فرهنگ مصادیق:انیمیشن در خدمت تبلیغ ادیان غیرتوحیدی (۱): تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۰۷

مبانی پژوهش و مکاتب چینی
نویسنده: محمدسعید قشقایی

مقدمه

پژوهش حاضر بر مبنای تحلیل روایت انیمیشن‌هایی استوار است که تلاش دارند به تبلیغ و تبیین آئین‌های تائو، بودا و کنفسیوس بپردازند.
در این پژوهش، با مهندسی معکوس روایت و بررسی روساخت که شامل سبک، داستان، طرح، احساسی که به مخاطب منتقل می‌شود و مفاهیم مطرح شده، به ژرف ساخت انیمیشن‌ها که تهیه کننده بر مبنای آن اثرش را تولید نموده است، می‌رسیم.
انیمیشن‌های: «مولان ۱و۲»، «ماجراهای تن تن و میلو» (قسمت تن تن در تبت)، مجموعه «ایکیوسان»، مجموعه «دوقلوهای افسانه‌ای» و «پاندای کونگ فوکار ۱» فیلم‌هایی هستند که بر اساس روایتی که خود ارائه می‌نمایند در این پژوهش ما را به این نتیجه می‌رسانند که با بهره گیری از ظرفیت‌های انیمیشن درصدد تبلیغ آئین‌های فوق الذکر می‌باشند.
مبانی پژوهش

تحلیل روایت :

روایتگری زنجیره‌ای از رخدادهای داستانی است. ^[۱] بیان کنش و واکنش‌هایی که در قالب پیام، رمزگذاری شده، با نشانه‌هایی جهت رمزگشایی برای مخاطب ارسال می‌گردد. آن چه در این پژوهش مبنا قرار گرفته، عبارت از این است که روایت از دو سطح روساخت شامل ۵ بخش: سبک، طرح، داستان، احساس و معانی منتقله و سطح دوم، ژرف ساخت که شامل مبانی ای است که بر مبنای آن سازنده فیلم و انیمیشن و یا روایت گر، داستان خود را بنا می‌کند، می‌باشد.
بخش اول سبک کار است. این که کار از کدام یک از گونه‌های تولید برخوردار می‌باشد: اگر پویانمایی است دوبعدی است یا سه بعدی.
بخش دوم طرح داستان است که چگونه روابط علی و معلولی و با چه توالی برای مخاطب نمایش داده می‌شود. این طرح همان چینشی است که قصه گو یا کارگردان در این اثر برای انتقال مفاهیم استفاده می‌کند. (اولین بار شکل گرایان روسی بین طرح و داستان تفاوت قائل شدند. آنها داستان را شرح ساده رویدادهای اصلی و طرح را چگونگی ارائه بوسیله راوی می‌دانند. ^[۲] یعنی چینشی که قصه گو یا راوی بر می‌گزیند).^[۳]
در مرتبه بعد احساسی است که به مخاطب منتقل می‌گردد. و همین طور در مورد معانی منتقله که بخش پنجم روکار را تشکیل می‌دهد. (البته احساس و معانی که به مخاطب از درون متن منتقل می‌گردد، رابطه تنگاتنگی دارد با ذهنیت مخاطب، چه اینکه بسیار پیش آمده است به خاطر ذهنیت افراطی و یا اشتباه، مخاطب از المان‌هایی که چارچوب و معنای مشخصی دارند معانی دیگری برداشت کرده است).
روایتگر اساس کار خود را از مبانی در ژرف ساخت شروع می‌کند و برای بعث معانی و احساس در ذهن مخاطب بواسطه داستان، در مرحله بعد طرح و در انتها سبک روایتی یا نمایشی خود اقدام می‌کند. حال آنکه ما برای پی بردن به مقصود راوی که در انیمیشن‌های مورد بحث آمده، با مهندسی معکوس از سبک داستان شروع کرده تا به مبانی که سازنده در صدد القای آن است برسیم.

انیمیشن ( پویا نمایی ) :

واژه انیمیشن^[۴]مشتق شده است از واژه لاتین «انیما» (anima) یعنی «نفس زندگی».
هنر حرکت بخشیدن به اشیای بی جان را انیمیشن گویند. انیمیشن را در اصطلاح "The Illusion of Life" به معنی «توهم زندگی» نیز می‌نامند. امروزه انیمیشن با پیشرفت علوم مختلف، بخصوص رایانه (کامپیوتر) دچار دگرگونی‌های شگرفی شده است و در وجوه مختلف زندگی انسان راه یافته است.
انیمیشن دیگر محدود به کارتون‌های کودکانه نمی‌باشد و در بسیاری از فیلم‌های فاخر سینمایی از این ابزار برای هرچه جذاب تر نمودن محصول، ایجاد جلوه‌های ویژه و بهره گیری از شخصیت‌های انیمیشنی به جای عروسک‌ها و گریم استفاده شده است.
انیمیشن‌ها امروزه به دو بعدی و سه بعدی تقسیم شده‌اند. اقسام تکنیک‌های پویا نمایی در پانوشت ^[۵] آمده است. البته انیمیشنی که ما در این پژوهش از آنها می گوئیم دو یا سه بعدی آن مد نظر نیست بلکه آنچه برای ما مهم است این است که تهیه کنندگان در قالب برنامه‌های جذابی که ظرفیت‌های ویژه‌ای دارند به شخصیت‌ها بگونه‌ای مجازی جان بخشیده‌اند که در صدد بیان مرام و یا تبلیغ درست یا اشتباه شیوه‌های زندگی خود هستند. ضمن اینکه در برخی موارد با مقاصد شیطانی شیوه زندگی درست را باطل نشان می‌دهند تا مقصودشان را بیشتر و نزدیکتر به حق نشان دهند.

ادیان مردم چین

مردم چین بیشتر پیرو مرام چینی هستند تا دینی خاص، آنها بیشتر از اینکه دیندار باشند، اخلاق مدارند و و دلبستگی به حیات و ادامه زندگی، هدف نهایی در معتقدات ایشان می‌باشد. اما در حوزه دین در مقایسه با ممالک دیگر کمتر علاقه مندی نشان می‌دهند. چینی‌ها مردمانی نیستند که اندیشه‌ها و فعالیت‌های دینی، بخش مهمی از زندگی ایشان را تشکیل دهد. ^[۶] با این حال چند اصل در ادیان اهالی چین مشترک است که برای تقریب ذهن اینگونه می‌توان گفت که به عنوان مثال راست گویی و عبادت خدا و نماز خواندن، مرام مشترکی بین دین اسلام و مسیحیت است، حال مردم چین نیز اینگونه‌اند. عناصری چون:

۱. طبیعت محوری

معتقدند عالی‌ترین پیشرفت از لحاظ فرهیختگی روحی، یکی شدن با طبیعت است. برکات زندگی خود را از طبیعت می‌دانند و برایش احترام قائلند.

۲. یانگ و یین

در هر شئ دو عامل محرک به هم آمیخته و ممزوج شده است. یکی را یانگ و دیگری را یین می‌نامند. دقیق سخن آنکه، یانگ نیروی البته باید اشاره کرد که تباین اشیاء ذاتی نیست و بسته به عرض آنهاست. یعنی یانگ و یین عینا و هم زمان موجودند اما بسته به عرض، متجلی می‌شوند ^[۷] و این نشانه ایست برای حفظ تعادل در زندگی بشر.

۳. نظریه تائو

قانون چگونگی تناسب و نظم موجودات عالم را تائو گویند. حسن تناسب "شکل گیری و جایگاه موجودات خلقت" و کمال انتظام "رابطه علی و معلولی حاکم بر جهان" که از آسمان و زمین نمودار است نتیجه قوه کیهانی تائو است.

۴. نظریه باستانی تاریخ چین

به باور مردمان چین پادشاه مانند پیامبران در اعتقادات ما مسلمانان، از سوی خدا یا ماوراء آمده‌اند. از سوی خدا برای حکم رانی. البته به شکل گیری این باور کمک کرده‌اند پادشاهانی که از خود افسانه‌ها ساخته‌اند.
۵. پرستش زمین، آسمان، اجداد و ارواح نیز از اعتقادات مشترک ادیان مردم چین است.

تائو

تائوئیسم یا فلسفه تائو، روش فکری منسوب به لائوتسه فیلسوف چینی، که مبتنی است بر اداره مملکت، بدون وجود دولت و بدون اعمال فرم‌ها و اشکال خاص حکومت.
اما مکتب تائو اولین دینی است که در تاریخ برای چینیان ذکر شده است. دربارهٔ منشأ و زمان پیدایش این مکتب دو نظر وجود دارد. نخست آنکه به وجود آورنده این مکتب، فردی است به نام «لائو - تزو» متولد سال ۶۰۴ ق.م. وی در دربار متصدی امور بایگانی بود و بعد به خاطر ظلم دربار و اینکه آن گونه شغل‌ها را مغایر با پاکی روح خود می‌دانست آن رها کرد. بعدها بخاطر آوازه مذهبی که پیدا می‌کند مشتاقان وی از سراسر چین برای زیارتش گسیل می‌شوند.^[۸] وی از ملاقات‌ها خسته شده و راه سفر در پیش می‌گیرد. در راه، مرزدار که یکی از شاگردانش بود از او درخواست کرد تا رساله‌ای برایش بنگارد تا در غیاب استاد راهنمایش باشد. این رساله در حال حاضر با نام «تائو ته چینگ»، کوچکترین کتاب مذهبی جهان است. او بعد از رفتن از منطقه لو ناپدید شد و خبری از آن پس از وی در دسترس نیست.
برخی گفته‌اند که وی در سال ۵۱۷ ق.م در گذشت. نظر دوم این است که اساسا وجود لائو تزو در پرده‌ای از ابهام قرار دارد. کسانی که نظریه دوم را قبول دارند تولد آیین تائو را قدیمی تر از سال ۶۰۴ می‌دانند و کتاب را به حکیمان باستانی منسوب می‌کنند.
به طور کلی تائوئیزم را دو معنا کرده‌اند [منظور تائو خاص به معنای مکتب است] اول: دستگاه مرکزی فکر که مبادی تائو را مرکز کلیه افکار خود قرار داده. دوم: آمیزه‌ای از عقاید و اوهام دینی به انضمام سحر و جادو.

کنفوسیوس

این نام برگرفته از نام شخصی است که پس از مرگش هواداران او نامش را بر روی مرامی که از او بر جای مانده بود، نهادند. از کتاب آنالوکت و روایاتی که بعدها دربارهٔ او وضع شد این چنین بر می‌آید: کنفوسیوس در خانواده‌ای تهیدست ولی محترم در ولایت قدیمی لو در شبه جزیره شان تونگ بدنیا آمد. اجدادش از اشراف قدیم بودند که با انقلاب در ایالت سونگ از آن دیار فرار کرده و به لو مهاجرت نموده بودند.
کنفسیوس در ۵۵۱ ق.م به دنیا آمد. سه سال بعد پدر او درگذشت و با مادرش به سختی روزگار گذراند. بر اثر دلسوزی و فداکاری مادر، در طلب تحصیل شعر، تاریخ و موسیقی چین، تعلیمی شایسته که در خور مردمانی شریف بود را کسب کرد. همچنین وقتی بسیار در فرا گرفتن موسیقی اصیل چین صرف کرد.
کنفوسیوس از عبارت لاتین شدهٔ کونگ - فو- تسو گرفته شده که به معنای استاد کونگ می‌باشد. او در سن بیست سالگی شغل دیوانی را برگزید. در همان زمان ازدواج کرد و دارای فرزندی شد. پس از اندکی، مادرش از دنیا رفت و او ۲۷ ماه (سه سال چینی) به سوگ نشست که همین کار بعدها جزء آداب کنفوسیوسی شد و همزمان مطالعات فراوانی داشت. بعد از آن سه سال، آموزگاری را پیشهٔ خود ساخت. وی تا سن ۳۴ سالگی شهرت آموزگار «لی» به معنای آموزگار مراسم را کسب کرد. بطور کلی مکتب کنفوسیوس مکتبی است که ناشی از نحوه زندگی و روش اخلاقی وی در طول حیاتش می‌باشد که بعدها به آئین و مکتب بدل شد.

بودا

آیین بودا دین و فلسفه‌های مبتنی بر آموزه‌های سیدارتا گوتاما یا همان شخص بودا است که در حدود ۵۶۶ تا ۴۸۶ پیش از میلاد می‌زیسته است. آیین بودا تاریخی دو هزار و پانصد ساله دارد. این آیین در هند متولد شد و در بسیاری از مناطق قاره آسیا انتشار یافت. همچنین شعبه‌هایی از بودا امروزه در مناطقی از آمریکا و اروپا نیز رواج یافته است. نکتهٔ جالب توجهی که در آیین بودا به چشم می‌خورد، تأثیر گذاری آن بر فرهنگ‌های گوناگون در طول سالیان متمادی است.
آیین بودا در کشور هند توسط یکی از شاهزادگان که متعلق به صنف کشتریه‌ها بود در اعتراض به نظام طبقاتی کاست ترویج گردید. اساس آن اعتراص به عقاید هندوها و برهمنان بود. مهم‌ترین عقیده آنان عدم ارتقاء درجه در یک حیات بود. آنها معتقد بودند انسان‌ها از ۵ طبقه کلی تشکیل شده‌اند که در یک زندگی و حیات ممکن نیست که از طبقه‌ای به طبقه دیگر روند.
بالاترین آن رسیدن به نیروانا بود و پست‌ترین آن رسیدن به حیوانیت. هندوها معتقد به تناسخ بودند و می‌گفتند انسان در تناسخ است که ارتقا یا تنزیل درجه می‌یابد، در مقابل بودا معتقد بود که در یک حیات هم، چنین امکانی نهفته است و یک انسان از پست‌ترین درجه می‌تواند حتی به مقام ارهت نیز دست یابد و محض در فنا گردد. بودیسم دارای ۳ شاخه است که معروف‌ترین و پر طرفدارترین آن لامائیسم است در ادامه بیشتر به این شاخه می‌پردازیم.

پانویس