کتابخانه:مناسک حج ـ محرمات احرام: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۵ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۱۶

مشخصات کتاب

نویسنده	بعثه مقام معظم رهبری
زبان	فارسی

مقدمه

مناسک و احکام حج، در مقایسه با احکام سایر واجبات، ویژگی هایی دارد; از آن جمله، کثرت مسائل و پیدایش مسائل جدید آن است. ویژگی دیگرش آن است که بر هر انسان مکلّفی، تنها یک مرتبه در طول عمر واجب می شود و این خود به حساسیت این فریضه می افزاید. و از این رو است که معمولاً انگیزه و جوش و خروش زیادی برای فراگیری آن، در زمان نزدیک شدن حج، برای همه محسوس است.

بنابراین، حساس بودن خودِ مناسک حج و شرایط جنبی آن از سویی و اختلاف فتاوی از سوی دیگر و متعدد بودن مراجع تقلید از دیگر سوی، به مشکلات کار می افزود و باید اعتراف کرد که پاسخگویی مسائل به زائران توسط روحانیون محترم، بسیار مشکل بود; زیرا به دست آوردن فتاوای مراجع به جهت اختلاف آراء آنها، کاری دشوار می نمود، لیکن چاره ای جز این نبود و باید آن را تحمّل می کردند.

این آرزوی همه عزیزان روحانی بود که این اشکالات به گونه ای رفع شود تا بهتر بتوانند پاسخگوی مردم باشند و آنان را، از سردرگمی که عمدتاً به خاطر نقل اختلاف فتاوی بود، برهانند. گرچه تهیه و تنظیم مناسک محشّای مراجع بزرگوار تقلید، منتشر شده توسط بعثه مقام معظم رهبری، گامی بزرگ در جهت آگاهی و آموزش فتاوای مراجع بزرگوار محسوب می گردد و لازم است در اینجا از همه آن عزیزان تقدیر و تشکر نماییم، لیکن با این همه، خود شاهد های فراوان آن هستید!

به هر حال، حل این مشکل آرزویی بود که سالها در ذهن خود می پروراندم تا اینکه راههای مختلفی به ذهنم رسید که شاید بیشتر یا همه آن راه ها به ذهن همه عزیزان روحانی نیز رسیده باشد ولی پیداست که باید چاره ای اندیشیده می شد که از نظر فتاوای مراجع نیز به مشکل برخورد نکند.

با مطالعه دقیق مناسک حج سرانجام به این نتیجه رسیدیم که اگر بتوانیم احتیاطات را از مناسک جدا کنیم و تنها فتاوی را در اختیار قرار دهیم، که با این کار شاید بیش از نیمی از راه را پیموده باشیم. فلذا این شیوه را با بعضی از بزرگواران آشنا به مسائل و اهل فن، مطرح نمودیم که آنها نیز معتقد بودند از نظر عملی کار مشکلی است و پیگیری لازم دارد، ولی اگر به نتیجه برسد، بسیاری از مشکلات حل می شود.

با استعانت از خداوند، چند نفر از فضلا را دعوت به همکاری کردیم، آنها نیز با داشتن مشاغل زیاد درسی، بذل محبّت کرده، آماده همکاری شدند که بدین وسیله با ذکر نام آنها از همه این عزیزان تقدیر و تشکر می نمایم:

حجج اسلام آقایان مسیح الله آصفی، قدیر علی شمس، محمد عسکری و رضا محققیان.

جزوه حاضر که با تلاش فراوان این عزیزان به انجام رسید، دارای ویژگی های زیر است. امیدوارم مورد توجّه و عنایت شما قرار گیرد:

1 ـ مطابق است با فتاوای نُه نفر از مراجع بزرگوار تقلید که عبارتند از: مرحوم امام خمینی(قدس سره)، مرحوم حضرت آیة الله العظمی خوئی و مرحوم آیة الله العظمی گلپایگانی (قدس الله اسرارهم) و حضرات آیات عظام بهجت، تبریزی، سیستانی، فاضل لنکرانی، خامنه ای و مکارم شیرازی (متع الله المسلمین بطول بقائهم الشریف).

2 ـ در این جزوه احتیاط واجب با توجّه به اینکه قابل رجوع به فتوای فالأعلم است، جمع آوری شده و فتوای مشهور بین این نُه مرجع ذکر شده است; زیرا یا فتوا در مسأله دارند یا احتیاطی که قابل رجوع به فتوی است. بنابراین، مقلدین مراجع فوق می توانند به متن این جزوه با ملاحظه پاروقی عمل نمایند یا از جهت اینکه فتوای مرجع تقلید آنان است یا فتوایی که عمل به آن جایز است.

3 ـ عبارت متن مطابق است با فتوای اکثر مراجع فوق و چنانچه هرکدام از این بزرگواران فتوا به خلاف داشته باشند در آمده است.

4 ـ در مواردی اندک، احتیاط در مسأله ذکر شده و این به خاطر آن است که فتوا در مسأله نبوده و همه احتیاط فرموده اند.

5 ـ اگر در مسأله ای دو فتوای مختلف بوده و بعضی نیز احتیاط کرده اند، فتوای اکثر با ارجاع احتیاط به آن در متن و تنها فتوای دیگر در آورده شده، جز آنکه اختلاف میان اقلیّت و اکثریت کم باشد، که در این صورت فتوای مطابق احتیاط در متن آورده شده است.

6 ـ مسائلی که در بخش مسائل متفرقه و استفتاءات مناسک منتشر شده، از سوی بعثه مقام معظم رهبری آمده، در اینجا به جای مناسب خود، در هر قسمتی منتقل شده است.

7 ـ در مواردی که بعضی از مراجع عظام متعرّض فرعی شده اند و دیگران متعرّض نبوده اند، آن فرع از دیگران نیز استفتا شده و نظر آنان هم منعکس گردیده که این خود باعث تکمیل جزوه و تقلیل بعضی ها شده است.

8 ـ در فهرست و ترتیب محرمات احرام تغییراتی داده شده; مثلاً مسائل صید که کمتر مورد ابتلا است، در آخر و مسائل مربوط به روابط زن و مرد، به جهت برخی ملاحظات، در ابتدای محرمات آورده نشده است.

در پایان از سرورانی که با راهنمایی های خود، در هرچه بهتر شدن این مجموعه ما را یاری می دهند کمال تشکر و قدردانی را داریم و امیدواریم بخشی از مشکلات، با مراجعه به این جزوه حل گردد.

و السلام علیکم و رحمة الله وبرکاته

سیّد مرتضی موسوی شاهرودی

نگاه کردن در آینه

مسأله 1: نگاه کردن در آینه، به جهت زینت، حرام است و به غیر این جهت اشکال ندارد.(1) و در این حکم تفاوتی میان زن و مرد نیست.

مسأله 2: نگاه کردن به آب صاف و اجسام صیقلی که خاصیت آینه را دارد، اشکال ندارد.

مسأله 3: نگاه به اشیا از پشت شیشه اتاق یا عینک(3) و مانند آن مانعی ندارد و همچنین است نگاه در دوربین، حتی اگر در آن آینه باشد.

مسأله 4: بودن در مکانی که در آن آینه هست و می داند که گاهی سهواً نگاهش به آن می افتد اشکال ندارد، گرچه احتیاط مستحب است که آن را بردارد یا چیزی رویش بیندازد.

مسأله 5: نگاه کردن در آینه(4) کفاره ندارد ولی مستحب است بعد از نگاه، لبیک بگوید.

پوشیدن لباس دوخته برای مرد

مسأله 1: جایز نیست پوشیدن لباسهای دوخته; مثل پیراهن و زیرجامه و شبیه به دوخته مانند لباس های بافتنی و نمدی.

مسأله 2: استفاده از فتق بند و کمربند و بند ساعت و دمپایی دوخته مانعی ندارد و همینطور است همیانی که در آن پول می گذارند.

مسأله 3: اگر به لباس دوخته و مانند آن احتیاج پیدا کرد، جایز است بپوشد ولی باید یک گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 4: گره زدن لباس احرام و وصل کردن قسمتی از آن به قسمت دیگر با سوزن و سنجاق و سنگ گذاشتن و نخ بستن مانعی ندارد، مگر آن که ردا صدق نکند و همچنین نباید آنچه را لنگ قرار داده به گردن گره بزند

مسأله 5: پوشیدن انواع لباس دوخته برای زنان، مانعی ندارد، جز دستکش که جایز نیست.

مسأله 6: جایز است محرم هنگام خوابیدن با لحاف و پتو و مانند آن از چیزهای دوخته تن خود را، جز سر بپوشاند.

مسأله 7: اگر با علم و عمد لباس دوخته و مانند آن بپوشد باید یک گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 8: اگر چند لباس از یک نوع بپوشد، مانند چند پیراهن(5) یا یک لباس را چند بار بپوشد کفاره متعدّد می گردد.

مسأله 9: اگر از روی اضطرار لباسهای متعدد بپوشد کفاره ساقط نمی شود.

مسأله 10: اگر محرم چند قسم لباس دوخته بپوشد; مثل پیراهن و کت، باید برای هر کدام یک کفاره بدهد حتی اگر آنها را داخل در هم کرده باشد و یکدفعه بپوشد.

پوشاندن تمام روی پا برای مردان

مسأله 1: پوشیدن کفش و جوراب و مانند آن، که تمام روی پا را بپوشاند برای مرد جایز نیست اما پوشیدن دمپایی و مانند آن، که تمام روی پا را نمی پوشاند اشکال ندارد.

مسأله 2: انداختن حوله احرام یا پتو روی پا; به طوری که پوشیدن آن به حساب نیاید اشکال ندارد. مسأله 3: اگر مرد از روی ناچاری چیزی بپوشد که تمام روی پا را می پوشاند، می تواند آن را بپوشد و شکاف دادن آن لازم نیست.

مسأله 4: پوشیدن آنچه روی پا را می گیرد کفاره ندارد.

پوشانیدن سر برای مرد

مسأله 1: جایز نیست مرد سر خود را با چیزی بپوشاند حتی با مثل حنا و گل و غیر اینها ولی پوشانیدن با بعض بدن خود; مثل دست ها، جایز است.

مسأله 2: احتیاط واجب آن است که چیزی بر سر نگذارد که سر به وسیله آن پوشیده شود; مثل بار برای حمل.

مسأله 3: در حکم سر است بعض سر، پس نباید بعض سر را نیز بپوشاند. گوشها هم از سر محسوب می شود اما صورت از سر نیست و پوشاندن آن عیبی ندارد.

مسأله 4: محرم می تواند برای سردرد، دستمال به سرببندد و کفاره هم ندارد.

مسأله 5: گذاشتن سر روی بالش و مانند آن برای خوابیدن مانعی ندارد. ولی پوشاندن سر موقع خوابیدن جایز نیست و اگر بدون توجه یا از روی فراموشی پوشانید واجب است آن را فوراً بردارد.

مسأله 6: اگر پارچه ای را روی چیزی بیندازد بنحوی که بالای سر باشد و سر را زیر آن کند، مانعی ندارد و همینطور رفتن در پشه بند.

مسأله 7: اگر سر را شست نباید با پارچه و حوله آن را خشک کند و بعض سر در حکم همه آن است.

و اگر وقت نماز تنگ باشد و نتواند سر را برای مسح ولو با دست خشک کند احتیاط جمع بین وضو با این حال و تیمم است.

بعض سر را(12) بلکه جایز نیست زیر مایع دیگری مثل گلاب و سرکه و غیر آن هم فروببرد و لکن زیر دوش رفتن مانعی ندارد.

مسأله 9: اگر عمداً و با علم به مسأله سر را بپوشاند بنحوی از انحا; کفاره آن یک گوسفند است اما پوشاندن بعض سر کفاره ندارد.

مسأله 10: اگر سر را پوشانید و گوسفند را برای کفاره ذبح کرد و دوباره سر را پوشانید باید مجدداً کفاره بدهدولی اگر قبل از کفاره دادن چند بار سر را پوشانید کفاره متعدد نمی شود.

مسأله 11: اگر محرم سر خود را با چیز دوخته ای که پوشیدنش موجب کفاره است (مثل کلاه) بپوشاند، باید دو کفاره بدهد(15) جز در صورت جهل و فراموشی.

مسأله 12: پوشانیدن سر از روی اضطرار ظاهراً کفاره ندارد.

پوشانیدن صورت برای زن

مسأله 1: زن نباید روی خود را با نقاب و پوشیه و مانند اینها، حتی با بادبزن بپوشاند(17) و احتیاط واجب آن است که به چیزهای غیر متعارف مثل گل و دارو نیز نپوشاند. مسأله 2: بعض صورت در حکم همه آن است بنابراین نباید آن را بپوشاند اما زیر چانه از صورت محسوب نمی شود.

مسأله 3: زن می تواند کمی از اطراف صورت را مقدمتاً برای پوشش واجب نماز بپوشاند، لکن بعد از فراغ از نماز باید آن را فوراً باز کند.

مسأله 4: گذاردن دست بر روی صورت و همچنین گذاشتن صورت بر بالش و پوشاندن صورت هنگام خوابیدن مانعی ندارد.

مسأله 5: خشک کردن صورت با حوله و پارچه اگر تدریجاً و به نحوی باشد که تمام صورت پوشیده نشود مانعی ندارد.

مسأله 6: زن باید مواظب باشد که هنگام پوشیدن و یا درآوردن مقنعه و مانند آن صورتش پوشیده نشود(21). لکن اگر از روی علم و عمد پوشیده نشود مانعی ندارد.

مسأله 7: جایز است برای روی گرفتن از نامحرم چادر یا جامه را که به سر انداخته پایین بیندازد تا محاذی بینی بلکه چانه و بلکه در صورت احتیاج تا گردن، چیزی بر او نیست.

مسأله 8: بهتر آن است که آن چیزی را که در موقع حاجت از سر پایین می اندازد با دست یا چیز دیگر از صورت دور نگهدارد تا به صورت نچسبد.

مسأله 9: در پوشاندن صورت، به هر نحو که باشد، کفاره نیست.

استفاده از بوی خوش

مسأله 1: استعمال عطرها مانند مشک، عود، عنبر و زعفران جایز نیست.(25) چه استعمال به بوییدن باشد یا خوردن یا مالیدن به لباس و بدن و همینطور پوشیدن لباسی که بوی عطر می دهد، گرچه قبلا عطر به آن مالیده شده باشد.

مسأله 2: اگر در غذا و مانند آن چیز خوش بویی مانند زعفران باشد خوردن آن جایز نیست.

مسأله 3: بوییدن چیزهای خوش بو حرام است و چنانچه ناچار به پوشیدن لباس یا خوردن غذایی که بوی خوش می دهد گردد، باید بینی خود را بگیرد که بوی خوش به آن نرسد.

مسأله 4: اجتناب از گلها یا سبزیهایی که بوی خوش می دهد لازم است مگر بعضی انواع صحرایی; مانند بومادران، درمنه و خزامی که می گویند خوش بوترین گلها است.

مسأله 5: اجتناب از میوه های خوش بو; مانند سیب و به، لازم نیست و خوردن و بوییدن آنها مانع ندارد (گرچه احتیاط ترک آن است).

مسأله 6: بر محرم لازم نیست از بوی خوشی که در کعبه است اجتناب کند.

مسأله 7: گرفتن بینی از بوی بد حرام است ولی فرار کردن از آن به تند رفتن مانعی ندارد.

مسأله 8: خرید و فروش عطرها اشکال ندارد ولی نباید آنها را برای امتحان بو کند یا استعمال نماید.

مسأله 9: استعمال شامپو و صابون و خمیر دندان، اگر صدق بوی خوش کند، جایز نیست(27).

مسأله 10: کفاره خوردن چیزی که در آن بوی خوش به کار رفته، در صورتی که از روی علم و عمد باشد، یک گوسفند است(28).

سرمه کشیدن

مسأله 1: سرمه سیاه کشیدن اگر برای زینت باشد، حرام است هر چند قصد زینت نکند.

مسأله 2: سرمه غیر سیاه کشیدن، اگر زینت حساب شود حرام است هرچند قصد زینت نکند.

مسأله 3: اگر سرمه بکشد به چیزی که بوی خوش داشته باشد داخل در مسأله استعمال بوی خوش می شود که حکم آن گذشت.

مسأله 4: در حرمت سرمه کشیدن، تفاوتی میان زن و مرد نیست.

مسأله 5: سرمه کشیدن به چیزی که در آن بوی خوشنباشد کفاره ندارد.

مسأله 6: سرمه کشیدن در صورتی که ناچار باشد اشکال ندارد.

زینت کردن

مسأله 1: محرم باید از هر چیزی که زینتحساب می شود اجتناب کند، هر چند قصد(31) او زینت نباشد.

مسأله 2: انگشتر به دست کردن به جهت زینت جایز نیست اما برای استحباب یا غرض دیگر مانعی ندارد.

مسأله 3: حنا بستن در حال احرام، اگر زینت حساب شود، جایز نیست(33) ولو قصد زینت نداشته باشد و در غیر این صورت مانعی ندارد و همینطور حنا بستن قبل از احرام مانع ندارد هر چند به قصد زینت باشد و اثرش تا زمان احرام باقی بماند.

مسأله 4: پوشیدن زیور برای زن به جهت زینت حرام است بلکه اگر زینت باشد حرمت آن بدون قصد زینت نیز خالی از قوت نیست.

مسأله 5: زیورهایی را که زن عادت به پوشیدن آن قبل از احرام داشته، لازم نیست برای احرام بیرون بیاورد(35). ولی(36) نباید آنها را به مرد(37) نشان دهد حتی به شوهر خود.

مسأله 1: مالیدن روغن و پماد چرب(38) حرام است، اگر چه بوی خوش نداشته باشد.

مسأله 2: اگر در روغن بوی خوش باشد، چنانچه بوی خوش آن تا وقت احرام باقی بماند قبل از احرام نیز نباید استعمال کند.

مسأله 3: روغن مالیدن به جهت ضرورت و احتیاج عیبی ندارد.

مسأله 4: خوردن روغنی که در آن بوی خوش مثل زعفران نباشد مانعی ندارد.

مسأله 5: اگر در روغن بوی خوش نباشد مالیدن آن کفاره ندارد و اگر در آن بوی خوش باشد (40) کفاره اش یک گوسفند است هر چند از روی اضطرار باشد.

گرفتن ناخن

مسأله 1: جایز نیست محرم ناخن دست یا پای خود را بگیرد حتی بعض آن را و فرقی نیست با ناخن گیر باشد یا هر وسیله دیگر بلکه زائل کردن ناخن با دندان یا سوهان نیز جایز نیست.

مسأله 2: گرفتن ناخن دیگری عیبی ندارد گر چه دیگری نیز محرم باشد بنابراین محرم می تواند ناخن محرم دیگری را برای تقصیر بگیرد.

مسأله 3: اگر بقای ناخن موجب اذیت و آزار باشد مثل اینکه بعض آن جدا شده و بعض دیگر مانده و موجب ناراحتی می شود گرفتن آن جایز است لکن باید(42) کفاره بدهد.

مسأله 4: برای هر ناخن دست تا به ده نرسیده باید یک مد طعام بدهد و همینطور است در ناخن های پا.

مسأله 5: اگر تمام ناخن های دست ها و پاها را در یک مجلس بگیرد باید یک گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 6: اگر تمام ناخن های دست را در یک یا چند مجلس بگیرد و در مجلس دیگر یا چند مجلس دیگرتمام ناخن پاها را بگیرد باید دو گوسفند کفاره بدهد.

مسأله 7: اگر تمام ناخن دستها را بگیرد و ناخن پاها را کمتر از ده تا بگیرد یک گوسفند برای ناخن دستها و برای هر یک از ناخن های پا یک مد طعام بدهد و همچنین است اگر تمام ناخن پاها را بگیرد و ناخن دست ها را کمتر از ده ناخن بگیرد(44).

مسأله 8: اگر کسی کمتر از ده ناخن داشت و همه آنها را گرفت برای هر ناخن یک مد طعام بدهد.

زائل کردن مو

مسأله 1: بر محرم حرام است زائل کردن موی خود یا دیگری هر چند دیگری محرم نباشد و در این حکم فرقی نیست میان موی کم و زیاد بلکه(46) زایل کردن بعض از یک مو نیز حرام است.

مسأله 2: در ازاله مو، فرقی میان تراشیدن یا کندن یا قیچی کردن یا استفاده از موبر نیست، همانطور که فرقی میان اعضای بدن نیست.

مسأله 3: ازاله مو اگر از روی ضرورت باشد جایز است مثل مویی که چشم را اذیت می کند.

مسأله 4: اگر در وقت غسل یا وضو یا تطهیر، مویی بدون قصد کنده شود اشکال ندارد.

مسأله 5: کفاره زایل کردن موی سر، به جهت ضرورت، دوازده(47) مد طعام است که باید به شش مسکین بدهد یا سه روز روزه بگیرد یا یک گوسفند قربانی کند و یک مد تقریباً ده سیر است.

مسأله 6: کفاره زایل کردن موی سر، بدون ضرورت، یک گوسفند است.

مسأله 7: کفاره ازاله موی زیر هر دو بغل یا یک بغل یک گوسفند است.

مسأله 8: ازاله مو از دیگری، محرم باشد یا غیر محرم، حرام است لکن کفاره ندارد.

مسأله 9: اگر عمداً به سر یا ریش خود دست کشید و یک مو یا بیشتر افتاد، باید یک کف طعام صدقه بدهد.(51) هر چند التفات به افتادن مو نداشته باشد بلی مویی که در حال وضو و غسل و تطهیر می افتد، کفاره ندارد.

سایه قرار دادن (برای مردان)

مسأله 1: سایه قرار دادن بر سر، برای مردان جایز نیست ولی برای زنان و کودکان اشکالی ندارد.

مسأله 2: حرمت سایه قرار دادن بالای سر، مختص به زمان طی مسافت است. پس در حالیکه در محلی منزل کرده در منا باشد یا غیر آن، زیر سایه رفتن و با چتر و مانند آن سایه بر سر قرار دادن مانع ندارد اگر چه در حال راه رفتن باشد. بنابراین، مانعی ندارد در منا از چادر تا محلی که ذبح یا رمی جمرات را انجام می دهد با چتر برود و نیز جایز است. بعد از آنکه محرم به منزل رسید ولو در محله های جدید مکه برای رفت و آمد به مسجد الحرام در ماشین های سقف دار سوار شود یا زیر سایه برود.

مسأله 3: قرار گرفتن در سایه چیزی که بالای سر نباشد; مانند دیواره اتومبیل، مانعی ندارد.

مسأله 4: در حرمت زیر سقف رفتن، تفاوتی میان سواره و پیاده نیست.

مسأله 5: حکم مزبور اختصاص دارد به سایه متحرکی که با انسان حرکت می کند; مثل چتر و سقف ماشین و مانند آن و شامل سایه های ثابت مانند پلها(53) و تونلها و پمپ بنزین نمی شود لذا عبور از زیر آنها اشکال ندارد.

مسأله 6: نشستن در زیر سقف، در حال طی منزل در شب و بین الطلوعین(54) اشکال ندارد.

بنابراین جایز است نشستن محرم در ماشینی که سقف دارد و شب حرکت می کند.

مسأله 7: نظر به این که مسجد تنعیم جزو مکه شده و مکه منزل است، کسی که از مسجد تنعیم برای عمره محرم شده است. می تواند سوار ماشین سقف دار شود یا زیر سایهدیگری برود.

مسأله 8: کسانی که در مسجدالحرام برای حج محرم می شوند تا عرفاً در منزل و مکه هستند و در حال سیر برای خارج شدن از مکه نیستند می توانند استظلال کنند.

مسأله 9: سایه قرار دادن به غیر سر، مانند شانه و دیگر اعضای بدن مانعی ندارد.

مسأله 10: محرم به محض رسیدن به مکه می تواند استظلال نماید هر چند هنوز به محل سکونت نرسیده باشد.

مسأله 11: سایه قرار دادن برای عذری مثل شدت گرما یا شدت سرما یا بارندگی اشکالی ندارد ولی کفاره ساقط نمی شود.

مسأله 12: اقوی کفایت یک گوسفند است در احرام عمره هر چند بیش از یک مرتبه سایه قرار داده باشد و یک گوسفند است در احرام حج هر چند بیش از یک مرتبه استظلال کرده باشد.

مسأله 13: کفاره سایه قرار دادن در حالِ طی منزل، یک گوسفند است; چه با عذر سایه قرار داده یا بدون عذر .

مسأله 14: اگر در اثر فراموشی یا ندانستن مسأله، سوار اتومبیل سقف دار شد و بعد از توقف اتومبیل و پیاده شدن متوجه شد کفاره ندارد ولی اگر در حال حرکت متوجه شد برای مقداری که تا زمان ایستادن اتومبیل بناچار زیر سقف قرار دارد باید کفاره بدهد.(56)

عقد کردن

مسأله 1: ازدواج در حال احرام جایز نیست; خواه خودش صیغه عقد را بخواند یا به دیگری وکالت دهد، خواه عقد دائم باشد یا موقت و در این حال اگر عقد بخواند عقد او باطل است. همچنین است اگر محرم برای دیگری صیغه عقد بخواند گرچه او محرم نباشد.

مسأله 2: اگر زنی را در حال احرام برای خود عقد کند، با علم به محرم بودن، آن زن بر او حرام ابدی می شود.

مسأله 3: اگر کسی عقد کند زنی را برای محرمی و محرم دخول کند، پس اگر هر سه عالم به حکم و موضوع باشند بر هر یک از آنها یک شتر کفاره است. و اگر دخول نکند کفاره نیست، و در این حکم فرقی نیست بین آن که زن و عاقد محلّ باشند یا محرم و اگر بعضی از آنها عالم باشند و بعضی جاهل بر عالم کفاره است.

مسأله 4: جایز نیست محرم در مجلس عقد ازدواج برای شاهد بودن حضور پیدا کند ولی جایز است(57) برای انجام عقد ازدواج شهادت دهد.

مسأله 5: اگر زنی احرام بسته باشد و مردی که محرم نیست او را به عقد خود درآورد، این عقد باطل است و چنانچه زن عالم بوده، موجب حرمت ابدی نیز می شود.

مسأله 6: خواستگاری در حال احرام جایز است، گرچه احتیاط استحبابی در ترک آن است.

مسأله 7: رجوع کردن به زنی که طلاق رجعی داده است مانعی ندارد.

نگاه کردن به همسر از روی شهوت

مسأله 1: جایز نیست محرم به همسر خود از روی شهوت نگاه کند.

مسأله 2: اگر محرم به همسر خود از روی شهوت نگاه کند و منی از او خارج شود کفاره اش یک شتر است ولی اگر منی خارج نشود(59) یا از روی شهوت نگاه نکند و منی بیرون بیاید کفاره ندارد.

مسأله 3: اگر محرم به زن اجنبی نگاه کند(60) و منی از او خارج شود کفاره اش یک شتر است اگر متمول باشد و اگر متوسط الحال باشد یک گاو بدهد و اگر فقیر است یک گوسفند کفاره بدهد.

لمس کردن

کند و کفاره اش یک گوسفند(62) است اگر چه منی از او خارج نشود.

مسأله 2: اگر محرم با زن خود ملاعبه کند و منی از او خارج شود باید یک شتر کفاره بدهد.

بوسیدن زن

مسأله 1: جایز نیست محرم زن خود را از روی شهوت ببوسد و چنانچه بوسید لازم است یک شتر کفاره بدهد.(63) و اگر از روی شهوت نباشد کفاره اش یک گوسفند است.

مسأله 2: شخص مُحلّ می تواند(65) همسر محرم خود را ببوسد ولی اگر فرد محرم لذت ببرد نباید اجازه بدهد.

جماع کردن

نزدیکی با زن در حال احرام حرام است.

مسأله 1: اگر کسی در حال احرام عمره تمتع از روی علم و عمد با زن، چه در قبُل و چه در دبُر جماع کند(66) باید کفاره بپردازد و برای کفاره یک گوسفند کافی است.

مسأله 2: اگر در احرام حج، قبل از وقوف در مشعرالحرام از روی علم و عمد جماع نماید باید حجش را تمام کند و در سال بعد دوباره حج بجاآورد، اگر چه حجش مستحبی بوده است و نیز باید یک شتر کفاره بدهد(68).

مسأله 3: اگر این عمل بعد از وقوف به مشعرالحرام باشد لازم نیست دوباره حج بجا آورد لکن باید همان کفاره را بدهد. مگر این که این عمل بعد از شوط پنجم طواف نساء(69)باشد که در این صورت کفاره نیز ندارد اگر چه گناه کرده است.

مسأله 4: در احکام مذکور فرقی میان زن و مرد نیست مگر آنکه مرد زن را مجبور به جماع کرده باشد که در این صورت بر زن چیزی نیست و کفاره او بر مرد است.

بماند سپس به یکی از مواقیت پنجگانه رفته(72) و احرام ببندد و عمره قبل را اعاده نماید و اگر بعد از سعی باشد عمره اش صحیح است.

استمنا

مسأله 1: استمنا با عضو تناسلی حرام و حکم آن از نظر کفاره و لزوم تکرار حج و عمره حکم جماع است.

مسأله 1: بیرون آوردن خون از بدن خود برای محرم حرام است.(77) همچنین جایز نیست به مثل خاراندن بدن و مسواک نمودن(78) خون بیرون آورد.

مسأله 2: بیرون آوردن خون از بدنِ دیگری; مثل حجامت کردن او یا دندان او را کشیدن، حرام نیست.

مسأله 3: خون درآوردن از بدن در موارد ضرورت یا رفع ناراحتی; مثل حجامت برای درمان یا تزریقات یا بیرون آوردن خون دُمَل مانعی ندارد.

مسأله 4: خون درآوردن از بدن کفاره ندارد.

جدال: یعنی گفتن «لا والله» و «بلی والله»

مسأله 1: گفتن کلمه «لا» و کلمه «بلی» و در سایر لغات مرادف آن مثل «نه» و «آری» دخالتی در جدال ندارد.بلکه قسم خوردن در مقام اثبات مطلب یا ردّ غیر، جدال است.

مسأله 2: قسم اگر به لفظ «الله» باشد یا مرداف آن مثل «خدا» در زبان فارسی(80) جدال است. و اما قسم به غیر خدا به هر کس که باشد جدال نیست.

مسأله 3: قسم خوردن به سایر اسماء الله مثل رحمن و رحیم جدال محرّم محسوب نمی شود.

مسأله 4: در مقام ضرورت برای اثبات حقی یا ابطال باطلی قسم خوردن جایز است.

مسأله 5: اگر مراد قسم خوردن نباشد بلکه قصدش اظهار محبت یا تعظیم باشد مثل اینکه بگوید (تو را به خدا زحمت نکشید) اشکال ندارد.

مسأله 6: اگر در جدال راستگو باشد در کمتر از سه مرتبه چیزی بر او نیست ولی باید استغفار کند و در سه مرتبه یا بیشتر(83) یک گوسفند کفاره بدهد مگر اینکه بعد از سه مرتبه کفاره داده باشد که در این صورت اگر سه مرتبه دیگر جدال کند باید یک گوسفند دیگر کفاره بدهد.

مسأله 7: اگر جدال و قسم خوردن بر دروغ باشد در همان مرتبه اول یک گوسفند کفاره بدهد و در مرتبه دوم یک گاو و در مرتبه سوم یک شتر بدهد.

مسأله 8: اگر یکبار قسم دروغ خورد و کفاره داد سپس دوباره قسم دروغ خورد بعید نیست(86) کفاره آن یک گوسفند باشد.

ظاهراً یک گوسفند کافی است.(89) و اگر بعد از ذبح کفاره دو مرتبه دیگر به دروغ جدال کرد کفاره دو مرتبه جدال کردن را دارد که گذشت.

فسوق (دروغ گفتن و دشنام دادن و فخر نمودن)

مسأله 1: دروغ گفتن و دشنام دادن در همه حال حرام است ولی در حال احرام بخصوص نهی شده است و همچنین محرم باید از فخر کردن به دیگران اجتناب نماید.

مسأله 2: فسوق کفاره ندارد ولی باید استغفار کند و مستحب است چیزی کفاره دهد و بهتر است گاو ذبح کند.

کشتن جانوران و حشرات

مسأله 1: کشتن حشرات مانند پشه و مگس و شپش و امثال آن جایز نیست بلکه جایز نیست هیچ جنبنده ای را به قتل برساند.

مسأله 2: کشتن مگس و پشه و حشرات خاکی اگر اذیت کنند مانعی ندارد.

مسأله 3: جابجا کردن و دور کردن اینگونه حشرات ظاهراً اشکالی ندارد.

شکار کردن حیوانات صحرایی

مسأله 1: شکار کردن حیوانی که در اصل وحشی است، هر چند فعلا اهلی شده باشد، چه حلال گوشت باشد و چه حرام گوشت و همینطور کشتن و مجروح ساختن بلکه هر نوع اذیت آن حرام است.

مسأله 2: جایز نیست شکار کردن و کشتن حیوانات وحشی مگر در صورت ترس از آزار آنها.

مسأله 3: خوردن گوشت شکار بر محرم حرام است، چه خودش شکار کند یا غیر خودش، چه محرم شکار کند یا غیر محرم.

مسأله 4: نشان دادن شکار به شکار کننده و هر گونه کمک دیگر به او نیز از محرمات احرام است. مسأله 5: احکام مذکور شامل حیوان دریایی، مانند ماهی نیست.

مسأله 6: ذبح و خوردن حیوانات اهلی، مثل مرغ خانگی و گاو و گوسفند و شتر مانع ندارد.

مسأله 7: پرندگان، جزو شکار صحرایی هستند و ملخ نیز در حکم شکار صحرایی است.

مسأله 8: کشتن ملخ برای محرم جایز نیست، بنابراین اگر از راهی بگذرد که ملخ در آن است، چنانچه می تواند راه خود را تغییر دهد و اگر نمی تواند باید مواظب باشد ملخ ها را پایمال ننماید ولی در صورت ناچاری و مشقت و عسر و حرج اشکال ندارد.

مسأله 9: هر شکاری که حرام است جوجه و تخم آن نیز حرام است.

مسأله 10: نگهداشتن صیدی که با خود آورده، حرام است، اگر چه خودش مالک آن باشد.

سلاح در برداشتن

مسأله 1: دربرداشتن سلاح مثل شمشیر و تفنگ و مانند آنها، از وسایل جنگی، جایز نیست مگر برای ضرورت.

بعضی از محرمات حرم الهی

مسأله 1: کندن و بریدن درخت یا گیاهی که در حرم روییده، جایز نیست حتی برای غیر محرم، مگر درخت های میوه و درخت خرما(94) و گیاه اذخر که گیاه معروفی است (حکم درخت ها و گیاهانی که در منزل شخصی است، نظر به این که مورد حاجت حجاج سایر کشورها نیست ذکر نشد).

مسأله 2: اگر به طور متعارف راه برود و گیاهی از راه رفتن او قطع شود اشکال ندارد.

مسأله 3: اگر درختی را که کندنش جایز نیست از بیخ بکند کفاره اش قیمت همان درخت است و اگر مقداری از آن را قطع کند کفاره اش قیمت همان مقدار است.

مسأله 4: در قطع گیاهان کفاره نیست بجز استغفار.

مسأله 5: شکار کردن حیوان صحرایی در حرم و کشتن آن جایز نیست و در این حکم فرقی میان محرم و غیر محرم نیست.

مسائل راجع به صید در محرمات احرام گذشت

1 آیة الله گلپایگانی: نظر در آینه مطلقاً جایز نیست چه به قصد زینت باشد و چه نباشد.

2 آیات عظام خامنه ای، سیستانی، مکارم: حکم نگاه در آئینه را دارد.

3 حکم عینک زدن، در مسائل مربوط به حرمتِ زینت خواهد آمد.

4 آیة الله گلپایگانی: کفاره اش استغفار است.

5 آیة الله فاضل: چنانچه چند لباس از یک نوع را یک دفعه (یعنی پشت سر هم و بدون فاصله بپوشد یک کفاره کافی است).

آیة الله گلپایگانی: برای پوشیدن جنس دوخته در احرام عمره یک کفاره و در احرام حج یک کفاره کافی است.

6 آیة الله مکارم: مگر اینکه موجب عسر و حرج شود.

7 آیة الله گلپایگانی: نظر ایشان در قبل گذشت.

8 آیات عظام گلپایگانی، بهجت: کفاره دارد.

9 آیات عظام گلپایگانی، بهجت، خامنه ای، مکارم: خشک کردن به نحوی که سر پوشانده نشود اشکال ندارد (نظر این آقایان نسبت به بقیه مسأله همینجا معلوم شد).

10 آیة الله سیستانی: در این فرض می تواند با کنار حوله به مقدار مسح، سرش را خشک کند.

11 آیات عظام خامنه ای، مکارم: و ظاهر کلام امام خمینی: این حکم مختص مردان است و شامل زنان نمی شود.

12 آیات عظام سیستانی و تبریزی: فرو بردن بعض سر را زیر آب جایز است.

13 امام خمینی: کفاره مجدد احتیاط مطلوبی است گرچه واجب نیست.

آیة الله سیستانی: بعید نیست کفایت یک کفاره.

14 آیة الله گلپایگانی: کفاره متعدد می شود.

15 آیات عظام سیستانی و تبریزی: ظاهراً کفاره متعدد نمی شود.

16 امام خمینی، آیة الله گلپایگانی: فرض اضطرار را برای عدم لزوم کفاره استثنا نفرمودند.

17 آیة الله بهجت: در غیر حال ضرورت; مانند تحفّظ از مگس و مانند آن، در حال خوابیدن، اشکالی ندارد.

18 آیة الله خامنه ای: بر زنان حرام است پوشاندن صورت و مانند آن; به آنگونه که عادتاً برای حفظ حجاب انجام می دهند. امّا پوشاندن گوشه هایی از بالا یا پایین صورت یا دو طرف آن; به طوری که پوشاندن صورت صدق نکند مانع ندارد چه در نماز یا غیر آن.

آیة الله مکارم: پوشیدن بعض صورت; به طوری که نقاب و برقع به آن نگویند اشکالی ندارد.

19 نظر آیات عظام خامنه ای و مکارم از مسأله قبل روشن می شود.

20 آیات عظام خوئی، تبریزی و فاضل: زن نباید صورت خود را با حوله خشک کند.

21 آیة الله مکارم: این مقدار پوشیدن مانعی ندارد.

22 آیة الله گلپایگانی: متعرض فرع اخیر نشده اند.

23 آیة الله گلپایگانی: باید با دست یا چیز دیگر از صورت دور نگهدارد.

24 آیة الله گلپایگانی: باید یک گوسفند کفاره بدهد.

25 آیة الله تبریزی: در غیر از این چهار چیز و ورس احتیاط استحبابی است (از اینجا نظر ایشان در مسائل بعدی روشن می شود).

26 آیة الله مکارم: البته سبزی هایی مانند ریحان و نعناع اشکالی ندارد.

27 آیة الله تبریزی: بلکه جایز است .

28 آیة الله خامنه ای: استعمال بوی خوش کفاره ندارد.

29 آیات عظام خوئی، تبریزی، بهجت: اگر قصد زینت نکند جایز است.

30 آیة الله فاضل: یا بوی خوش آن هنگام سرمه کشیدن قابل استشمام نباشد.

31 آیة الله فاضل: اگر قصد زینت آنها را نداشته باشد مانعی ندارد.

32 آیة الله مکارم: انگشتر زینتی به هر قصد باشد حرام است.

33 آیة الله بهجت: اشکال ندارد هر چند برای زینت باشد.

34 آیة الله فاضل: بدون قصد زینت احتیاط مستحب در ترک است.

آیة الله سیستانی: خالی از اشکال نیست.

35 آیة الله فاضل: اگر قصد زینت آنها را نداشته باشد.

36 آیة الله مکارم: باید آنها را بپوشاند.

37 آیة الله سیستانی: بنابر احتیاط مستحب آنها را برای مَحرَم خود هم ظاهر نسازد.

روغن مالیدن

38 آیة الله مکارم: بلکه مطلقاً حرام است ولو چرب نباشد.

39 آیة الله سیستانی: محرم می تواند روغنی که بوی خوش ندارد برای مداوا استعمال کند و جایز است در حال ضرورت استعمال روغنی که خوش بو است یا بوی خوش در آن است.

40 آیة الله خامنه ای: اگر روغن را معطّر کرده باشند مانند کرمهای معطر و امثال آن بعید نیست که کفاره نداشته باشد.

41 آیة الله فاضل: در حال اضطرار کفاره ثابت نیست.

42 آیة الله فاضل: می تواند برای هر ناخن یک کف طعام بدهد.

43 آیة الله بهجت: چنانچه ناخن دستها در یک مجلس و ناخن پاها را در مجلس دیگر بگیرد کفاره آن دو گوسفند است با تخلل کفاره.

44 آیة الله فاضل: در هر دو فرض غیر از گوسفند کفاره ای ثابت نیست.

45 آیة الله فاضل: برای مجموع ناخن ها یک گوسفند کفاره بدهد.

46 آیة الله مکارم: این مقدار حرام نیست.

47 آیة الله بهجت: اطعام ده مسکین به هر کدام یک مد داده شود.

48 آیة الله بهجت: حکم آن مانند مسأله قبل است.

49 آیة الله بهجت: کفاره ازاله موی یک بغل آن است که سه مسکین را اطعام دهد.

50 امام خمینی: ظاهر کلام ایشان این است که فرقی میان ازاله مو از خود یا دیگری، در لزوم کفاره نیست.

51 آیة الله خامنه ای: این کفاره گر چه مطابق احتیاط است و لکن وجوبش معلوم نیست.

52 آیة الله خوئی: اظهر حرمت است.

53 امام خمینی: زیر سایه ثابت رفتن هم جایز نیست ولی اگر ماشین از زیر پل یا تونل عبور کند و بناچار محرمین از زیر پلها عبور کنند. و یا درمحل پمپ بنزین متوقف شوند اشکال ندارد.

54 آیة الله مکارم: مگر در شب های بارانی که باید کفاره بدهد.

آیة الله خوئی: مراد از استظلال تحفظ از آفتاب و سرما و گرما و باران و باد است پس اگر هیچ یک از آنها نباشد به طوری که وجود و عدم سایبان یکسان باشد اشکال ندارد و در این حکم فرقی بین شب و روز نیست.

آیة الله سیستانی: در شبهای بارانی باید کفاره بدهد.

55 آیة الله مکارم: در مکه مانعی ندارد هر چند در حال حرکت به سوی عرفات باشند.

56 آیة الله مکارم: در این صورت هم کفاره ندارد.

57 آیات عظام گلپایگانی و بهجت: شهادت بر عقد جایز نیست، اگرچه پیش از احرام شاهد شده باشد. 58 آیة الله سیستانی: در صورتی که موجب خروج منی شود.

59 آیة الله مکارم: اگر از روی شهوت نگاه کند یک گوسفند کفاره دارد.

60 آیات عظام سیستانی، بهجت: در صورتی که نگاه او حرام باشد.

61 امام خمینی: محرم نمی تواند زنی را با شهوت لمس کند.

62 آیة الله گلپایگانی: کفاره، در صورت خروج منی، یک شتر است.

63 آیات عظام تبریزی، فاضل، سیستانی: اگر منی خارج نشود کفاره اش یک گوسفند است.

64 آیة الله فاضل: بوسیدن بدون شهوت حرام نیست و کفاره هم ندارد آیة الله گلپایگانی: بوسیدن حتی بدون شهوت یک شتر کفاره دارد.

65 آیة الله سیستانی: جایز نیست.

66 آیات عظام گلپایگانی و بهجت: اگر قبل از سعی باشد عمره اش باطل است و لکن باید عمره را تمام کند و دوباره اعاده نماید.(لزوم اتمام به نظر آیة الله گلپایگانی احتیاطی است) و اگر وقت (برای اعاده) تنگ باشد حج او مبدل به افراد می شود و باید بعد از حج، عمره مفرده بجاآورد و احوط اعاده حج است در سال آینده، ص155 ذیل مسأله314

67 آیة الله گلپایگانی: اگر قبل از سعی باشد کفاره آن یک شتر است.

68 آیات عظام تبریزی، خوئی، سیستانی، بهجت، فاضل و مکارم: در فرض عجز از شتر، گوسفند کافی است.

69 بعضی از فقها بعد از شوط سوم و بعضی دیگر بعد از شوط چهارم کفاره را واجب نمی دانند.

70 آیة الله بهجت: اگر نمی تواند یک گاو و اگر نمی تواند یک گوسفند کفاره بدهد.

71 آیة الله بهجت: ماندن در مکه تا ماه قمریِ بعد را قید نفرموده اند.

72 آیة الله فاضل: محل احرام عمره دوم در صورتی که در عمره اول از یکی از مواقیت معروفه محرم شده همانجاست والاّ از ادنی الحلّ کافی است. آیات عظام مکارم و بهجت: و برای اعاده عمره، رفتن به ادنی الحل کفایت می کند.

73 آیة الله سیستانی: کفاره استمنا در این فرض همان کفاره بوسیدن زن و دست زدن و ملاعبه و نگاه کردن است که گذشت.

74 آیة الله سیستانی: با فکر و خیال و نحو آن باشد کفاره لازم نیست.

عمره لازم نیست.

کندن دندان

مسأله 1: کندن دندان اگر موجب خون آمدن شود جایز نیست. و بدون خونریزی مانعی ندارد.

75 آیات عظام خوئی، سیستانی و تبریزی: جایز است.

آیة الله مکارم: مکروه است.

76 آیة الله گلپایگانی: بر محرم حرام است دندان خود را بکند هر چند خون نیاید.

مسأله 2: کندن دندان دیگری گر چه موجب خون آمدن شود مانعی ندارد.

مسأله 3: کندن دندان کفاره ندارد.

بیرون آوردن خون از بدن خود

77 آیة الله مکارم: مکروه است.

78 آیات عظام تبریزی، سیستانی: مسواک کردن عیبی ندارد گر چه بداند خون خارج می شود.

79 آیة الله فاضل: ظاهراً در جدال محرّم لفظ «لا» و «بلی» دخالت دارد.

80 آیة الله فاضل: مرادف «الله» به هر زبانی که باشد جدال محرّم نمی باشد.

81 آیة الله سیستانی: در جدال کافی است که قسم به خدای متعال باشد ولو به لفظ جلاله نباشد.

82 آیة الله سیستانی: از حرمت جدال استثنا می شود موردی که ترک آن مستلزم ضرری بر مکلف باشد; مثلا حق او را پایمال کنند.

83 آیة الله سیستانی: اگر سه مرتبه پی در پی جدال بکند و سپس سه مرتبه دیگر یا بیشتر پی در پی جدال بکند برای هر سه مرتبه پی در پی یک گوسفند کفاره بدهد.

آیة الله خوئی: در جدال راست از مرتبه سوّم به بعد هر بار که جدال می کند یک گوسفند باید بدهد (معتمد جلد 4، 117)

84 آیات عظام بهجت و سیستانی: اگر سه مرتبه پی در پی باشد والاّ کفاره ندارد.

85 آیات عظام خوئی، تبریزی و سیستانی: در دو مرتبه دو گوسفند و در سه مرتبه دروغ یک گاو بدهد.

86 آیة الله مکارم: بعید است.

87 آیة الله فاضل: کفاره آن یک گاو است.

88 آیة الله خوئی: در جدال دروغ از مرتبه سوّم به بعد برای هر بار یک گاو باید بدهد و فرقی نمی کند که بین آن کفاره داده باشد یا نه (معتمد جلد 4، ص 117).

89 آیة الله فاضل: بعید نیست کفاره آن شتر باشد.

90 آیة الله فاضل: بعید نیست کفاره آن دو شتر باشد.

آیة الله مکارم: مانند مسأله سابق است.

91 آیات عظام سیستانی، خوئی، تبریزی، بهجت: فخر کردن در صورتی که مستلزم اهانت و تحقیر دیگران نباشد حرام نیست.

92 امام خمینی و آیة الله فاضل: کشتن مارمولک و از این قبیل جانوران از محرمات احرام محسوب نمی شود.

آیة الله مکارم: مگر اینکه مایه آزار او شوند، یا حیوانات موذی و خطرناک مثل مار و عقرب و مانند آنها باشد.

93 امام خمینی و آیة الله فاضل: انداختن و جابجا کردن حشراتی که در بدن ساکن می شوند مانند کک و شپش جایز نیست.

94 آیة الله فاضل: میوه ها و شاخه هایی از آن ها را که در کیفیت و کمیت میوه تأثیر می گذارد می تواند قطع کند اما خود آنها را نمی تواند قطع کند.

آیة الله مکارم: قطع درختان میوه اگر خودرو باشند خالی از اشکال نیست.

پانویس