فرهنگ مصادیق:دلایل نزول عذاب- عدم ایمان به خدا، تکذیب رسولان الهی، سرپیچی از احکام و دستورات پیامبران: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۰ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۰۵

نویسنده: سیدکاظم فرهنگ
در اندیشه پیرامون ایات عذاب،ایات سوره قمر جلب توجه کرد. سرنوشت قومهای قبلی که با بلاهای الهی سرنگون شدند بیان شده است.
خصوصیت برجسته این سوره این است که رفتار و فعل مشترک همه این اقوام که عذاب شدند را یک چیز بیان کرده است(البته در سوره‌های دیگر هریک از این اقوام باصفات و افعال ذیگری مستحق عذاب شناخته شده‌اند.بنظر می‌رسد این سوره ریشه همه ان افعال رابرشمرده است):
"تکدیب رسولان و هشداردهندگان توسط مردم انها"
چند ایه از سوره قمرکه برای عذاب اقوام مختلف ارایه شده بشرح زیر است:
کذبت قبلهم قوم نوح فکذبوا عبدنا............. فکیف کان عذابی ونذر
کذبت عاد فکیف کان عذابی ونذر............... فکیف کان عذابی ونذر
کذبت ثمود بالنذر.................................... فکیف کان عذابی ونذر
کذبت قوم لوط بالنذر.................................فذوقوا عذابی و نذر
کذبوا(ال فرعون)بایاتنا کلها فاخذنهم اخذعزیز مقتدر
نکته‌ای که از این سوره و سوره‌های دیگر هم بر می اید این است که این تکذیب‌ها،عامدانه ومصرانه و همراه با استهزا و بطور مستمر بوده است و رسولان هم باندازه کافی هشدار داده‌اند و اتمام حجت شده است.و بعد از اینها،عذاب فرود امده است.
هم چنین در سوره آل عمران ایه ۱۱ و ایه ۵۲ سوره انفال هم باین مطلب بصورت یک اصل کلی اشاره شده است:
کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ کَذَّبُواْ بِآیَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَاللّهُ شَدِیدُ الْعِقَابِ
خرمشاهی: همانند شیوه آل فرعون و پیشینیان ایشان که آیات ما را دروغ انگاشتند، آنگاه خداوند آنان را به گناهانشان فروگرفت، و خدا سخت کیفر است‏
کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ کَفَرُواْ بِآیَاتِ اللّهِ فَأَخَذَهُمُ اللّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللّهَ قَوِیٌّ شَدِیدُ الْعِقَابِ
فولادوند: [رفتارشان] مانند رفتار خاندان فرعون و کسانی است که پیش از آنان بودند به آیات خدا کفر ورزیدند پس خدا به [سزای] گناهانشان گرفتارشان کرد آری خدا نیرومند سخت کیفر است
اما ایا این عذاب فقط به این اقوام تعلق دارد و امتهای بعدی را شامل نمی‌شود؟
خدا در همین سوره بلافاصله باین سوال جواب می‌دهد و مخالفین رسول اسلام را تهدید می‌کند که شما هم ایمن از عذاب نیستید.
اکفارکم خیرمن اولیکم....ایا کافران شما از انها بهترندیا امان نامه‌ای از اسمان دارند؟
بزودی این جمع در هم شکسته و می‌گریزند.
بنابراین می‌توان از ایات این سوره دو نتیجه گرفت:
۱-نزول عذاب مستلزم طی مراحلی است و علت عمده نزول ان، تکذیب و عدم باور رسولان وانذارکنندگان و ایات خداست.
۲-عذاب در میان کفار و تکذیب کنندگان نازل می‌شود.نه در میان مسلمانان و ایمان اورندگان(با توجه به ایه ۴۳ که کفار زمان رسول اله را با اقوام قبل مقایسه می‌کند و انها را مستحق عذاب می‌شمرد و نه کل جامعه را.در مثالهای اقوام بالاهمواره ایمان اورندگان به خدا و رسولش نجات یافته‌اند.)
تایید یا تصحیح این نتایج،مستلزم بررسی ایات مربوطه در کل قران است.
در ادامه، به ایات سوره مومنون اشاره می‌کنیم:
حداوند پس از بیان ایمان نیاوردن قوم نوح و در خواست یاری نوح از خداوند،به او فرمان ساخت کشتی را می‌دهد و عذاب نازل می‌شود.
سپس به سرنوشت پیامبر دیگردر نسلهای بعدی انان اشاره می‌کند که سران قوم ،او را انکارکردند. و گفتند او هم بشری مثل ماست و زندگی بعد از مرگ،دروغ است. سپس این پیامبرهم در خواست یاری می‌کند: قَالَ رَبِّ انصُرْنِی بِمَا کَذَّبُونِ
خرمشاهی: [هود] گفت پروردگارا در قبال اینکه تکذیبم می‌کنند یاریم فرما
قَالَ عَمَّا قَلِیلٍ لَیُصْبِحُنَّ نَادِمِینَ
فولادوند: فرمود به زودی سخت پشیمان خواهند شد
فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَهُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنَاهُمْ غُثَاء فَبُعْدًا لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ
مکارم: سرانجام صیحه آسمانی آنها را به حق فرو گرفت و ما آنها را همچون خاشاک بر سیلاب قرار دادیم دور باد از رحمت خدا قوم ستمگر!
ثُمَّ أَنشَأْنَا مِن بَعْدِهِمْ قُرُونًا آخَرِینَ
فولادوند: آنگاه پس از آنان نسلهای دیگری پدید آوردیم
مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّهٍ أَجَلَهَا وَمَا یَسْتَأْخِرُونَ
مکارم: هیچ امتی بر اصل و سر رسید حتمیش پیشی نمی‌گیرد و از آن نیز تاءخیر نمی‌کند.
ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَا کُلَّ مَا جَاء أُمَّهً رَّسُولُهَا کَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُم بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِیثَ فَبُعْدًا لِّقَوْمٍ لَّا یُؤْمِنُونَ
مکارم: سپس رسولان خود را یکی بعد از دیگری فرستادیم، هر زمان رسولی برای (هدایت) قومی می‌آمد او را تکذیب می‌کردند
ولی ما این امتهای سرکش را یکی پس از دیگری هلاک نمودیم و آنها را احادیثی قرار دادیم (چنان محو شدند که تنها نام و گفتگوئی از آنها باقی ماند)
دور باد از رحمت خدا قومی که ایمان نمی‌آورند!
ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَی وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآیَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِینٍ
فولادوند: سپس موسی و برادرش هارون را با آیات خود و حجتی آشکار فرستادیم
إِلَی فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاسْتَکْبَرُوا وَکَانُوا قَوْمًا عَالِینَ
فولادوند: به سوی فرعون و سران [قوم] او ولی تکبر نمودند و مردمی گردنکش بودند
خرمشاهی: به سوی فرعون و بزرگان قومش، آنگاه گردنکشی کردند و قومی بزرگی طلب بودند
فَقَالُوا أَنُؤْمِنُ لِبَشَرَیْنِ مِثْلِنَا وَقَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُونَ
فولادوند: پس گفتند آیا به دو بشر که مثل خود ما هستند و طایفه آنها بندگان ما می‌باشند ایمان بیاوریم
فَکَذَّبُوهُمَا فَکَانُوا مِنَ الْمُهْلَکِینَ
آنها این دو را تکذیب کردند و سرانجام همگی هلاک شدند
این ایات هم ،مانند سوره قمر،نزول عذاب پس از تکذیب رسولان و عدم ایمان به یگانگی خداوند و زندگی پس از مرگ در اقوام گذشته را تایید و تاکید می‌کند.
در تمام داستانهای قران که به داستان عذاب اقوام گذشته اشاره می‌کند،دلیل نزول عذاب را عدم پذیرش پیامبران و پیام انها که همانا یکتاپرستی و اعتقاد به معاد بوده ،بیان نموده است.بجز یک قوم خداوند پس از الطاف و نعمتهایی که به مومنین بنی اسراییل کرد و انها را از دست ظلم فرعونیان نجات داد
به انحرافات فکری و رفتاری بنی اسراییل که در نهایت موجب عذاب انها شد،اشاره کرده است.
از جمله در سوره اعراف به اصحاب سبت (که ماهی گیری در روزر شنبه بر انها حرام شده بود ولی نافرمانی کردند)اشاره می‌کند
فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُکِّرُواْ بِهِ أَنجَیْنَا الَّذِینَ یَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِینَ ظَلَمُواْ بِعَذَابٍ بَئِیسٍ بِمَا کَانُواْ یَفْسُقُونَ
خرمشاهی: و چون پندی را که به ایشان داده بودند، از یاد بردند، کسانی را که ناهیان از منکر بودند نجات دادیم و ستمکاران را به عذابی شدید گرفتار کردیم چرا که نافرمانی کرده بودند
فَلَمَّا عَتَوْاْ عَن مَّا نُهُواْ عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ کُونُواْ قِرَدَهً خَاسِئِینَ
فولادوند: و چون از آنچه از آن نهی شده بودند سرپیچی کردند به آنان گفتیم بوزینگانی(میمون) رانده شده باشید
در واقع دلیل عذاب انها نافرمانی و عدم رعایت محرمات الهی بوده است.
در آیه ۸ سوره طلاق نیز خداوند بطور کلی به اقوامی اشاره کرده که بخاطر سرپیچی از خدا ورسولانش ،گرفتار عذاب دنیوی شده و عذاب اخروی هم در انتظار آنهاست.
وَکَأَیِّن مِّن قَرْیَهٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِیدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُّکْرًا
مکارم: چه بسیار شهرها و آبادیها که اهل آن از فرمان خدا و رسولانش ‍ سرپیچی کرده‌اند و ما حساب آنها را به شدت رسیدیم، و به مجازات کم نظیری گرفتار ساختیم.
فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَکَانَ عَاقِبَهُ أَمْرِهَا خُسْرًا
فولادوند: تا کیفر زشت عمل خود را چشیدند و پایان کارشان زیان بود
أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِیدًا فَاتَّقُوا اللَّهَ یَا أُوْلِی الْأَلْبَابِ الَّذِینَ آمَنُوا قَدْ أَنزَلَ اللَّهُ إِلَیْکُمْ ذِکْرًا
فولادوند: خدا برای آنان عذابی سخت آماده کرده است پس ای خردمندانی که ایمان آورده‌اید از خدا بترسید راستی که خدا سوی شما تذکاری فرو فرستاده است
در بالا بیان شد که سرپیچی از اوامر رسولان الهی می‌تواند نزول عذاب را به همراه داشته باشد.
یکی از مصادیق نافرمانی،عدم شرکت در جهاد با دشمنان خدا به همراه رسولان می‌باشد.
خداوند در سوره توبه، مسلمانانی را که حاضر به همراهی پیامبر در جنگ تبوک نشدند به عذاب و نابودی و جایگزینی آنها با قومی دیگر انذار می‌دهد.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ مَا لَکُمْ إِذَا قِیلَ لَکُمُ انفِرُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَی الأَرْضِ أَرَضِیتُم بِالْحَیَاهِ الدُّنْیَا مِنَ الآخِرَهِ فَمَا مَتَاعُ الْحَیَاهِ الدُّنْیَا فِی الآخِرَهِ إِلاَّ قَلِیلٌ
مکارم: ای کسانی که ایمان آورده‌اید چرا هنگامی که به شما گفته می‌شود به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید سنگینی بر زمین می‌کنید (و سستی به خرج می‌دهید) آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده‌اید! با اینکه متاع زندگی دنیا در برابر آخرت چیز کمی بیش نیست!
إِلاَّ تَنفِرُواْ یُعَذِّبْکُمْ عَذَابًا أَلِیمًا وَیَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَکُمْ وَلاَ تَضُرُّوهُ شَیْئًا وَاللّهُ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ
مکارم: اگر (به سوی میدان جهاد) حرکت نکنید شما را مجازات دردناکی می‌کند و گروه دیگری غیر از شما را بجای شما قرار می‌دهد، و هیچ زیانی به او نمی‌رسانید، و خداوند بر هر چیزی توانا است.