فرهنگ مصادیق:انیمیشن در خدمت تبلیغ ادیان غیرتوحیدی (۲): تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۵۹

بررسی انیمیشن مولان
نویسنده: محمدسعید قشقایی

مقدمه

پس از تبیین اساس و مبانی پژوهش، اکنون نوبت به بررسی انیمیشن‌هایی می‌رسد که به ظرافت در صدد تبلیغ سبک زندگی و نوع جهان بینی خود هستند. حال برای آشنائی هرچه بیشتر، روند حضور ادیان و مرام‌های چینی را در انیمیشن‌هایی که تلاش دارند آنها را معرفی و تبلیغ نمایند بررسی کرده و ذیل هر عنوان انیمیشن به بحث می‌پردازیم.

مولان

انیمیشن مولان ^[۱] در دو قسمت تولید شده است. قسمت اول آن ۹۰ دقیقه و به کارگردانی تونی بنکرافت و باری کوک ^[۲]تولید شرکت والت دیزنی پیکچرز^[۳]در سال ۱۹۹۸ با بودجه‌ای بیش از ۹۰ میلیون دلار می‌باشد.
قسمت دوم این انیمه که داستان آن در چین باستان می‌گذرد در سال ۲۰۰۴، در همان کمپانی و به کارگردانی دارل رونی و لین استرالد ^[۴]ساخته شد. لازم به ذکر است در امتیاز دهی سایت imdb این انیمه از ۱۰ امتیاز، حائز ۷٫۵ امتیاز شده است که با توجه به سال تولید و نحوه استقبال مخاطب از آن، امتیاز بالایی به شمار می‌آید.
این انیمه را باید جزء انیمه‌هایی برشمرد که به دنبال راهیابی انیمه‌های شرقی به آمریکا و اروپا بود. انیمیشنی که با رواج طرز تفکر تائویی خود سعی در برطرف کردن عطش جامعه غرب به معنویت داشت. معنویتی که در مولان ۲ ، کاملا مطابق میل و طرز تفکر غرب ترسیم شده است و در ادامه آن را واکاوی می نمائیم.
مولان شخصیت اول این پویانمایی دو قسمتی، تک فرزند خانواده است. او که علاقه زیادی به خصلت‌های زنانگی از جمله زیبایی - در ابتدای انیمه شاهدیم در مراسم انتخاب زیباترین دختر چین شرکت کرده است - دارد مجبور می‌شود تا با مخفی نگه داشتن جنسیتش مانع از پاشیدگی در خانواده اش گردد.
در ابتدای این پویانمایی متوجه می‌شویم که مغول‌ها در صدد حمله به چین هستند و هر خانواده باید یک نفر را به ارتش چین ملحق کند. مولان بعلت کهولت سن و بیماری پدرش بجای او به ارتش ملحق می‌شود.
پس از اینکه خانواده مولان و همچنین ارواح گذشتگان خاندان او متوجه این قضیه می‌شوند، ارواح جلسه می‌گیرند و روح بزرگ خاندان، محافظی برای او می‌فرستند. مولان قبل از گرفتن این تصمیم مهم، ساعت‌ها به صحبت با ارواح خیر و همچنین ارواح گذشتگان که معبدی کنار خانه شان دارند، می‌پردازد. او با مدد گرفتن از ارواح و روح اجداد در جنگ موفق می‌شود و ارتش چین در نبرد پیروز می‌گردد.
در قسمت دوم پس از پیروزی، مولان و ژنرال ارتش تصمیم به ازدواج می‌گیرند. از طرفی پدر مولان هنگام ازدواج گردنبند " یانگ " خود را به ژنرال و " یین " همسرش را به مولان می‌دهد و او را راهنمائی می‌کند تا در مسیر طبیعت گام بردارد. او هنگام هدیه دادن این دو گردنبند به مولان و همسرش، اشاره به زایندگی دو جنس مخالف با همه تفاوتهایشان می‌کند و مولان در جواب پدر می‌گوید: " من درس یانگ و یین رو خوب یاد گرفتم ".
در این انیمه شمایل امپراطور بسیار شبیه به تائو در تصاویر چینی هاست و از سوی دیگر نحوه اداره دربار، گذشته از تعالیم تائویی در مناسبت‌های خود، نظم کنفوسیوسی را نیز دارد.
در این بین، سبک کارگردان در انتقال مفاهیم بواسطه نماها و نواها با تاکید بر دیالوگ‌ها تنظیم شده است. چرا که بسیاری از احساس منتقله، ریشه در ترانه‌هایی دارد که جای جای انیمیشن مولان را پر کرده است، ترانه‌هایی که بر مبنای اعتقادات چینی استوار شده است. طرحی که بواسطه آن در مولان، داستان روایت شده طرحی خطی ^[۵]است که با تدوین موازی، پیش برنده روایت است. در زیر برخی از معانی ای که از این راه به مخاطب انتقال داده می‌شوند را مرور می‌کنیم:
تبدیل شدن دختری با تمام عواطف دخترانه اش به مبارزی سخت کوش، درام‌ترین موضوع در مولان است. ناممکنی که بواسطه داستان برای مخاطب روایت می‌شود. و این نشات گرفته است از نوع کارگردانی که توانسته است غیر محسوسات را در قالب انیمیشن محسوس کرده و برای مخاطب باور پذیر نماید. موضوعی که از روابط علی و معلولی نظام فکری تائو و انتظام درونی کنفوسیوس حاصل شده است. تبدیل شدن دختری احساساتی و دوستدار زیبایی به جنگ جویی افسانه‌ای و تنها مدد کار مولان در این مسیر دراماتیک، اعتقادات اوست که به نیروی جادویی تائو و انتظام درونی کنفوسیوس متکی است.
به تصویر کشیدن اصالت اعتقاد به " یانگ و یین "، تاکید پدر مولان هنگام ازدواج دخترش و هدیه دادن گردنبند " یانگ و یین " که در بالا اشاره شد، روایت اصالت و کاربرد این اعتقاد در انیمیشن مولان است. در این مورد گویا سازنده در صدد است که به مخاطب گوشزد نماید تا برای پیشرفت در زندگی باید به فکر تکامل بخشیدن به قوای خود با استمداد از نیروی مخالف باشند.
مردمان چین برای اجداد خویش احترام زیادی قائل بودند و در کارهای مهم از آنان کمک می‌طلبیدند. این امر بطور محسوس در انیمیشن مولان به چشم می‌خورد، مولان و شخصیت‌های انیمه مولان برای خانواده، درگذشتگان خاندان و اجداد احترامی خاص و قدرتی ما فوق تصور قائل بودند. در هر خانه ضریحی به یاد نیاکان بنا می‌کردند. در نقش و نگارهایی نام اجداد را حک می‌کردند، حتی در زمان ازدواج که سکانس پایانی مولان ۲ می‌باشد آنها پیوندشان را در کنار ضریح اجداد رسمیت می‌بخشند. چنان که گویی در مولان بند بند کتاب تاریخ جامع ادیان، بخش دین چینیان تصویر شده است، جان بایر ناس در این کتاب، صفحه ۳۳۵ آورده است: «در هر خانه و خاندان رسم آن است که ضریحی به یادگار نیاکان و رفته گان قائم می‌سازند و بر فراز آن صفایح چوبی با نقش و نگارها می‌نگارند و نام گذشتگان را بر آن می‌نویسند، در پیشگاه آنها اشربه لذیذ و مشروبات گوارا هدیه می‌کنند و همچنین در برابر آن ضریح‌ها مراسم عقد و زناشویی و نامزدی انجام می‌گیرد.»

ژرف ساخت

مولان مبلّغی است که در مکتب انیمیشن نه تنها صدای رسای تائو و کنفوسیوس بوده بلکه با به تصویر کشیدن زیبایی‌ها و نهان کردن نقصان‌ها در تدلیس این آیین نزد افکار عمومی برآمده است. مولان یکی از انیمیشن هائی است که هم در داستان اصلی و هم در خرده روایات، نه تنها به اصول مردمان چین پایبند است بلکه مبلّغی کوشا است.
مردمان شرق آسیا و به خصوص اهالی کشور چین که در انیمه مورد بحث، مولان نماینده خاص آن است برای کانون خانواده احترام زیادی قائل بودند. و اگر کسی احترام به خانواده را رعایت نمی‌کرد او را طرد می‌کردند. همان طورکه گفتیم برای خانواده، درگذشتگان خاندان و اجداد، احترامی خاص و قدرتی ما فوق تصور قایل بودند و در هر خانه ضریحی به یاد نیاکان بنا می‌کردند.
به هرحال در ابتدای این پویانمایی پدر خانواده در معبد و محراب اجداد - که برای هر جد سنگی با نشانه‌ای بنا کردند و اژدهایی کوچک بر سقف آن آویختند - خارج از خانه مشغول عبادت و دعا است. همچنین زمانی که پدر متوجه می‌شود مولان جهت اعزام به نبرد با مغول‌ها خود را به ارتش معرفی نموده بلافاصله به معبد نیاکان می‌رود و دعا می‌کند. ارواح اجداد جلسه می‌گیرند و اژدها ( موشو ) را مأمور می‌کنند تا از مولان [دختر خانواده] محافظت کند.
در مذهب کنفوسیوس، نفسی که به زینت کمال آراسته شود پسر فرزندی است که محبت والدین را همواره در دل دارد، ماموری است که نسبت به فرمانده خود وفادار و امین است. انسان کامل در مکتب کنفوسیوس ۵ خصلت مهم دارد: عزّت نفس، علوّ حکمت، خلوص نیت، شوق عمل و نیکی در سلوک^[۶]. معیارهائی که در وجود مولان ترسیم شده، تا او را از لحاظ حسن تناسب به استاندارد کهن مکاتب چین نزدیک کرده و با پیروی از قوه " یانگ و یین " به کمال انتظام دست یابد. دو اصلی که شکیل دهنده نظریه تائو و مقوم نظریه کنفوسیوس اند.
از بین بردن مشکلات و کمک به کشور در مقابل تهدید خطر سقوط، حفظ و نگهداری از خانواده و حسن خلق، پازل‌هایی است که شخصیت قهرمان داستان را قوام می‌بخشد. داستانی که سال‌ها پیش از میلاد مسیح در چین اتفاق افتاده است و راوی، آن را با طرحی که برگزیده، برای مخاطب روایت می‌کند.
روایت در مولان پیرامون شخصیت دراماتیک مولان است. شخصیتی که در تکوین آن اجداد نیاکان، ارواح، اله گان و همسو شدن با یانگ و یین و تلاش برای یاد گیری کونگ فو که همانا به معنای نظم بخشیدن به روان و جسم است نقش بسزائی داشتند.
آنچه در انتها به نظر می‌رسد، مخاطبی که از هر دینی خالی الذهن باشد، المان‌های موفقیت مولان که عموما المان‌های اخلاقی، مذهبی هستند را دوست داشته و به آنها علاقه مند می‌شود و در راستای حس هم ذات پنداری، از خودش قرائتی چون مولان قهرمان ارائه می‌کند. قرائتی که در آن برجسته‌ترین نشانه‌ها، نشانه‌ها و مرام‌های ادیان مردم کشور چین است.

پانویس