نیست و کسب آن‌ها حرام است.
تبریزی: شرکت در این محافل جایز نیست و کسب آنان حرام است و مجوز وزارت ارشاد از نظر شرعی اعتباری ندارد.
صافی گلپایگانی: دعوت از آن‌ها حرام و اجرت عمل آن‌ها نیز حرام است و شرکت در جلسات آن‌ها نیز جایز نیست و مجوز وزارت ارشاد نمی‌تواند حرام را حلال کند.
فاضل لنکرانی: حرام است.
مکارم شیرازی: جایز نیست.
سیستانی: اگر لحن اهل لهو و لعب باشد، یا موزیک مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است و کاسبی از این راه نیز حرام است.

حکم نماز خواندن در مجلس گناه

هم چنان که شرکت در مجلس گناه و بودن در آن معصیت است، نماز خواندن در آن جا را نیز مورد اشکال می‌دانند:
۱. آیه الله مکارم شیرازی: نماز خواندن در محلی که مجلس گناه است، مثلا در آن جا شراب می‌نوشند، قمار می‌زنند، غیبت می‌کنند، اشکال دارد.
۲. آیه الله فاضل لنکرانی: نماز خواندن در مجلسی که گناه است، مثلا در آن جا شراب می‌نوشند، قمار می‌کنند، غیبت می‌کنند یا تار و مانند آن می‌زنند، خلاف احتیاط است.
۳. ایه الله شبیری زنجانی: ماندن در مجالس لهو و لعب که در آن آوازه خوانی می‌کنند یا تار و مانند آن استعمال می‌کنند، حرام و نماز خواندن در آن جا بنا بر احتیاط واجب باطل است.
پاسخ آیه الله موسوی گلپایگانی به یک سوال
سوال: شخصی مشغول نماز است، در بین نماز، دیگران مشغول غیبت مومن می‌شوند و یا شروع به موسیقی می‌نمایند، تکلیف شخص نمازگزار چیست؟ و اگر کسی در مجلس معصیت مثل همین دو مورد نماز بخواند نمازش چه صورت دارد؟
جواب: اگر بعد از شروع در نماز، مجلس لهو و یا شراب یا قمار و غیبت تشکیل شود، نماز را تمام کند و صحیح است. لکن اگر قبل از شروع چنین مجلسی فراهم شود، از آن جا خارج گردد و نماز را در غیر آن محل به جا آورد.

مطلب چهارم: رعایت آداب اسلامی در مجالس جشن و سرور

ما مسلمانان به ویژه مذهب اهل بیت همان گونه که موظف هستیم در ایام حزن پیشوایان دینی محزون و در ایام سرور آنان مسرور و خوشحال باشیم، وظیفه داریم در مجالس حزن و غم و مجالس سرور و شادی خود، آدای اسلامی را نیز به طور دقیق رعایت کنیم و از ارتکاب اعمال حرام یا مکروه خودداری نماییم.
درباره مجالس حزن و عزاداری در فصل هشتم مطالبی بیان شد، در این جا نیز مطالبی درباره مجالس جشن و سرور پیشوایان معصوم از زبان فقها و مراجع تقلید که در پاسخ به چند سوال بیان فرموده‌اند نقل می‌شود.

موسیقی در مجالس جشن میلاد معصومین

سوال: اخیرا در میلاد ائمه معصومین به عنوان جشن ائمه یا مناسبت‌های دیگر تحت عنوان اجرای موسیقی سنتی، کنسرت‌های موسیقی برپا می‌کنند، یا سرودهایی همراه با آهنگ به صورت طرب آور با خوانندگی‌های سبک اجرا می‌کنند، آیا رواج این حرکت‌ها از سوی هر گروه و نهاد در فرهنگسراها یا مساجد و حسینیه‌ها چه صورت دارد؟ و آیا اساسا با توجه با سیره ائمه معصومین می‌توان به نام اهل بیت به چنین اقدامی دست زد؟
پاسخ آیات عظام
خامنه‌ای: هرگونه خوانندگی و نوازندگی که متناسب با مجالس عیش و نوش و خوش گذرانی باشد جایز نیست و از هر کاری که با شئونات مساجد و حسینیه‌ها سازگار نباشد باید اجتناب گردد.
فاضل لنکرانی: به طور کلی هر امری که هتک و بی احترامی به ائمه اطهار تلقی شود جایز نیست و ظاهرا مجموع این اعمال عرفا هتک محسوب می‌شود.
بهجت: برپایی و شرکت در این مجالس حرام است.
صافی گلپایگانی: تمام اعمال مذکوره در سوال حرام و ترک آن‌ها واجب است چه در مسجد باشد یا غیر آن.
تبریزی: اجرای موسیقی در مجالس معصومین مطلقا جایز نیست و نواختن موسیقی لهوی و گوش دادن به آن هرچند در غیر مجالس معصومین باشد حرام است و بین انواع موسیقی لهوی فرقی در حرمت نیست.
مکارم شیرازی: کلیه صداها و آهنگ‌هایی که مناسب مجالس لهو و فساد است حرام است.
سیستانی: اگر لحن و آواز، از الحان اهل لهو و لعب باشد، به احتیاط واجب حرام است و اگر موزیک مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است، در غیر این دو نیز مناسب نیست و به خصوص اجرای آن در مساجد اگر هتک باشد حرام است.
علوی گرگانی: استماع موسیقی که مناسب با مجالس لهو باشد، حرام است ولو در مدح ائمه خوانده شود.

اجرای سرود و موسیقی در محافل دینی

سوال: اجرای سرود همراه با موسیقی، با نوار یا به صورت زنده در مجالس و محافل دینی چگونه است؟
پاسخ آیات عظام
تبریزی: نواختن موسیقی لهوی و گوش دادن به آن حرام است چه با سرود همراه باشد یا بدون آن باشد، چه گوش دادن به آن از روی نوار باشد یا به صورت مستقیم و انجام این کار در مسجد به جهت این که بی احترامی به مسجد است، حرمت آن شدیدتر می‌شود.
بهجت: جایز نیست.
فاضل لنکرانی: چون معمولا موجب هتک و وهن مسجد است جایز نیست.
مکارم شیرازی: جایز نیست.
صافی گلپایگانی: حرام است.
سیستانی: اگر موسیقی لهوی یا صدای ترانه و مانند آن باشد، در همه جا حرام است و اگر از این قبیل نباشد هم مناسب شأن مسجد نیست و باید اجتناب شود.